# data[].attributes.headline
1. Ш. А. Амонашвилидің гуманды педагогикасының негіздері

# data[].attributes.subject
1. Ш. А. Амонашвилидің гуманды педагогикасының негіздері

# data[].attributes.body
Адамгершілік педагогикасының бастапқы тұжырымдамасын жасаушы. Гуманды педагогика баланың жеке басына бағытталған, авторитарлық, императивті (императивті, бұйрықтық) педагогиканы абсолютті теріске шығару.

1.      Негізгі параметрлер

1)      Мұғалімнің заңдылықтары: баланы сүю, баланы түсіну, балаға оптимистік көзқараспен қарау.

2)      Қағидалары: баланы қоршаған ортаны ізгілендіру, баланың жеке басын құрметтеу, баланың даму процесінде шыдамдылық.

3)      Өсиет: балаға адамгершілік көзқарастың арқасында баланың шексіздігіне, өзінің педагогикалық қабілетіне, өзінің, мүмкін ата-анасына және басқаларға белгісіз, баланың мақсатына сену.

4)      Бала бойындағы тірек: дамуға, өсуге, еркіндікке ұмтылу.

5)   Мұғалімнің жеке қасиеттері: мейірімділік, ашықтық пен шынайылық, адалдық.

Ш.А.Амонашвили білім беруде келесі нұсқауларды алға тартады: кез келген оқушыны сол қалпында қабылдау: «Біз мейірімді жандар болуымыз керек және балаларды сол қалпында сүюіміз керек». «Балаларды түсіну – олардың ұстанымын қабылдау».

2. Негізгі әдістемелік тәсілдер

1) Алты жастан бастап балаларды оқыту технологиясы.

2) Барлық жаттығулар балалардың белсенділігі мен бастамасын ынталандырады.

3) Тренинг типтік қателерді қамтиды, бұл балаларды үнемі өздігінен ойлауға, тыңдауға, тексеруге және барлық түскен ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдауға үйретеді.

4) ШЖМ кезінде балалардың бағалау және өзін-өзі бағалау қабілеттерін қалыптастыру.

Бүкіл білім беру жүйесі баланы өмірге дайындау принципіне емес, балалық шақты өмірдің ең маңызды кезеңі ретінде түсінуге негізделген, өзінің күрделі мәселелері мен тәжірибесі бар, оны қоғам түсінуі және қабылдауы керек. мұғалім.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
МГПУ Московский городской педагогический университет

# data[].attributes.attachment_link.title
Шалва Амонашвили о гуманной педагогике

# data[].attributes.headline
       Әрбір бала белг

# data[].attributes.body
Әрбір бала белгілі бір тапсырмамен туады, Амонашвили сенімді. Ал мұғалімнің міндеті – балаларға өз таланттарын ашуға және олардың шақыруын табуға көмектесу. Мұны істеу үшін сіз балалардағы ең жақсы нәрсені байқауды үйренуіңіз керек:

1.      баланы қоршаған ортаны ізгілендіру;

2.      сабыр бол;

3.      баланың еркін бұзбаңыз, бірақ оны сол қалпында қабылдаңыз;

4.      баламен ынтымақтастықта болу;

5.      балаларға оптимистік көзқараспен қарау;

6.      балаға шынайы және берілген болу.

Баланың білім алғысы келуі үшін мұғалімге балаларды не ынталандыратынын түсіну маңызды:

Өсуге деген құштарлық. Барлық балалар тез есейгісі келеді. Баланың «ересек» ұғымына дұрыс мағына беруі үшін оның күнде қандай үлгі көретіні маңызды. Сондықтан оның жанында мықты, сенімді және тәуелсіз тұлға болып қалыптасуына көмектесетін дана тәлімгерлер болуы керек. Және бұл жерде қысым көрсету емес, баланы құрметтеу және оған жауапты және орындалатын тапсырмаларды сену маңызды.

Дамуға деген ұмтылыс. Балалар өз тәжірибелерінен үйренеді. Сондықтан олар оны алуға болатын әрекеттерді интуитивті түрде іздейді. Бұл көбінесе қауіпті әзілдер. Ересектердің міндеті - бала пайдалы тәжірибе мен дамуға ықпал ететін қиындықтарды жеңетін қауіпсіз орта құру.

Бостандыққа деген құштарлық. Балалар өсіп, тәуелсіз болғысы келеді, сондықтан олар шамадан тыс оқытылып, қамқорлыққа алынса, олар көп қарсылық көрсетеді. Шалва Александрович оларға толық әрекет еркіндігін беруді ұсынбайды, бірақ шешімді олар ережелерді ықыласпен қабылдайтын және оқу ойынының шарттарын сақтайтын оқуға ойын тәсілінен көреді.

Мұғалімдер мен ата-аналарға арналған 5 кеңес (Ш.Амонашвили).

1. Көбірек табыстарды көріңіз.

Бала сынаққа түскенде ұстаздар мен ата-аналар баланы қорқытып, ескерту жасамауы  керек. Бұл шығармашылық жұмыс, қателесу қорқынышты емес және сіз қателіктерден сабақ аласыз деп айту жақсы. Ал сол жұмыстарды тексергенде қызылды жасыл сиямен ауыстырып, баланың қате жіберген жерлерін емес, бәрі дұрыс болған жерлерді белгілеген дұрыс.

Сонда балалар қорықпайды, алаңдамайды, жұмысының нәтижесі жақсы болады. Бұл қазірдің өзінде бірнеше рет сыналған.

2. Егер оған ештеңе таңылмаса, әрбір бала қабілетті

Тітіркенумен, айғайлаумен және мәжбүрлеумен таңылған болса, балалар ешқашан білімді сіңірмейді. Гуманды педагогика – бұл, ең алдымен, даналық, балалармен әрбір кездесуде өз эмоцияларын басқара білу. Мұнда жұмыс істейтін әдістер мен стандарттар емес, бұл стандарттарды балаларға кім және қалай жеткізеді: мұғалім балаға қандай көзбен қарайды, білім береді.

3. Балаңызды жақсы баға қууға мәжбүрлемеңіз.

Тек мектептегі бағалар баланың жеке басын анықтамайтынын есте ұстаған жөн. Жұрт оның жақсы немесе жаман екенін бағаларына қарап бағаламайды, күнделіктегі сандар оның тағдырын болжамайды. Сондықтан, бағалар балаларыңыздың өмірін бұзбайтынына көз жеткізіңіз: сандарға назар аудармаңыз, керісінше оларды шабыттандырыңыз, олардың қабілеттеріне сенім ұялатыңыз.

4. Жарық беріңіз

Бала сабаққа мереке сияқты баруы керек. Ол үшін балалар осы уақыт ішінде құнды және маңызды нәрсені алатынын сезінуі үшін әр оқушыны қызықтыру жеткілікті.

5. Тіпті әлсіз оқушылармен мақтаныңыз

Сыныптағы мықты оқушыны анықтау оңай. Бірақ егер сіз балалардың жетістіктеріне екінші жағынан қарасаңыз, күштілердің әлсіз балалардың фонында дәл көзге түсетінін байқайсыз. Ынтасыз оқушыны немесе жалқау адамды жаңа деңгейге көтеру мұғалімнің күшінің нақты өлшемі болады.

# data[].attributes.headline
2.Тәрбие үдерісіндегі баланың жеке тұлғасы

# data[].attributes.subject
2.Тәрбие үдерісіндегі баланың жеке тұлғасы

# data[].attributes.body
Баланың жан дүниесінде, жүрегінде, санасында (рухани әлемінде) орнығуы керек (Ш.Амонашвили):

1.  жоғары сезім көрінісінің жарқын бейнелері;

2.  биік ойлар мен армандар; шексіздік пен өлместік туралы түсінік;

3.  өзін-өзі тануға және өмірдің мәнін табуға ұмтылу; өз мақсатын өз ішіндегі түсінуге ұмтылу;

4.  адамдардың өміріндегі өзінің айрықшалығын, жалпы әлемге қатысуын білу...

Адамгершілік педагогикасының өсиеттері:

1.  әр баланың шексіздігіне сену;

2.   шексіздігіңізге сену;

3.  гуманистік педагогиканың түрлендіруші күшіне сенеді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ш.А. Амонашвили. Три главных совета по воспитанию детей

# data[].attributes.attachment_link.description
Смотрите онлайн видео Ш.А. Амонашвили. Три главных совета по воспитанию детей канала MudrostSistemy в хорошем качестве без регистрации и совершенно бесплатно на RUTUBE. Длительность видео: PT9M27S

# data[].attributes.headline
Тәрбие үдерісіндегі тұлғаны қалыптастырудағы қазақ халқының ұстанымдары

# data[].attributes.subject
Тәрбие үдерісіндегі тұлғаны қалыптастырудағы қазақ халқының ұстанымдары

# data[].attributes.body
Тәрбие үдерісін ұйымдастырудың әдіснамалық негіздерін айқындауда қай ғасыр, қай дәуір болсын тұжырымдамада қамтылған ұстанымдарды басшылыққа алғанын байқаймыз: тұлғалық-бағдарлы көзқарас, құндылықты (аксиологиялық) көзқарас, құзыреттілік көзқарас, әлеуметтік көзқарас, антропологиялық көзқарас, гуманистік бағыт мәдени сәйкестілік, табиғи сәйкестілік,  этникалық  т.б..

Тұлғаның рухани құндылықтарын қалыптастырудың тарихи алғы шарттарын айқындағанда қазақ елі тәрбие мәселесіне аса мән бергенін көреміз. Сақ, ғұн дәуірінен, Түркі қағанаты, Алтын орда тұсынан  бастау алған  тәрбие өз өзектілігін жойған жоқ.

VІІІ-ІХ ғ.ғ. Орта Азия, Қазақстан елдерінде ұлттық мәдениет, тәрбиенің бастаулары Әбу Насыр әл-Фараби “Бақытқа жетудің жолы”, “Қайырымды қала тұрғындарының көзқарасы”, “Азаматтық саясат”  т.б.,Жүсіп Баласағұнидің “Құдатғу білік” (“Құтты білік”), Махмұт Қашқари (ХІ ғ.) “Диуани лұғат ат-түрк” (“Түркі сөздерінің жинағы”), Ахмет Йугінеки (ХІІ ғ.). “Ақиқат сыйы” атты дастаны, Ибн Синаның “Медицина ғылымының заң-дары” (“Каноны”), “Саулық сақтау кітабы”,  Мұхаммед Хайдар Дулатидің “Тарих-и Рашиди”, Қадырғали Жалаиридің “Жари-мат-ат тауарығы”   т.б. ғұламалардың еңбектерінде  негізгі орын алады.

Ойшыл-философ, социолог, математик, физик, астроном, лингвист, психолог, педагог, музыка зерттеушісі Әбу Насыр әл-Фарабиді (870–950) Отырарда туып, білім алып, кейін Бұқара, Мерве, Хоране, Александрия, Бағдат, Каир, Дамаск, Шам, Халеб сияқты мұсылмандық шығыстың көптеген қалаларында өмір сүріп, түркі, араб, парсы, грек, латын, санскрит және т.б. тілдерін жетік меңгереді. әл-Фараби “Бақытқа жетудің жолы”, “Қайырымды қала тұрғындарының көзқарасы”, “Азаматтық саясат” трактаттарында “Жан қуаты” “бақыт” дегеннің не екендігін, оған жетудің жолдарын, өмірде ізгілік пен зұлымдықты ажырата білу, игілікті орнықтыру, зұлымдықтан арылу қарастырады. Бақыт – қайырымды адамдардың мәртебесі, кемелденушінің жаны мен тән қуатының жетістігі, тұтас дүниемен үйлесімділікте өмір сүру қабілеті»,- дегенді айтады.

Түркістан өлкесінде дүниеге келген түрік әлемінің ойшылы Қожа Ахмет Иасауи (1094–1167) болды. Оның “Дүнияуи Хикмет” атты дастанында дүниені танып білу – өзіңді-өзіңнің тану, бағалау, жетілдіру дегенді білдіреді.Ақиқатқа жету, шынайы өмір.  Адам өзін-өзі тану бұл өзіндік жетілу. Осы тарихат жолында адам өзін ұстамдылыққа, жетілдіруге шақырады. Сол шынайы қасиеттері арқылы сүйіспеншілік пен махаббат идеясын ұсынады. “Өзін білгені – хақты (жаратушыны) білгені, құдайдан қорқып ынсапқа келгені”.

Қазақ хандығы жаңа мемлекет болып қалыптасу барысында (1470–1731 жж.) тәуелсіз ел болып, дербес өмір сүрді. Бірнеше ауыр қасіреттерді, жойқын соғыстарды бастан кешіріп, тіпті жер бетінен жойылып кете де жаздады. Жәнібек, Керей, Қасым хан мен Есім, Хақназар, Тәуке, Абылай хандардың дипломатиялық ел билеу саясаттары мен жарғылары ерекшеленіп көзге түсті. Хандар халықтың бірлігі үшін ел ішіндегі сөзі куәлі, аузы дуалы билермен ақын-жырауларды хан сарайы маңынан топтастырды. Олар хандардың ел билеу саясатын қара халыққа түсіндіріп бақты.

Ақын-жыраулар мен билер хан қасында отырып, оларға ақылшы бола білді. Өздерінің өлең-жыр, толғауларымен халықты хан айналасына топтастырып, ел мүддесін қорғауға, береке-бірлікке ұйытқы болды. Яғни олар ханға да, қара халыққа да тәлімгер тәрбиеші, ақылгөй ұстаздық рөлді атқарып келді. Солардың ішінде әр ғасырдың көрнекті өкілдері: Майқы, Асан қайғы, Қазтуған, Мұхаммед Хайдар Дулати, Қадырғали Жалаири, Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы, Әнет баба, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би, Жиембет, Ақтамберді, Доспамбет, Үмбетей, Бұқар т.б. жыраулар мұралары негізгі орын алады. Хандық дәуірдегі мәдени мұраның аса мол және бай түрі билердің шешендік сөздері мен ақын-жыраулардың терме, толғаулары өзі сүрген ғасырда да, қазіргі таңда да тәриелік маңызы өте жоғары.

XVІІ ғасырдағы тәлімдік мәні зор жазба мәдени мұраның бірі –“Жеті жарғы” атты заңдар жинағы.  “Жеті жарғы” – Тәуке ханның (1678–1718) тұсында қабылданған қазақ халқының дәстүрлі әдет-ғұрып заңдарының жинағы қазақ халқының өмірлік мәселелерін барлық жағынан қамтыды.  “Қасым ханның қасқа жолы” мен “Есім ханның ескі жолымен” байланысты туындаған билік заңдарын түздіріп, оларды одан әрі жетілдіруге арналған жаңа заңдар жүйесін  болып  табылады.

Ал қазақ халқының тарихы, рухани - мәдени құндылықтарының даму тарихы Бартольд В.В., Потанин Г.Н., Радлов В.В., Ә.Диваев, Абай, Ы.Алтынсарин, Ш.Уәлиханов, М.Жұмабаев, А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, Н.Құлжанова, Ш.Алжанов, С.Қожахметов, Х.Досмухамедов, С.Торайғыров,  Н.Төреқұлов т.б. еңбектерінде ақиқат тұрғысынан ғылыми негізделеді.

И 48 Иманбаева С.Т.,   Майғаранова Ш.М.Тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі.  Оқулық.- Алматы. – 2018 , 253 бет.

# data[].attributes.headline
Тәрбие үдерісіндегі баланың жеке тұлғасы

# data[].attributes.subject
Тәрбие үдерісіндегі баланың жеке тұлғасы

# data[].attributes.body
Тәрбие ұстанымдары (лат. - негіз) – бастапқы белгілі бір теорияның негізгі, бастау боларлық жағдайлары, басшылық ететін идеялары, негізгі мінез-құлық ережелері, әрекеттері меңзеледі. Тәрбие үдерісі – тәрбие мазмұнының ұйымдастырылу бағыттарын анықтайтын, басшылыққа алынған идеялардың жиынтығы (Болдырев Н. Мектепте тәрбие жұмысының методикасы, 54-б.).

Оқушыларға тәрбие беруде жоғарыда берілген тәрбие заңдылықтарына сәйкес негізгі ұстанымдар басшылыққа алынады.

Тәрбиенің мақсаттылығы - тәрбие жүйесінде негізгі ұстаным болып табылады. Мәдениетті тұлғаны қалыптастыруда алдымызға мақсат қою арқылы, негізгі міндеттерді белгілей отырып, мазмұны айқындалады.

Тәрбиенің өмірмен байланысы тұлғаны жастайынан шынайы өмірмен тікелей байланыста болуы, қоғамдық ағымдағы тарихи болмысты менгеруі оның туған ел мен жер тарихына деген қызығушылығын тудыру арқылы, патриоттық сезімді қалыптастыруға игі ықпал етеді.

Тұлғаның жас және дара ерекшелігі негізгі ұстанымдардың бірі болып табылады. Патриоттық тәрбие мазмұны тұлғаның жас және дара ерекшелігіне лайықты, олардың қабылдауына түсінікті берілген жағдайда ғана біз алдымызға қойған мақсатымызға жетеміз.

Талап қою арқылы дамыту ұстанымы тұлғаның жас және дара ерекшелігін ескере отырып мектеп оқушысы ережесін, өзіне жүктелген міндеттерді орындау, өзінің іс-әрекетіне есеп бере отырып, ерік, жігерін қалыптастыру.

Еңбек арқылы тәрбиелеу ұстанымы қазіргі нарықтық заманда және жаңа ақпараттық даму үдерісінде әлемдік білім кеңістігіне шығу үшін және сапалы өмір сүруге дағдыландырады.

Тәрбиенің жүйелілік ұстанымы тәрбие беру үдерісінде, баланы отбасынан бастап, мектепке дейінгі мекемелер, мектеп, қосымша білім беру мекемелері т.б. жас және дара ерекшеліктеріне негіздей отырып жүргізу арқылы жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыруға болады.

Тұлғаны ұжым арқылы тәрбиелеу қазіргі көп ұлтты Қазақстан халқы үшін өте қажет деуге болады. Бала жастайынан қоғамдық қатынастарға түсу арқылы қоршаған ортамен қарым-қатынасы қалыптасады. Ұжымда баланың тұлғалық қасиеті көрініс береді. Ұжымда бір-біріне деген көмек, достық, мейрімді қатынастар арқылы олардың мінез-құлқы қалыптасады.

Мектеп, отбасы және әлеуметтік ортаның бірлігі ұстанымы тұлғаның қалыптасуына ықпал ететін бірден-бір күш деуге болады. Мектеп, отбасы және әлеуметтік орта жүйелі түрде бір мақсатқа негізделген тәрбие беру үдерісі негізінде жүзеге асырылса біз қоғам талабына сай тұлғаны қалыптастыруға қол жеткіземіз.

# data[].attributes.attachment_link.title
Бала тәрбиесіндегі қателіктер / ЖАҢА РОЛИК / АСЫЛ АРНА

# data[].attributes.headline
Тәрбие үдерісіндегі баланың жеке тұлғасы

# data[].attributes.subject
Тәрбие үдерісіндегі баланың жеке тұлғасы

# data[].attributes.body
Тәрбие жүйесі тұлғаның бойындағы мәдени құндылықтарды қалыптастыратын жүйелі үдеріс, ал тәрбиелік жүйе тұлғаның жан-жақты дамуына ықпал ететін жағдаяттар, оқыту үрдісі, тәрбие үрдісі, тұлға аралық қатынас, әлеуметтік орта, басқару жүйесі,  тәрбиенің мақсат, міндеттері, мазмұны, т.б. қамтиды. Қазіргі таңда педагогикада тәрбиелік жүйенің бірнеше қалыптасқан жүйесі бар. Олар А.С.Макаренконың, В.А. Сухомлинскийдің, И.Г.Николаев, Л.И.Новикованың, В.А. Караковскийдың т.б.жүйесі теориялық тұрғыда негізделіп, практикалық тұрғыда іс-тәжірибеге енгізілген.

ТМД кеңiстiгiнде бiлiм мен тәрбиенiң негiзiн салушы А.С.Макаренко “Адамдарды қоршаған орта тәрбиелейдi. … ең әсерлiсi адамдардың қарым-қатынасы, әсiресе ата-аналар мен ұстаздардың ықпалы ерекше… Анағұрлым қиын тиетiн қайта тәрбиелеу жұмысына оралмау үшiн әуелде дұрыс тәрбие беруге тырысу керек”,-деп тәрбиенi отбасынан бастап дұрыс жолға қою қажеттiгiн, бала тәрбиесiнде негiзгi рольдi ата-ана мен ұстаздар атқаратынына тоқталады. А.С.Макаренконың ұсынған педагогикалық жүйесі негізінен тұлғаның бойындағы ерік, жігер, сенім, патриоттық құндылық, т.б. қалыптастыруда ұжым арқылы ықпал ету, тұлғаның жас және дара ерекшеліктерін ескере отырып, еңбекке баулуды алға қояды.

Мектептегі тәрбие жүйесін құруда осыдан жарты ғасыр бұрын А.С.Макаренко негізін қалаған тәрбие ортасы бүгінгі жаһандандыру үрдісінде де негізін жойған жоқ. А.С.Макаренконың негізгі принципі – тұлғаға сену, сеніп тапсырмалар беру арқылы  оның ішкі жан дүниесіне ықпал ету.

Мектептегі тәрбие жүйесі – тұлғаның әлеуметтік сұраныстарын қанағаттандыратын, оқушыны тәрбиелеуге байланысты  педагогикалық мақсат пен міндеттерді реттейтін  әлеуметтік педагогикалық нысан болып табылады.

Л.И.Новикованың тұжырымы бойынша кез-келген тәрбие жүйесі  төмендегі мүмкіндіктерді қамтиды:

–  тәрбие үрдісін ұйымдастырудың мазмұнын айқындайтын тәрбие кешені;

– қойылған міндеттерді орындауға жағдай жасайтын материалдық база;

–     тұлғаның жан–жақты дамуына, өмірлік іс-әрекеттерін ұйымдастыруға бағытталған тәрбие үрдісі;

–     тәрбие субъектісі ( тәрбие үрдісіне қатысатын мұғалім, оқушы және ата-ана).

Қазақтың көрнектi ағартушы-ғалымы М.Жұмабаев тәрбиенi екi бағытта дене тәрбиесi және жан тәрбиесi деп ұсынады. Тән құрылысы биологиялық заңдылықтар, жан тәрбиесi – тәрбиелiк тәлiмнен нәр алады. Адам тәнiнiң физиологиялық өсу кезеңдерi оның тәрбие жүйесiнiң негiздерiн жасайды. Адамның өсу жолындағы әрбiр кезеңнiң өзiне тән тәрбие әдiстерi бар.

Сонымен қатар, тұлға ретiнде қалыптастыру үшiн төмендегi тәрбие түрлерi толығымен қамтылуы керек екенiне тоқталады.

“Тәрбие төрт түрлi: дене тәрбиесi, ақыл тәрбиесi, сұлулық тәрбиесi һәм құлық тәрбиесi. Егер адам баласына осы төрт тәрбие тегiс берiлсе, оның тәрбиесi түгел болғаны.

… Балам адам болсын дейтiн ата-ана осы төрт тәрбиенi дұрыс орындасын”,- деп баланың дұрыс жолда болуына жоғарыдағы тәрбиелер дұрыс болғанда ғана жақсы  нәтижеге жететiнiне тоқталады.

Ж.Аймауытов бала тәрбиесiне ықпал ететiн “замандастары (құрбы-құрдастары), туған ауылы, өскен ортасы, оның дiнi, тiлi һәм басқа да нәрселер” дей келе, негiзгi тәрбие құралы ол өнеге дейдi.

“Баланы бұзуға, яки түзеуге себеп болатын бiр шарт жас күнде көрген өнеге. Ол өнеге әке-шешенiң тәрбиесi арқылы қалыптасады. Ата-ананың берген тәрбиесi баланың мiнезiне салған iзге байланысты. ….Сүтпен сiңген мiнез сүйекпен кетедi деген сөз ата-ана тәрбиесiнiң күштiлiгiн көрсетедi…” – деп баланың жан-дүниесiн қалыптастыруда отбасы, әулеттiң ықпалының мол екенiн көрсетедi.

В.Харламов тәрбие жүйесін қатынас тұрғысынан қарап, адамгершiлiк қатынас, ақыл-ой қатынасы, эстетикалық қатынас, дене қатынасы тұрғысынан бередi.

Ал, И.П.Подласый тәрбиенi мәдениет тұрғысынан қамтиды яғни, адамгершiлiк мәдениет, ақыл-ой мәдениетi, эстетикалық мәдениет, дене мәдениетi тұрғысынан қарастырады.

Ал республикадағы бiрден-бiр  тәрбиенiң негiзгi орталығы  болып табылатын Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ бiлiм академиясының Тұлғаны әлеуметтендіру орталығының ғылыми қызметкерлері «Қазақстан мектептеріндегі тәрбие жүйесі» және “Тәрбие үрдісі мен оқушылардың тәрбиелік деңгейін бағалаудың өлшемдері" атты ғылыми-зерттеу жұмысы егемен еліміздің білім беру жүйесінде тәрбие мәселесін жетілдіруге арналған  іргелі  жұмыс болып табылады.

# data[].attributes.headline
ОТБАСЫНДАҒЫ ҰРПАҚ ТӘРБИЕСІ

# data[].attributes.subject
ОТБАСЫНДАҒЫ ҰРПАҚ ТӘРБИЕСІ

# data[].attributes.body
Әл - Фараби  отбасы тәрбиесінде баланы ең алдымен еңбек етуге тәрбиелеу оның бақытты болуына жеткізер бірден - бір қасиет деп санайды. Сондай - ақ, еңбек баланың мінез-құлқын да шыңдай түседі. Осы тұста ол өзінің "Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары" деген еңбегінде еңбекті бірнеше түрге бөлiп көрсетедi. Олар: адал еңбек, пайдалы еңбек, халықтық еңбек, көпшілік еңбек, бірлесетін еңбек. Ол жастардың халықтық еңбекпен  айналысуын дұрыс көрді, оған арнап мынадай өлең жолдарын да арнады: Халықтың қамын жесең, таза еңбек ет, Дәстүрді ұста, көксеген мұратқа жет. Болашаққа апарар бірақ жол бар, Білім, еңбек, тәрбие, ол – парасат.

Жүсіп Баласағұн отбасының қоғам өмірінде алар саяси - әлеуметтік орнын өте жоғары бағалаған. Оның ойынша, мемлекеттің күштілігі, қуаттылығы тек ел билеуші қайраткердің ақыл - парасатына ғана емес, сонымен қатар, елдегі әскердің, қарулы күштердің көптігіне ғана емес, әрбір отбасының беріктігіне де байланысты. Сондықтан да қоғамдағы тәрбие ісі - мемлекеттік деңгейде шешілетін маңызды мәселелердің бірі. Бұл іске бір жағынан ел билеуші бектер жауапты болса, екіншіден өскен орта мен ата - ана, туыс - тумалар жауапты. Ақынның көзқарасы бойынша мемлекеттің саяси беріктігі отбасы саясатының дұрыстығына байланысты. Отбасы беріктігі  ошақ иесі әйелге тәуелді екендігі туралы  құнды пікірлер баса айтылады .

Бұқар жырау өлеңдеріндегі отбасы тәрбиесінің ең бастау алар көзі жар таңдау екендігін дәлелдейтін қатарлары орта ғасыр ғұламалары еңбектерінен бастау алған болса, кейіннен ол ұлы Абай өлеңдерінде жалғасын тапты. Жар таңдауда тәрбиелі үйдің қызына көңіл бөлуді жырау айта отырып, өз ойын «Жал құрығы қаба деп, Жабыдан айғыр салмаңыз! Қалың малы арзан деп, жаман қатын алмаңыз! Жабыдан айғыр салсаңыз, жауға шабар ат тумас. Жаман қатын алсаңыз, топқа кірер ұл тумас. Жаман қатын алғаның- төркініне бере алмай, төсегіне жата алмай, тең құрбысы келгенде, оңды жауап қата алмай, жалғанда қор болғаның. Таудан аққан тас бұлақ, тасыса құяр теңізге, Қанша малы көп болса, бай қуанар егізге. Жаманнан жақсы туса, жақсыдан жаман туса, тартпай қоймас негізге»,- деген өлең жолдары арқылы жеткізеді.

Адамзат қауымындағы кез-келген халықтың  жаңа  буыны мен келер ұрпақтарының бастауы – отбасы құрып, шаңырақ көтеруден басталатындығы да табиғи шындық. Адам өміріндегі осынау аса бір жауапты кезеңді халық даналығы, тіршіліктің ішкі мәнімен тереңдете түсіп: ‑ "Адам ұрпағымен мың жасайды" - деп тұжырымдаған екен. Әрине, мың жасатар ұрпақтың, сөз жоқ, дендері сау, жүйкесі бүтін өміршең болуы басты шарт. Өйткені, осыншама ұзақ тіршілік етіп, мәңгілік ғұмыр сүргісі келетін  халық, өзінің орман-сулы – Отанын, от басындағы думанды-жиын - Ошағын және бар тіршілігінің діңгегі тәрізді - Қарашаңарағын да - Жаны мен Тәні сау, Рухы бүтін ұрпаққа ғана тапсырғысы келеді. Олай болса, сол ұрпақтың ұрығынан дерттеніп тегінен  тозып бара жатқанын, сол келешек ұрпақты дүниеге әкелетін ата-аналар неге ойланбайды? Олардың - ішкені  арақ, тартқаны темекі , шеккені наша мен апиын бола тұра, рухы бүтін ұрпақты қайдан алмақшы? Олар тіршілік атты Бәйтеректің өзі отырған бұтағын, аралап жатқан арсыздықтарын қашан тоқтатпақ? Сірә, адамзат қауымы – құмарлықтың У-ын ішу мен пенделіктің пейілін тыюды түсіне ала ма? Осы сауалдардың жауаптарын іздегенде, қазіргі адам тәрбиесінде қабағат үлкен қателіктердің бар екенін мойындамай болмайды. Ендігі жерде, ағат кеткен Жан мен Тән тәрбиелеріндегі ақауларды ең ауыр мәселе ретінде қолға алатын мезгіл жетті.

Олай болса, отбасын құруға дайындалу  кезеңінде  бір шешімге келген екі жас та, олардың туған-туыстары мен ата-аналары да – мынадай үш түрлі мәселеге ерекше көңіл бөлулері қажет:

1. Халқымыздың ғасырлар бойы тәрбие-тәлімдерімен қалыптасқан ата-баба дәстүрлерін қадағалау арқылы, ұлттық генофонымызды  көздің қарашығындай сақтау.

2. Отбасын құруға саналы түрде дайындалу арқылы, ұрық   тазалығының мәнін түсіну.

3. Ата-ана мен бала  арасындағы  сыйластықты жарастыру.