# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Joodse Jack Eljon was 3 jaar toen de oorlog begon. Hij zat tijdens de oorlog op verschillende adressen ondergedoken, zonder zijn ouders, onder de naam 'Henkie Mulder'.

Toen Nederland bevrijd was, wilden ze weten hoe 'Henkie Mulder' echt heette, zodat ze mijn ouders konden zoeken. Maar ik wilde mijn naam niet zeggen. Ik had het mijn tante beloofd. De mensen hebben van alles geprobeerd om mij mijn naam te laten zeggen, maar ik hield mijn mond. Alleen in mezelf zei ik: 'Ik heet Jacky Eljon, dat weet ik best'.

Waarom moeten mensen onderduiken?

Wie gevaar loopt om opgepakt te worden door de politie of de nazi's, moet onderduiken.

Uitklappen

Wie zijn de onderduikers?

De grootste groep onderduikers zijn Nederlandse mannen die van de nazi's gedwongen moeten werken in Duitsland (dwangarbeiders).

Uitklappen

Wie regelt het onderduiken?

De mensen van het verzet helpen bij het onderduiken. Er moet veel geregeld worden, onder andere een vals persoonsbewijs.

Uitklappen

Hoe krijgen de onderduikers eten en drinken?

Het is lastig om aan genoeg voedsel voor onderduikers te komen.

Uitklappen

Waar duiken mensen onder?

Onderduikers zitten op de gekste plekken. Op zolders, in kelders, in verborgen ruimtes, in het bos, in de dierentuin... Soms mogen ze alleen 's nachts even naar buiten..

Uitklappen

Wij gebruiken cookies om het webverkeer te analyseren. Lees hier meer over hoe wij cookies gebruiken. Als je akkoord gaat met ons cookiebeleid klik je op "Ok, ik wil verder".

# data[].attributes.attachment_link.description
De Joodse Jack Eljon was 3 jaar toen de oorlog begon. Hij zat tijdens de oorlog op verschillende adressen ondergedoken, zonder zijn ouders, onder de naam 'Henkie Mulder'. Toen Nederland bevrijd was, wilden ze weten hoe 'Henkie Mulder' echt heette, zodat ze mijn ouders konden zoeken. Maar ik wilde mijn naam niet zeggen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mieke was 4 jaar toen de oorlog uitbrak in Nederland.

"Toen de oorlog uitbrak, woonde ik in Amsterdam. Ik herinner mij nog goed dat mijn ouders heel zenuwachtig waren en dat de radio de hele dag aanstond. [...] We waren een gewoon gezin, ik had een vader, moeder en een zusje. We waren Joods, maar dat kwam eigenlijk nooit ter sprake. Maar toen kwamen er allemaal maatregelen voor Joden. Als kind had ik niet door waarom wij allemaal nieuwe regels kregen. Wat ik echt heel erg vond, was dat onze dienstbode Lize weg moest. Joden mochten namelijk geen personeel hebben. Lize hoorde bij onze familie, dus het was verschrikkelijk."

Mieke van Creveld

Belangrijkste gebeurtenissen

Geweld tegen Joden in Duitsland

In 1933 wordt Adolf Hitler de baas in Duitsland. Hij voert steeds meer regels in die de rechten van Joden in Duitsland beperken.

Uitklappen

Joden moeten zich registreren

In 1940 wordt Nederland binnengevallen door het Duitse leger. Nederlandse Joden moeten zich aan nieuwe regels van de nazi's houden.

Uitklappen

Razzia van Amsterdam

Op 22 en 23 februari is er een razzia in Amsterdam. Een razzia is een actie waarbij er in één keer heel veel mensen worden opgepakt door de politie of het leger.

Uitklappen

Steeds meer anti-Joodse maatregelen

Er komen steeds meer regels en wetten voor de Joodse Nederlanders. Iedereen met één Joodse opa of oma moet zich laten registreren.

Uitklappen

Joden moeten een Jodenster dragen

In april 1942 voert de Duitse bezetter weer een nieuwe regel in. Alle Joden vanaf 6 jaar moeten een Jodenster dragen.

Uitklappen

Deportatie

In juli 1942 krijgen de eerste Joden een oproep om zich te melden voor werk in Duitsland.

Uitklappen

Het kindertransport

In Vught, Noord-Brabant is ook een concentratiekamp. Hier zitten onder andere Joodse families gevangen. In juni 1943 is het kamp vol en er breken veel ziektes uit.

Uitklappen

Razzia Roma en Sinti

Roma en Sinti zijn een rondreizend volk. Voor de Tweede Wereldoorlog reisden ongeveer 4500 Roma en Sinti door Nederland.

Uitklappen

Terugkeer

De Joden, Roma en Sinti die terugkeren uit de kampen of uit de onderduik krijgen meestal geen hulp.

Uitklappen

Herdenken

Elk jaar op 4 mei is de Nationale Dodenherdenking. Dan herdenken we alle Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van oorlogen en vredesmissies daarna.

Uitklappen

Wij gebruiken cookies om het webverkeer te analyseren. Lees hier meer over hoe wij cookies gebruiken. Als je akkoord gaat met ons cookiebeleid klik je op "Ok, ik wil verder".

# data[].attributes.attachment_link.description
Mieke was 4 jaar toen de oorlog uitbrak in Nederland. "Toen de oorlog uitbrak, woonde ik in Amsterdam. Ik herinner mij nog goed dat mijn ouders heel zenuwachtig waren en dat de radio de hele dag aanstond. [...] We waren een gewoon gezin, ik had een vader, moeder en een zusje.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tine Eijsten was 16 jaar tijdens de Hongerwinter

We hadden gehoord dat een bakker vruchtenbrood zonder voedselbonBonnen waardoor mensen een bepaalde hoeveelheid voedsel konden krijgen, zodat het voedsel wat er was eerslijk verdeeld kon worden. uitdeelde. De halve stad kwam erop af. Ik ging om 3 uur 's nachts in de rij staan. Om 5 uur kwam mijn zusje me aflossen. Mijn moeder deed het laatste stuk. Want toen begonnen mensen te duwen en te trekken.

Tine Eijsten

Wat is de Hongerwinter?

Tijdens de Hongerwinter is in de steden in het westen van Nederland bijna geen eten meer te krijgen.

Uitklappen

Wat is de oorzaak van de Hongerwinter?

Het zuiden van Nederland is in het najaar 1944 al deels bevrijd en afgesloten van het noorden.

Uitklappen

Hoe lang duurt de Hongerwinter?

De Hongerwinter duurt van oktober 1944 tot april 1945. Zeven maanden lang dus.

Uitklappen

Hoeveel slachtoffers vallen er tijdens de Hongerwinter?

Onderzoekers denken dat er ongeveer 20.000 tot 25.000 mensen stierven van de honger of kou.

Uitklappen

Hoe is het leven tijdens de Hongerwinter?

Doordat er geen elektriciteit en gas meer is en ook weinig brandhout, is er weinig licht en verwarming en is het lastig voor mensen om eten te koken.

Uitklappen

Hoe proberen de mensen aan eten te komen?

In de stad is geen eten te krijgen, maar op het platteland hebben boeren vaak nog wel eten.

Uitklappen

Hoe proberen mensen warm te blijven?

De winter van 1944-1945 is streng. Vooral in januari 1945 is het heel koud. In Noord-Holland wordt het eind januari -18°C!

Uitklappen

Hoe komt er een einde aan de Hongerwinter?

In april 1945 is het grootste deel van Nederland bevrijd. De geallieerden sluiten een akkoord met de nazi's om de mensen in het westen te helpen.

Uitklappen

Hoe is deze tijd voor kinderen?

Voor kinderen en baby's is de honger extra gevaarlijk.

Uitklappen

Hoe herdenken we de Hongerwinter?

Op veel plekken in West-Nederland zijn monumenten te vinden die de Hongerwinter herdenken.

Uitklappen

Wij gebruiken cookies om het webverkeer te analyseren. Lees hier meer over hoe wij cookies gebruiken. Als je akkoord gaat met ons cookiebeleid klik je op "Ok, ik wil verder".

# data[].attributes.attachment_link.description
Tine Eijsten was 16 jaar tijdens de Hongerwinter We hadden gehoord dat een bakker vruchtenbrood zonder voedselbonBonnen waardoor mensen een bepaalde hoeveelheid voedsel konden krijgen, zodat het voedsel wat er was eerslijk verdeeld kon worden. uitdeelde. De halve stad kwam erop af. Ik ging om 3 uur 's nachts in de rij staan.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Joodse Mirjam Ohringer, 15 jaar, zat in het verzet.

'Als schoolmeisje viel ik minder op. Ik haalde kranten op en bracht ze weer ergens anders naartoe. Ik woekerde rond met een krantje om zo veel mogelijk mensen de kranten te laten lezen. Het was gevaarlijk. Ik moest altijd goed opletten. Als je in handen van de nazi's viel, dan kon dat de dood betekenen.'

Mirjam Ohringer

Wie komen er in verzet?

Een hele kleine groep Nederlanders komt in verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Jong, oud, rijk, arm, Joods, christelijk, man of vrouw.

Uitklappen

Wat doet het verzet?

Het verzet doet veel verschillende dingen in de Tweede Wereldoorlog. Zo helpen ze onderduikers door schuilplaatsen te regelen.

Uitklappen

Waarom gingen mensen staken?

In de Tweede Wereldoorlog komen soms veel mensen tegelijk in verzet.

Uitklappen

Wat is de NSB?

NSB is de afkorting voor Nationaal-Socialistische Beweging. Dit is een politieke beweging die voor de oorlog is opgericht door Anton Mussert.

Uitklappen

Moeten kinderen ook een kant kiezen?

Kinderen zelf hoeven geen kant te kiezen, maar soms maakt de keuze van hun ouders wel uit.

Uitklappen

Wij gebruiken cookies om het webverkeer te analyseren. Lees hier meer over hoe wij cookies gebruiken. Als je akkoord gaat met ons cookiebeleid klik je op "Ok, ik wil verder".

# data[].attributes.attachment_link.description
De Joodse Mirjam Ohringer, 15 jaar, zat in het verzet. 'Als schoolmeisje viel ik minder op. Ik haalde kranten op en bracht ze weer ergens anders naartoe. Ik woekerde rond met een krantje om zo veel mogelijk mensen de kranten te laten lezen. Het was gevaarlijk. Ik moest altijd goed opletten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lies

Lies Swane-Arntz is vijf jaar als Nijmegen wordt bevrijd

De stad is bevrijd. De Duitsers zijn weg. Op straat hoor je allemaal Engelse liedjes. Er rijden jeeps met vrolijke soldaten in groene uniformen. Ze zwaaien en stoppen om vrouwen chocolade en zijden kousen te geven. Ik krijg pepermuntjes.

Lies Swane-Arntz

Belangrijkste gebeurtenissen

D-Day

De geallieerden (dit zijn de soldaten die tegen nazi-Duitsland vechten) bedenken een plan om nazi-Duitsland te verslaan en West-Europa te bevrijden.

Uitklappen

Dolle Dinsdag

In heel Nederland wordt gefluisterd dat de geallieerden elk moment komen om de nazi's te verslaan.

Uitklappen

Bevrijding Zuid-Nederland

Op 12 september is het zover, de geallieerden komen de grens over! Mesch is het eerste Nederlandse dorp dat wordt bevrijd.

Uitklappen

Slag om Arnhem

De geallieerden worden door de Duitse soldaten tegengehouden bij de grote rivieren de Rijn, Waal en Maas.

Uitklappen

Slag om de Schelde

De geallieerden proberen de Westerschelde te veroveren.

Uitklappen

De Hongerwinter

In de winter van 1944-1945 zijn de geallieerden niet verder gekomen dan het zuiden van Nederland.

Uitklappen

Het Rijnlandoffensief

De geallieerden bedenken nieuwe plannen om de nazi's te verslaan. Samen heten die plannen: het Rijnlandoffensief.

Uitklappen

Bevrijding Noord-Nederland

Na het Rijnlandoffensief trekt een deel van de soldaten door naar Groningen.

Uitklappen

Nederland is vrij!

In mei 1945 gaat het heel snel. De nazi's worden van alle kanten teruggedrongen en Hitler is dood.

Uitklappen

Afgelopen, maar niet voorbij

Als een oorlog stopt, is niet alles ineens voorbij. Mensen moeten verder leven met wat er is gebeurd.

Uitklappen

Wij gebruiken cookies om het webverkeer te analyseren. Lees hier meer over hoe wij cookies gebruiken. Als je akkoord gaat met ons cookiebeleid klik je op "Ok, ik wil verder".

# data[].attributes.attachment_link.description
Lies Lies Swane-Arntz is vijf jaar als Nijmegen wordt bevrijd De stad is bevrijd. De Duitsers zijn weg. Op straat hoor je allemaal Engelse liedjes. Er rijden jeeps met vrolijke soldaten in groene uniformen. Ze zwaaien en stoppen om vrouwen chocolade en zijden kousen te geven. Ik krijg pepermuntjes.

# data[].attributes.attachment_link.description
Beleef de Tweede Wereldoorlog door de ogen van het joodse meisje Rachel. Ze mag niet meer fietsen, geen verstoppertje meer spelen in het park, boodschappen doen op speciale tijden, en tenslotte moet ze zich echt gaan verstoppen, samen met haar zus Esther. Waar zijn papa en mama?

# data[].attributes.attachment_link.description
In de Tweede Wereldoorlog moesten vooral veel Joden onderduiken voor de Duitsers en een veilige schuilplaats zoeken. Ze kregen een nieuwe naam, een nieuw persoonsbewijs en soms verfden ze hun haar blond.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Duitsers willen van de joden af. Daarom brengen ze hen naar zogenaamde concentratiekampen zoals Auschwitz. Daar worden ze ondergebracht in kale barakken en uiteindelijk vermoord.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt voedsel steeds schaarser. Voedingsmiddelen gaan op de bon en mensen staan uren in de rij voor een bordje eten uit de gaarkeuken. Ze eten zelfs suikerbieten en kinderen worden eropuit gestuurd om voedsel te sprokkelen bij boerderijen. Veel mensen sterven van de honger.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fred Mouw is twee jaar als de Tweede Wereldoorlog begint. Freds vader is joods, maar zijn moeder niet. Eind 1944 zit het gezin ondergedoken, maar ze worden verraden en opgepakt door de Duitsers. De vader van Fred komt in doorvoerkamp Westerbork terecht, maar Fred en zijn moeder worden vrijgelaten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden door de Duitse bezetters regelmatig razzia's of klopjachten gehouden. Een deel van de straat of wijk wordt afgezet en doorzocht door Duitse soldaten. Joden of mannen die moeten gaan werken in Duitsland worden opgepakt. Ernst en Gusta vertellen erover. In samenwerking met het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

# data[].attributes.attachment_link.description
Na de Tweede Wereldoorlog is iedereen het erover eens: dit mag nooit meer gebeuren. We vieren in Nederland de Bevrijding op de dag dat Duitsland zich overgaf: 5 mei 1945. Hoe ging het eraan toe op de allereerste Bevrijdingsdag in 1945? Ooggetuigen vertellen. In samenwerking met het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

# data[].attributes.attachment_link.description
Arjen de Groot is tien jaar als de Tweede Wereldoorlog begint. Arjens vader sluit zich aan bij de NSB die met de Duitse bezetters samenwerken. Als geallieerde legers Nederland vanuit het zuiden bevrijden, besluit het gezin te vluchten naar Duitsland, waar Arjen terecht komt bij de Hitlerjugend.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdens de Tweede Wereldoorlog maken de Duitsers de dienst uit in Nederland. Mensen die het niet met de Duitse overheersing eens zijn, gaan zich organiseren in het verzet. Ze proberen de Nazi's te saboteren. Alles moet in het geheim, want als je gepakt wordt, word je opgesloten of vermoord.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie in de oorlog de Duitsers heeft geholpen, wordt na de bevrijding gestraft. Ze worden opgesloten en moeten zwaar werk doen.

# data[].attributes.attachment_link.description
In februari 1941 wordt er voor het eerst door een grote groep mensen geprotesteerd tegen de bezetting van de Duitsers in Nederland. Sinds mei 1940 zijn ze bij ons de baas. Waarom nu dat protest?

# data[].attributes.attachment_link.description
Monnik las in het dagboek van zijn oma over de hongerwinter van 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarna schreef hij dit lied over de gaarkeukens, eten op de bon, hout zoeken voor de kachel en hongertochten om te smeken bij boeren om eten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Omdat er tijdens de hongerwinter bijna geen eten is, trekken mensen naar het platteland om eten te zoeken. Ze ruilen hun bezittingen voor een stuk kaas of wat eieren. Veel mensen overleven de hongertochten niet.

# data[].attributes.attachment_link.description
In de winter van 1944-1945 wordt er honger en kou geleden in de steden in het noorden en westen van ons land. Wat was er aan de hand?

# data[].attributes.attachment_link.description
In de winter van 1944-1945 wordt er honger en kou geleden in de steden in het noorden en westen van ons land. Wat was er aan de hand?

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe was het om de hongerwinter mee te maken?

# data[].attributes.attachment_link.description
Tom was 9 jaar tijdens de hongerwinter van 1944. Het zuiden van Nederland was al bevrijd. Als straf zorgden de Duitsers dat er geen voedsel meer naar het westen kon komen. Eten was schaars en Tom en vele andere leden honger.

# data[].attributes.attachment_link.description
In 1944 wordt het zuiden van Nederland bevrijd. De rest van ons land moet de hongerwinter doorstaan. Ook vandaag de dag zijn er mensen op de vlucht voor oorlog. Dit liedje gaat over wachten op bevrijding.

# data[].attributes.attachment_link.description
In 1944 spreken de geallieerden met de verliezende Duitsers af dat ze het bezette deel van Nederland voedsel mogen brengen. Met vliegtuigen voorzien ze mensen van bloem, suiker en meel. De hongerwinter is voorbij!

# data[].attributes.attachment_link.title
Kijkwijzer van de Dam op 4 mei | 4 en 5 mei Denkboek

# data[].attributes.attachment_link.description
Lesmateriaal herdenken. Leer met de interactieve Kijkwijzer van de Dam op 4 mei alles over de Nationale Herdenking op de Dam in Amsterdam.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leesverhaal over kinderverzet in de Tweede Wereldoorlog

Luister naar het verhaal over de Wilhelmina Catherina School in Amsterdam waar kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gescheiden door een muur. Aan de voorkant kregen de niet-Joodse kinderen les en aan de achterkant de Joods kinderen. De kinderen aan de voorkant lieten het er niet bij zitten en kwamen op voor de achterkantkinderen. Dit verhaal is echt gebeurd.

Het verhaal wordt voorgelezen door Sosha Duysker. Klik op het pijltje om het te luisteren.

https://denkboek.nl/wp-content/uploads/page/denkboek-voorleesverhaal.mp3

# data[].attributes.attachment_link.title
Een muur in de school - 4 en 5 mei Denkboek

# data[].attributes.attachment_link.description
Luister naar het verhaal over de Wilhelmina Catherina School in Amsterdam waar kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gescheiden door een muur. Aan de voorkant kregen de niet-Joodse kinderen les en aan de achterkant de Joods kinderen. De kinderen aan de voorkant lieten het er niet bij zitten en kwamen op voor de achterkantkinderen.