# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober wordt de klok weer een uur achteruit gezet. Het is dan weer wintertijd. Hoe lang doen we dat al, de klok verzetten, en waarom eigenlijk?

De Nederlandse danseres Mata Hari kwam in de Eerste Wereldoorlog om het leven. Ze werd veroordeeld voor spionage en in Frankrijk gefusilleerd.

Tijdens zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog werden Engelse soldaten vaak Tommies genoemd. Deze bijnaam danken de soldaten volgens de overlevering aan een veldslag die eind achttiende eeuw bij het Brabantse plaatsje Boxtel werd geleverd.

Onder leiding van Charles Tombeur veroverde tijdens de Eerste Wereldoorlog een Belgisch-Congolese strijdmacht een gebied dat tien keer zo groot was als België.

Bij de oprichting van de Volkenbond op 25 januari 1919 wordt aan Duitsland het lidmaatschap ontzegd. Het vergt veel onderhandelingen, maar dankzij de inspanning van nieuwe politieke leiders wordt in 1926 na het sluiten van het verdrag van Locarno Duitsland toegelaten als volwaardig lid van de Volkenbond.

Op vijf plekken in de Hospicestraat in Wijtschate zijn restanten aangetroffen van houten tunnels die naar een grote ondergrondse soldatenverblijfplaats leiden.

Tanks, bommenwerpers en atoombommen veranderden de oorlogsvoering in de twintigste eeuw voorgoed. Gevechtstroepen werden vrijwel overal op de voet gevolgd door fotografen die de strijd vastlegden voor het thuisfront en het nageslacht.

De Britse militair, schrijver, archeoloog en wetenschapper Thomas Edward Lawrence, beter bekend als Lawrence of Arabia, is vooral bekend geworden als adviseur en steunpilaar van de Arabische vrijheidsstrijders tegen het Ottomaanse Rijk.

Hamsteren is ontleend aan de naam van het diertje, de hamster, die voorafgaand aan het winterseizoen via zijn wangzakken voedsel naar zijn verblijfplaats brengt.

Op 7 maart 1936 marcheerde de Duitse Wehrmacht van Adolf Hitler het Rijnland in. Hiermee werd het Verdrag van Versailles (1919) geschonden. Waarom besloot Hitler tot de remilitarisatie van het Rijnland?

# data[].attributes.attachment_link.title
Eerste Wereldoorlog (1914-1918) - Geschiedenis | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober wordt de klok weer een uur achteruit gezet. Het is dan weer wintertijd. Hoe lang doen we dat al, de klok verzetten, en waarom eigenlijk? De Nederlandse danseres Mata Hari kwam in de Eerste Wereldoorlog om het leven.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het kleine Belgische leger in de Grote Oorlog | Militaire Spectator

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Belgische leger ondervond in 1914 hoe het er in een oorlog echt aan toe gaat. De neutrale Belgen werden meegesleurd in een conflict tussen Frankrijk en het Duitse Rijk. De eerste oorlogsmaanden maakten duidelijk dat de Belgische eenheden geen partij waren voor de Duitse oorlogsmachine die over België walste naar Parijs. Het Belgische leger onderging daarom een gedaanteverandering tussen 1914 en 1918. Het werd, ondanks talloze problemen, op een nieuwe leest geschoeid en leerde op een andere manier vechten. Daardoor was het in staat om tijdens de laatste oorlogsmaanden van 1918 succesvol deel te nemen aan het eindoffensief.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Klokhuis maakt geschiedenis. De vorige eeuw kende twee wereldoorlogen. De Eerste Wereldoorlog duurde vier jaar, van 1914 tot 1918. Dolores bezoekt het voormalige slagveld in België.

# data[].attributes.headline
Afbeelding van een beschoten bos in Ieper

# data[].attributes.subject
Afbeelding van een beschoten bos in Ieper

# data[].attributes.headline
Artikel over WOI vanuit ruraal perspectief

# data[].attributes.subject
Artikel over WOI vanuit ruraal perspectief

# data[].attributes.attachment_link.title
De Eerste Wereldoorlog vanuit ruraal perspectief · Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG)

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 4 augustus 1914 staken de eerste keizerlijke legers de Duits-Belgische grens nabij Luik over. De bedoeling van de Duitse legerleiding was om via neutraal Belgisch territorium een verrassingsaanval op Frankrijk uit te voeren. De doortocht door België verliep echter moeizamer dan verwacht. De inname van de fortengordels rond Luik en Namen duurde enkele weken, en pas in oktober 1914 viel ook de Versterkte Plaats van Antwerpen. Geholpen door Franse en Britse troepen trok het Belgische leger zich in laatste instantie terug op haar laatste verdedigingslinie achter de IJzer. Door de laagvlakte langs de rivier te inunderen slaagden de Belgische troepen erin de Duitse opmars een halt toe te roepen. Verder zuidwaarts verdedigden de Britten en Fransen met succes het gebied rond Ieper. Het vastlopen van de frontlinie betekende tegelijkertijd het begin van een stellingenoorlog die tot september 1918 zou aanslepen. Pas na de Amerikaanse deelname aan het geallieerde Honderddagenoffensief werd het imploderende Duitse Keizerrijk tot een wapenstilstand gedwongen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe ontstond de Eerste Wereldoorlog? | 1914-1918

# data[].attributes.attachment_link.title
De vlucht (1/2) | Aflevering 2 | Kleine handen in een grote oorlog

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat was de Dodendraad? | Eerste Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.title
De grote oorlog : een kijkboek over de eerste wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit kijkboek over de Eerste Wereldoorlog houdt je uren zoet. 10 grote kijkplaten tonen de Grote Oorlog vanuit verschillende perspectieven, van de strijd in de loopgraven tot het leven achter het front. Wie goed kijkt, ziet telkens vier dieren terugkomen in de paginagrote tekeningen. Elk detail op de vertelplaten heeft zijn betekenis: die staat achteraan het boek uitgelegd, in een appendix waar je terecht kan voor de bijhorende historische achtergrond en interessante weetjes. Wist je bijvoorbeeld dat de dappere oorlogshond Stubby een jasje met medailles had? Of dat ook grote jongens zich aanmeldden bij het leger, en dan logen over hun leeftijd?

# data[].attributes.attachment_link.title
Toen het oorlog was: 1914-1918 | Boekhandel Pardoes

# data[].attributes.attachment_link.description
‘Toen het oorlog was, 1914-1918’ is een prachtig verzorgd non fictie-kinderboek over de Eerste Wereldoorlog. Dit informatieve boek heeft oog voor het internationale verloop van de oorlog, maar vooral ook voor de situatie in Nederland en België. Een prachtige uitgave vol historische fotografie en fullcolour-illustraties. Auteurs Annemiek de Groot, Roos Jans, Juul Lelieveld, Liesbeth Rosendaal en Marrit Boogaars van tekstbureau Patsboem! educatief weten als geen ander de geschiedenis op een begrijpelijke en informatieve manier uit te leggen voor kinderen in de bovenbouw van de basisschool. Voor het eerder verschenen ‘Toen het oorlog was, 1939-1945’, dat over de Tweede Wereldoorlog gaat, won het team van Patsboem! educatief een Zilveren Griffel. ‘Toen het oorlog was, 1914-1918’ is encyclopedisch opgezet en heeft thematische hoofdstukken, bijvoorbeeld over het ontstaan van de oorlog, de belangrijkste gevechten en het leven aan het front. Illustrator Irene Goede maakte de sfeervolle illustraties, die de soms indringende tekst verluchtigen en een extra dimensie geven aan de historische fotografie. Auteur: Marrit Boogaers, Annemiek de Groot, Roos Jans en andere Illustrator: Irene Goede Uitgever: Gottmer ISBN: 9789025775094 Thema: prachtig naslagwerk over de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) Bindwijze: Hardback Pagina’s: 192 Taal: Nederlands Publicatiedatum: november 2021

# data[].attributes.attachment_link.title
Lees en ontdek Wereldoorlog I | De Slegte

# data[].attributes.attachment_link.description
De titels uit deze reeks vormen samen een ware encyclopedie voor kinderen tot 12 jaar. Dankzij realistische illustraties en korte, maar gedetailleerde…

# data[].attributes.attachment_link.description
Belle Epoque ? In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog werd de geïndustrialiseerde wereld steeds welvarender. In de geschiedschrijving wordt die periode de Belle Epoque…

# data[].attributes.attachment_link.description
Tientallen WO I monumenten sieren het landschap in de Westhoek. Ze vormen een tastbare herinnering aan de oorlog en een blijvende oproep voor vrede.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tussen gemeenschap en geweld. Aalst in de Groote Oorlog 1914-1918. | Erfgoedcel Denderland

# data[].attributes.attachment_link.description
Het verhaal van de Eerste Wereldoorlog in België is meer dan het bij iedereen gekende beeld van de frontsoldaten aan de IJzer en de loopgraven in de Westhoek. Aalst was van 27 september 1914 tot 11 november 1918 een stad onder Duitse bezetting, wat een fundamenteel andere situatie was dan die aan het front. Om dat te belichten wordt in de tentoonstelling het leven van de Aalstenaar tijdens de Eerste Wereldoorlog in de kijker gezet.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De grote herdenkingsgolf rond de Eerste Wereldoorlog is na de honderdste verjaardag van Wapenstilstand op 11 november 2018 over zijn hoogtepunt heen. Toch betekende het einde van de gevechten op 11 november 1918 niet meteen een terugkeer naar het normale leven van vóór de Groote Oorlog. Vier jaar van oorlog en bezetting lieten ook in onze stad diepe sporen na en het duurde nog jaren vooraleer het dagelijkse leven opnieuw zijn normale gang kon gaan. Het herdenken hoeft dus nog niet te stoppen, vandaar dat de stad deze publicatie uitgeeft.

Jeroen Meert, archivaris in het Aalsterse Stadsarchief, stelde de brochure samen aan de hand van een selectie van foto's uit het Aalst van tijdens de Eerste Wereldoorlog (met steun van de Vlaamse overheid en Erfgoedcel Denderland). Fotograaf Jean-Pierre Swirko ging op zoek naar die plaatsen in het Aalst van vandaag en maakte daar een hedendaagse foto bij. Met deze brochure wordt aangetoond dat veel van de gekende plaatsen in Aalst, waar dagelijks honderden mensen passeren, een stuk geschiedenis van die Eerste Wereldoorlog bevatten. Voor vele Aalstenaars is dit ongetwijfeld een ongekend verleden, dat hopelijk na het lezen en vooral bekijken van de publicatie tastbaarder wordt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Brochure "Toen en nu 1914-1918, Honderd jaar later"

# data[].attributes.attachment_link.description
Brochure met 'toen en nu'-foto's van Aalst tijdens de Eerste Wereldoorlog... en vandaag.

# data[].attributes.attachment_link.description
EEN VROUWENSTAD ? Eén voorbeeld van de vele getroffen steden en gemeenten is het Oostvlaamse Aalst. In de stad die 35.600 inwoners telt in 1914, kunnen wij 1.567 gedeporteerden weervinden. Voor studie gebruikt Dirk Meert (2013) verschillende archiefbronnen van binnen en buiten Aalst. De individuele verhalen van de slachtoffers blijven bewaard in onze dossiers, maar het werk van Meert toont hoe diep de opeisingen snijden in het maatschappelijk weefsel.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nationaal oorlogsmonument Eerste en Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Het militaire oorlogsgedenkteken ‘Oudleerlingen, de Troepenkinderen en legerpupillen’ werd opgericht op de Graanmarkt, rechtover de ingang van de oud-Pupillenschool te Aalst, in 1921-1922. Het gedenkteken is het werk van beeldhouwer Marcel Rau, de architect was Georges Hendrickx en de steenhouwer Michel Verhulst.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kleding 1914 - 1919: Eerste Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Inhoud Afb. 1, japon, 1916, roze zijden crêpe, garnering van doorzichtige kraaltjes en roze zijden satijnband © Centraal Museum Utrecht Afb. 2, badpak, 1918, rood katoenen flanel met witte noppen © Centraal Museum Utrecht Afb. 3, paar schoenen, ca. 1916, goudkleurig leer, bruine veters lengte 23 cm © Centraal Museum Utrecht Afb.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Michiel Mans bekijkt deze week de wapens die voor een aanzienlijk deel verantwoordelijk waren voor de massaslachtingen in de Eerste Wereldoorlog (verder WOI). Ondanks dat waarschijnlijk de artillerie (inclusief mortieren), en niet het machinegeweer statistisch het dodelijkste was op het slagveld, is het machinegeweer de spreekwoordelijke moordenaar van WOI geworden. Met typisch een versie van Hiram Maxims watergekoelde machinegeweer aan het werk om soms hele bataljons weg te vagen.

Sneuvelen

Naar de ruimste schatting lieten er bijna 18 miljoen mensen oorlogsgerelateerd het leven in WOI. Onderverdeeld in circa 10.7 miljoen gesneuvelde militairen (alle oorzaken) en 7.3 miljoen burgers. Wat neerkomt op 1.83 procent van de deelnemende bevolkingen (gemiddeld -van Japan 0.01 procent tot Servië 18.11 procent). Zeker wat burgerdoden betreft gaat het om ruwe schattingen. Al helemaal wat de doden in Afrika betreft.

Wordt de overlappend aansluitende influenza-epidemie meegeteld komen er 50 tot 100 miljoen doden bij. Oorlogsactiviteiten zoals troepentransport waren instrumentaal in de snelle verspreiding van de epidemie. Het maakt deze als Spaanse Griep voortlevende massamoordenaar op zijn minst WOI 'fall-out'. Iets wat de invloed van de 'Maxim' statistisch verder marginaliseerd. Dit doet echter niets af aan de gehaktmolen-reputatie van het machinegeweer in de loopgravenoorlog die WOI met name aan het Westfront werd.

Inschatten hoeveel slachtoffers het machinegeweer aan het Westfront maakte, wordt door meerdere zaken bemoeilijkt. Doordat de meeste machinegeweren standaard geweermunitie verschoten, is het lastig te bepalen welk wapen dodelijk was wanneer tallozen met geweer of machinegeweer aan het schieten waren. Daarnaast kon een artilleriedode alsnog de kogel krijgen. En andersom. Sowieso werd normaliter geen autopsie gepleegd op gesneuvelden.

Dat de watergekoelde Duitse 'Spandau', het Maschinengewehr 08 in Mauser kaliber 7.92 x 57 (nominale kogeldiameter x hulslengte in mm) op 1 juli 1916, de eerste dag van het Sommeoffensief, mogelijk 80-90 procent van de 19.240 Britse en 1590 Franse gesneuvelden 'scoorde', maakt dit percentage geen vast gegeven. De schatting dat artillerie gedurende de oorlog voor zo'n 60 procent verantwoordelijk was voor de doden aan het Westfront, laat dan veertig procent over om te verdelen tussen het machinegeweer en alles van geweren, pistolen en revolvers tot gifgas, mijnen, handgranaten en de bajonet. Daarnaast staken ruiters zoals Britse Lancers en Duitse Ulanen af en toe met lansen, en werd de sabel nog regelmatig getrokken. Er was dus een ruime dodelijke keuze.

'Maxims'

De keuze aan machinegeweren was eveneens rijkelijk. Wel voerden de nogal lompe watergekoelde Maximvarianten aanvankelijk de boventoon bij alle strijdkrachten, met uitzondering van Frankrijk. Daar prefereerde men op z'n Vive la France eigen, veelal inferieure ontwerpen.

Hiram Maxims wapen (eerste patent 1883) zag in vele kalibers dienst aan de WOI fronten. Naast een klein aantal originele 'oer' Maxims, schoten er honderdduizenden van drie hoofd-nazaten mee. Het talrijkst waren de Duitse 7.92 x 57 MG 08, de Russische 7.62 x 54R (R=gerimde patronen) M1910 en de in 1912 ingevoerde Britse 7.7 x 56R (.303) Vickers. Dit drietal en hier van afgeleide versies bleven het dichtst bij het oorspronkelijke Maxim ontwerp. Een wapen dat herlaadde door bij het afvuren de loop tijdelijk te vergrendelen met de afsluiter om met dit samenstel de terugslagreactiekrachten (recoil) van de afgevuurde patroon over te brengen op mechanismen waarmee de lege huls werd uitgestoten, een verse patroon uit de bandvoeding werd getrokken en in de loop-patroonkamer geladen voor een nieuwe afvuurcyclus. Een cyclus die typisch 400-550 keer per minuut plaatsvond als de schutter wilde. Sommige varianten hadden of kregen voorop de loop een mechanisme waarin afgetapte gasdruk de terugslag versnelde voor een hogere vuursnelheid (recoil booster).

De mechanieken konden soms behoorlijk afwijken van het origineel, maar de Maxim staat aan de basis van dergelijke op 'korte terugslag' werkende machinegeweren. In WOI ging het voor de grondstrijdkrachten aanvankelijk om watergekoelde Maxim versies. Een samenstel van het wapen zelf (met mantel voor 3-4.5 liter water) plus de affuit. Affuiten waren op zich al wapensystemen. Zeker bij de Russen, waar de wapens veelal op wielaffuiten voorzien van een schild werden geplaatst. Een andere accessoire was de condenser om stoom in de koelmantel mee op te vangen voor hergebruik van het water. Gezien de hoeveelheid uitrusting was het niet vreemd dat een Maximteam even groot was als dat van klein veldgeschut (4-8 man).

De Maxims wogen zonder koelwater tussen de 18 kilo (Vickers) en bijna 27 kilo (MG 08). De 'poot' affuiten wogen ruwweg hetzelfde. De zwaarste Russische wielaffuiten wogen 170 kilo. Alle affuiten hadden een instelbare traverse en elevatie. Met een ingestelde elevatie op 250 meter, mikpunt 'middenrif', hoefde een schutter in het relatief vlakke Noord-Franse landschap vrijwel alleen traverserend te bewegen. Aan Duitse kant werd al vroeg (1915) bedacht dat MG-teams die planmatig gebruik maakten van diagonale schootsvelden voor enfilerend (flank)vuur, dodelijk efficiënt waren tegen aanvallende infanterieformaties.

Afhankelijk van het terrein maakte de geweermunitie van de meeste Maxims dat rechtop lopen tot op circa 3.5 kilometer gevaarlijk was als er puntige 'spitzer' kogels werden verschoten. Op nitrocellulose gebaseerde aandrijfladingen gaven dergelijke kogels uit de typisch 72 cm lange Maximlopen in 1914 een aanvangsnelheid (Vo) van: MG 08 -894 m/sec, M1910 - 865 m/sec en Vickers - 760 m/sec. Nieuwe munitiesoorten voerden de Vo in veel gevallen nadien nog wat op.

Niet dat minder breed gebruikte en geproduceerde machinegeweren (deels vanwege inferioriteit) waar je nog een watergekoelde Maxim in herkent, zoveel minder dodelijk waren. Van de complexe Oostenrijk-Hongaarse M07 Schwarzlose kon ondanks de vrij korte loop van 52.7 centimeter het vizier tot 1800 meter worden ingesteld. Een afstand waarop de aanvankelijk gebruikte inferieure 'bolle' 8 x 50R Mannlicher patronen (Vo 580 m/sec) toch nog slachtoffers konden maken.

Het relatief lichte (17 kilo zonder water en driepoot), en qua ontwerp het verst van de Maxim afstaande Italiaanse FIAT-Revelli M1914 machinegeweer schoot 'the whole nine yards'* (vizier instelbaar tot 2000 meter) met bolle 6.5 x 52 Mannlicher-Carcano patronen die met circa 640 m/sec een 65.4 cm lange loop verlieten. Dit overgecompliceerd werkende, en nogal onbetrouwbare machinegeweer had een haperende seriële patroonaanvoer bestaande uit een doosraam voor 50 of 100 patronen.

Laat in de oorlog werden de bovenstaande Maxim-achtigen nog Amerikaans aangevuld met de watergekoelde Browning M1917. Dit kaal 14.8 kilo wegende machinegeweer vuurde in 7.62 x 63 (.30-06) dat met 853 m/sec uit een 60.9 cm lange loop kwam. Er waren er te weinig van, wat betekende dat de Amerikaanse doughboys het vaak met iets luchtgekoeld Frans moesten doen. Als dit de draagbare Fusil Mitrailleur Modele 1915 aka Chauchat was, schoot dat beroerd.
* De uitdrukking zou slaan op de lengte van de canvas patronenband van 250 stuks voor de Vickers. Althans, dit is een van de etymologieën van deze uitdrukking.

Recent gepubliceerd

Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 55.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

# data[].attributes.attachment_link.title
Machinegeweren tijdens de Eerste Wereldoorlog | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoewel de artillerie en niet het machinegeweer het dodelijkste was op het slagveld, werd het machinegeweer de spreekwoordelijke moordenaar van WOI.

# data[].attributes.attachment_link.title
Conservator vertelt: ‘Wapens uit de Eerste Wereldoorlog’

# data[].attributes.attachment_link.description
De Eerste Wereldoorlog veranderde de wereld en wapentechnisch vonden er allerlei innovaties plaats. Welke wapens werden er ontwikkeld?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Michiel Mans bekijkt deze week de wapens die voor een aanzienlijk deel verantwoordelijk waren voor de massaslachtingen in de Eerste Wereldoorlog (verder WOI). Ondanks dat waarschijnlijk de artillerie (inclusief mortieren), en niet het machinegeweer statistisch het dodelijkste was op het slagveld, is het machinegeweer de spreekwoordelijke moordenaar van WOI geworden. Met typisch een versie van Hiram Maxims watergekoelde machinegeweer aan het werk om soms hele bataljons weg te vagen.

Sneuvelen

Naar de ruimste schatting lieten er bijna 18 miljoen mensen oorlogsgerelateerd het leven in WOI. Onderverdeeld in circa 10.7 miljoen gesneuvelde militairen (alle oorzaken) en 7.3 miljoen burgers. Wat neerkomt op 1.83 procent van de deelnemende bevolkingen (gemiddeld -van Japan 0.01 procent tot Servië 18.11 procent). Zeker wat burgerdoden betreft gaat het om ruwe schattingen. Al helemaal wat de doden in Afrika betreft.

Wordt de overlappend aansluitende influenza-epidemie meegeteld komen er 50 tot 100 miljoen doden bij. Oorlogsactiviteiten zoals troepentransport waren instrumentaal in de snelle verspreiding van de epidemie. Het maakt deze als Spaanse Griep voortlevende massamoordenaar op zijn minst WOI 'fall-out'. Iets wat de invloed van de 'Maxim' statistisch verder marginaliseerd. Dit doet echter niets af aan de gehaktmolen-reputatie van het machinegeweer in de loopgravenoorlog die WOI met name aan het Westfront werd.

Inschatten hoeveel slachtoffers het machinegeweer aan het Westfront maakte, wordt door meerdere zaken bemoeilijkt. Doordat de meeste machinegeweren standaard geweermunitie verschoten, is het lastig te bepalen welk wapen dodelijk was wanneer tallozen met geweer of machinegeweer aan het schieten waren. Daarnaast kon een artilleriedode alsnog de kogel krijgen. En andersom. Sowieso werd normaliter geen autopsie gepleegd op gesneuvelden.

Dat de watergekoelde Duitse 'Spandau', het Maschinengewehr 08 in Mauser kaliber 7.92 x 57 (nominale kogeldiameter x hulslengte in mm) op 1 juli 1916, de eerste dag van het Sommeoffensief, mogelijk 80-90 procent van de 19.240 Britse en 1590 Franse gesneuvelden 'scoorde', maakt dit percentage geen vast gegeven. De schatting dat artillerie gedurende de oorlog voor zo'n 60 procent verantwoordelijk was voor de doden aan het Westfront, laat dan veertig procent over om te verdelen tussen het machinegeweer en alles van geweren, pistolen en revolvers tot gifgas, mijnen, handgranaten en de bajonet. Daarnaast staken ruiters zoals Britse Lancers en Duitse Ulanen af en toe met lansen, en werd de sabel nog regelmatig getrokken. Er was dus een ruime dodelijke keuze.

'Maxims'

De keuze aan machinegeweren was eveneens rijkelijk. Wel voerden de nogal lompe watergekoelde Maximvarianten aanvankelijk de boventoon bij alle strijdkrachten, met uitzondering van Frankrijk. Daar prefereerde men op z'n Vive la France eigen, veelal inferieure ontwerpen.

Hiram Maxims wapen (eerste patent 1883) zag in vele kalibers dienst aan de WOI fronten. Naast een klein aantal originele 'oer' Maxims, schoten er honderdduizenden van drie hoofd-nazaten mee. Het talrijkst waren de Duitse 7.92 x 57 MG 08, de Russische 7.62 x 54R (R=gerimde patronen) M1910 en de in 1912 ingevoerde Britse 7.7 x 56R (.303) Vickers. Dit drietal en hier van afgeleide versies bleven het dichtst bij het oorspronkelijke Maxim ontwerp. Een wapen dat herlaadde door bij het afvuren de loop tijdelijk te vergrendelen met de afsluiter om met dit samenstel de terugslagreactiekrachten (recoil) van de afgevuurde patroon over te brengen op mechanismen waarmee de lege huls werd uitgestoten, een verse patroon uit de bandvoeding werd getrokken en in de loop-patroonkamer geladen voor een nieuwe afvuurcyclus. Een cyclus die typisch 400-550 keer per minuut plaatsvond als de schutter wilde. Sommige varianten hadden of kregen voorop de loop een mechanisme waarin afgetapte gasdruk de terugslag versnelde voor een hogere vuursnelheid (recoil booster).

De mechanieken konden soms behoorlijk afwijken van het origineel, maar de Maxim staat aan de basis van dergelijke op 'korte terugslag' werkende machinegeweren. In WOI ging het voor de grondstrijdkrachten aanvankelijk om watergekoelde Maxim versies. Een samenstel van het wapen zelf (met mantel voor 3-4.5 liter water) plus de affuit. Affuiten waren op zich al wapensystemen. Zeker bij de Russen, waar de wapens veelal op wielaffuiten voorzien van een schild werden geplaatst. Een andere accessoire was de condenser om stoom in de koelmantel mee op te vangen voor hergebruik van het water. Gezien de hoeveelheid uitrusting was het niet vreemd dat een Maximteam even groot was als dat van klein veldgeschut (4-8 man).

De Maxims wogen zonder koelwater tussen de 18 kilo (Vickers) en bijna 27 kilo (MG 08). De 'poot' affuiten wogen ruwweg hetzelfde. De zwaarste Russische wielaffuiten wogen 170 kilo. Alle affuiten hadden een instelbare traverse en elevatie. Met een ingestelde elevatie op 250 meter, mikpunt 'middenrif', hoefde een schutter in het relatief vlakke Noord-Franse landschap vrijwel alleen traverserend te bewegen. Aan Duitse kant werd al vroeg (1915) bedacht dat MG-teams die planmatig gebruik maakten van diagonale schootsvelden voor enfilerend (flank)vuur, dodelijk efficiënt waren tegen aanvallende infanterieformaties.

Afhankelijk van het terrein maakte de geweermunitie van de meeste Maxims dat rechtop lopen tot op circa 3.5 kilometer gevaarlijk was als er puntige 'spitzer' kogels werden verschoten. Op nitrocellulose gebaseerde aandrijfladingen gaven dergelijke kogels uit de typisch 72 cm lange Maximlopen in 1914 een aanvangsnelheid (Vo) van: MG 08 -894 m/sec, M1910 - 865 m/sec en Vickers - 760 m/sec. Nieuwe munitiesoorten voerden de Vo in veel gevallen nadien nog wat op.

Niet dat minder breed gebruikte en geproduceerde machinegeweren (deels vanwege inferioriteit) waar je nog een watergekoelde Maxim in herkent, zoveel minder dodelijk waren. Van de complexe Oostenrijk-Hongaarse M07 Schwarzlose kon ondanks de vrij korte loop van 52.7 centimeter het vizier tot 1800 meter worden ingesteld. Een afstand waarop de aanvankelijk gebruikte inferieure 'bolle' 8 x 50R Mannlicher patronen (Vo 580 m/sec) toch nog slachtoffers konden maken.

Het relatief lichte (17 kilo zonder water en driepoot), en qua ontwerp het verst van de Maxim afstaande Italiaanse FIAT-Revelli M1914 machinegeweer schoot 'the whole nine yards'* (vizier instelbaar tot 2000 meter) met bolle 6.5 x 52 Mannlicher-Carcano patronen die met circa 640 m/sec een 65.4 cm lange loop verlieten. Dit overgecompliceerd werkende, en nogal onbetrouwbare machinegeweer had een haperende seriële patroonaanvoer bestaande uit een doosraam voor 50 of 100 patronen.

Laat in de oorlog werden de bovenstaande Maxim-achtigen nog Amerikaans aangevuld met de watergekoelde Browning M1917. Dit kaal 14.8 kilo wegende machinegeweer vuurde in 7.62 x 63 (.30-06) dat met 853 m/sec uit een 60.9 cm lange loop kwam. Er waren er te weinig van, wat betekende dat de Amerikaanse doughboys het vaak met iets luchtgekoeld Frans moesten doen. Als dit de draagbare Fusil Mitrailleur Modele 1915 aka Chauchat was, schoot dat beroerd.
* De uitdrukking zou slaan op de lengte van de canvas patronenband van 250 stuks voor de Vickers. Althans, dit is een van de etymologieën van deze uitdrukking.

Recent gepubliceerd

Gratis geschiedenismagazine

Ontvang, net als ruim 55.000 anderen, iedere week de gratis nieuwsbrief van Historiek:

# data[].attributes.attachment_link.title
Machinegeweren tijdens de Eerste Wereldoorlog | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoewel de artillerie en niet het machinegeweer het dodelijkste was op het slagveld, werd het machinegeweer de spreekwoordelijke moordenaar van WOI.

# data[].attributes.attachment_link.description
Belle Epoque ? In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog werd de geïndustrialiseerde wereld steeds welvarender. In de geschiedschrijving wordt die periode de Belle Epoque…