# data[].attributes.headline
Καλλιόπη Αρτεμίου  U234N2805

# data[].attributes.subject
Καλλιόπη Αρτεμίου  U234N2805

# data[].attributes.attachment_link.title
Teen Substance Use & Abuse (Alcohol, Tobacco, Vaping, Marijuana, and More)

# data[].attributes.headline
Γεωργοπούλου Μαρία U261N0336 Ακροατήριο 08

# data[].attributes.subject
Γεωργοπούλου Μαρία U261N0336 Ακροατήριο 08

# data[].attributes.body
Υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός μελετών που υποδηλώνουν ότι οι γονείς και άλλοι συγγενείς εφήβων/νεαρών ενηλίκων χρηστών ουσιών βιώνουν υψηλό βαθμό δυσφορίας και οικογενειακών συγκρούσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επιδείνωση της ψυχικής υγείας τους. Ο αρνητικός αντίκτυπος στην οικογένεια των εφήβων/νέων με προβλήματα χρήσης ουσιών είναι συγκρίσιμος με τον αντίκτυπο στα άτομα που ζουν με έναν ενήλικα με το ίδιο πρόβλημα. Εκτιμάται ότι περίπου πέντε άτομα κοντά στον ενήλικα χρήστη ουσιών θα επηρεαστούν άμεσα από τον εθισμό του. Αυτό το ποσοστό ισχύει και για τις οικογένειες εφήβων/νεαρών ενηλίκων χρηστών ουσιών. Οι αρνητικές επιπτώσεις που βιώνουν οι γονείς των χρηστών ουσιών λαμβάνουν τη μορφή σωματικού, ψυχικού και κοινωνικού στρες που μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη, σωματικές παθήσεις, χαμηλή αυτοεκτίμηση, υψηλό βαθμό άγχους και θυμού, φόβο ότι ο γιος/κόρη τους βρίσκεται σε κίνδυνο, απελπισία, ενοχή και πόνο που προκύπτει από το αίσθημα ότι έχουν αποτύχει ως γονείς. Σύμφωνα με τα λόγια των Orford et al., τα επηρεαζόμενα μέλη της οικογένειας είναι «συνηθισμένοι άνθρωποι που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν εξαιρετικά αγχωτικές εμπειρίες». Όλες αυτές οι εκδηλώσεις είναι παρόμοιες με εκείνες που βιώνονται κατά τη διάρκεια παρατεταμένων περιόδων άγχους ή αντιξοοτήτων, όπως ο πόλεμος, η μακροχρόνια ανεργία, η χρόνια ασθένεια κάποιου ή η ασθένεια ενός μέλους της οικογένειας που ζει στο ίδιο νοικοκυριό.

# data[].attributes.headline
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΟΦΙΑ - U244N2427- Ακροατήριο 01

# data[].attributes.subject
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΟΦΙΑ - U244N2427- Ακροατήριο 01

# data[].attributes.attachment_link.title
12. Κατάχρηση ουσιών

# data[].attributes.attachment_caption
«Δεν είμαστε μόνο οι επιλογές μας, αλλά και οι πληγές που κουβαλάμε και ο τρόπος που προσπαθούμε να τις γιατρέψουμε.»

# data[].attributes.headline
Καραγιώργου Θεανώ- U254N2116(Ακροατήριο 9) 

# data[].attributes.subject
Καραγιώργου Θεανώ- U254N2116(Ακροατήριο 9) 

# data[].attributes.body
Ο David Sheff αφηγείται την ιστορία του γιου του, Nic, ο οποίος από ένας έξυπνος και δημιουργικός έφηβος, βυθίζεται σταδιακά στον εθισμό στη μεθαμφεταμίνη.
Παρά τις προσπάθειες αποτοξίνωσης και τις υποτροπές, η ζωή του Nic γίνεται ένας συνεχής κύκλος ελπίδας και κατάρρευσης.
Το βιβλίο δείχνει την αγωνία ενός πατέρα που παλεύει ανάμεσα στην αγάπη, την ενοχή και την αδυναμία να «σώσει» το παιδί του.

# data[].attributes.headline
Κωνσταντίνος Αντωνίου U251N0301

# data[].attributes.subject
Κωνσταντίνος Αντωνίου U251N0301

# data[].attributes.headline
Μαρία Κουτεντάκη, U254N2500, ακροατήριο 4

# data[].attributes.subject
Μαρία Κουτεντάκη, U254N2500, ακροατήριο 4

# data[].attributes.body
Η πολυδιάστατη φύση του φαινομένου της κατάχρησης ουσιών στην εφηβική ηλικία και ο ρόλος της οικογένειας στην θεραπευτική προσέγγιση.

# data[].attributes.headline
Καππάτου Παναγιώτα Ακροατήριο 1 U251N0861

# data[].attributes.subject
Καππάτου Παναγιώτα Ακροατήριο 1 U251N0861

# data[].attributes.body
Καππάτου Παναγιώτα U251N0861

# data[].attributes.headline
ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 01   U254N2431

# data[].attributes.subject
ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 01   U254N2431

# data[].attributes.attachment_link.title
The Outsiders / My Life in Addiction / Nikos

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει την κατάχρηση ουσιών στους εφήβους ως σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Αναλύει τους βασικούς παράγοντες κινδύνου, όπως η πίεση από συνομηλίκους, τα οικογενειακά προβλήματα, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και το κοινωνικό περιβάλλον, καθώς και τις συνέπειες της χρήσης ουσιών στη σωματική και ψυχική υγεία των εφήβων. Επιπλέον, παρουσιάζει στρατηγικές πρόληψης μέσω της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας, υπογραμμίζοντας ότι η έγκαιρη παρέμβαση και η σωστή ενημέρωση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εξάρτησης στους νέους.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ

# data[].attributes.attachment_caption
«Πίσω από κάθε εξάρτηση υπάρχει μια ανάγκη που δεν ακούστηκε.»

# data[].attributes.headline
Γεωργούλα Έλλη, U254N0010

# data[].attributes.subject
Γεωργούλα Έλλη, U254N0010

# data[].attributes.body
Η κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη σωματική και ψυχική υγεία, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τη σχολική πορεία των νέων. Η πρόληψη, η ουσιαστική επικοινωνία, η υποστήριξη από την οικογένεια και το σχολείο, καθώς και η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης αποτελούν βασικούς παράγοντες προστασίας και έγκαιρης παρέμβασης.

# data[].attributes.headline
ΣΤΑΜΑΤΑΗ ΕΛΕΝΗ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 02  U254N2728

# data[].attributes.subject
ΣΤΑΜΑΤΑΗ ΕΛΕΝΗ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 02  U254N2728

# data[].attributes.body
Ένα ιδιαίτερα γνωστό εφηβικό βιβλίο που παρουσιάζει τις ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις της χρήσης ουσιών στην εφηβεία. Μέσα από τη ζωή μιας έφηβης αναδεικνύονται ζητήματα πίεσης από συνομηλίκους, αναζήτησης ταυτότητας, ψυχικής υγείας και εξάρτησης. Το βιβλίο μπορεί να αξιοποιηθεί σε δράσεις πρόληψης και συζητήσεις γύρω από τις εξαρτητικές συμπεριφορές και τη συναισθηματική ενδυνάμωση των εφήβων

# data[].attributes.headline
Ελένη Κιουτσικτσίδου U254N2010 (Ακροατήριο 09)

# data[].attributes.subject
Ελένη Κιουτσικτσίδου U254N2010 (Ακροατήριο 09)

# data[].attributes.headline
Χαρίκλεια Ροδοπούλου U244N1721 Ακρ.2

# data[].attributes.subject
Χαρίκλεια Ροδοπούλου U244N1721 Ακρ.2

# data[].attributes.body
Το βιβλίο αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική έρευνα για τη χρήση και κατάχρηση νόμιμων και παράνομων ψυχοδραστικών ουσιών από μαθητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στη Λέσβο. Μέσα από τη μελέτη, αναλύονται οι στάσεις και οι συμπεριφορές των μαθητών, καθώς και η επίδραση της οικογένειας, των φίλων, του σχολείου και του κοινωνικού τους περιβάλλοντος στη σχέση τους με τις ουσίες.

# data[].attributes.headline
ΚΟΥΤΣΟΥΒΕΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ, U254N2467, ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 4 

# data[].attributes.subject
ΚΟΥΤΣΟΥΒΕΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ, U254N2467, ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 4 

# data[].attributes.attachment_link.title
What causes addiction, and why is it so hard to treat? - Judy Grisel

# data[].attributes.headline
Δεμίρη Παναγιώτα (ακροατήριο 02) U244N2456

# data[].attributes.subject
Δεμίρη Παναγιώτα (ακροατήριο 02) U244N2456

# data[].attributes.headline
Κοντογιάννη Χριστίνα U254N1325 (Ακροατήριο 01) 

# data[].attributes.subject
Κοντογιάννη Χριστίνα U254N1325 (Ακροατήριο 01) 

# data[].attributes.headline
ΜΙΧΑΕΛΛΑ ΚΟΝΤΕΛΛΗ-U261N0179-ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 07

# data[].attributes.subject
ΜΙΧΑΕΛΛΑ ΚΟΝΤΕΛΛΗ-U261N0179-ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 07

# data[].attributes.body
Το βιβλίο "The Dragon Who Lives at My House" (Ο Δράκος που μένει στο σπίτι μου) της Diana J. Graber είναι ένα θεραπευτικό παραμύθι για την εξάρτηση. Η ιστορία επικεντρώνεται σε ένα παιδί που ζει σε ένα σπίτι με έναν Δράκο. Ο Δράκος αυτός δεν είναι ένα πραγματικό τέρας, αλλά μια μεταφορά για την εξάρτηση (αλκοόλ ή ουσίες) ενός γονέα.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΠΙ covid

# data[].attributes.headline
Αγγελική Κανατσάρη U244N2655 (Ακροατήριο 1)

# data[].attributes.subject
Αγγελική Κανατσάρη U244N2655 (Ακροατήριο 1)

# data[].attributes.attachment_link.title
Tackling Substance Use in Schools: Current Challenges and Social Work Solutions

# data[].attributes.attachment_link.description
The primary focus of school is to provide children and adolescents with a quality education. However, various factors can pose challenges in how students interact with and learn in the education system. Particularly, substance use in schools can lead to educational disruptions and cause emotional trauma for staff and students. Reported substance use among young people declined in 2021 and remained stable in 2022 but overdoses increased. Contemporary societal changes have introduced three compli

# data[].attributes.headline
u254n1380 AΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΑΝΑΚΑ

# data[].attributes.subject
u254n1380 AΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΑΝΑΚΑ

# data[].attributes.body
Η κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία αποτελεί μια σοβαρή νευρολογική παγίδα, καθώς ο εφηβικός εγκέφαλος βρίσκεται σε φάση έντονης αναδιαμόρφωσης και ο προμετωπιαίος λοβός—υπεύθυνος για την κρίση και τον έλεγχο των παρορμήσεων—δεν έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξή του. Αυτή η προσωρινή ανισορροπία καθιστά τους εφήβους εξαιρετικά ευάλωτους στην άμεση ευχαρίστηση που προσφέρουν οι ουσίες, με αποτέλεσμα να «κλέβεται» η φυσιολογική καλωδίωση του εγκεφάλου και να εγγράφεται ο εθισμός ως ανάγκη επιβίωσης. Συχνά, η χρήση λειτουργεί ως μια λανθασμένη προσπάθεια αυτοθεραπείας απέναντι στο άγχος, την κατάθλιψη ή την ανάγκη για κοινωνική αποδοχή, με το ΚΕΘΕΑ να τονίζει ότι η λύση δεν βρίσκεται στην τιμωρία, αλλά στην έγκαιρη ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και στην υποστήριξη της οικογένειας.

# data[].attributes.attachment_link.title
Εξαρτήσεις στην εφηβική ηλικία_ Διάγνωση, παράγοντες κινδύνου - συννοσηρότητα

# data[].attributes.headline
U254N0043 Καλιμαμτζέρου Σταυρούλα

# data[].attributes.subject
U254N0043 Καλιμαμτζέρου Σταυρούλα

# data[].attributes.attachment_link.title
"Ψυχοτρόπες ουσίες και εφηβεία – ενημερώνομαι, προλαμβάνω, προστατεύω γιατί… με αφορά"

# data[].attributes.headline
Καμπουράκη Σοφία (U251N0789) ακροατήριο 02

# data[].attributes.subject
Καμπουράκη Σοφία (U251N0789) ακροατήριο 02

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Briana Lees, Lindsay R Meredith, Anna E Kirkland, Brittany E Bryant, Lindsay M Squeglia

# data[].attributes.attachment_link.title
Effect of alcohol use on the adolescent brain and behavior

# data[].attributes.attachment_link.description
Adolescence is a particularly vulnerable neurodevelopmental period marked by high rates of engagement with risky alcohol use. This review summarizes the cognitive and neural consequences following alcohol use during adolescence from longitudinal…

# data[].attributes.headline
Μυλωνά Παρασκευή Α.Φ.Τ U254N2263 ακροατήριο 3 κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία 

# data[].attributes.subject
Μυλωνά Παρασκευή Α.Φ.Τ U254N2263 ακροατήριο 3 κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία 

# data[].attributes.body
https://youtu.be/cchRgdcH_TQ?si=WGY2gY6q3M5OS6Gf

# data[].attributes.attachment_caption
Cognitive-Behavioral Therapy for Substance Use Disorders

# data[].attributes.headline
Χριστίνα Μωραϊτη U254N0032 (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 01)

# data[].attributes.subject
Χριστίνα Μωραϊτη U254N0032 (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 01)

# data[].attributes.body
Η μελέτη παρουσιάζει έναν έφηβο με κατάχρηση ουσιών που αντιμετωπίστηκε με Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. Μέσα από την ανάπτυξη δεξιοτήτων διαχείρισης και αλλαγής σκέψεων, επιτεύχθηκε μείωση της χρήσης και βελτίωση της συμπεριφοράς.

# data[].attributes.headline
Rafaela Georgia Daskalaki- u254n2170- Συμπερίληψη εφήβων χρηστών ουσιών

# data[].attributes.subject
Rafaela Georgia Daskalaki- u254n2170- Συμπερίληψη εφήβων χρηστών ουσιών

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει πώς η οικογένεια και το σχολικό περιβάλλον επηρεάζουν την κατάχρηση ουσιών στους εφήβους. Η γονική παρακολούθηση, οι θετικές σχέσεις με εκπαιδευτικούς και η σχολική εμπλοκή λειτουργούν προστατευτικά, ενώ το οικογενειακό στρες αυξάνει τον κίνδυνο χρήσης ουσιών και δυσκολιών κοινωνικής προσαρμογής. Andrade, M., Pereyra, S. B., & Yang, C. (2021). The direct and indirect effects of family and school-related factors on Latino adolescent substance use. Journal of Ethnicity in Substance Abuse, 20(4), 647–672. https://doi.org/10.1080/15332640.2019.1685050

# data[].attributes.headline
Γιοφτσίδου Ραφαηλία-Ελευθερία (U261N0295) Ακροατήριο 08

# data[].attributes.subject
Γιοφτσίδου Ραφαηλία-Ελευθερία (U261N0295) Ακροατήριο 08

# data[].attributes.headline
Κυβέρη Μαρία-Βασιλεία U254N0552 (Ακροατήριο 01)

# data[].attributes.subject
Κυβέρη Μαρία-Βασιλεία U254N0552 (Ακροατήριο 01)

# data[].attributes.attachment_link.title
ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ_ΟΥΣΙΩΝ

# data[].attributes.headline
ΜΑΡΙΝΟΥ ΕΙΡΗΝΗ U251NO402

# data[].attributes.subject
ΜΑΡΙΝΟΥ ΕΙΡΗΝΗ U251NO402

# data[].attributes.headline
Φωτεινή Σπυροπούλου A254N1994 Ακροατήριο 03 

# data[].attributes.subject
Φωτεινή Σπυροπούλου A254N1994 Ακροατήριο 03 

# data[].attributes.attachment_link.title
Επιλεκτική Χρήση ουσιών και κίνδυνοι -  The hidden risks of Selective use

# data[].attributes.headline
Ευαγγελία Καραγεώργου — EDUG-623 (Ακροατήριο 07) — U261N0177

# data[].attributes.subject
Ευαγγελία Καραγεώργου — EDUG-623 (Ακροατήριο 07) — U261N0177

# data[].attributes.body
Το βιβλίο παρουσιάζει τη χρήση ουσιών στην εφηβεία ως ένα σύνθετο ψυχοκοινωνικό ζήτημα και όχι απλώς ως παραβατική συμπεριφορά. Τονίζει τη σημασία της έγκαιρης παρέμβασης, της συναισθηματικής υποστήριξης και της συνεργασίας ανάμεσα σε οικογένεια, σχολείο και ειδικούς ψυχικής υγείας. Παράλληλα, προτείνει επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις που βοηθούν τον έφηβο να αναπτύξει πιο υγιείς τρόπους διαχείρισης των δυσκολιών του.

# data[].attributes.headline
Παπαβασιλάκης Θοδωρής U251N0436

# data[].attributes.subject
Παπαβασιλάκης Θοδωρής U251N0436

# data[].attributes.body
Με βάση τους στίχους του «Λιωμένο Παγωτό» από τα Ξύλινα Σπαθιά, η σύνδεση με την Κατάχρηση Ουσιών στην Εφηβεία μπορεί να ιδωθεί κυρίως συμβολικά. Το επαναλαμβανόμενο «είμαι ακόμα εδώ» δείχνει μια κατάσταση στασιμότητας και εγκλωβισμού, ενώ η αίσθηση ότι «δεν τον νοιάζει» και η επιθυμία φυγής υποδηλώνουν εσωτερικό κενό και αποξένωση. Το «λιωμένο παγωτό» λειτουργεί ως εικόνα φθοράς και απώλειας ελέγχου , κάτι ευχάριστο που αλλοιώνεται και γίνεται άμορφο, όπως μπορεί να συμβεί και με τη ζωή ενός εφήβου που καταφεύγει σε ουσίες. Μέσα σε ένα φαινομενικά ανέμελο καλοκαιρινό σκηνικό («εδώ έχει πάντα ήλιο»), αναδύεται μια υπόγεια δυσφορία, η οποία συχνά αποτελεί υπόβαθρο για συμπεριφορές φυγής, όπως η χρήση ουσιών.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ξύλινα Σπαθιά - Λιωμένο Παγωτό

# data[].attributes.headline
ΚΑΤΣΙΑΔΑ ΝΙΚΗ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 02 U254N1277

# data[].attributes.subject
ΚΑΤΣΙΑΔΑ ΝΙΚΗ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 02 U254N1277

# data[].attributes.body
Η εφηβεία αποτελεί μια κρίσιμη περίοδο βιολογικής, ψυχολογικής και κοινωνικής ανάπτυξης, κατά την οποία αυξάνεται η ευαλωτότητα στη χρήση ουσιών. Η ανασκόπηση αυτή εξετάζει επιδημιολογικά δεδομένα, νευροβιολογικούς μηχανισμούς, καθώς και στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η χρήση ουσιών στους εφήβους επηρεάζεται από πολλαπλούς παράγοντες, όπως η επιρροή των συνομηλίκων, το οικογενειακό περιβάλλον, τα μέσα ενημέρωσης και η διαθεσιμότητα ουσιών. Παράλληλα, οι εξελίξεις στη μελέτη του εγκεφάλου αναδεικνύουν τη νευροαναπτυξιακή ευαλωτότητα των εφήβων.

Αν και υπάρχουν παρεμβάσεις πρόληψης και θεραπείας βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα, η αποτελεσματικότητά τους παραμένει μέτρια, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα και πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.

# data[].attributes.attachment_link.title
Research Review: What Have We Learned About Adolescent Substance Use?

# data[].attributes.attachment_link.description
Adolescence is a critical biological, psychological, and social developmental stage involving heightened risk for substance use and associated adverse consequences. This review, synthesizing emerging findings on this complex topic, is intended to…

# data[].attributes.headline
Χαρτάλου Σταυρούλα U254Ν2498(1)

# data[].attributes.subject
Χαρτάλου Σταυρούλα U254Ν2498(1)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μαρία Καραμίχου ¹, Ανδρέας Τσούνης ² & Ελένη Παπακώστα-Γάκη ²

¹ Ψυχολόγος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Ψυχολογίας

² Ψυχολόγος, Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων & Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Δήμου Θεσσαλονίκης - Ο.ΚΑ.ΝΑ. "ΣΕΙΡΙΟΣ"

DOI: https://doi.org/10.57160/EPFH3217

Εισαγωγή: Η χρήση ουσιών αποτελεί μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 40 ετών, έχουν αναπτυχθεί διάφορα προγράμματα πρόληψης ουσιών στο σχολείο. Ωστόσο, διαχρονικά, έχουν τεθεί ποικίλα ζητήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητά τους.

Σκοπός: Η ανασκόπηση ερευνητικών μελετών σχετικά με τις παρεμβάσεις πρόληψης της χρήσης νόμιμων και παράνομων ουσιών στο σχολείο, με στόχο τον προσδιορισμό των βασικών χαρακτηριστικών τους, όπως αντικατοπτρίζονται στο θεωρητικό τους υπόβαθρο, τις μεθόδους αξιολόγησής και στην αποτελεσματικότητά τους.

Υλικό και Μέθοδος: Αναζητήθηκαν ερευνητικές μελέτες σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, Google Scholar) με λέξεις κλειδιά: "Prevention", "School", "Drugs", "Substance abuse", "Tobacco" και "Alcohol". Κατά την αναζήτηση προέκυψαν συνολικά 249 μελέτες, από τις οποίες συμπεριλήφθησαν οι 28.

Αποτελέσματα: Η πλειοψηφία των μελετών βασίστηκε σε προσεγγίσεις κοινωνικής επιρροής. Οι περισσότερες ανέφεραν κυρίως σημαντικές βραχυπρόθεσμες επιδράσεις. Τα περισσότερα προγράμματα ανέφεραν μικρές αλλά συνεπείς προστατευτικές επιδράσεις στην πρόληψη του καπνού, του αλκοόλ και της παράνομης χρήσης ναρκωτικών, ενώ η θετική επίδρασή τους ήταν μεγαλύτερη μεταξύ εκείνων των εφήβων που δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία στη χρήση ναρκωτικών.

Συμπεράσματα: Οι τεκμηριωμένες μέθοδοι βασισμένες σε μοντέλα που στηρίζονται στη θεωρία και ξεκάθαρους ρεαλιστικούς στόχους ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο των παιδιών αποτελούν την καλύτερη επιλογή με το μεγαλύτερο όφελος.

Λέξεις κλειδιά: Πρόληψη, σχολείο, ουσίες, συστηματική ανασκόπηση.
Εισαγωγή
Ο γενικός στόχος της πρόληψης είναι το να ελαττώσει τους κινδύνους εμφάνισης ή επιδείνωσης μιας ασθένειας ή μιας κατάστασης. Στην περίπτωση της χρήσης και εξάρτησης από ουσίες αφορά στον περιορισμό όσων παραγόντων αυξάνουν την ευαλωτότητα του ατόμου και στην παράλληλη ενίσχυση όσων το ενδυναμώνουν, με σκοπό την αποφυγή ή αναβολή έναρξης της χρήσης και της εξάρτησης. Τα πρώτα προγράμματα πρόληψης της χρήσης νόμιμων και παράνομων ουσιών αναπτύχθηκαν τη δεκαετία του 50 και περιελάμβαναν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Από το 70 και μετά, αναπτύχθηκαν προγράμματα ανάπτυξης δεξιοτήτων ζωής, που στη δεκαετία του 90 εμπλουτίστηκαν από προγράμματα συναισθηματικής και κοινωνικής μάθησης και εξέλιξης (Borkowski et al., 2007; Τσούνης, 2012; Νοικοκυράκης και συν., 2020).

Κατά την παλαιότερη τυπολογία, διακρίνεται σε τρία επίπεδα: (α) την πρωτογενή που αναφέρεται σε παρεμβάσεις που λαμβάνουν χώρα πριν την εκδήλωση του φαινομένου, (β) τη δευτερογενή, που στοχεύει στη μείωση της επικράτησης ενός προβλήματος μέσω της έγκαιρης διάγνωσης και (γ) την τριτογενή, που αποβλέπει στη μείωση των συνεπειών. Ωστόσο, στις πιο σύγχρονες προσεγγίσεις διακρίνεται σε καθολική (universal), επικεντρωμένη (selective) και ενδεδειγμένη (indicated). Στη νέα τυπολογία βασικό κριτήριο είναι η ομάδα στόχος. Ειδικότερα, οι καθολικές παρεμβάσεις στοχεύουν στο γενικό πληθυσμό, οι επικεντρωμένες σε συγκεκριμένες υποομάδες του νεανικού πληθυσμού με ευάλωτα χαρακτηριστικά, ενώ η ενδεδειγμένη πρόληψη απευθύνεται σε όσους έχουν εκδηλώσει πρώιμα σημάδια χρήσης ουσιών. Οι παρεμβάσεις υλοποιούνται στην σχολική κοινότητα, στην οικογένεια και στην ευρύτερη κοινότητα (Τσούνης, 2020).

Tο περιεχόμενο και οι στόχοι της πρόληψης των ουσιών έγκειται στα εξής: (i) ενημέρωση, (ii) ενίσχυση προσωπικών δεξιοτήτων, (iii) ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων, (iv) παροχή κανονιστικής εκπαίδευσης και (v) ενίσχυση της δημιουργικής έκφρασης (Cuijpers, 2002; Nation et al., 2003; Νοικοκυράκης και συν., 2020). Οι δράσεις ενημέρωσης αποτελούν αναγκαίο κομμάτι των παρεμβάσεων, αλλά για να είναι αποτελεσματικές πρέπει να δίνεται έμφαση στις βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες συνέπειες ανάλογα με το αντικείμενο παρέμβασης, να μη στηρίζονται σε πρακτικές εκφοβισμού, ενώ οι πληροφορίες που δίνονται πρέπει να είναι σαφείς και τεκμηριωμένες (Roe & Becker, 2005). Την ίδια στιγμή, η έρευνα έχει τεκμηριώσει τη θετική συσχέτιση συμπεριφορών υγείας και προστατευτικών παραγόντων που έχουν να κάνουν με τις προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες (EMCDDA, 2019). Οι βασικές προσωπικές δεξιότητες που καλλιεργούνται στα προγράμματα είναι οι δεξιότητες λήψης αποφάσεων, επίλυσης προβλημάτων, καθορισμού στόχων και αυτογνωσίας (Νοικοκυράκης και συν., 2020). Επίσης, η εμπειρική έρευνα δείχνει πως η ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων στο νεανικό πληθυσμό συνδέεται με τη μείωση των ποσοστών έναρξης του καπνίσματος και ελάττωσης στη χρήση οινοπνευματωδών ποτών και ψυχοτρόπων ουσιών (EMCDDA, 2019; Hawkins et al., 2008). Οι βασικότερες κοινωνικές δεξιότητες που προωθούνται στις παρεμβάσεις είναι οι δεξιότητες επικοινωνίας, οι δεξιότητες αντίστασης στη πίεση των συνομήλικων και οι δεξιότητες σύναψης ουσιαστικών σχέσεων (Νοικοκυράκης και συν., 2020). Η κανονιστική εκπαίδευση, από την άλλη, στοχεύει στην αλλαγή ορισμένων υπερτιμημένων αντιλήψεων και στάσεων γύρω από ένα φαινόμενο (π.χ., η χρήση κάνναβης είναι "οικολογική" ή "δεν βλάπτει γιατί είναι φυσικό προϊόν" κ.α.), ενώ η δημιουργική έκφραση στηρίζεται στην υπόθεση ότι η έμφαση στη δημιουργική πλευρά του ατόμου μπορεί να περιορίσει την έκθεσή του σε επιβλαβείς καταστάσεις και να ενισχύσει την τη διεργασία άντλησης ικανοποίησης μέσω θετικών συμπεριφορών (Durlak & Wells, 1997; NIDA, 2003; Νοικοκυράκης και συν., 2020).

Διαχρονικά η πρόληψη των ουσιών έχει στηριχθεί σε διάφορα θεωρητικά μοντέλα. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι, το μοντέλο των πεποιθήσεων για την υγεία (Champion & Skinner, 2008), το μοντέλο της προσχεδιασμένης συμπεριφοράς (Ajzen, 1991), το μοντέλο της αυτο-αποτελεσματικότητας, που στηρίζεται στη θεωρία της κοινωνικής μάθησης (Prattetal., 2010), το μοντέλο της κοινωνικής ανάπτυξης (Fleming et al., 2002) και το μοντέλο της προβληματικής συμπεριφοράς (Jessor, 1991).

Το μοντέλο των πεποιθήσεων για την υγεία αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του 50. Τα κύρια συστατικά του είναι η υποκειμενική αίσθηση τρωτότητας, η υποκειμενική αίσθηση σοβαρότητας, η υποκειμενική αίσθηση για τα οφέλη μέσα από την υιοθέτηση μιας συμπεριφοράς, η υποκειμενική αίσθηση για τα εμπόδια, που αναφέρεται στης αρνητικές συνέπειες της υιοθέτησης μιας συμπεριφοράς και, τέλος, τα ερεθίσματα για δράση που αναφέρονται σε εσωτερικά ή εξωτερικά ερεθίσματα που δέχεται το άτομο. Η τρωτότητα και η σοβαρότητα σχετίζονται με την πρόσληψη μιας απειλής και συνιστούν τα στοιχεία που ωθούν στην ανάληψη δράσης, τα οφέλη και τα εμπόδια έχουν να κάνουν με την αξιολόγηση μιας συμπεριφοράς, οδηγώντας στην επιλογή τρόπου δράσης, ενώ για να ενεργοποιηθεί το άτομο απαιτείται η παρουσία των ερεθισμάτων για δράση (Champion & Skinner, 2008).

Η θεωρία της προσχεδιασμένης συμπεριφοράς συνιστά ένα κοινωνικό-γνωστικό μοντέλο. Σύμφωνα με τις αρχές της, οι βασικοί προσδιοριστές της πρόθεσης κάποιου να πραγματοποιήσει μια συμπεριφορά είναι τρεις. Πρώτον, η προσωπική του στάση απέναντι στη συγκεκριμένη συμπεριφορά, που προσδιορίζεται από τις προσδοκίες για το αναμενόμενο αποτέλεσμα και την αξιολόγηση των θετικών ή αρνητικών συνεπειών της συμπεριφοράς. Δεύτερον, οι υποκειμενικοί κανόνες συμπεριφοράς, που καθορίζονται από την κοινωνική πίεση από τους "σημαντικούς άλλους" και τα κίνητρα συμμόρφωσης με τις προσδοκίες τους. Τρίτον, από την υποκειμενική αντίληψη του ατόμου για την άσκηση ελέγχου που έχει να κάνει με το βαθμό ευκολίας ή δυσκολίας που αντιμετωπίζει κανείς ανακαλώντας παλαιότερες εμπειρίες και αναμενόμενα εμπόδια (Ajzen, 1991; Armitage & Conner, 2001).

Το μοντέλο της αυτο-αποτελεσματικότητας στηρίζεται στη θεωρία της κοινωνικής μάθησης. Σε γενικές γραμμές, δίνει έμφαση στη μάθηση μέσω της παρατήρησης, σε μια διαδικασία όπου το άτομο παρατηρεί τις εξωτερικές επιδράσεις, τις ερμηνεύει και τις ταξινομεί βάσει της εμπειρίας του και στη συνέχεια αναπτύσσει συγκεκριμένη δράση. Κομβικός παράγοντας στην διαδικασία τροποποίησης μιας συμπεριφοράς είναι η αίσθηση αυτό-αποτελεσματικότητας. Συμφώνα με το μοντέλο η υιοθέτηση μιας συμπεριφοράς υγείας εξαρτάται από: α) το βαθμό συνειδητοποίησης του ατόμου σε σχέση με το αν βρίσκεται σε κίνδυνο, β) την προσδοκία ότι η αλλαγή μιας συμπεριφοράς θα μειώσει τον κίνδυνο και γ) την αντίληψη της αυτό-αποτελεσματικότητάς του. Η έρευνα έχει σε μεγάλο βαθμό τεκμηριώσει τόσο την επίδραση του περιβάλλοντος μέσω της παρατήρησης, όσο και τη σημαντική προβλεπτική αξία της αίσθησης αυτό-αποτελεσματικότητας στην υιοθέτηση ή όχι συμπεριφορών υγείας ή κινδύνου. Έτσι, πλήθος μοντέλων πρόληψης έχει ενσωματώσει σε σημαντικό βαθμό την έννοια της αυτό-αποτελεσματικότητας (Pratt e tal., 2010).

Σύμφωνα με το μοντέλο κοινωνικής ανάπτυξης οι άνθρωποι κοινωνικοποιούνται εντός μιας διαδικασίας που περιλαμβάνει τέσσερα συστατικά: τις δυνατότητες για εμπλοκή σε αλληλεπιδράσεις με άλλους, το βαθμό εμπλοκής, τις δεξιότητες αλληλεπίδρασης και την ενίσχυση που λαμβάνουν αναπτύσσοντας ορισμένες συμπεριφορές. Η αύξηση αποδοχής, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η μείωση των παραγόντων κινδύνου, από τη μια πλευρά, και η ενίσχυση των προστατευτικών παραγόντων, από την άλλη, συμβάλει στην ανάπτυξη συμπεριφορών υγείας. Ειδικότερα, το άτομο κατά την κοινωνικοποίησή του αναπτύσσει μια αίσθηση "δεσμού" με ομάδες πρωταρχικής κοινωνικοποίησης (π.χ., οικογένεια, συνομήλικοι) και ενσωματώνει τις αξίες και τους κανόνες που ισχύουν στο εσωτερικό τους. Όταν οι αξίες και τα μοτίβα συμπεριφοράς συνδέονται με υγιή πρότυπα το άτομο καλλιεργεί παρόμοιες αντιλήψεις και αξίες για να είναι αποδεκτό (Fleming et al., 2002).

Το μοντέλο της προβληματικής συμπεριφοράς, σε μια προσπάθεια ερμηνείας της υιοθέτησης αρνητικών συμπεριφορών υγείας, στηρίζεται στη λειτουργία τριών βασικών ομάδων παραγόντων/συστημάτων (σύστημα προσωπικότητας, σύστημα αντίληψης του κοινωνικού περιβάλλοντος και σύστημα συμπεριφορών), η αλληλεπίδραση των οποίων καθορίζει την υιοθέτηση μιας θετικής ή προβληματικής συμπεριφοράς. Το σύστημα της προσωπικότητας περιλαμβάνει κοινωνικο-γνωστικούς παράγοντες (π.χ., προσωπικές στάσεις, αξίες και προσδοκίες που καθρεφτίζουν προηγούμενες εμπειρίες), το σύστημα αντίληψης του κοινωνικού περιβάλλοντος αναφέρεται σε μοντέλα κοινωνικής λειτουργίας που ασκούν άμεση ή έμμεση επίδραση, ενώ το σύστημα των εν δυνάμει συμπεριφορών αφορά στις προβληματικές και υγιείς συμπεριφορές. Οι προβληματικές συμπεριφορές αναπτύσσονται όταν το άτομο θεωρεί ότι συμβάλλουν στην επίτευξη προσωπικών στόχων (π.χ., χρήση ουσιών σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης της πλήξης ή μιας αποτυχίας). Η παρουσία παραγόντων κινδύνου και η ανυπαρξία προστατευτικών παραγόντων αυξάνουν την πιθανότητα υιοθέτησης αρνητικών συμπεριφορών. Συνεπώς, τα προγράμματα πρόληψης δίνουν έμφαση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, ως προστατευτικών παραγόντων (Jessor, 1991).

Οι παρεμβάσεις στη σχολική κοινότητα είναι οι πλέον ενδεδειγμένες καθώς μπορούν να διασφαλίσουν τη πρόσβαση σε ένα μεγάλο αριθμό παιδιών και νέων εντός ενός οργανωμένου κοινωνικά πλαισίου, όπως το σχολείο. Οι βασικοί παράγοντες αποτελεσματικότητάς τους είναι ο καθορισμός ενός σαφούς θεωρητικού πλαισίου, όπως αυτά που αναφέρθηκαν, η αξιοποίηση κατάλληλων μεθόδων αλληλεπίδρασης (π.χ., ενεργητική μάθηση), η δυνατότητα να συμβάλουν στην ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, η αξιοποίηση αξιόπιστων εκπαιδευτικών υλικών και η δυνατότητα υλοποίησής τους από κατάλληλα από εκπαιδευμένους λειτουργούς (EMCDDA, 2019).

Επιπλέον, ένα σημαντικό κομμάτι τους αποτελούν οι δυνατότητές αξιολόγησής τους. Μέσω αυτής της διαδικασίας ενισχύεται η τεκμηρίωση μιας παρέμβασης, ενώ την ίδια στιγμή, εντοπίζονται τα δυνατά σημεία και οι αδυναμίες της. Η αξιολόγηση των παρεμβάσεων πρόληψης των εξαρτητικών συμπεριφορών περιλαμβάνει δυο βασικούς άξονες: τη διαδικασία και το αποτέλεσμα. Η αξιολόγηση της διαδικασίας περιγράφει την εφαρμογή της παρέμβασης και στηρίζεται σε δείκτες όπως η συνέπεια ως προς τον αρχικό σχεδιασμό, ο βαθμός τήρησης των χρονοδιαγραμμάτων και ο βαθμός συμμετοχής. Η αξιολόγηση του αποτελέσματος συνιστά ένα πιο πολύπλοκο ζήτημα που συχνά παρουσιάζει δυσκολίες στη μέτρηση δεδομένου ότι πρέπει να απαντήσει στο κατά πόσο μια παρέμβαση πέτυχε τους γενικούς και ειδικούς στόχους της (π.χ., συμπεριφορές που άλλαξαν μετά από τη διεξαγωγή ενός προγράμματος) (EMCDDA, 2019; Νοικοκυράκης και συν., 2020).

Γίνεται λοιπόν κατανοητό, πως οι πολιτικές πρόληψης έχουν φτάσει σε ένα σημείο, κατά το οποίο έχουν αναπτύξει και τείνουν να στηρίζονται όλο και περισσότερο στη θεωρία, προσπαθούν να αξιοποιήσουν τεκμηριωμένες καλές πρακτικές και δίνουν όλο και περισσότερο έμφαση στη δυνατότητα αξιολόγησης και μέτρησης της αποτελεσματικότητάς τους. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η συστηματική ανασκόπηση μελετών στο πεδίο των εφαρμογών πρόληψης στο σχολικό πλαίσιο. Η παρούσα μελέτη δίνει έμφαση τόσο στο περιεχόμενο των παρεμβάσεων, όσο και στο θεωρητικό μοντέλο, τις μεθόδους αξιολόγησής τους και την αποτελεσματικότητά τους.
Υλικό και Μέθοδος Στρατηγική αναζήτησης και κριτήρια επιλογής μελετών
Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της συστηματικής ανασκόπησης. Συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκε αναζήτηση άρθρων, στην Αγγλική γλώσσα στις εξής βάσεις δεδομένων: MEDLINE/PubMed και Google Scholar. Η αναζήτηση πραγματοποιήθηκε κατά το διάστημα Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου 2021. Οι λέξεις κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: "Prevention", "School", "Drugs", "Substance abuse", "Tobacco", "Alcohol". Επιπλέον, ελέγχθηκε η βιβλιογραφία των δημοσιεύσεων που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση, προκειμένου να εντοπίσουμε μελέτες που δεν εντοπίστηκαν αρχικά. Προκειμένου να ελαχιστοποιήσουμε την όποια μεροληψία, δεν βάλαμε περιορισμό στις ημερομηνίες δημοσίευσης, στις μεθόδους μελέτης ή στο μέγεθος του δείγματος. Τα κριτήρια ένταξης των υπό αξιολόγηση μελετών ήταν τα εξής: (i) μελέτες γραμμένες στην Αγγλική γλώσσα, (ii) μελέτες που αφορούσαν σε προγράμματα πρόληψης νόμιμων και παράνομων ουσιών, (iii) τόσο ποσοτικές, όσο και ποιοτικές μελέτες, (iv) μελέτες που αξιολογούσαν την αποτελεσματικότητά τους. Από την άλλη τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν τα εξής: i) μελέτες που ήταν βιβλιογραφικές, (ii) μελέτες που αφορούσαν σε προγράμματα πρόληψης άλλων φαινομένων (π.χ., στοματική υγιεινή, διατροφή)

Κατά την αναζήτηση στις βάσεις δεδομένων προέκυψαν 249 άρθρα και κεφάλαια βιβλίων που αφορούσαν σε παρεμβάσεις πρόληψης στο σχολικό πλαίσιο. Μετά από την αξιολόγηση των μελετών μόνο 30 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης. Ωστόσο δυο επιπλέον μελέτες (Cariaetal., 2011; Faggiano et al., 2008) αποκλείστηκε, καθώς το ίδιο δείγμα χρησιμοποιήθηκε και σε δεύτερη έρευνα (Faggiano et al., 2007). Συνεπώς, στην συστηματική ανασκόπηση εντάχθηκαν 28 μελέτες. Παρόλο που δεν υπήρχε ως κριτήριο αποκλεισμού η ύπαρξη ποιοτικών μελετών, το σύνολο των μελετών που εντάχθηκαν ήταν ποσοτικές. Στο Σχήμα 1 παρουσιάζονται αναλυτικά τα βήματα που ακολουθηθήκαν κατά τη διαδικασία εύρεσης, αποκλεισμού και τελικής επιλογής των υπό εξέταση μελετών.

Σχήμα 1 Διάγραμμα επιλογής μελετών
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Χαρακτηριστικά των μελετών που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική ανασκόπηση
Τα χαρακτηριστικά των μελετών που επιλέχθηκαν παρουσιάζονται αναλυτικά στον Πίνακα 1. Οι 27 παρεμβάσεις αφορούσαν μαθητές και των δυο φύλων, ενώ μια μελέτη αφορούσε μόνο κορίτσια (Botvin et al., 1999). Οι 20 παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν σε μαθητές της Β' Βάθμιας εκπαίδευσης (Botvin et al., 2001; Botvin et al., 1999; Crone et al., 2003; Cuijpers et al., 2002; Ellickson et al., 2003; Espada et al., 2012; Faggiano et al., 2007; Guo et al., 2015; Johnson et al., 2009; Marsiglia et al., 2015; Newton et al., 2009; Perry et al., 1980; Peterson et al., 2000; Resnicow et al., 2008; Sanchez et al., 2017; Sanchez et al., 2018; Tan et al., 2018; Telch et al., 1990; Vigna-Taglianti et al., 2021; Werch et al., 2005), έξι παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν σε μαθητές του δημοτικού (Donaldson et al., 1994; Furr-Holden et al., 2004; Hopfer et al, 2013; Kulis et al., 2019; Seal, 2006; Wang et al., 2012), ενώ δυο παρεμβάσεις αφορούσαν στην παράλληλη εφαρμογή σε μαθητές γυμνασίου και δημοτικού (Gabrhelik et al., 2012; Sanchez et al., 2021). Έξι παρεμβάσεις εστίαζαν αποκλειστικά στην πρόληψη του καπνίσματος (Botvin et al., 1999; Crone et al., 2003; Perry et al., 1980; Peterson et al., 2000; Resnicow et al., 2008; Wang et al., 2012), μια αποκλειστικά στην πρόληψη του αλκοόλ (Newton et al., 20090 και μια αποκλειστικά στην πρόληψη παράνομων ουσιών (Tan et al., 2018), ενώ οι υπόλοιπες παρεμβάσεις εστίαζαν στην ταυτόχρονη πρόληψη νόμιμων και παράνομων ουσιών. Η παλαιότερη μελέτη πραγματοποιήθηκε το 1980 (Perry et al., 1980), ενώ η πιο σύγχρονη το 2021 (Sanchez e tal., 2021).

Η πλειοψηφία των μελετών (συνολικά δεκατρείς: Botvin et al., 2001; Botvin et al., 1999; Donaldson et al., 1994; Ellickson et al., 2003; Furr-Holden e tal., 2004; Hopfer et al, 2013; Johnson et al., 2009; Marsiglia et al., 2015; Perry et al., 1980; Peterson et al., 2000; Telch et al., 1990; Wang et al., 2012; Werch et al., 2005) πραγματοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, πέντε μελέτες (Crone et al., 2003; Cuijpers et al., 2002; Espada et al., 2012; Faggiano et al., 2007; Gabrhelik et al., 2012) πραγματοποιήθηκαν σε Ευρωπαϊκές χώρες, τέσσερις (Kulis et al., 2019; Sanchez et al., 2017; Sanchez et al., 2018; Sanchez et al., 2021) σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, δυο (Resnicow et al., 2008; Vigna-Taglianti et al., 2021) σε Αφρικανικές χώρες, τρεις (Guo et al., 2015; Seal, 2006; Tan et al., 2018) σε χώρες της Ασίας και μία (Newton et al., 2009) στην Αυστραλία. Μια από τις μελέτες ήταν διαπολιτισμική (Faggiano et al., 2007), καθώς περιελάμβανε σχολεία από επτά χώρες, ενώ οι υπόλοιπες ήταν εθνικές. Όλες οι μελέτες περιελάμβαναν αξιολόγηση των παρεμβάσεων, ενώ εκτός από δυο (Donaldson et al., 1994; Hopfer et al., 2013), σε όλες τις περιπτώσεις πραγματοποιήθηκε follow-up μετά την παρέμβαση.
Θεωρητικά μοντέλα και υλικά των παρεμβάσεων
Οι περισσότερες παρεμβάσεις είχαν ως στόχο την ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, γεγονός που οφείλεται στο ότι η σχετική έρευνα έχει τεκμηριώσει σε σημαντικό βαθμό τη θετική σχέση τους με συμπεριφορές υγείας, καθώς και τη λειτουργία τους ως προστατευτικών παραγόντων απέναντι στην κατάχρηση ουσιών (EMCDDA, 2019; Hawkins et al., 2008). Ωστόσο, σε λίγες από τις μελέτες αναφέρεται με σαφήνεια το θεωρητικό μοντέλο στο οποίο στηρίζονται. Ενδεικτικά η έρευνα των Cuijpers et al., (2002) στην Ολλανδία και των Guo et al., (2014) στην Ταϊβάν αναφέρουν ως θεωρητικό υπόβαθρο τη θεωρία της προσχεδιασμένης συμπεριφοράς, η έρευνα των Ellickson et al., (2003) στηρίζεται στο συνδυασμό του μοντέλου πεποιθήσεων για την υγεία, του μοντέλου της κοινωνικής μάθησης και της θεωρίας της αυτό-αποτελεσματικότητας, η έρευνα των Kulis et al. (2019) στη Γουατεμάλα έχει ως αφετηρία το οικολογικό μοντέλο και τη θεωρία της ανθεκτικότητας, ενώ οι Werch et al. (2005) αξιοποίησαν το μοντέλο συμπεριφοράς-εικόνας. Αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις η έμφαση ως προς το θεωρητικό υπόβαθρο δίνεται κυρίως σε τεχνικές, που, κατά βάση, έχουν να κάνουν με την άσκηση κοινωνική επιρροής.

Πολλές από τις παρεμβάσεις στηρίζονται σε υλικά που έχουν κατασκευαστεί για το συγκεκριμένο σκοπό. Τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα ήταν τα εξής: "Life Skills Training-LST" (Botvin et al., 2001; Botvin et al., 1999; Resnicow et al., 2008; Seal, 2006), "Unplugged" (Faggiano et al., 2007; Gabrhelik et al., 2012; Sanchez et al., 2016; Vigna-Taglianti et al., 2021) και "Keepin' it REAL" (Hopfer et al, 2013; Kulis et al., 2019; Marsiglia et al., 2015), τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις χρειάστηκαν προσαρμογές βάσει πολιτισμικού πλαισίου.

Ειδικότερα, το "Life Skills Training-LST" είναι ένα πρόγραμμα πρόληψης κατάχρησης ουσιών, το οποίο έχει αποδειχθεί ερευνητικά ότι μειώνει την πιθανότητα εγκαθίδρυσης εξαρτητικών συμπεριφορών, στοχεύοντας στους μείζονες κοινωνικούς και ψυχολογικούς παράγοντες που προάγουν την έναρξη χρήσης ουσιών και άλλων επικίνδυνων συμπεριφορών (Botvin et al., 2001). Μέσω ειδικά σχεδιασμένων δραστηριοτήτων, βοηθά τους νέους να αναπτύξουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για την αποτελεσματική αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων όπως το να αντισταθούν στις κοινωνικές πιέσεις για κάπνισμα, αλκοόλ και χρήση ναρκωτικών ή να αναγνωρίσουν και να διαχειριστούν συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι νέοι που αναπτύσσουν δεξιότητες σε αυτούς τους τομείς είναι πολύ λιγότερο πιθανό να εμπλακούν σε ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών υψηλού κινδύνου (Botvin et al.,1999; Botvin et al.,2001).

Στην ίδια φιλοσοφία με το "Life Skills Training", είναι και το "Unplugged" όπου επίσης είναι ένα πρόγραμμα πρόληψης επιστημονικά τεκμηριωμένο αναφορικά με την αποτελεσματικότητα στην καθυστέρηση της έναρξης της χρήσης ναρκωτικών και στη μείωση της χρήσης αλκοόλ, καπνού και κάνναβης. Επιπλέον έχει εφαρμοστεί και αξιολογηθεί θετικά σε αρκετές χώρες λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτισμικές ανάγκες κάθε χώρας (Sanchez et al., 2016) .

Το "Think Smart" αποτελεί προϊόν συνεργασίας νέων με στόχο την προώθηση εκπαιδευτικών μηνυμάτων. Πρόκειται για οπτικοακουστικό υλικό όπου οι νέοι χρησιμοποιούν την εικόνα, την αφήγηση ιστοριών, τη μουσική και το χορό για να επικοινωνήσουν διαφορετικά σενάρια όπου το αλκοόλ έχει επηρεάσει αρνητικά την υγεία, την κοινωνική και συναισθηματική ευημερία της κοινότητας. Χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με δραστηριότητες της σχολικής τάξης, όπου οι μαθητές γράφουν στίχους για τα δικά τους hip-hop τραγούδια σχετικά με τις συνέπειες της χρήσης αλκοόλ ή / και ναρκωτικών ουσιών. Τέτοιου είδους προγράμματα έχουν τη δυνατότητα να παρακινήσουν τους μαθητές που είναι λιγότερο δεκτικοί στις παραδοσιακές δομές των μαθημάτων (Johnson et al., 2009).

Τα προγράμματα "Keepin' it REAL" και Hutchinson Smoking Prevention Project (HSPP)( Peterson et al., 2000) στοχεύουν στο να ενισχύσουν τις δεξιότητες αντίστασης των μαθητών, να προωθήσουν στάσεις και νόρμες κατά της χρήσης και να βελτιώσουν τις δεξιότητες επικοινωνίας και λήψης αποφάσεων. Πραγματοποιούνται από εκπαιδευτικούς με στόχο να διδάξουν στους μαθητές τις στρατηγικές αντίστασης γνωστές ως REAL (Refuse, Explain, Avoid, Leave) (Marsiglia et al., 2016; Kulis, et al., 2019).

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και προγράμματα πρόληψης που βασίζονται στην αλλαγή της συμπεριφοράς των εφήβων βασισμένα στα μοντέλα πεποιθήσεων για την υγεία και αυτό-αποτελεσματικότητας όπως το Healthy schools and drugs, το Adolescent Alcohol Prevention Trial (AAPT). Το Project ALERT και το SPORT (Cuijpers et al., 2002; Donaldson et al., 1994; Espada et al., 2012; Ellickson et al., 2003, Werch et al., 2005). Από τη μία επικαιροποιούν και εμπλουτίζουν τους πιθανούς παράγοντες κινδύνου, ενώ παράλληλα προσφέρουν πληροφορίες για τους προστατευτικούς παράγοντες άλλοτε επιβεβαιώνοντας τη θεωρία και άλλοτε δίνοντας νέες κατευθύνσεις την έρευνα.

Τέλος αξίζει να αναφερθεί κανείς στα προγράμματα που εστιάζουν στη μείωση της βλάβης όπως το CLIMATΕ και το HARM (Newton et al., 2009, Resnicow et al., 2008) καθώς και στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα αντίστασης στα ναρκωτικά και την βία PROERD το οποίο πραγματοποιήθηκε από εκπαιδευμένους αστυνομικούς (Sanchez et al., 2021).
Η αξιολόγηση των παρεμβάσεων
Η αξιολόγηση των παρεμβάσεων στις περισσότερες περιπτώσεις γίνεται με τη μορφή ερωτηματολογίων πριν και μετά την παρέμβαση που περιέχει ερωτήσεις σχετικά με τη συχνότητα χρήσης καπνού και ουσιών, γνώσεις για τις επιπτώσεις του καπνού και των ουσιών, συμπεριφορές και στάσεις απέναντι στη χρήση ουσιών, τις κοινωνικές επιρροές, τη μέτρηση της αυτό-αποτελεσματικότητας, καθώς και την πρόθεση να απέχουν από τη χρήση. Οι μετρήσεις μετά την παρέμβαση κυμαίνονται από ένα μήνα (Gabrhelik et al., 2012; Tan et al., 2018) έως και 7 χρόνια (Furr-Holden et al., 2004).

Η αξιολόγηση βασίζεται σε κλίμακες μέτρησης προστατευτικών παραγόντων και παραγόντων επικινδυνότητας και σε μετρήσεις μεταβλητών όπως οι δεξιότητες αντίστασης, η αυτοπεποίθηση όσον αφορά τις κοινωνικές επιρροές,δυσκολίες ως προς τις διαπροσωπικές σχέσεις καθώς και στρατηγικές διαχείρισης προβλημάτων. Σε κάποιες περιπτώσεις οι μαθητές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια πριν και μετά την παρέμβαση για την παρακολούθηση αλλαγών στις στάσεις και στη συμπεριφορά τους καθώς και για την αξιολόγηση της χρήσης πρόσφατα και στο παρελθόν. Η συσχέτιση μεταξύ της παρέμβασης και των αλλαγών εκφράστηκε ως λόγος πιθανότητας (OR) (Faggiano et al., 2007). Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις, αξιοποιούνται και απτά δεδομένα όπως δείγματα αναπνοής για τον έλεγχο μονοξειδίου του άνθρακα( Perry et al., 1980, Telch et al.,1990; Botvin et al., 1999) τα οποία όμως με το πέρασμα των χρόνων μοιάζει να εγκαταλείπονται ως μέθοδοι αξιολόγησης των προγραμμάτων.
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων
Στο Στάνφορντ της Καλιφόρνια σε πρόγραμμα που εστίαζε στην πρόληψη/διακοπή της χρήσης καπνού έγιναν από τις πρώτες προσπάθειες αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων πρόληψης. Η πειραματική ομάδα μείωσε (p<0.05) το κάπνισμα κατά την προηγούμενη μέρα & τον προηγούμενο μήνα. Στην αξιολόγηση μετά την παρέμβαση η πειραματική ομάδα παρουσίασε σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων που ανέφεραν αποχή από το κάπνισμα την προηγούμενη εβδομάδα και τον προηγούμενο μήνα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Δεν υπήρξαν σημαντικές διαφορές ως προς τις γνώσεις σχετικά με τις δυσκολίες διακοπής του καπνίσματος και τους λόγους που τα άτομα το ξεκινούν. Οι συμμετέχοντες και στις δυο ομάδες δεν παρουσίασαν διαφορές στις στάσεις απέναντι στο κάπνισμα (Perry et al., 1980).

Στη Νότια Καλιφόρνια παρατηρήθηκε μείωση στην έναρξη τόσο του πειραματικού όσο και του τακτικού καπνίσματος μεταξύ όσων εκτέθηκαν στην εκπαίδευση αντίστασης στην πίεση με την συμμετοχή των ομότιμων ηγετών. Η εκπαίδευση στην αντίσταση της κοινωνικής πίεσης χωρίς την παρουσία ομότιμων παρήγαγε λιγότερο ισχυρή επίδραση στις συμπεριφορές των μαθητών. Τα δεδομένα γύρω από την χρήση μαριχουάνας και αλκοόλ, αποκάλυψαν μια γενικευμένη επίδραση καταστολής, αν και πιο αδύναμη σε σχέση με τον καπνό, μεταξύ εκείνων που εκτέθηκαν στην εκπαίδευση αντίστασης με την παρουσία των ομότιμων ηγετών (Telch et al., 1990).

Στην Ουάσιγκτον πραγματοποιήθηκε πρόγραμμα πρόληψης του καπνίσματος (n=8388) με διαχρονική παρακολούθηση και δύο χρόνια μετά την παρέμβαση και την αποφοίτηση από το λύκειο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν υπήρχε ουσιαστική διαφορά στον επιπολασμό για τους μαθητές στην πειραματική ομάδα σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, όπως αξιολογήθηκε στο τέλος της παρέμβασης αλλά και στο follow-up που έγινε μετά από δύο χρόνια, ούτε στα αγόρια ούτε στα κορίτσια. Τα παρατηρούμενα μεγέθη επίδρασης ήταν πολύ μικρά (Peterson et al, 2000).

Στο πρόγραμμα "Adolescence Alcohol Prevention Trial" (AAPT) που πραγματοποιήθηκε στο Σαν Ντιέγκο (n=3077) μειώθηκαν σημαντικά οι εκτιμήσεις επιπολασμού και ενισχύθηκαν οι πεποιθήσεις σχετικά με τις αρνητικές συνέπειες της χρήσης ουσιών. Ωστόσο, αποδείχθηκε πως η εκπαίδευση εφήβων σε στρατηγικές αντίστασης σε προσφορές για χρήση ουσιών δεν είναι αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης των ναρκωτικών (Donaldson et al., 1994).

Σε πρόγραμμα που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη με απώτερο στόχο τη μείωση πρόθεσης και κλιμάκωσης του καπνίσματος, οι έφηβες μαθήτριες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα (n=2209) παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά όσον αφορά την πρόθεσή τους να ξεκινήσουν το κάπνισμα ενώ η παρέμβαση παρουσίασε μέτρια αποτελεσματικότητα ως προς την μείωση της κλιμάκωσης του καπνίσματος σε μαθήτριες που ήδη κάπνιζαν πριν την παρέμβαση (Botvin et al., 1999).

Σε ανάλογο πρόγραμμα που βασίστηκε στην εκπαίδευση δεξιοτήτων αντίστασης στη χρήση ουσιών, οι συμμετέχοντες (n=3621) παρουσίασαν μικρότερα ποσοστά εμπλοκής με ναρκωτικές ουσίες σε σχέση με την ομάδα ελέγχου και καταγράφηκε μείωση χρήσης φαρμακευτικών ουσιών και κατανάλωσης αλκοόλ όπου εντοπίστηκε και ο σημαντικότερος αντίκτυπος του προγράμματος (κυρίως όσον αφορά τα επεισόδια μέθης). Οι εμπλεκόμενοι στο πρόγραμμα έπιναν λιγότερα ποτά, έπιναν λιγότερο σε περιστάσεις όπου επιτρέπονταν η κατανάλωση αλκοόλ, εμφάνιζαν λιγότερα επεισόδια μέθης, κάπνιζαν λιγότερο συχνά και μικρότερο αριθμό τσιγάρων, χρησιμοποιούσαν εισπνεόμενα και κάπνιζαν μαριχουάνα λιγότερο συχνά από την ομάδα ελέγχου (Botvin et al., 2001).

Στο πρόγραμμα "Healthy schools and Drugs" που έλαβε χώρα στην Ολλανδία (n=1930) και βασίστηκε στη θεωρία της προσχεδιασμένης συμπεριφοράς παρατηρήθηκε μείωση του αριθμού όσων σκέφτονται να πειραματιστούν με το αλκοόλ, τον καπνό και τις ουσίες. Βρέθηκαν θετικά αποτελέσματα όσον αφορά τις γνώσεις για τους κινδύνους που συνοδεύουν την χρήση ουσιών αλλά η επίδραση όσον αφορά τις στάσεις απέναντι στην χρήση και την αυτό-αποτελεσματικότητα ήταν περιορισμένη. Τα αποτελέσματα για τη χρήση καπνού άρχισαν να μειώνονται με την πάροδο του χρόνου και εξαφανίστηκαν εντελώς με το τέλος της παρέμβασης, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση χρήσης μαριχουάνας μεταξύ των ήδη χρηστών (Cuijpers et al.,2002).

Το πρόγραμμα Project ALERT στη Νότια Ντακότα (n=4276) είχε στόχο την αλλαγή της συμπεριφοράς αναφορικά με τον καπνό, το αλκοόλ και τις παράνομες ουσίες. Παρατηρήθηκε μείωση επιθυμίας έναρξης καπνίσματος & ποσοστού νέων καπνιστών (19% , p<.01), χαμηλότερο ποσοστό έναρξης του καπνίσματος στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (25.5 %) καθώς και μείωση ποσοστού πρόσφατης (περασμένο μήνα) και συχνότητας χρήσης (εβδομαδιαία) κατά 23% (p<.01). Αναφορικά με τη χρήση μαριχουάνας παρατηρήθηκε περιορισμός επιθυμίας έναρξης χρήσης, μείωση ποσοστού νέων χρηστών κατά 24% (p<.01) β) μείωση τρέχουσας χρήσης (15%) και συχνότητάς (18%), όμως κανένα αποτέλεσμα δεν ήταν στατιστικά σημαντικό. Τέλος, αναφορικά με τη χρήση αλκοόλ οι συμμετέχοντες είχαν σημαντικά χαμηλότερες βαθμολογίες κατάχρησης αλκοόλ (p<.05), είχαν λιγότερες πιθανότητες να ασχοληθούν με την κατανάλωση αλκοόλ που οδηγεί σε αρνητικές συνέπειες (p<.04) και εμφάνισαν οριακά λιγότερες πιθανότητες να εμπλακούν σε πολλαπλές μορφές κατανάλωσης αλκοόλ υψηλού κινδύνου (p<.10). Ωστόσο, δε μειώθηκαν η ηλικία έναρξης αλκοόλ και δεν παρατηρήθηκαν μετακινήσεις στην τρέχουσα χρήση (Ellickson et al.,2003).

Στη Δανία σε πρόγραμμα που πραγματοποιήθηκε σε 26 σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (n=2562) και αφορούσε στις στάσεις και τις κοινωνικές επιρροές ως προς το κάπνισμα, δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές στις στάσεις και την αυτό-αποτελεσματικότητα, αλλά στον τρόπο αντίληψης γύρω από το κάπνισμα. Οι μαθητές αποδοκίμαζαν συχνότερα το κάπνισμα ενώ παράλληλα παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ ομάδας ελέγχου και πειραματικής ομάδας όσον αφορά την αλλαγή στις κοινωνικές πιέσεις συμμαθητών (β=0.42; CI=0.05-0.79). Τα αποτελέσματα ήταν θετικά αλλά βραχυπρόθεσμα. Στο follow-up, οι θετικές επιδράσεις μειώθηκαν και δεν ήταν πλέον σημαντικές (Crone et al., 2003).

Ενδιαφέρον παρουσιάζει μελέτη που βασίστηκε τόσο στο μοντέλο με επίκεντρο τη διδασκαλία στην τάξη, όσο και στο μοντέλο συνεργασίας οικογένειας σχολείου. Συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου, οι μαθητές που συμμετείχαν στην παρέμβαση ήταν λιγότερο πιθανό να κάνουν χρήση καπνού, κυρίως όσοι δέχτηκαν την παρέμβαση που ήταν επικεντρωμένη στην τάξη (RR=0.5/ P=0.008) σε σύγκριση με την παρέμβαση που βασίστηκε στο μοντέλο συνεργασίας οικογένειας-σχολείου (RR=0.6/P=0.042). Η παρέμβαση δεν συσχετίστηκε με τον κίνδυνο έναρξης αλκοόλ, εισπνεόμενων ή χρήσης μαριχουάνας, αλλά η παρέμβαση που έχει ως επίκεντρο τη διδασκαλία στην τάξη φαίνεται πως συσχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο έναρξης χρήσης παράνομων ουσιών (RR=0.32/p=0.042) (Furr-Holden et al., 2004).

Σημαντική ήταν η εμπειρία του προγράμματος που εφαρμόστηκε στα πλαίσια της μελέτης European Drug Abuse Prevention (EU-Dap) και πραγματοποιήθηκε σε επτά χώρες βασισμένο σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση κοινωνικής επιρροής. Τα αποτελέσματα του προγράμματος εντοπίστηκαν στις αλλαγές που επέφεραν στο καθημερινό κάπνισμα (POR=0.70; 0.52-0.94), στα επεισόδια μέθης τις τελευταίες 30 μέρες (POR=0.72;0.58-0.90 για τουλάχιστον 1 επεισόδιο, POR=0.69;0.48-0.99 για 3≥ επεισόδια). Ωστόσο, παρατηρήθηκε οριακά στατιστικά σημαντική διαφορά στη χρήση κάνναβης τις τελευταίες 30 μέρες ( POR=0.77;0.60-1.00). Το πρόγραμμα ήταν αποτελεσματικό ως προς τη μετάβαση μη καπνιστών ή περιστασιακών καπνιστών στο καθημερινό κάπνισμα, αλλά όχι στο να βοηθήσει συστηματικούς καπνιστές να το μειώσουν ή να το σταματήσουν (Faggiano et al., 2007).

Σε δύο επαρχίες της Ν. Αφρικής, σε πρόγραμμα πρόληψης καπνίσματος (n=5266), τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χρήση καπνού τον τελευταίο μήνα μειώθηκε σε ποσοστό 6% στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (3%), τόσο στους μαθητές που έλαβαν την εκπαίδευση που βασίστηκε στο μοντέλο μείωσης της βλάβης, όσο και στους μαθητές που έλαβαν την εκπαίδευση που βασίστηκε στην εκμάθηση δεξιοτήτων ζωής, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές. Η ανταπόκριση μετριάστηκε σημαντικά από φύλο και φυλή. Το μοντέλο μείωσης της βλάβης ήταν πιο αποτελεσματικό στα αγόρια, ενώ η εκμάθηση δεξιοτήτων στα κορίτσια. Στους Άφρο-αμερικανούς ήταν πιο αποτελεσματικό το μοντέλο μείωσης της βλάβης (Resnicow et al., 2008).

Στο πρόγραμμα CLIMATE που πραγματοποιήθηκε στο Σίδνεϋ και εστιάζει κυρίως στη μείωση της βλάβης από τις επιπτώσεις της χρήσης αλκοόλ σημειώθηκε βελτίωση όσον αφορά τις γνώσεις για το αλκοόλ, ενώ παράλληλα η μέση εβδομαδιαία κατανάλωση αλκοόλ μειώθηκε αμέσως μετά την παρέμβαση. Ωστόσο δεν βρέθηκαν διαφορές μεταξύ των ομάδων σχετικά με τις προσδοκίες για το αλκοόλ, την κατανάλωση και τις βλάβες που σχετίζονται με αυτή διαχρονικά (Newton et al., 2009).

Το πρόγραμμα Saluda υλοποιήθηκε στη Μούρθια της Ισπανίας με στόχο τη μείωση των παραγόντων επικινδυνότητας και την αύξηση των προστατευτικών παραγόντων. Επέφερε βραχυπρόθεσμες αλλαγές στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και των προθέσεων για χρήση, ενώ αλλαγές στην κατανάλωση αλκοόλ παρατηρήθηκαν στην μακροπρόθεσμη αξιολόγηση (12 μήνες). Οι αλλαγές εντοπίστηκαν στην πλήρη εκδοχή του προγράμματος και στις περιπτώσεις που εστίαζαν στην καλλιέργεια μίας δεξιότητας και είχαν συγκεκριμένο στόχο. Παρόλο που οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τρεις συνθήκες, δε βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των τριών ομάδων όσον αφορά την κατανάλωση αλκοόλ. Όλοι οι συμμετέχοντες και στις τρεις συνθήκες εμφάνισαν χαμηλότερα ποσοστά κατανάλωσης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Ανάλογα ήταν τα αποτελέσματα και στην πρόθεση χρήσης που τα ποσοστά ήταν χαμηλότερα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (Espada et al., 2012).

Μελέτη στις ΗΠΑ προσπάθησε να αναδείξει με μεγαλύτερη ακρίβεια τους μηχανισμούς με τους οποίους μία πρώιμη παρέμβαση πρόληψης στο δημοτικό αύξησε το διάστημα από το πρώτο τσιγάρο που κάπνισε το άτομο στην εφηβεία του. Τόσο οι επικεντρωμένες στην τάξη παρεμβάσεις όσο και εκείνες που στηρίχθηκαν στη συνεργασία σχολείου-οικογένειας αύξησαν την αντίσταση στη δοκιμή του πρώτου τσιγάρου κατά την πρώιμη εφηβεία με τις παρεμβάσεις που επικεντρώνονται στην τάξη να είναι πιο αποτελεσματικές και κατά την όψιμη εφηβεία. Τα αποτελέσματα αυτών των παρεμβάσεων ήταν μέσω του αντίκτυπού τους στην μείωση της πιθανότητας να προσφερθεί στο άτομο να καπνίσει ένα τσιγάρο. Δεν υπήρξε επίδραση όσον αφορά την μετάβαση στο συστηματικό κάπνισμα (Wang et al., 2012).

Στην Ταιβάν σε παρέμβαση που βασίστηκε στη θεωρία της προσχεδιασμένης συμπεριφοράς παρατηρήθηκε ότι μικρότερο ποσοστό δήλωσε χρήση παράνομων ουσιών μετά τις ενισχυτικές παρεμβάσεις σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (1% vs 1.7 % & 0.2 & vs 1.7%/ p<.0.5) ενώ το ποσοστό διατήρησης ήταν 71.9% μετά τους 12 μήνες (Guo et al.,2014).

Στο πρόγραμμα Keeping it REALμε στόχο την εκμάθηση δεξιοτήτων αντίστασης, λήψης αποφάσεων και αυτό-αποτελεσματικότητας παρατηρήθηκε αύξηση της εμπιστοσύνης των μαθητών στις δεξιότητές αντίστασης που διαθέτουν, ωστόσο οι διαφορές μεταξύ πειραματικής ομάδας και ομάδας ελέγχου αν και ήταν προς την επιθυμητή κατεύθυνση δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Συνεπώς, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και η εστίαση σε δεξιότητες αντίστασης δεν είναι αρκετά ισχυρές για να επιφέρουν αποτελέσματα στην προ-εφηβική ηλικιακή ομάδα (Hopfer et al, 2013). Τα αποτελέσματα συμφωνούν και με ευρήματα άλλων ερευνητών (Johnson et al., 2009).

Από την άλλη το ίδιο πρόγραμμα σε πληθυσμό της Γουατεμάλα παρουσίασε αλλαγές σε επιθυμητές κατευθύνσεις όσον αφορά τη χρήση ουσιών & απόκτηση δεξιοτήτων αντίστασης. Παρατηρήθηκε μειωμένη χρήση καπνού και μαριχουάνας καθώς και λιγότερες θετικές προσδοκίες από την χρήση ουσιών σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (αποτελέσματα μεγεθών παρέμβασης μεταξύ 0,2 και 0,3) (Kulis et al., 2019).

Το Keepin it REALσε λατίνους μαθητές (ομάδα youth-Y) ή σε συνδυασμό με παράλληλο πρόγραμμα ενδυνάμωσης του γονεικού ρόλου (ομάδα parent and youth-PY) στην πόλη του Φοίνιξ συνέβαλλε με τη σειρά του με ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Συγκριτικά με την ομάδα Υ, η ομάδα ΡΥ δεν εμφάνισε άμεσα αποτελέσματα στην ποσότητα αλκοόλ (β=-0,005, p=0,93) και στην συχνότητά του (β=-0,021, p=0,71). Ωστόσο η ομάδα ΡΥ παρουσίασε μετά το τέλος της παρέμβασης σημαντικά ισχυρότερες στάσεις κατά του αλκοόλ οι οποίες σχετίζονται με χαμηλότερη ποσότητα κατανάλωσης (β=−.413, p<.001) και συχνότητας χρήσης (β=−.471, p<.001). Η ομάδα ΡΥ εμφάνισε άμεσα αποτελέσματα σε σύγκριση με την ομάδα Υ, σχετικά με την μείωση του αριθμού τσιγάρων που καπνίζουν (β=−.100, p<.01) αλλά και την συχνότητα του καπνίσματος (β=−.074, p= <.05). Οι νέοι που ανήκαν στην ομάδα παρέμβασης ΡΥ απέκτησαν ισχυρότερες αντιλήψεις κατά του καπνίσματος, γεγονός που με την σειρά του σχετίστηκε με χαμηλότερο αριθμό τσιγάρων (β=−.345, p<.001) αλλά και μείωση συχνότητας του καπνίσματος (β=−.346, p<.001) με βάση τις μετρήσεις που έγιναν μετά το follow-up (Marsiglia et al., 2016).

Στο πρόγραμμα πρόληψης της χρήσης ουσιών Unplugged (n=1753) που πραγματοποιήθηκε στην Τσεχία παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές επιδράσεις της παρέμβασης στο κάπνισμα (OR=0.75,99.2 CI 0.65-0.87). Πιο συγκεκριμένα στο καθημερινό κάπνισμα (OR=0.62, 99,2 CI 0.48-0.79), στο βαρύ κάπνισμα (OR=0.48, 99.2 CI 0.28-0.81), στη χρήση κάνναβης (OR=0.57, 99.2 CI 0.42- 0.77), στη συχνή χρήση κάνναβης (OR=0.57,99.2 CI 0.36-0.89) και σε οποιαδήποτε χρήση ναρκωτικών ουσιών (OR=0.78, 99.2 CI 0.65-0.94) (Gabrhelik et al., 2012).

Σε τρεις πόλεις της Βραζιλίας το πρόγραμμα Unplugged (n=2185) συνέβαλλε προσφέροντας πληροφορίες μέσω της αξιολόγησης, για το σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης αναφορικά με την ηλικία. Το πρόγραμμα ανέστειλε την αναμενόμενη αύξηση χρήσης ουσιών μεταξύ 13 και 15 ετών ενώ παράλληλα καθυστέρησε και την ηλικία έναρξης κατανάλωσης αλκοόλ. Υψηλό ποσοστό μαθητών ανέφερε μετάβαση από την πρόσφατη χρήση μαριχουάνας στη μη χρήση. Το πρόγραμμα δεν επηρέασε καθόλου τους μαθητές ηλικίας 11 και 12 ετών, γεγονός που κυρίως οφείλεται στον εξαιρετικά χαμηλό επιπολασμό χρήσης σε αυτή την ηλικιακή ομάδα (Sanchez et al., 2016). το

Ανάλογο πρόγραμμα στη Βραζιλία PROERD (n=4030), το οποίο πραγματοποιήθηκε από εκπαιδευμένους αστυνομικούς δε φάνηκε να είναι αποτελεσματικό ως καθολική παρέμβαση με στόχο τη μείωση χρήσης ουσιών μετά από 9 μήνες. Οι μαθητές μεγαλύτερων τάξεων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και οι οποίοι είχαν ήδη εξασκηθεί σε συνθήκες υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ είχαν σημαντικά υψηλότερες πιθανότητες διατήρησης αυτής της συμπεριφοράς σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (Sanchez et al., 2021).

Σε έξι πόλεις της Βραζιλίας (n=5028) το πρόγραμμα Tamojunto παρουσιάζει ενδιαφέρον καθώς τα γενικότερα συμπεράσματα υποδηλώνουν ότι η ενημέρωση σχετικά με το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει την περιέργεια για την χρήση του (αύξηση χρήσης αλκοόλ (πρώτη χρήση) -30% μεγαλύτερο ποσοστό σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (RR=1.30, 95% CI,1.13-1.49, p<0.001), μείωση της χρήσης εισπνεόμενων (RR=0.78, 95% CI 0.63-0.96, p=0,021) (Sanchez et al., 2017).

Στην Ταϊλάνδη σε πρόγραμμα που βασίστηκε στο μοντέλο εκμάθησης δεξιοτήτων παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές θετικές διαφορές σχετικά με το επίπεδο γνώσης, τις στάσεις και την ανάπτυξη δεξιοτήτων αντίστασης, λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων (Seal, 2006) και στη Μαλαισία σε ανάλογο πρόγραμμα παρατηρήθηκαν σημαντικές αλλαγές στις στάσεις των μαθητών όσον αφορά τις στρατηγικές θεραπείας ακόμη και δύο μήνες μετά την παρέμβαση (p<0.05), καθώς και αλλαγές στις στάσεις σχετικά με τις στρατηγικές μείωσης της βλάβης. Παράλληλα παρατηρήθηκε βελτίωση γύρω από τις γνώσεις που αφορούν στη χρήση ουσιών (PT1,PT2,PT3-p<0.001) και οι αντιλήψεις όσον αφορά τα προβλήματα που σχετίζονται με την χρήση ουσιών άλλαξαν μετά την παρέμβαση (p<0.001) και διατηρήθηκαν δύο μήνες μετά (p<0.001) (Tan et al., 2018).

Στα αποτελέσματα των παρεμβάσεων σε 32 σχολεία της Νιγηρίας στα πλαίσια του προγράμματος "Unplugged", προσαρμοσμένο στο συγκεκριμένο πολιτισμικό πλαίσιο, παρατηρήθηκε μείωση του επιπολασμού οποιασδήποτε αυτό-αναφερόμενης κατανάλωσης αλκοόλ καθώς και την τακτική κατανάλωση μέσω της βελτίωσης των αρνητικών πεποιθήσεων αναφορικά με τη χρήση ουσιών καθώς και τους κινδύνους της χρήσης. Απέτρεψε την αύξηση σε όλα τα στάδια έντασης της κατανάλωσης αλκοόλ και ενθάρρυνε την λιγότερο εντατική χρήση αλλά δεν απέτρεψε τον πειραματισμό στους μη χρήστες (Vigna-Taglianti et al., 2021).

Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Βόρειο-ανατολική Φλόριντα βασίστηκε στη βελτίωση πολλαπλών πτυχών υγείας εντάσσοντας την πρόληψη χρήσης ουσιών ως καλή πρακτική που προωθεί την υγεία. Παρατηρήθηκε μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ και καπνίσματος. Θετικές επιδράσεις όσον αφορά την έναρξη χρήσης αλκοόλ και καπνίσματος και την συχνότητά τους (p<0.05). Σημαντικά θετικά αποτελέσματα και στους μαθητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και έκαναν χρήση ήδη πριν την παρέμβαση, σε σχέση με την κατανάλωση αλκοόλ, τις συμπεριφορές χρήσης ουσιών και κυρίως την επιθυμία τους για χρήση (Werch et al., 2005). Εν κατακλείδι, παρατηρώντας τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων αναδεικνύονται πολλά βασικά κενά και αναδυόμενες τάσεις που θα μπορούσαν να κατευθύνουν προς την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών παρεμβάσεων πρόληψης.
ΣΥΖΗΤΗΣΗ
Παρατηρώντας την προσπάθεια των ερευνητών στο πεδίο εφαρμογών πρόληψης διαχρονικά, γίνεται φανερό ότι παρόλες τις προσπάθειες η αξιολόγηση και η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων είναι πολύ δύσκολο εγχείρημα και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως βέβαια και το ζήτημα των εξαρτητικών συμπεριφορών (Perry et al., 1980; Peterson et al., 2000; Cuijpers et al., 2003). Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να είναι πολιτισμικοί, το εκάστοτε νομοθετικό πλαίσιο, το αναπτυξιακό στάδιο και το φύλο των συμμετεχόντων, ο σχεδιασμός των παρεμβάσεων, οι εκάστοτε στόχοι του προγράμματος, το τρέχον εκπαιδευτικό σύστημα και η στάση των εκπαιδευτών που θα εφαρμόσουν το πρόγραμμα απέναντι στην αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων και στην αξιολόγηση τους.

Τα προγράμματα πρόληψης που στηρίζονται στο μοντέλο των κοινωνικών επιρροών παρουσιάζουν ελλείψεις αλλά εξακολουθούν να αποτελούν μία καλή μέθοδο προσέγγισης των νέων με στόχο την αλλαγή στη στάση τους και συμπεριφορά τους απέναντι στη χρήση (Kulis et al., 2019). Οι τεκμηριωμένες μέθοδοι βασισμένες σε ξεκάθαρα θεωρητικά μοντέλα και ξεκάθαρους στόχους αποτελούν την καλύτερη επιλογή για μεγαλύτερο όφελος.

Φαίνεται πως οι παρεμβάσεις εκπαίδευσης σε δεξιότητες αντίστασης και οι παρεμβάσεις που στηρίχθηκαν στη θεωρία προσχεδιασμένης συμπεριφοράς εξαρτώνται άμεσα από τη μέθοδο προσέγγισης των συμμετεχόντων καθώς οι αξιολογήσεις στηρίζονται κυρίως σε αυτοαναφορές και είναι πιο αποτελεσματικές για όσους δεν έχουν ακόμη πειραματιστεί με ουσίες ή δεν έχουν καπνίσει (Botvin, 1999; Cuijpers, 2002; Ellickson, 2003; Faggiano et al, 2007; Wang et al., 2012; Cuo et al., 2014). Οι παρεμβάσεις που απευθύνονται σε παιδιά μέχρι την προεφηβεία δεν ενδείκνυται να εστιάζουν στη χρήση ουσιών καθώς ο επιπολασμός χρήσης ουσιών είναι μικρός (Sanchez et al., 2016).

Το επίδικο αντικείμενο στο θέμα της αξιολόγησης είναι ότι τα αποτελέσματα δεν είναι πάντα σταθερά και με διάρκεια (Cuijpers et al., 2002), γεγονός που μπορεί να οφείλεται στις συναισθηματικές διακυμάνσεις της προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας, καθώς στις συγκεκριμένες ηλικίες οι στρατηγικές αντίστασης σε προσφορές χρήσης ουσιών δεν είναι πάντα αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης (Donaldson et al., 1994; Johnson et al., 2009; Hopfer et al., 2013), ενώ σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να αυξήσει και την περιέργεια για χρήση (Sanchez et al., 2017). Από την άλλη, οι παρεμβάσεις που στηρίχθηκαν σε εκπαίδευση στην αντίσταση της κοινωνικής πίεσης με τη συμμετοχή ομοτίμων φάνηκε να είναι περισσότερο αποτελεσματικές (Telch et al, 1990). Τέλος, η αποτελεσματικότητα φαίνεται να είναι πιο ισχυρή στην αρχή (Tan et al., 2018) αλλά σε κάποιες περιπτώσεις μετά από κάποιο χρονικό διάστημα οι επιδράσεις δεν ήταν πλέον σημαντικές (Crone et al., 2003).

Τα προγράμματα είναι σημαντικό να είναι προσαρμοσμένα στα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά καθώς και στις διαφορετικές κουλτούρες γονικής μέριμνας. Παρόλα αυτά φαίνεται πως υπάρχουν προγράμματα που είναι αποτελεσματικά ανεξάρτητα από τις πολιτισμικές διαφορές όπως τα προγράμματα που στηρίχθηκαν σε σύνθετες, πολυσυστημικές παρέμβασεις και έχουν ως στόχο να οικοδομήσουν προστατευτικούς παράγοντες σε ολόκληρη την κοινωνική οικολογία του παιδιού για να ενισχυθεί η ψυχική τους ανθεκτικότητα και να προωθηθεί η ευημερία τους (Midford, 2010; Kulis et al., 2019).

Τα αποτελέσματα των προγραμμάτων που εστιάζουν στη μείωση της βλάβης όπως το CLIMATΕ και το HARM: (Newton et al., 2009; Resnicow et al., 2008) δημιούργησαν αρκετούς προβληματισμούς αναφορικά με την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων μείωσης της βλάβης σε σχέση με τα προγράμματα εκμάθησης δεξιοτήτων. Παρόλους τους προβληματισμούς θα μπορούσαν να είναι βοηθητικά σε χώρες όπου η εκπαίδευση δεν είναι υποχρεωτική στην κουλτούρα των παρόχων γονικής μέριμνας (Marsiglia et al., 2016)

Μια γενική πρόκληση για το μέλλον είναι η εξεύρεση αποτελεσματικότερων μεθόδων ελέγχου για παιδιά και εφήβους σε καταστάσεις υψηλού κινδύνου. Η έλλειψη ελέγχου παρορμητικών συμπεριφορών και η μη τήρηση κανόνων έχει φανεί ότι αποτελούν παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με αντικοινωνικές συμπεριφορές και παρατηρούνται σε περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονται από χαμηλό γονικό έλεγχο και έλλειψη οριοθέτησης. Παρεμβάσεις που εστιάζουν στην ενδυνάμωση του γονικού ρόλου και στην απόκτηση δεξιοτήτων, όπως η αναγνώριση και διαχείριση συναισθημάτων καθώς και δεξιοτήτων διαχείρισης σχέσεων και επίλυσης συγκρούσεων, συμβάλλουν ουσιαστικά στην απόκτηση εφοδίων όχι μόνο αποφυγής της χρήσης ουσιών αλλά και στη διεκδίκηση μιας καλύτερης ζωής (υγεία, εκπαίδευση, εργασία), αναπαράγοντας τα όσα απέκτησαν και στις μελλοντικές τους οικογένειες (Doostgharin, 2010).

Σε ότι αφορά στην ελληνική πραγματικότητα, αντίστοιχες δράσεις πραγματοποιούνται από φορείς όπως τα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτητικών Συμπεριφορών της τοπικής αυτοδιοίκησης σε συνεργασία με τον Οργανισμό Κατά των Ναρκωτικών (Ο.ΚΑ.ΝΑ), καθώς και τις δομές πρόληψης του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ) (Τσούνης, 2012). Σε αρκετές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται υλικά που περιγράφηκαν παραπάνω (π.χ., Unplugged, EU-Dap), είτε αυτούσια είτε προσαρμοσμένα. Ωστόσο, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων των αντίστοιχων παρεμβάσεων, και πολύ περισσότερο η αξιολόγησή τους, δεν αποτυπώνεται συχνά σε επιστημονικές δημοσιεύσεις. Αντίθετα, η αποτύπωσή τους γίνεται συχνότερα σε ετήσιες εκθέσεις και έχει περιγραφικό χαρακτήρα, ενώ πιο συγκεκριμένες πληροφορίες συναντάμε σε ορισμένες μόνο περιπτώσεις, κυρίως σε εκδόσεις που αφορούν πρακτικά συνεδρίων.

Ενδεικτικά, σε αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παρέμβασης που πραγματοποιήθηκε σε μαθητικό πληθυσμό στο ελληνικό σχολείο της Νυρεμβέργης (Ν = 299), με στόχο την διερεύνηση των πεποιθήσεων των μαθητών γύρω από το φαινόμενο της εξάρτησης και τις δυνητικές μετατοπίσεις στις πεποιθήσεις τους, φάνηκε πως ακόμη και εντός μιας βραχείας παρέμβασης μπορούμε να διακρίνουμε μετατοπίσεις των αντιλήψεων για την εξάρτηση (Τσούνης και συν., 2018). Επίσης, σε έρευνα που αφορούσε παρέμβαση σε 75 φοιτητές, η οποία βασίστηκε στο μοντέλο κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης και περιελάμβανε 10 συναντήσεις, φάνηκε πως οι απόψεις και οι γνώσεις των συμμετεχόντων αναφορικά με τις ουσίες βελτιώθηκαν, ενώ την ίδια στιγμή αναπτύχθηκαν οι ομαδικές τους δεξιότητες (Λοΐζου & Στογιαννίδου, 2019).

Η εισαγωγή ερευνητικών διαδικασιών στο πεδίο της πρόληψης έχει δημιουργήσει προοδευτικά μια πιο ρεαλιστική κατανόηση του τρόπου βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων που στοχεύουν στην πρόληψη εξαρτητικών συμπεριφορών. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να προσδιοριστεί αν υπάρχει κάποια προσέγγιση που να προσφέρει επιθυμητά αποτελέσματα με διάρκεια σε βάθος χρόνου.
ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ
Ένας σημαντικός περιορισμός της παρούσας μελέτης αφορά στην αναζήτηση μελετών που έχουν δημοσιευθεί σε ακαδημαϊκά περιοδικά, αφήνοντας έξω βάσεις δεδομένων όπως ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες που περιλαμβάνουν διδακτορικές διατριβές και διπλωματικές εργασίες που ενδεχομένως να αναφέρονται σε αντίστοιχες παρεμβάσεις. Επιπλέον, η αναζήτηση ερευνητικών εργασιών μόνο στην Αγγλική γλώσσα αφήνει εκ των πραγμάτων εκτός μελέτες που έχουν δημοσιευθεί σε άλλες γλώσσες.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΕΡΕΤΑΙΡΩ ΜΕΛΕΤΗ
Η παρούσα ανασκόπηση έδωσε έμφαση στη μελέτη ποσοτικών προσεγγίσεων, ωστόσο θα είχε ενδιαφέρον να πραγματοποιηθεί ανασκόπηση ποιοτικών μελετών προκειμένου να κατανοηθούν σε βάθος στοιχεία που προκύπτουν από την παρούσα μελέτη. Ο συνδυασμός των δύο προσεγγίσεων θα παρέχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα που θα βοηθήσει τόσο στο σχεδιασμό πιο στοχευμένων παρεμβάσεων αλλά και στην αξιολόγησή τους.

Οι δυσκολίες που προκύπτουν στην πραγματοποίηση ποιοτικών μελετών στο πεδίο της πρόληψης αφορούν ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας λόγω της άμεσης επαφής και μακρόχρονης εμπλοκής των ερευνητών με πλευρές της ζωής των κοινωνικών υποκειμένων. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να τηρούνται αυστηρά κανόνες ηθικής και δεοντολογίας που αφορούν στην εμπιστευτικότητα και στην ανωνυμία, στην πληροφορημένη συναίνεση και την ενημέρωση για τη χρήση των αποτελεσμάτων της έρευνας, στην εντιμότητα και την εμπιστοσύνη καθώς και την πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας (Ιωσηφίδης, 2017).

Επιπλέον το διευρυμένο πεδίο εφαρμογών πρόληψης σε συνδυασμό με την έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού στον τομέα της έρευνας καθιστά την πραγματοποίηση ερευνητικών μελετών μία δύσκολη διαδικασία. Παρόλες όμως τις δυσκολίες, θα πρέπει οι επαγγελματίες υγείας, οι πολίτες αλλά και φορείς χάραξης πολιτικής να συνειδητοποιήσουν ότι η συμβολή ερευνητικών διαδικασιών στην καθημερινή πρακτική μπορεί υπό προϋποθέσεις να προσφέρει σημαντικές βελτιώσεις στην ποιότητα ζωής σε μία κοινότητα. Για την επίτευξη ενός τέτοιου στόχου χρειάζεται η εμβάθυνση στη λογική, στην αιτιολόγηση και την αξία της έρευνας, από την εκτίμηση αναγκών και το σχεδιασμό, στη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων, στη συλλογή των αποτελεσμάτων, την ερμηνεία τους, την αποτελεσματική ενσωμάτωση της πραγματικής καθημερινής πρακτικής στη διατύπωση των ερευνητικών υποθέσεων και στη μεθοδολογία (Papakosta-Gaki et al., 2022) .
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η παρούσα ανασκόπηση εξετάζει τη φύση των προγραμμάτων πρόληψης, τα θεωρητικά μοντέλα στα οποία στηρίζονται και τους στόχους βάσει των οποίων μετράτε η αποτελεσματικότητα. Στόχος είναι η καλύτερη κατανόηση των στοιχείων που μεγιστοποιούν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος, τι μπορεί να επιτευχθεί με τα προγράμματα πρόληψης και πώς μπορούν να βελτιωθούν. Ως εκ τούτου, μελλοντικές στρατηγικές πρόληψης μπορούν να ενσωματώσουν τα ευρήματα που παρουσιάζονται στις ερευνητικές προσπάθειες.

Πιο συγκεκριμένα φάνηκε ότι τα προγράμματα που στηρίζονται σε κάποιο συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο με ξεκάθαρους στόχους είχαν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα (Espada et al., 2012). Είναι πολύ σημαντικό οι στόχοι αυτοί να είναι πολύ ξεκάθαροι στους επαγγελματίες που θα εφαρμόζουν τα προγράμματα, καθώς αυτός θα μπορούσε να είναι ένας παράγοντας που θα επηρέαζε την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών (Cuijpers, 2003; Sanchez, 2021).

Η έρευνα δεν συντείνει στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών παρέμβασης πρόληψης "από την αρχή". Αντίθετα, μπορεί να υποδείξει βελτιώσεις ή στόχευση των υπαρχόντων προγραμμάτων. Μπορούν να ενσωματωθούν προσεγγίσεις που προτείνουν την ψυχολογική ανάπτυξη που ενθαρρύνει συμπεριφορές με μακροχρόνια οφέλη, όπως τεκμηριωμένη ενημέρωση και εκπαίδευση με μελέτη περιστατικών, συμπεριφορική αυτοδιαχείριση και παρεμβάσεις που στοχεύουν στην αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις με απώτερο στόχο την αποτελεσματική μείωση εξαρτητικών συμπεριφορών και άλλων σχετιζόμενων με την υγεία επιπτώσεων (Bardo et al., 2011).

Συμπερασματικά, θα πρέπει να ενσωματωθούν και να προβλεφθούν οι κατάλληλες ερευνητικές διαδικασίες, όπως έρευνα εκτίμησης αναγκών και χρήση υπηρεσιών από τον πληθυσμό ευθύνης, αποτελεσματικότητα και ποιότητα υπηρεσιών, ποσοτική και ποιοτική αποτίμηση λειτουργιών και διαδικασιών με τη συμμετοχή των πολιτών, όχι μόνο για την αποδοτικότερη αξιοποίηση των πόρων αλλά και την ουσιαστικότερη παροχή υπηρεσιών πρόληψης στους πολίτες.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50, 179-211.

Papakosta-Gaki E., Zissi A., Smyrnakis E. (2022). Evaluation of primary health care and improvement of provided services. Archives of Hellenic Medicine (In press).

Armitage, C. J., & Conner, M. (2001). Efficacy of the theory of planned behavior: A meta-analytic review. British Journal of Social Psychology, 40, 471-499.

Biglan Α. & Fishbein D. H., Implications for Translational Prevention Research: Science, Policy, and Advocacy, (2011). In Bardo Τ. M., Fishbein D. H., Milich R. (Eds) Inhibitory Control and Drug Abuse Prevention. From Research to Translation,Springer Science+Business Media, 305-315.

Bardo Τ. Μ., Milich R., Fishbein D. H.. Future Directions for Research on Inhibitory Control and Drug Abuse Prevention (2011). In Bardo Τ. M., Fishbein D. H., Milich R. (Eds) Inhibitory Control and Drug Abuse Prevention. From Research to Translation, Springer Science+Business Media, 317-325.

Borkowski, J. G., Smith, L. E., & Akai, C. E. (2007). Designing effective prevention programs: How good science makes good art. Infants & Young Children, 20, 229-241.

Botvin, G. J., Griffin, K. W., Diaz, T., Miller, N., & Ifill-Williams, M. (1999). Smoking initiation and escalation in early adolescent girls: One-year follow-up of a school-based prevention intervention for minority youth. Journal-American Medical Womens Association, 54, 139-143.

Botvin, G. J., Griffin, K. W., Diaz, T., & Ifill-Williams, M. (2001). Drug abuse prevention among minority adolescents: Posttest and one-year follow-up of a school-based preventive intervention. Prevention Science, 2(1), 1-13.

Caria, M. P., Faggiano, F., Bellocco, R., Galanti, M. R., & EU-Dap Study Group. (2011). Effects of a school-based prevention program on European adolescents' patterns of alcohol use. Journal of Adolescent Health, 48(2), 182-188.

Champion, V. L. & Skinner, C. S. (2008). The Health Belief Model. In K. Glanz, B. K. Rimmer& K. Viswanath (Eds.). Health Behavior and Health Education: Theory Research, and Practice (4th ed.). San Francisco: Jossey-Bass.

Crone, M. R., Reijneveld, S. A., Willemsen, M. C., Van Leerdam, F. J. M., Spruijt, R. D., & Sing, R. H. (2003). Prevention of smoking in adolescents with lower education: a school based intervention study. Journal of Epidemiology & Community Health, 57(9), 675-680.

Cuijpers, P., Jonkers, R., De Weerdt, I., & De Jong, A. (2002). The effects of drug abuse prevention at school: the 'Healthy School and Drugs' project. Addiction, 97(1), 67-73.

Cuijpers, P. (2002). Effective ingredients of school-based drug prevention programs: A systematic review. Addictive behaviors, 27(6), 1009-1023

Cuijpers P. (2003) Three Decades of Drug Prevention Research, Drugs: Education, Prevention and Policy, 10:1, 7-20, DOI: 10.1080/0968763021000018900

Donaldson, S. I., Graham, J. W., & Hansen, W. B. (1994). Testing the generalizability of intervening mechanism theories: Understanding the effects of adolescent drug use prevention interventions. Journal of behavioral medicine, 17(2), 195-216

Doostgharin, T. (2010) Inequalities in health care and social work intervention. The case of Iran. Journal of International Social Work, 53, 4, 556- 567

Durlak, J. A., & Wells, A. M. (1997). Primary prevention mental health programs for children and adolescents: A meta‐analytic review. American Journal of Community Psychology, 25, 115-152.

Ellickson, P. L., McCaffrey, D. F., Ghosh-Dastidar, B., & Longshore, D. L. (2003). New inroads in preventing adolescent drug use: results from a large-scale trial of project ALERT in middle schools. American journal of public health, 93(11), 1830-1836

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction - EMCDDA (2019) European Prevention Curriculum: a handbook for decision-makers, opinion-makers and policy-makers in science-based prevention of substance use. Publications Office of the European Union, Luxembourg.

Espada, J. P., Griffin, K. W., Pereira, J. R., Orgilés, M., & García-Fernández, J. M. (2012). Component analysis of a school-based substance use prevention program in Spain: Contributions of problem solving and social skills training content. Prevention Science, 13(1), 86-95.

Faggiano, F., Galanti, M. R., Bohrn, K., Burkhart, G., Vigna-Taglianti, F., Cuomo, L., ... & EU-Dap Study Group. (2008). The effectiveness of a school-based substance abuse prevention program: EU-Dap cluster randomised controlled trial. Preventive medicine, 47(5), 537-543.

Faggiano, F., Richardson, C., Bohrn, K., Galanti, M. R., & EU-Dap Study Group. (2007). A cluster randomized controlled trial of school-based prevention of tobacco, alcohol and drug use: the EU-Dap design and study population. Preventive medicine, 44(2), 170-173.

Fleming, C. B., Catalano, R. F., Oxford, M. L., & Harachi, T. W. (2002). A test of generalizability of the social development model across gender and income groups with longitudinal data from the elementary school developmental period. Journal of Quantitative Criminology, 18, 423-439.

Furr-Holden, C. D. M., Ialongo, N. S., Anthony, J. C., Petras, H., & Kellam, S. G. (2004). Developmentally inspired drug prevention: middle school outcomes in a school-based randomized prevention trial. Drug and alcohol dependence, 73(2), 149-158.

Gabrhelik, R., Duncan, A., Miovsky, M., Furr-Holden, C. D., Stastna, L., &Jurystova, L. (2012). "Unplugged": a school-based randomized control trial to prevent and reduce adolescent substance use in the Czech Republic. Drug and alcohol dependence, 124(1-2), 79-87.

Guo, J. L., Lee, T. C., Liao, J. Y., & Huang, C. M. (2015). Prevention of illicit drug use through a school-based program: results of a longitudinal, cluster-randomized controlled trial. The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine, 56(3), 314-322.

Hawkins, J. D., Kosterman, R., Catalano, R. F., Hill, K. G., & Abbott, R. D. (2008). Effects of social development intervention in childhood 15 years later. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 162, 1133-1141.

Hopfer, S., Hecht, M. L., Lanza, S. T., Tan, X., & Xu, S. (2013). Preadolescent drug use resistance skill profiles, substance use, and substance use prevention. The journal of primary prevention, 34(6), 395-404.

Jessor, R. (1991). Risk behavior in adolescence: A psychosocial framework for understanding and action. Journal of Adolescent Health, 12, 597-605.

Johnson, K. W., Shamblen, S. R., Ogilvie, K. A., Collins, D., & Saylor, B. (2009). Preventing youths' use of inhalants and other harmful legal products in frontier Alaskan communities: A randomized trial. Prevention Science, 10(4), 298-312.

Ιωσηφίδης Θ., (2017). Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας και επιστημολογία των κοινωνικών επιστημών. Εκδόσεις Τζιόλα.

Kulis, S. S., Marsiglia, F. F., Porta, M., Arévalo Avalos, M. R., & Ayers, S. L. (2019). Testing the keepin' it REAL Substance Use Prevention Curriculum Among Early Adolescents in Guatemala City. Prevention science : the official journal of the Society for Prevention Research, 20(4), 532-543.

Λοίζου, Δ., & Στογιαννίδου, Α. (2019) Παρέμβαση πρόληψης των εξαρτήσεων σε φοιτητές/φοιτήτριες που διανύουν την περίοδο της αναδυόμενης ενηλικίωσης. Τετράδια Ψυχιατρικής, 12α, 323-326.

Marsiglia, F. F., Ayers, S. L., Baldwin-White, A., & Booth, J. (2016). Changing Latino adolescents' substance use norms and behaviors: The effects of synchronized youth and parent drug use prevention interventions. Prevention Science, 17(1), 1-12.

Midford, R. (2010), Drug prevention programmes for young people: where have we been and where should we be going?. Addiction, 105: 1688-1695. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.2009.02790.x

Nation, M., Crusto, C., Wandersman, A., Kumpfer, K. L., Seybolt, D., Morrissey-Kane, E., &Davino, K. (2003). What works in prevention: Principles of effective prevention programs. American Psychologist, 58, 449-456.

National Institute on Drug Abuse (NIDA) (2003). Preventing drug use among children and adolescents :A research based guide for parents, educators and community leaders (2nd Ed.) Bethesda MD : National Institute on Health.

Newton, N. C., Vogl, L. E., Teesson, M., & Andrews, G. (2009). CLIMATE Schools: alcohol module: cross-validation of a school-based prevention programme for alcohol misuse. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 43(3), 201-207.

Νοικοκυράκης, Γ., Τσούνης, Α., &Σαράφης, Π. (2020). Πρόληψη και υγεία. Στο: Μπαμίδης Π., Σαράφης Π. (Επιμ.) Υπηρεσίες Υγείας - Συστήματα και Πολιτικές (σελ. 325-350). Κύπρος: BrokenHillPublishersLtd.

Perry, C., Killen, J., Telch, M., Slinkard, L. A., & Danaher, B. G. (1980). Modifying smoking behavior of teenagers: a school-based intervention. American journal of public health, 70(7), 722-725.

Peterson, A. V., Kealey, K. A., Mann, S. L., Marek, P. M., &Sarason, I. G. (2000). Hutchinson Smoking Prevention Project: long-term randomized trial in school-based tobacco use prevention-results on smoking. JNCI: Journal of the National Cancer Institute, 92(24), 1979-1991.

Pratt, T. C., Cullen, F. T., Sellers, C. S., Thomas Winfree Jr, L., Madensen, T. D., Daigle, L. E., ... &Gau, J. M. (2010). The empirical status of social learning theory: A meta‐analysis. Justice Quarterly, 27, 765-802.

Resnicow, K., Reddy, S. P., James, S., GabebodeenOmardien, R., Kambaran, N. S., Langner, H. G., Vaughan, R. D., Cross, D., Hamilton, G., & Nichols, T. (2008). Comparison of two school-based smoking prevention programs among South African high school students: results of a randomized trial. Annals of behavioral medicine : a publication of the Society of Behavioral Medicine, 36(3), 231-243.

Roe, S., & Becker, J. (2005). Drug prevention with vulnerable young people: A review. Drugs: Education, PreventionandPolicy, 12, 85-99.

Sanchez, Z. M., Sanudo, A., Andreoni, S., Schneider, D., Pereira, A. P. D., &Faggiano, F. (2016). Efficacy evaluation of the school program Unplugged for drug use prevention among Brazilian adolescents. BMC Public Health, 16(1), 1-9.

Sanchez, Z. M., Valente, J. Y., Gusmões, J. D., Ferreira-Junior, V., Caetano, S. C., Cogo-Moreira, H., &Andreoni, S. (2021). Effectiveness of a school-based substance use prevention program taught by police officers in Brazil: two cluster randomized controlled trials of the PROERD. International Journal of Drug Policy, 98, 103413.

Sanchez, Z. M., Valente, J. Y., Sanudo, A., Pereira, A., Cruz, J. I., Schneider, D., &Andreoni, S. (2017). The #Tamojunto Drug Prevention Program in Brazilian Schools: a Randomized Controlled Trial. Prevention science : the official journal of the Society for Prevention Research, 18(7), 772-782.

Seal, N. (2006). Preventing tobacco and drug use among Thai high school students through life skills training. Nursing & health sciences, 8(3), 164-168.

Tan, H. R., Yee, A., Sulaiman, A. H., Said, M. A., Danaee, M., & Lua, A. C. (2018). Effects of a school-based substance use prevention program on students in Malaysia. Journal of Health and Translational Medicine, 21(1).

Telch, M. J., Miller, L. M., Killen, J. D., Cooke, S., & Maccoby, N. (1990). Social influences approach to smoking prevention: the effects of videotape delivery with and without same-age peer leader participation. Addictivebehaviors, 15(1), 21-28.

Τσούνης, Α. (2020). Εξαρτήσεις και υπηρεσίες υγείας. Στο: Μπαμίδης Π., Σαράφης Π. (Επιμ.) Υπηρεσίες Υγείας - Συστήματα και Πολιτικές (σελ. 145-172). Κύπρος: BrokenHillPublishersLtd.

Τσούνης, Α. (2012). Οι εφαρμογές πρωτογενούς πρόληψης για τα ναρκωτικά σε Ελλάδα και Ολλανδία: Συγκριτική μελέτη. Εξαρτήσεις, 20, 92-112.

Τσούνης, Α., Χαντζαρίδου, Α., Ζαχαρτζή, Ν., Βλαχοπούλου, Μ., Χατζηνταή, Α., Παπακώστα-Γάκη, Ε. (2019) Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μιας βραχείας παρέμβασης πρόληψης για τις εξαρτήσεις σε μαθητές Γυμνασίου. Τετράδια Ψυχιατρικής, 12α, 329-333.

Vigna-Taglianti, F., Mehanović, E., Alesina, M., Damjanović, L., Ibanga, A., Pwajok, J., ... & Virk, H. K. (2021). Effects of the" Unplugged" school-based substance use prevention program in Nigeria: a cluster randomized controlled trial. Drug and alcohol dependence, 228, 108966.

Wang, Y., Storr, C. L., Green, K. M., Zhu, S., Stuart, E. A., Lynne-Landsman, S. D., &Ialongo, N. S. (2012). The effect of two elementary school-based prevention interventions on being offered tobacco and the transition to smoking. Drug and alcohol dependence, 120(1-3), 202-208.

Werch, C. C., Moore, M. J., DiClemente, C. C., Bledsoe, R., & Jobli, E. (2005). A multihealth behavior intervention integrating physical activity and substance use prevention for adolescents. Prevention Science,6(3), 213.

Πίνακας 1. Μελέτες που συμπεριλήφθηκαν στη συστηματική ανασκόπηση

Botvin et al., (2001)

Μαθητές που ανήκουν σε μειονότητες σε 29 σχολεία(n=3.621/grade 7)

Ηλικία:12.9 έτη(Μ.Ο)

Νέα Υόρκη

- 15 συναντήσεις κατά τη διάρκεια της κύριας φάσης του προγράμματος LST (Life SkillsTraining)

- 10 ενισχυτικές συνεδρίες ένα χρόνο μετά (επόμενη τάξη), που διδάχθηκαν από τον δάσκαλο της κάθε τάξης.

-Η παρέμβαση βασίστηκε στη διδασκαλία δεξιοτήτων αντίστασης στη χρήση ουσιών, στην ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων.

Καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες

-Συμπλήρωση ερωτηματολογίων που αξιολογούσαν τη συμπεριφορά των μαθητών ως προς τη χρήση σε συνδυασμό με σχετικές γνωστικές και συμπεριφορικές μεταβλητές καθώς και μεταβλητές προσωπικότητας.

-3 μήνες

-1 χρόνο

-Οι συμμετέχοντες παρουσίασαν μικρότερα ποσοστά εμπλοκής με ναρκωτικές ουσίες σε σχέση με την ομάδα ελέγχου και καταγράφηκε μείωση χρήσης πολυφαρμάκων και κατανάλωσης αλκοόλ όπου εντοπίστηκε και ο σημαντικότερος αντίκτυπος του προγράμματος (κυρίως όσον αφορά τα επεισόδια μέθης).

-Οι εμπλεκόμενοι στο πρόγραμμα έπιναν λιγότερα ποτά, έπιναν λιγότερο σε περιστάσεις όπου επιτρέπονταν η κατανάλωση αλκοόλ, εμφάνιζαν λιγότερα επεισόδια μέθης, κάπνιζαν λιγότερο συχνά και μικρότερο αριθμό τσιγάρων.

- Χρησιμοποιούσαν εισπνεόμενα και κάπνιζαν μαριχουάνα λιγότερο συχνά από την ομάδα ελέγχου.

Botvin et al., (1999).

Μαθήτριες 29 σχολείων (n=2.209/ 7 thgrade).

Ηλικία:12.9 έτη (Μ.Ο)

Νέα Υόρκη

- 15 συνεδρίες εκπαίδευσης σε δεξιότητες κοινωνικής αντίστασης, εντός ευρύτερης παρέμβασης ενίσχυσης δεξιοτήτων του προγράμματος LST (Life SkillsTraining)

-Απώτερος στόχος: μείωση πρόθεσης και κλιμάκωσης του καπνίσματος (πειραματική ομάδα: 10 συνεδρίες, ομάδα ελέγχου: 3).

Καπνός

-Συμπλήρωση ερωτηματολογίου πριν και ένα χρόνο μετά. Επιπλέον, συλλέχθηκαν δείγματα αναπνοής για τον έλεγχο μονοξειδίου του άνθρακα.

-1 χρόνος

-Οι έφηβες μαθήτριες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά όσον αφορά την πρόθεσή τους να ξεκινήσουν το κάπνισμα.

-Η παρέμβαση παρουσίασε μέτρια αποτελεσματικότητα ως προς τη μείωση της κλιμάκωσης του καπνίσματος σε μαθήτριες που ήδη κάπνιζαν πριν την παρέμβαση.

Crone et al., (2003)

26 σχολεία Β' βάθμιας εκπαίδευσης (n=2.562)

- Ηλικία:13 έτη (Μ.Ο)

Δανία

-3 μαθήματα σχετικά με γνώση, στάσεις και κοινωνικές επιρροές ως προς το κάπνισμα. Υπήρξε συμφωνία μεταξύ όσων συμμετείχαν ότι δεν θα σταματήσουν ή θα ξεκινήσουν το κάπνισμα τους επόμενους 5 μήνες.

-Προβολή δύο επιπλέον βίντεο σχετικά με το κάπνισμα και την κοινωνική επιρροή ήταν διαθέσιμα για όσους το επιθυμούσαν.

- Η ομάδα ελέγχου (n=1.118), έλαβε το σύνηθες πρόγραμμα πρόληψης ουσιών.

Καπνός

Ερωτηματολόγιο πριν και μετά την παρέμβαση που περιείχε ερωτήσεις σχετικά με συμπεριφορές και στάσεις απέναντι στο κάπνισμα, τις κοινωνικές επιρροές, την αυτο-αποτελεσματικότητα καθώς και την προθυμία τους να παραμείνουν μη καπνιστές.

-8 μήνες

-18 μήνες

Cuijpers etal., (2002)

12 σχολεία (n=1.930 / 12-15 ετών)

Ολλανδία

Καπνός, αλκοόλ, μαριχουάνα

Ερωτηματολόγια πριν και μετά σχετικά με: πρόσφατη χρήση καπνού & μαριχουάνας, κατανάλωσης αλκοόλ, στάσεις απέναντι στη χρήση, γνώσεις γύρω από τις ουσίες και μέτρηση της αυτο-αποτελεσματικότητας.

-1 χρόνος

-2 χρόνια

-3 χρόνια

Donaldson

et al., (1994)

229 τάξεις από 124 δημοτικά σχολεία (n=3.077/ 5 th grade) Κομητεία του ΛοςΆντζελες, Σαν Ντιέγκο

Αλκοόλ, καπνός, μαριχουάνα

- Μετρήσεις συχνότητας και ποσότητας χρήσης αλκοόλ και μαριχουάνας τον τελευταίο μήνα και ολόκληρη την ζωή.

-Μέτρηση δεξιοτήτων αντίστασης.

-Ερωτηματολόγιο μετά την παρέμβαση και μετά το follow-up με ερωτήσεις αξιολόγησης των πεποιθήσεων σχετικά με την προσφορά τσιγάρων, αλκοόλ & μαριχουάνας στο σχολείο.

-Μείωσε σημαντικά τις εκτιμήσεις επιπολασμού και ενίσχυσε τις πεποιθήσεις σχετικά με το μη αποδεκτό της χρήσης ουσιών.

-Ωστόσο, αποδείχθηκε πως η εκπαίδευση εφήβων στο να αρνούνται προσφορές για χρήση ουσιών δεν είναι αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης των ναρκωτικών.

Ellickson et al., (2003)

55 γυμνάσια (n=4.276/ πρώτο μισό παρέμβασης 7 thgrade, δεύτερο μισό παρέμβασης 8 th grade) , Νότια Ντακότα

-Project ALERT (11 μαθήματα -7 thgrade& 3 επιπλέον μαθήματα -8 thgrade από εκπαιδευμένους στο πρόγραμμα

καθηγητές)

-Βασισμένο σε 3 θεωρίες για αλλαγή της συμπεριφοράς:

Α) μοντέλο πεποιθήσεων για την υγεία

Β) μοντέλο κοινωνικής μάθησης

Γ) θεωρία αυτο-αποτελεσματικότητας

Καπνός, αλκοόλ, παράνομες ουσίες

-18 μήνες

Espada et al., (2012)

2 σχολεία Β' βάθμιας εκπαίδευσης

(n=341).

-Μέσος όρος ηλικίας: 14,3

Μούρθια της Ισπανίας.

-Πρόγραμμα Saluda το οποίο υλοποιήθηκε από άτομα που είχαν λάβει εκπαίδευση.

- Οι μαθητές χωρίστηκαν σε 4 πειραματικές συνθήκες.

1) 68 μαθητές συμμετείχαν σε ολόκληρη την διαδικασία του προγράμματος που περιείχε εκπαίδευση σε όλα τα θέματα.

2) 98 μαθητές συμμετείχαν στην συνθήκη κοινωνικών δεξιοτήτων

(SS -only) η οποία έδινε έμφαση σε δύο συνεδρίες εκμάθησης κοινωνικών δεξιοτήτων

3) 87 συμμετέχοντες πήραν μέρος στην συνθήκη επίλυσης προβλημάτων (PS-only), η οποία έδινε έμφαση σε δύο συνεδρίες εστιασμένες στην επίλυση προβλημάτων.

- 88 συμμετέχοντες τοποθετήθηκαν τυχαία στην ομάδα ελέγχου.

- Στόχος της παρέμβασης ήταν η μείωση των παραγόντων επικινδυνότητας και η αύξηση των προστατευτικών παραγόντων.

Αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες

-12 μήνες

Faggiano et al., 2007.

143 σχολεία

(n= 7.079/ ηλικίες 12-14 ετών)

7 χώρες (Αυστρία. Βέλγιο, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Σουηδία)

Καπνός, αλκοόλ, χρήση ναρκωτικών ουσιών

-Οι μαθητές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια πριν και μετά την παρέμβαση για την παρακολούθηση αλλαγών στις στάσεις και στη συμπεριφορά τους καθώς και για την αξιολόγηση της χρήσης πρόσφατα και στο παρελθόν. Η συσχέτιση μεταξύ της παρέμβασης και των αλλαγών εκφράστηκε ως λόγος πιθανότητας (OR).

- 6 μήνες

Furr-Holden et al., 2004

9 δημοτικά σχολεία Ά τάξη (80% του δείγματος παρακολουθήθηκε έως Β Γυμνασίου)

(n=678)

ΗΠΑ

Παρέμβαση που βασίστηκε σε 2 θεωρητικά μοντέλα:

1)Μοντέλο συνεργασίας οικογένειας-σχολείου( FSP)

2) Μοντέλο που έχει ως επίκεντρο τη διδασκαλία στην τάξη (CC)

Αλκοόλ, εισπνεόμενα, καπνός, παράνομες ουσίες

Γενικευμένες εξισώσεις εκτίμησης της απόκρισης πολλαπλών μεταβλητών (GEE) για να εκτιμήσουν τα σχετικά προφίλ όσον αφορά την εμπλοκή με την χρήση ουσιών των μαθητών που συμμετείχαν στην παρέμβαση σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.

- 5 χρόνια

-6 χρόνια

-7 χρόνια

-Συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου, οι μαθητές που συμμετείχαν στην παρέμβαση ήταν λιγότερο πιθανό να κάνουν χρήση καπνού, κυρίως όσοι δέχτηκαν την παρέμβαση που ήταν επικεντρωμένη στην τάξη(RR=0.5/ P=0.008) σε σύγκριση με την παρέμβαση που βασίστηκε στο μοντέλο συνεργασίας οικογένειας- σχολείου (RR=0.6/P=0.042).

- Η παρέμβαση δεν συσχετίστηκε με τον κίνδυνο έναρξης αλκοόλ, εισπνεόμενων ή χρήσης μαριχουάνας, αλλά η CC παρέμβαση φαίνεται πως συσχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο έναρξης χρήσης παράνομων ουσιών (RR=0.32/p=0.042)

Gabrhelik et al., 2012

-Czech Unplugged Study

-Μοντέλο κοινωνικής επιρροής

Αλκοόλ, καπνός, εισπνεόμενα,

παράνομες ουσίες

Αναλύσεις x ² για την αξιολόγηση δημογραφικών διαφορών μεταξύ πειραματικής ομάδας και ομάδας ελέγχου.

Αναλογίες πιθανοτήτων επικράτησης (διόρθωση Bonferroni μετά από κάθε παρέμβαση).

-Στατιστικά σημαντικές επιδράσεις της παρέμβασης.

Συγκεκριμένα:

-κάπνισμα(OR=0.75,99.2 CI 0.65-0.87)

-καθημερινό κάπνισμα (OR=0.62, 99,2 CI 0.48-0.79)

-βαρύ κάπνισμα(OR=0.48, 99.2 CI 0.28-0.81)

-χρήση κάνναβης (OR=0.57, 99.2 CI 0.42- 0.77)

-συχνή χρήση κάνναβης (OR=0.57,

99.2 CI 0.36-0.89)

-οποιαδήποτε χρήση ναρκωτικών ουσιών (OR=0.78, 99.2 CI 0.65-0.94).

Guo et al.,2014

24 σχολεία

(Ν=2.091/ grade 7), Ταϊβάν

-Η παρέμβαση βασίστηκε στην θεωρία της προσχεδιασμένης συμπεριφοράς και αποτελούνταν από 10 συνεδρίες των 45 λεπτών οι οποίες πραγματοποιήθηκαν εντός 16 εβδομάδων από καθηγητές αγωγής υγείας, οι οποίοι είχαν λάβει πριν την έναρξη του προγράμματος 2 μέρες εκπαίδευσης.

Παράνομες

ουσίες

Ερωτηματολόγια που μετρούν στάσεις, νόρμες, συμπεριφορές ελέγχου και δεξιότητες ζωής πριν και μετά την παρέμβαση

-6 μήνες

-12 μήνες

-Ποσοστό διατήρησης: 71.9% μετά τους 12 μήνες.

- Μικρότερο ποσοστό δήλωσε χρήση παράνομων ουσιών μετά τις ενισχυτικές παρεμβάσεις σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (1% vs 1.7 % & 0.2&vs 1.7%/ p<.0.5)

-Στάσεις, υποκειμενικές νόρμες, υποκειμενικός έλεγχος, δεξιότητες ζωής & σκορ σε συμπεριφορές πρόθεσης υψηλότερα από την ομάδα ελέγχου (p<.001).

Hopfer et al, 2013

29 σχολεία (n= 1984/ 5 thgrade)

- Ηλικία: 10 έτη(Μ.Ο)

Προαστιακή, μητροπολιτική περιοχή, ΗΠΑ

-5 thgradekeepin΄ it REAL πρόγραμμα που αποτελείται από 12 45λεπτες συνεδρίες σε συνδυασμό με προβολή 5 βίντεο (1 εισαγωγικό και 4 με αφηγήσεις των τεσσάρων στρατηγικών αντίστασης: refuse, explain, avoid, leave).

- Στόχοι: εκμάθηση δεξιοτήτων αντίστασης & λήψης αποφάσεων, ενίσχυση αυτο-αποτελεσματικότητας.

Αλκοόλ, καπνός, κάνναβη

-Η αξιολόγηση βασίστηκε σε μετρήσεις μεταβλητών όπως οι δεξιότητες αντίστασης, η αυτοπεποίθηση όσον αφορά τις κοινωνικές επιρροές καθώς και η συχνότητα της χρήσης.

- Αύξηση της εμπιστοσύνης των μαθητών στις δεξιότητές αντίστασης που διαθέτουν, ωστόσο οι διαφορές μεταξύ πειραματικής ομάδας και ομάδας ελέγχου αν και ήταν προς την επιθυμητή κατεύθυνση δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Συνεπώς η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και η εστίαση σε δεξιότητες αντίστασης δεν είναι αρκετά ισχυρές για να επιφέρουν αποτελέσματα στην προ-εφηβική ηλικιακή ομάδα.

Johnson et al., 2009

Μαθητές σχολείων 14 κοινοτήτων 5 th& 6 thgrades)

Αλάσκα

-Πρόγραμμα Think Smart (12 βασικές συνεδρίες & και 3 ενισχυτικές).

-Το εννοιολογικό πλαίσιο του προγράμματος αντλεί κυρίως από το γνωστικό-συμπεριφορικό μοντέλο του Botvin που δίνει έμφαση στην διδασκαλία δεξιοτήτων άρνησης και κοινωνικών δεξιοτήτων γενικότερα σε μία προσπάθεια αντίστασης απέναντι στις προσφορές για χρήση ουσιών.

Επιβλαβείς νόμιμες (ουσίες χωρίς συνταγή, καπνός, εισπνεόμενα, αλκοόλ) και παράνομες ουσίες

-Xρήση τον τελευταίο μήνα

-Μέτρηση ενδιάμεσων μεταβλητών (π.χ., χρήση συνομήλικων, γνώσεις σχετικά με τη χρήση), 5 κλίμακες μέτρησης προστατευτικών και 5 παραγόντων επικινδυνότητας.

Kulis et al., (2019)

-12 δημοτικά σχολεία (n=676/6 thgrade)

Γουατεμάλα

-Mantente REAL curriculum, Ισπανικήεκδοχήτουkeepin' it REAL

(10 μαθήματα που δόθηκαν από εκπαιδευμένους δασκάλους).

-Βασίστηκε στην εκμάθηση αντίστασης στις ουσίες, στην αξιολόγηση κινδύνου και στις δεξιότητες λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο μοντέλου που ενσωματώνει: οικολογικό κίνδυνο & θεωρία ανθεκτικότητας.

Καπνός, παράνομες ουσίες.

Συμπλήρωση ερωτηματολογίων πριν και μετά (87% matched),

Τ- tests, αποτελέσματα μεγεθών (Cohen's d) & γραμμικά μοντέλα

-4 μήνες

-Αλλαγές σε επιθυμητές κατευθύνσεις όσον αφορά τη χρήση ουσιών & απόκτηση δεξιοτήτων αντίστασης.

-Μειωμένη χρήση καπνού & μαριχουάνας καθώς και λιγότερες θετικές προσδοκίες από τη χρήση ουσιών σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (Αποτελέσματα μεγεθών παρέμβασης μεταξύ 0,2 και 0,3)

Marsiglia et al., 2016

-Τα επιλέξιμα σχολεία ήταν εκείνα που είχαν μεγάλο ποσοστό ( >70%) από Λατίνους μαθητές και βρίσκονταν εντός τον ορίων της πόλης του Φοίνιξ. (n=267/ 7 th grade και οι γονείς αυτών)

-Η παρέμβαση βασίστηκε στο πρόγραμμα "Keepin' it REAL" σε συνδυασμό με το FamiliasPreperandolaNuevaGeneracion ( FPNG).

- Σκοπός του kiR είναι να ενισχύσει τις δεξιότητες αντίστασης των μαθητών, να προωθήσει στάσεις και νόρμες κατά της χρήσης και να βελτιώσει τις δεξιότητες λήψης αποφάσεων και επικοινωνίας, μέσα από ένα πρόγραμμα 10 εβδομάδων. Πραγματοποιείται από τους δασκάλους και προσπαθεί να διδάξει στους μαθητές τις στρατηγικές αντίστασης γνωστές ως REAL (Refuse, Explain, Avoid,Leave).

-Οι στόχοι του FPNG είναι κυρίως:

α) ενδυνάμωση γονέων ώστε να βοηθήσουν τους εφήβους να αντισταθούν στη χρήση μέσω των στρατηγικών REAL.

β) να χτίσουν και να ενισχύσουν τη λειτουργία της οικογένειας.

-Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρείς συνθήκες:

1) παρεμβάσεις σε γονείς και μαθητές (parent and youth -PY) 2) παρέμβαση μόνο στους μαθητές (youthonly-Y) 3) ομάδα ελέγχου

Αλκοόλ, καπνός

Συμπλήρωση ερωτηματολογίων πριν και μετά την παρέμβαση που περιείχε ερωτήσεις σχετικά με τη συχνότητα και την ποσότητα κατανάλωσης αλκοόλ και χρήσης καπνού και ουσιών.

-18 μήνες

-Συγκριτικά με την ομάδα Υ, η ομάδα ΡΥ δεν εμφάνισε άμεσα αποτελέσματα στην ποσότητα αλκοόλ (β=-0,005, p=0,93) και στη συχνότητά του (β=-0,021, p=0,71). Ωστόσο η ομάδα ΡΥ παρουσίασε μετά το τέλος της παρέμβασης σημαντικά ισχυρότερες στάσεις κατά του αλκοόλ οι οποίες σχετίζονται με χαμηλότερη ποσότητα κατανάλωσης (β=−.413, p<.001) και συχνότητας χρήσης (β=−.471, p<.001).

-Η ομάδα ΡΥ εμφάνισε άμεσα αποτελέσματα σε σύγκριση με την ομάδα Υ, σχετικά με τη μείωση του αριθμού τσιγάρων που καπνίζουν (β=−.100, p<.01) αλλά και τη συχνότητα του καπνίσματος (β=−.074, p= <.05).

-Οι νέοι που ανήκουν στην ομάδα παρέμβασης ΡΥ απέκτησαν ισχυρότερες αντιλήψεις κατά του καπνίσματος, γεγονός που με τη σειρά του σχετίστηκε με χαμηλότερο αριθμό τσιγάρων (β=−.345, p<.001) αλλά και μείωση συχνότητας του καπνίσματος (β=−.346, p<.001) με βάση τις μετρήσεις που έγιναν μετά το follow-up.

Newton et al., 2009

10 σχολεία Β' Βάθμια εκπαίδευση (n=764/ 8 thgrade)

Σύδνεϋ,

-Πρόγραμμα CLIMATE (ClimateManagement and TreatmentEducation), το οποίο αποτελείται από 6 μαθήματα στον υπολογιστή και εστιάζει κυρίως στη μείωση της βλάβης.

Αλκοόλ

Αξιολόγηση: γνώσεις, προσδοκίες, χρήση αλκοόλ, πρότυπα χρήσης & βλάβες σχετιζόμενες με την κατανάλωση, πριν, αμέσως μετά & 6 μήνες μετά.

-6 μήνες

-Βελτίωση όσον αφορά τις γνώσεις για το αλκοόλ.

-Η μέση εβδομαδιαία κατανάλωση αλκοόλ μειώθηκε αμέσως μετά την παρέμβαση.

-Δεν βρέθηκαν διαφορές μεταξύ των ομάδων σχετικά με τις προσδοκίες για το αλκοόλ, την κατανάλωση και τις βλάβες που σχετίζονται με αυτή διαχρονικά.

Perry et al., 1980

Πέντε γυμνάσια (n=709)

Στάνφορντ Καλιφόρνια

-Για την παρέμβαση οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν στην πειραματική ομάδα που έλαβε ένα ειδικό πειραματικό πρόγραμμα πρόληψης/διακοπής του καπνίσματος που πραγματοποιήθηκε εντός της τάξης και την ομάδα που έλαβε την παραδοσιακή εκπαίδευση όσον αφορά την υγεία η οποία δίνει έμφαση στις βλαβερές, μακροπρόθεσμες φυσιολογικές επιπτώσεις του καπνίσματος.

-Τα μαθήματα που έλαβε η πειραματική ομάδα ήταν 4 και είχαν διάρκεια 45 λεπτών. Έδιναν έμφαση στις κοινωνικές πιέσεις που επηρεάζουν την υιοθέτηση συμπεριφορών καπνίσματος καθώς και στα άμεσα φυσιολογικά αποτελέσματα του καπνίσματος. Διαφάνειες και ταινίες παρουσίαζαν τεχνικές προώθησης που χρησιμοποιούνται για να ενθαρρύνουν το κάπνισμα.

Καπνός

- Αξιολόγηση μεταβλητών όπως: το μονοξείδιο του άνθρακα, δείγματα αναπνοής, συμπλήρωση ερωτηματολογίων σχετικά με γνώσεις και στάσεις γύρω από το κάπνισμα και αυτό-αναφερόμενη συχνότητα καπνίσματος.

-Μετά την παρέμβαση συλλέχθηκαν ξανά δεδομένα που αφορούσαν στις γνώσεις και τις στάσεις των μαθητών ενώ πάρθηκαν ξανά δείγματα CO.

-5 μήνες

-Η πειραματική ομάδα μείωσε (p<0.05) το κάπνισμα κατά την προηγούμενη μέρα & τον προηγούμενο μήνα.

-Στην αξιολόγηση μετά την παρέμβαση η πειραματική ομάδα παρουσίασε σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων που ανέφεραν αποχή από το κάπνισμα την προηγούμενη εβδομάδα και τον προηγούμενο μήνα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.

- Οι συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου σημείωσαν πολύ υψηλότερη βαθμολογία σε όλα τα στοιχεία σχετικά με τις άμεσες φυσιολογικές επιπτώσεις του καπνίσματος. Επίσης είχαν περισσότερες γνώσεις ως προς τον καλύτερο τρόπο διακοπής του καπνίσματος καθώς και τρόπους πρόληψης άλλων από το να υιοθετήσουν συμπεριφορές καπνίσματος.

-Δεν υπήρξαν σημαντικές διαφορές ως προς τις γνώσεις σχετικά με τις δυσκολίες διακοπής του καπνίσματος και τους λόγους που τα άτομα το ξεκινούν.

- Οι συμμετέχοντες και στις 2 ομάδες δεν παρουσίασαν διαφορές στις στάσεις απέναντι στο κάπνισμα.

Peterson

et al, 2000

Μαθητές Γυμνασίου

(n=8.388)

Ουάσιγκτον

Καπνός

Συμπλήρωση ερωτηματολογίων (grade 12) σχετικά με τη συχνότητα του καπνίσματος, το κάπνισμα κατά την τρέχουσα περίοδο, του σταδίου που βρίσκεται ο μαθητής, μέτρηση του καπνίσματος σε όλη τη διάρκεια της ζωής, αριθμός τσιγάρων ανά ημέρα και τέλος τάξεις κατά τις οποίες αναφέρθηκε για πρώτη φορά μηνιαίο, εβδομαδιαίο και ημερήσιο κάπνισμα.

-2 χρόνια μετά την αποφοίτηση από το λύκειο.

-Δεν υπήρχε ουσιαστική διαφορά στον επιπολασμό για τους μαθητές στην πειραματική ομάδα σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, όπως αξιολογήθηκε στο τέλος της παρέμβασης αλλά και στο follow-up που έγινε μετά από δύο χρόνια, ούτε στα αγόρια ούτε στα κορίτσια.

-Τα παρατηρούμενα μεγέθη επίδρασης ήταν πολύ μικρά.

-Για το καθημερινό κάπνισμα, τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια, η διαφορά ήταν 25,7%-25,4%=0,3% (95% CI= 3,5%-3,7%/grade 12) και 29,07%-28,42%=0,65% (95% CI= -2,8% to 3,8%/ 2 χρόνια μετά το λύκειο)

Resnicow et al., 2008.

36 δημόσια σχολεία(n=5.266),

2 επαρχίες της Ν.Αφρικής (KwaZuluNatal& Δυτικό Ακρωτήριο).

3 διαφορετικά γκρουπ:

1) έλαβε τη συνήθη εκπαίδευση όσον αφορά τη χρήση καπνού (12 σχολεία).

2) έλαβε την εκπαίδευση που βασίστηκε στο μοντέλο μείωσης της βλάβης (12 σχολεία/ grade 8 th& 9 th)

3) έλαβε εκπαίδευση βασισμένη στην εκμάθηση δεξιοτήτων ζωής(12 σχολεία / grade 8 th& 9 th )

-Η παρέμβαση βασίστηκε σε δύο προγράμματα:1) εκμάθησης δεξιοτήτων ζωής (LST), 2) μείωσης της βλάβης HARM (γνωστό και ως KEEPLEFT) (προσαρμογή στο πληθυσμό της Ν. Αφρικής).

Καπνός

Συμπλήρωση ερωτηματολογίου από τους μαθητές πριν την παρέμβαση όσον αφορά τη χρήση καπνού τον τελευταίο μήνα.

-2 χρόνια

-Η χρήση καπνού τον τελευταίο μήνα μειώθηκε σε ποσοστό 6% στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (3%) τόσο στους μαθητές που έλαβαν την εκπαίδευση που βασίστηκε στο μοντέλο μείωσης της βλάβης όσο και στους μαθητές που έλαβαν την εκπαίδευση που βασίστηκε στην εκμάθηση δεξιοτήτων ζωής, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές.

-Η ανταπόκριση μετριάστηκε σημαντικά από φύλο και φυλή. Το μοντέλο μείωσης της βλάβης ήταν πιο αποτελεσματικό στα αγόρια ενώ η εκμάθηση δεξιοτήτων στα κορίτσια. Στους Άφρο-αμερικανούς ήταν πιο αποτελεσματικό το μοντέλο μείωσης της βλάβης.

Sanchez et al., (2016)

16 δημόσια σχολεία (n=2.185/ ηλικίες 11-15)

3 πόλεις της Βραζιλίας

-Πρόγραμμα Unplugged (αποτελείται από 12 μαθήματα διάρκειας 50 λεπτών που διδάσκονται από τους δασκάλους που έχουν παρακολουθήσει μία 16ωρη εκπαίδευση).

- Περιλαμβάνει

1) 4 μαθήματα διάρκειας 1 ώρας σχετικά με τις στάσεις και τις γνώσεις γύρω από τις ουσίες

2) 4 μαθήματα σχετικά με τις κοινωνικές και διαπροσωπικές σχέσεις

3) 4 μαθήματα για την ανάπτυξη προσωπικών δεξιοτήτων.

Αλκοόλ, καπνός, μαριχουάνα, εισπνεόμενα, κοκαΐνη, κρακ

-Ερωτηματολόγια πριν & μετά την παρέμβαση:

-Συχνότητα χρήσης ουσιών και κατανάλωσης αλκοόλ τον τελευταίο μήνα, χρόνο και όλη τη ζωή.

- Πληροφορίες για παράγοντες που σχετίζονται με τη χρήση όπως π.χ., γνώσεις και απόψεις, κοινωνική επιρροή, σχολικό περιβάλλον κ.α.

-4 μήνες

Sanchez et al., (2021)

30 δημόσια σχολεία

(n=4.030/ 1.727 5 th grade, 2.303 7 th grade)

Σάο Πάολο Βραζιλία

-Εκπαιδευτικό πρόγραμμα αντίστασης στα ναρκωτικά και την βία PROERD.

-10 εβδομαδιαία μαθήματα, διάρκειας 50 λεπτών του προγράμματος PROERD από κατάλληλα εκπαιδευμένους αστυνομικούς, τα οποία βασίστηκαν στις θεωρίες της κοινωνικό-συναισθηματικής μάθησης και στην απόκτηση δεξιοτήτων αντίστασης.

Αλκοόλ, καπνός, μαριχουάνα, εισπνεόμενα, κοκαΐνη

Ερωτηματολόγια με ηχητικό οδηγό που συμπληρώθηκαν μέσω της χρήσης smartphone πριν την παρέμβαση και 9 μήνες μετά .

-Αξιολογήθηκε η έναρξη και η πρόσφατη χρήση.

9 μήνες

-Το πρόγραμμα PROERD δεν ήταν αποτελεσματικό ως καθολική παρέμβαση με στόχο τη μείωση χρήσης ουσιών μετά από 9 μήνες.

-Οι μαθητές μεγαλύτερων τάξεων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και οι οποίοι είχαν ήδη εξασκηθεί σε συνθήκες υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ είχαν σημαντικά υψηλότερες πιθανότητες διατήρησης αυτής της συμπεριφοράς σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.

Sanchez et al., (2017)

72 δημόσια σχολεία

Ηλικία:12.5 έτη(Μ.Ο)

6 πόλεις της Βραζιλίας

-Πρόγραμμα #Tamojunto (12 συναντήσεις).

-Περιελάμβανε 4 συναντήσεις 1 ώρας γύρω από τις στάσεις απέναντι στην χρήση και την γνώση γύρω από τις ουσίες,4 μαθήματα σχετικά με τις κοινωνικές και διαπροσωπικές δεξιότητες και 4 μαθήματα σχετικά με τις προσωπικές δεξιότητες των μαθητών.

- Πραγματοποιήθηκε από εκπαιδευτικούς που έλαβαν 2ήμερη εκπαίδευση.

Αλκοόλ, καπνός, εισπνεόμενα,

κρακ, μαριχουάνα, κοκαΐνη

Συλλογή δεδομένων πριν και μετά την παρέμβαση καθώς και μετά το follow-up

-9μήνες

-Αύξηση χρήσης αλκοόλ (πρώτη χρήση) -30% μεγαλύτερο ποσοστό σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (aRR=1.30,95% CI,1.13-1.49, p<0.001)

-Μείωση της χρήσης εισπνεόμενων(aRR=0.78, 95%CI 0.63-0.96, p=0,021)

-Γενικότερα συμπεράσματα υποδηλώνουν ότι η ενημέρωση σχετικά με το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει την περιέργεια για την χρήση του.

Seal, (2006)

170 μαθητές (grade 7-12)

Ταϊλάνδη

- Το πρόγραμμα βασίστηκε στο μοντέλο εκμάθησης δεξιοτήτων ζωής (LST).

-Οι μαθητές της ομάδας ελέγχου έλαβαν το συνηθισμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης σχετικά με καπνό και ουσίες, ενώ η πειραματική ομάδα έλαβε εκπαίδευση που βασίστηκε στην εκμάθηση δεξιοτήτων.

Καπνός, παράνομες ουσίες

Ερωτηματολόγια σχετικά με: γνώσεις για τις επιπτώσεις του καπνού και των ουσιών, στάσεις απέναντι στην χρήση και συχνότητα χρήσης τους τελευταίους 2 μήνες.

-6 μήνες

-Στατιστικά σημαντικές θετικές διαφορές σχετικά με το επίπεδο γνώσης, τις στάσεις και την ανάπτυξη δεξιοτήτων αντίστασης, λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων.

Tan et al., (2018)

4 σχολεία (n=573)

- Ηλικία:16 έτη (Μ.Ο)

Μαλαισία

-Η παρέμβαση βασίστηκε στην προβολή μιας 60λεπτης ταινίας σχετικά με τη ζωή ενός εθισμένου ατόμου, ενώ ακολούθησε μια διαδραστική παρουσίαση ενός PowerPoint που περιείχε πληροφορίες σχετικά με τις διαστάσεις των προβλημάτων που σχετίζονται με τη χρήση, φωτογραφίες διαφόρων ειδών παράνομων ουσιών καθώς και ορισμένες δεξιότητες αντίστασης.

Παράνομες ουσίες

-Συμπλήρωση ερωτηματολογίου (KAP-C) πριν (38 ερωτήσεις χωρισμένες σε 3 κατηγορίες: γνώσεις, στάσεις & αντιλήψεις γύρω από τις ουσίες).

-Τρείς αξιολογήσεις: μετά την παρουσίαση, ένα μήνα μετά, δύο μήνες μετά.

-1 μήνα

-2 μήνες

Telch et al., (1990)

2 γυμνάσια (n=774/ 7 th grade),

ΝότιαΚαλιφόρνια

-Προσπάθεια μείωσης του καπνίσματος των μαθητών μέσω προβολής βιντεοκασέτας σε συνδυασμό με την παρουσία ή όχι ομότιμων ηγετών για να δοκιμαστεί αν η παρουσία τους θα ενίσχυε την αντίσταση σε κοινωνικές επιρροές.

-3 ομάδες που παρακολούθησαν διαφορετική παρέμβαση:

1) προβολή βίντεο σχετικά με το κάπνισμα

2) προβολή βίντεο σε συνδυασμό με παρουσία ομότιμων ηγετών

3) ομάδα ελέγχου

Καπνός, μαριχουάνα, αλκοόλ

-Αξιολόγηση στην αρχή & στο τέλος του έτους.

-Ερωτηματολόγιο που αξιολογούσε: χρήση καπνού, αλκοόλ και μαριχουάνας, πεποιθήσεις για το κάπνισμα και τη χρήση ουσιών, πρόθεση μελλοντικής χρήσης, δεξιότητες αντίστασής.

-Δείγμα μονοξειδίου του άνθρακα και σάλιου.

-6 μήνες

-Έντονη καταστολή στην έναρξη τόσο του πειραματικού όσο και του τακτικού καπνίσματος μεταξύ όσων εκτέθηκαν στην εκπαίδευση αντίστασης στην πίεση με την συμμετοχή των ομότιμων ηγετών.

-Η εκπαίδευση στην αντίσταση της κοινωνικής πίεσης χωρίς την παρουσία ομότιμων παρήγαγε λιγότερο ισχυρή επίδραση στις συμπεριφορές των μαθητών.

-Τα δεδομένα γύρω από τη χρήση μαριχουάνας και αλκοόλ, αποκάλυψαν μια γενικευμένη επίδραση καταστολής, αν και πιο αδύναμη σε σχέση με τον καπνό, μεταξύ εκείνων που εκτέθηκαν στην εκπαίδευση αντίστασης με την παρουσία των ομότιμων ηγετών.

Vigna-Taglianti et al., (2021)

-Πρόγραμμα "Unplugged" προσαρμοσμένο στο πλαίσιο της Νιγηρίας.

- 12 συνεδρίες μίας ώρας που διδάσκονται από τους εκπαιδευτικούς

-Ανάπτυξη προσωπικών & κοινωνικών δεξιοτήτων με έμφαση στην κανονιστική εκπαίδευση (π.χ., διόρθωση πεποιθήσεων σχετικά με τις ουσίες και την εσφαλμένη αντίληψη της χρήσης από συνομήλικους).

Καπνός, αλκοόλ, μαριχουάνα

Ερωτηματολόγια πριν και μετά που ερευνούσαν: κοινωνικό περιβάλλον, χρήση καπνού, αλκοόλ & ουσιών, γνώσεις, αντιλήψεις & στάσεις γύρω από ουσίες, αντίληψη της χρήσης από συνομήλικους, προσωπικές δεξιότητες.

6 μήνες

-Η παρέμβαση μείωσε τον επιπολασμό οποιασδήποτε αυτό-αναφερόμενης κατανάλωσης αλκοόλ καθώς και την τακτική κατανάλωση μέσω της βελτίωσης των αρνητικών πεποιθήσεων, του κλίματος της τάξης και των αντιλήψεων κινδύνου.

-Απέτρεψε την πρόοδο σε όλα τα στάδια έντασης της κατανάλωσης αλκοόλ και ενθάρρυνε την λιγότερο εντατική χρήση.

-Δεν απέτρεψε τον πειραματισμό στους μη χρήστες.

Wang et al., (2012).

9 δημόσια σχολεία (n=678/ firstgrade)

-Μέσος όρος ηλικίας: 6 ετών

ΗΠΑ

-Το πρόγραμμα βασίστηκε σε δύο μορφές παρέμβασης:1) Την εστιασμένη στην τάξη παρέμβαση (CC), η οποία στόχευε στη διαχείριση συμπεριφοράς των εκπαιδευτικών αλλά και τις ακαδημαϊκές δεξιότητες διδασκαλίας τους. 2) Την εστιασμένη στην συνεργασία σχολείου-οικογένειας (FSP) με στόχο τη βελτίωση της επικοινωνία σχολείου και οικογένειας αλλά την υποστήριξη της κοινωνικής συμπεριφοράς των παιδιών.

- Η δεύτερη παρέμβαση αποτελούνταν από 7 εργαστήρια για τους γονείς, τα οποία επικεντρώθηκαν στις γονικές πρακτικές που σχετίζονται με την κοινωνική συμπεριφορά και τα ακαδημαϊκά επιτεύγματα των παιδιών.

Καπνός

-Η αξιολόγηση βασίστηκε στην μέτρηση δυο μεταβλητών, αρχική προσφορά καπνού και πρώτη φορά που το άτομο κάπνισε τσιγάρο.

-Για τη μέτρηση της εμπλοκής των ατόμων με τον καπνό χρησιμοποιήθηκε ηχητική μέθοδος συνεντεύξεων μέσω υπολογιστή που περιλάβανε ερωτήσεις όπως: "Έχεις δεχτεί ποτέ πρόταση να καπνίσεις; Σε ποια ηλικία".

Ετήσιες μετρήσεις εμπλοκής των παιδιών με το κάπνισμα

από 11 έως 18 ετών.

Werch et al., (2005)

Μαθητές Γυμνασίου (n=604/335 9 th grade & 269 11 th grade)

Μ.Ο. ηλικίας:15.24 έτη

Βόρειο-ανατολική Φλόριντα

-Η παρέμβαση βασίστηκε στη βελτίωση πολλαπλών πτυχών υγείας, συνδυάζοντας φυσική άσκηση και πρόληψη χρήσης.

-Χρησιμοποιήθηκε το πρόγραμμα SPORT, αποτελούμενο από προσωπική αξιολόγηση υγείας, ατομική συμβουλευτική, πρόγραμμα γυμναστικής στο σπίτι και ενημέρωση για προστατευτικούς & παράγοντες κινδύνου.

- Βασίστηκε στο μοντέλο συμπεριφοράς-εικόνας, όπου θετικές προσωπικές & κοινωνικές εικόνες αποτελούν κίνητρα ανάπτυξης και ενοποίησης συνηθειών υγείας.

Αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες

Η αξιολόγηση βασίστηκε σε μετρήσεις όσον αφορά τη χρήση αλκοόλ και ουσιών, ύπαρξη προστατευτικών παραγόντων και παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ και συνήθειες σωματικής άσκησης.

12 μήνες

# data[].attributes.attachment_link.title
Πρόληψη της χρήσης ουσιών στο σχολικό πλαίσιο: Συστηματική ανασκόπηση

# data[].attributes.attachment_link.description
Μαρία Καραμίχου 1, Ανδρέας Τσούνης 2 & Ελένη Παπακώστα-Γάκη 2 1 Ψυχολόγος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Ψυχολογίας 2 Ψυχολόγος, Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων & Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Δήμου Θεσσαλονίκης - Ο.ΚΑ.ΝΑ. "ΣΕΙΡΙΟΣ" DOI: https://doi.org/10.57160/EPFH3217 Εισαγωγή: Η χρήση ουσιών αποτελεί μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο.

# data[].attributes.headline
Ιωάννα Παράσχη, U254N0822, Ακροατήριο 01

# data[].attributes.subject
Ιωάννα Παράσχη, U254N0822, Ακροατήριο 01

# data[].attributes.body
Το βίντεο αυτό παρουσιάζει τις επιπτώσεις της κατάχρησης ουσιών στους εφήβους, εστιάζοντας τόσο στις σωματικές όσο και στις ψυχολογικές συνέπειες. Δείχνει πώς η χρήση ουσιών μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, τη συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων, ιδιαίτερα σε μια ηλικία όπου ο εγκέφαλος ακόμη αναπτύσσεται. Παράλληλα, αναδεικνύεται ότι η αρχική «δοκιμή» ουσιών μπορεί εύκολα να εξελιχθεί σε συνήθεια ή εξάρτηση, επηρεάζοντας αρνητικά τη ζωή, τις σχέσεις και την καθημερινότητα των νέων. Στόχος του βίντεο είναι να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει τους εφήβους, ώστε να κάνουν πιο υγιείς και συνειδητές επιλογές.

# data[].attributes.headline
Κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία, Σνάιντερ Παύλος, U254N1804, Ακροατήριο 07

# data[].attributes.subject
Κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία, Σνάιντερ Παύλος, U254N1804, Ακροατήριο 07

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει την κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο, αναλύοντας:

ατομικούς, οικογενειακούς, σχολικούς και κοινωνικούς παράγοντες κινδύνου,

προστατευτικούς παράγοντες (γονική υποστήριξη, σχολικό περιβάλλον, κοινωνικές δεξιότητες),

τη σημασία της πρώιμης πρόληψης και των παρεμβάσεων σε πολλαπλά επίπεδα.

Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η εφηβεία αποτελεί κρίσιμη περίοδο έναρξης της χρήσης ουσιών και ότι η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου είναι απαραίτητη για αποτελεσματικές πολιτικές πρόληψης.

Das, P., Das, T., & Basu Roy, T. (2023). Social jeopardy of substance use among adolescents: A review to recognize the common risk and protective factors at the global level. Psychoactives, 2(2), 113–132. https://doi.org/10.3390/psychoactives2020008

# data[].attributes.headline
Ελένη Μπάμπου ακροατήριο 02 EDUG623 U254N2207

# data[].attributes.subject
Ελένη Μπάμπου ακροατήριο 02 EDUG623 U254N2207

# data[].attributes.attachment_link.title
Εκδήλωση: Εφηβεία και εξάρτηση από ουσίες

# data[].attributes.headline
Ελένη Μπάμπου U254N2207 EDUG623 ακροατήριο 02

# data[].attributes.subject
Ελένη Μπάμπου U254N2207 EDUG623 ακροατήριο 02

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων

# data[].attributes.attachment_link.title
Χρήση αλκοόλ και ουσιών

# data[].attributes.headline
Ελένη Μπάμπου ακροατήριο 02 EDUG623 U254N2207

# data[].attributes.subject
Ελένη Μπάμπου ακροατήριο 02 EDUG623 U254N2207

# data[].attributes.headline
Αλεξάνδρα Ρώσση (U261N0364) (1ο Ακροατήριο)

# data[].attributes.subject
Αλεξάνδρα Ρώσση (U261N0364) (1ο Ακροατήριο)

# data[].attributes.headline
ΣΑΚΑΒΑΡΑ ΜΑΡΙΑ U251N0028 EDUG-623 (Ακροατήριο 09) Ψυχοπαθολογία του Παιδιού

# data[].attributes.subject
ΣΑΚΑΒΑΡΑ ΜΑΡΙΑ U251N0028 EDUG-623 (Ακροατήριο 09) Ψυχοπαθολογία του Παιδιού

# data[].attributes.body
Η ΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ-ΤΟ ΑΘΕΑΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ

Η ΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ-ΤΟ ΑΘΕΑΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ

Ρούσσης, Αναστάσιος, Γ.

Εκδότης Γρήγορη.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί την πρώτη επίσημη και εκτενή επιστημονική μελέτη του φαινομένου της χρήσης, κατάχρησης και εξάρτησης από νόμιμες και παράνομες ψυχοδραστικές ουσίες των ανηλίκων μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης της ακριτικής νήσου Λέσβου.
Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου μας βοηθάει να κατανοήσουμε πληρέστερα τη συμπεριφορά-στάση των μαθητών αναφορικά με τη χρήση, κατάχρηση και εξάρτηση από νόμιμες και παράνομες ψυχοδραστικές ουσίες, καθώς και να διαπιστώσουμε σημαντικές παραμέτρους για τον τρόπο ζωής τους, την ποιότητα των διαπροσωπικών τους σχέσεων και των προβλημάτων που σχετίζονται με το οικογενειακό, φιλικό και σχολικό τους περιβάλλον, καθώς και το εκπαιδευτικό τους σύστημα.
Επιπρόσθετα, αναδεικνύει περίτεχνα τη σχέση μεταξύ των διαφόρων πλευρών της ζωής των μαθητών

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ρούσσης, Αναστάσιος, Γ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ-ΤΟ ΑΘΕΑΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ - Ρούσσης, Αναστάσιος, Γ. | Evripidis.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Βρείτε το Η ΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ-ΤΟ ΑΘΕΑΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ - Συγγραφέας: Ρούσσης, Αναστάσιος, Γ. στην καλύτερη τιμή! 9789603335528

# data[].attributes.headline
Εθισμοί και Ωρίμανση του Εγκεφάλου

# data[].attributes.subject
Εθισμοί και Ωρίμανση του Εγκεφάλου

# data[].attributes.body
Κωνσταντίνα Μαράκη U216N0538

# data[].attributes.attachment_link.title
Εφηβεία - Εθισμοί και ωρίμανση του εγκεφάλου

# data[].attributes.attachment_link.description
Η εφηβεία (Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει ως εφηβεία την ηλικιακή περίοδο από τα 11 ως τα 19 έτη ενώ η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία την περίοδο από τα 11 ως τα 21 έτη) είναι μια από τις βασικότερες περιόδους ανάπτυξης του ανθρώπινου εγκεφάλου.

# data[].attributes.attachment_link.title
Διαταραχές συνδεόμενες με τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών - Georgalakis

# data[].attributes.headline
Ελευθερούλης Γεώργιος

# data[].attributes.subject
Ελευθερούλης Γεώργιος

# data[].attributes.attachment_link.title
Χρήση Ουσίων και Εφηβεία.  Ουσιοεξάρτηση, Σύχρονα Θέματα

# data[].attributes.headline
Στιβακτάκη Μαρίνα (ακροατήριο 8) U261N0331

# data[].attributes.subject
Στιβακτάκη Μαρίνα (ακροατήριο 8) U261N0331

# data[].attributes.body
https://youtu.be/WjUXJXJwJ_g?si=J8MgeAItcI6w4W0-

Η κατάχρηση ουσιών (όπως αλκοόλ και ναρκωτικά) στην εφηβεία αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, καθώς επηρεάζει την υγεία, τη συμπεριφορά και την ανάπτυξη των νέων. Οι έφηβοι μπορεί να οδηγηθούν σε τέτοιες συμπεριφορές λόγω πίεσης από συνομηλίκους, άγχους ή ανάγκης αποδοχής.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων

# data[].attributes.attachment_link.title
Χρήση αλκοόλ και ουσιών

# data[].attributes.headline
Παπουτσιδάκη Χρυσούλα (U254N0553- Ακροατήριο 1)

# data[].attributes.subject
Παπουτσιδάκη Χρυσούλα (U254N0553- Ακροατήριο 1)

# data[].attributes.body
Teens: Alcohol and Other Drugs — American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP)

Πρόκειται για κείμενο που εστιάζει στη χρήση αλκοόλ και άλλων ουσιών κατά την εφηβεία. Τονίζει ότι η πρώιμη χρήση συνδέεται με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και αυξημένο κίνδυνο για σοβαρότερα προβλήματα χρήσης αργότερα, ενώ αναφέρει παράγοντες κινδύνου όπως οικογενειακό ιστορικό, τραυματικές εμπειρίες και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Παρουσιάζει επίσης βασικά προειδοποιητικά σημάδια, όπως αλλαγές στη συμπεριφορά, πτώση της σχολικής επίδοσης, κοινωνική απόσυρση και προβλήματα στο οικογενειακό περιβάλλον, και υπογραμμίζει τη σημασία της έγκαιρης αξιολόγησης από ειδικό.

Βιβλιογραφική αναφορά:

American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. (2026, April). Teens: Alcohol and other drugs. AACAP.

# data[].attributes.headline
ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΦΩΤΕΙΝΗ_U251N0867

# data[].attributes.subject
ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΦΩΤΕΙΝΗ_U251N0867

# data[].attributes.body
Στο συγκεκριμένο βίντεο παρουσιάζεται η σχέση ανάμεσα στη χρήση ουσιών και την ανάπτυξη του εφηβικού εγκεφάλου. Εξηγείται ότι η εφηβεία είναι μια περίοδος αυξημένης ευαλωτότητας, καθώς ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη και η χρήση ουσιών μπορεί να επηρεάσει τη λήψη αποφάσεων, τον αυτοέλεγχο, τη συμπεριφορά και τον κίνδυνο μελλοντικού εθισμού.

# data[].attributes.attachment_link.title
Understanding Risks: Substance Use and the Adolescent Brain

# data[].attributes.headline
ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΦΩΤΕΙΝΗ_U251N0867

# data[].attributes.subject
ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΦΩΤΕΙΝΗ_U251N0867

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει τη χρήση και κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία, τους παράγοντες κινδύνου και τις συνέπειες στην ψυχική υγεία. Δείχνει ότι η εφηβεία είναι κρίσιμη περίοδος, γιατί ο εγκέφαλος ακόμη αναπτύσσεται και η χρήση ουσιών μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά, τη σχολική ζωή και τη μελλοντική λειτουργικότητα

# data[].attributes.headline
Αικατερίνη Καγγελίδου U254N2243 Ακροατήριο 05

# data[].attributes.subject
Αικατερίνη Καγγελίδου U254N2243 Ακροατήριο 05

# data[].attributes.body
Χρώματα φωτεινά σε φόντο σκοτεινό, παιδιά που ψάχνουν τρόπο να πετάξουν, μα η σκιά του «ξένου» είναι βουνό,

πριν την αλήθεια γύρω τους κοιτάξουν.

Μες στης ουσίας τη θολή την ψευδαίσθηση,

η ελευθερία γίνεται δεσμά,

κι η πιο γλυκιά, στην αρχή, υπόσχεση, κλέβει τα όνειρα σιωπηλά και βιαστικά.

# data[].attributes.headline
Πανταζίδου Βασιλική_U254N1159 (Ακροατήριο 05)

# data[].attributes.subject
Πανταζίδου Βασιλική_U254N1159 (Ακροατήριο 05)

# data[].attributes.body
Το "Comfortably Numb" των Pink Floyd είναι ίσως η πιο εμβληματική μουσική αποτύπωση της αποσύνδεσης (dissociation) και του συναισθηματικού μουδιάσματος. Παρόλο που γράφτηκε με αφορμή μια εμπειρία του Roger Waters με ηρεμιστικά πριν από μια συναυλία, στην ψυχοπαθολογία χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει πώς οι έφηβοι χρησιμοποιούν τις ουσίες ως «ασπίδα» απέναντι στον ψυχικό πόνο.

Ας δούμε γιατί αυτό το τραγούδι είναι τόσο σημαντικό για την κατανόηση της εφηβικής εξάρτησης:

1. Η Αίσθηση της Αποξένωσης από το Σώμα

"Your lips move but I can't hear what you're saying" Αυτός ο στίχος περιγράφει την πλήρη αποσύνδεση. Στην εφηβεία, όταν οι εσωτερικές συγκρούσεις (όπως αυτές που είδαμε στο περιστατικό του Νίκου ή της Ελένης) γίνονται αβάσταχτες, ο έφηβος αναζητά μια κατάσταση όπου ο κόσμος συνεχίζει να κινείται, αλλά ο ίδιος δεν συμμετέχει πια. Οι ουσίες προσφέρουν αυτό το «τείχος» (The Wall).

2. Το «Μούδιασμα» ως Αμυντικός Μηχανισμός

"I have become comfortably numb" Εδώ βρίσκεται η ουσία της εξάρτησης στην εφηβεία. Το μούδιασμα δεν είναι απλώς μια παρενέργεια, είναι ο στόχος. Ο έφηβος δεν παίρνει την ουσία για να νιώσει «καλά» (ευφορία), αλλά για να σταματήσει να νιώθει (αναλγησία). Είναι μια λύση ανάγκης για να διαχειριστεί ένα τραύμα ή μια κατάθλιψη που τον υπερβαίνει.

3. Η Απώλεια της Παιδικής Αθωότητας

"When I was a child I caught a fleeting glimpse, out of the corner of my eye. I turned to look but it was gone..." Ο στίχος αυτός αναφέρεται στη νοσταλγία για μια εποχή που ο έφηβος ένιωθε ασφαλής και «ολόκληρος». Η χρήση ουσιών είναι συχνά μια απέλπιδα προσπάθεια να ανακτηθεί αυτή η χαμένη αίσθηση μαγείας ή ηρεμίας, η οποία όμως πλέον είναι προσβάσιμη μόνο μέσω της χημείας.

Αν και κλασικό, περιγράφει τέλεια την κατάσταση της αποσύνδεσης από την πραγματικότητα και το «μούδιασμα» που αναζητούν πολλοί έφηβοι για να ξεφύγουν από εσωτερικές συγκρούσεις ή τραύματα, κάνοντας χρήση ως μέσο επιβίωσης απέναντι σε μια αφόρητη πραγματικότητα.

Στο πλαίσιο των Αγχωδών Διαταραχών:

Η Φυγή: Οι ουσίες λειτουργούν ως «χημική φυγή».

Η Ψευδαίσθηση: Ο έφηβος πιστεύει ότι ελέγχει την κατάσταση επειδή μπορεί να «σβήσει» τον πόνο του, ενώ στην πραγματικότητα παγιδεύεται σε μια διαταραχή κατάχρησης.

# data[].attributes.headline
Πανταζίδου Βασιλική_U254N1159 (Ακροατήριο 05)

# data[].attributes.subject
Πανταζίδου Βασιλική_U254N1159 (Ακροατήριο 05)

# data[].attributes.body
"The A Team" – Ed Sheeran: Περιγράφει την ιστορία μιας νεαρής κοπέλας που παλεύει με τον εθισμό σε σκληρά ναρκωτικά. Είναι μια θλιβερή υπενθύμιση του πώς η κατάχρηση μπορεί να καταστρέψει τη ζωή ενός νέου ανθρώπου.

Το τραγούδι "The A Team" του Ed Sheeran είναι ένα από τα πιο δυνατά κοινωνικά σχόλια στη σύγχρονη ποπ μουσική, καθώς καταγράφει με σχεδόν "φωτογραφική" ακρίβεια την παρακμή που επιφέρει ο εθισμός.

Ο τίτλος "The A Team" δεν αναφέρεται σε κάποια επίλεκτη ομάδα, αλλά είναι ένας ευφημισμός για τα ναρκωτικά της "Κατηγορίας Α" (Class A drugs), όπως η ηρωίνη και η κοκαΐνη, που θεωρούνται τα πιο επικίνδυνα και εθιστικά.

Από τη σκοπιά της Ψυχοπαθολογίας του Εφήβου, το τραγούδι αναδεικνύει τη συννοσηρότητα: η χρήση δεν είναι ποτέ το μοναδικό πρόβλημα. Συνήθως υποκρύπτεται ένα βαθύ τραύμα ή μια ανάγκη για αποσύνδεση (dissociation) από μια επώδυνη πραγματικότητα.

Το τραγούδι κλείνει με μια πολύ σκοτεινή εικόνα:

"It's too cold outside for angels to fly" Υποδηλώνοντας ότι το περιβάλλον (κοινωνικό και οικογενειακό) είναι πλέον τόσο εχθρικό και "κρύο", που η σωτηρία φαντάζει σχεδόν αδύνατη.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ed Sheeran - The A Team [Official Music Video]

# data[].attributes.headline
Παπαβασιλάκης Θοδωρής U251N0436

# data[].attributes.subject
Παπαβασιλάκης Θοδωρής U251N0436

# data[].attributes.headline
ΚΡΟΜΛΙΔΟΥ ΑΝΘΟΥΛΑ U254N2595(ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ-01)

# data[].attributes.subject
ΚΡΟΜΛΙΔΟΥ ΑΝΘΟΥΛΑ U254N2595(ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ-01)

# data[].attributes.attachment_link.title
Χρήση ουσιών στην εφηβεία: Παράγοντας φύλο και οικογενειακό ιστορικό Μία διαχρονική μελέτη στον πληθυσμό των εφήβων χρηστών που προσέγγισαν το Δ.Υ. ΣΤΡΟΦΗ κατά τα έτη 2001-2004 – Εξαρτήσεις

# data[].attributes.attachment_link.description
Ζώτου Σπυριδούλα, MSc, Κοπακάκη Μαρία, MSc

# data[].attributes.headline
ΓΚΕΡΓΚΕΣ ΑΜΑΛΙΑ U254N2368 ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 06

# data[].attributes.subject
ΓΚΕΡΓΚΕΣ ΑΜΑΛΙΑ U254N2368 ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 06

# data[].attributes.attachment_link.title
Juice WRLD -  Lean Wit Me (Official Music Video)

# data[].attributes.headline
ΣΗΦΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ U244N2848(Ακροατήριο 08)

# data[].attributes.subject
ΣΗΦΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ U244N2848(Ακροατήριο 08)

# data[].attributes.body
Το εγχειρίδιο αυτό απευθύνεται σε όσους επαγγελματίες εργάζονται με πελάτες που κάνουν χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών. Παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό πρόγραμμα 29 ομαδικών συνεδριών, σχεδιασμένων να βοηθήσουν τους χρήστες ουσιών να προχωρήσουν διαμέσου των σταδίων αλλαγής της συμπεριφοράς στη μείωση και τη διακοπή της χρήσης ουσιών. Παρότι το εγχειρίδιο γράφτηκε για να χρησιμοποιείται με ομάδες, κάθε συνεδρία μπορεί εύκολα να προσαρμοστεί για να χρησιμοποιηθεί σε ατομική συμβουλευτική. Το πρόγραμμα στηρίζεται στο διαθεωρητικό μοντέλο αλλαγής της συμπεριφοράς, που αποτελεί μια πραγματική καινοτομία στη θεραπεία της εξάρτησης από τις ουσίες τα τελευταία 30 χρόνια. Το διαθεωρητικό μοντέλο προσφέρει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κατανόησης, μέτρησης και παρέμβασης για την αλλαγή της συμπεριφοράς. Θεωρεί την αλλαγή μια πρόοδο που συντελείται διαμέσου πέντε σταδίων, από το αρχικό στάδιο της προπερίσκεψης, όπου ο πελάτης δεν σκέφτεται την αλλαγή, σε εκείνα της περίσκεψης, της προετοιμασίας και της δράσης, μέχρι το πέμπτο στάδιο της συντήρησης, όπου ο πελάτης προσπαθεί να συντηρήσει μια μακροπρόθεσμη αλλαγή. Σύμφωνα με τη διαθεωρητική προσέγγιση της θεραπείας, οι θεραπευτές εκπαιδεύονται στην αξιολόγηση της ετοιμότητας των πελατών τους για αλλαγή καθώς και στην ενίσχυση της κινητοποίησής τους μέσα από μια σειρά τεχνικών, ανάλογων της κατάστασης, του σταδίου ή της ετοιμότητας κάθε πελάτη. Το εγχειρίδιο χωρίζεται σε τρία κύρια μέρη. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται αναλυτικά το διαθεωρητικό μοντέλο και γίνεται μια επισκόπηση των ατομικών τεχνικών που θα χρησιμοποιηθούν για να προσδιορίζουν τις διαδικασίες της αλλαγής στις συνεδρίες. Περιγράφονται επίσης οι πρακτικές λεπτομέρειες της δημιουργίας και διεξαγωγής της παρέμβασης και παρουσιάζεται, με πολύ προσιτό τρόπο, η βασική δομή κάθε συνεδρίας. Το δεύτερο μέρος καλύπτει τις συνεδρίες για πελάτες στα πρώτα στάδια της αλλαγής, ενώ το τρίτο μέρος αφορά συνεδρίες για πελάτες στα τελευταία στάδια της αλλαγής. Επιπλέον, η κάθε συνεδρία περιλαμβάνει φυλλάδια ασκήσεων που μπορούν να αντιγραφούν από το βιβλίο και να διανεμηθούν στους πελάτες

# data[].attributes.headline
ΣΗΦΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ U244N2848(ακροατήριο08)

# data[].attributes.subject
ΣΗΦΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ U244N2848(ακροατήριο08)

# data[].attributes.body
Eξάρτηση...ένα ψυχοκοινωνικό, πολυπαραγοντικό φαινόμενο ....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Ψυχολογία είναι ο Κόσμος μας!

Το πρόβλημα της εξάρτησης από ψυχοτρόπες ουσίες αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ψυχοκοινωνικά προβλήματα της σύγχρονης εποχής.

Ο χαρακτηρισμός της χρήσης ουσιών ως "πρόβλημα" δεν είναι τυχαίος. Ενώ ανέκαθεν ο άνθρωπος και οι ψυχοτρόπες ουσίες συνυπήρχαν στην πορεία των αιώνων, το σύγχρονο μοντέλο ανάπτυξης (κυρίως του Δυτικού κόσμου) - όπως αυτό διαμορφώθηκε από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, και κυρίως μέσα στον εικοστό αιώνα -έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να εξελιχθεί η χρήση ουσιών από προσωπική, ελεγχόμενη συμπεριφορά και ανάγκη, ενταγμένη στην πολιτισμική και θρησκευτική κουλτούρα του εκάστοτε κοινωνικού πλαισίου, σε ένα πολιτισμικό-κοινωνικό φαινόμενο με ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Ψυχοτρόπες, χαρακτηρίζονται όσες ουσίες (νόμιμες και παράνομες) επηρεάζουν και μεταβάλλουν τον ψυχικό κόσμο του ανθρώπου, τις γνωστικές λειτουργίες, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του. Συγκεκριμένα, νόμιμες ουσίες θεωρούνται το αλκοόλ, ο καπνός, κάποια φαρμακευτικά σκευάσματα όπως τα ψυχοφάρμακα - για να αναφέρουμε τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα νόμιμων ουσιών- ενώ παράνομες θεωρούνται το χασίς, η ηρωίνη, η κοκαΐνη κτλ.

Ένα κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει λοιπόν, είναι ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους παρατηρείται το φαινόμενο της εξάρτησης σε τόσο μεγάλο βαθμό στις μέρες μας. Ακόμη περισσότερο, φαίνεται να απασχολεί ειδικούς και μη, το γιατί η έναρξη της χρήσης ξεκινά πλέον σε μικρές ηλικίες, συνήθως στην περίοδο της εφηβείας. Εύλογα επίσης, γίνεται μεγάλη συζήτηση για την πρόληψη του φαινομένου καθώς και το ρόλο που καλούνται να παίξουν σε σχέση με αυτή, όλοι οι εμπλεκόμενοι, η πολιτεία, η τοπική κοινότητα, το σχολείο και η οικογένεια.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πανελλήνιας έρευνας του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ) στο σχολικό πληθυσμό για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (Έρευνα ESPAD) του 2011, την τελευταία εικοσιπενταετία σχεδόν τριπλασιάζεται η χρήση ναρκωτικών (από 6% το 1984 σε 15,3% το 2011) στους μαθητές ηλικίας 15-19 ετών, και ακόμη, αυξάνεται περισσότερο από τη δοκιμή η συστηματικότερη χρήση (χρήση 3+ φορές).

Εξετάζοντας λοιπόν τους αιτιολογικούς παράγοντες του φαινομένου της εξάρτησης εν γένει, είναι σημαντικό να αναφερθεί αρχικά ότι η εμφάνιση και εγκαθίδρυση της ουσιοεξάρτησης στο άτομο, δε σχετίζεται με έναν παράγοντα και μόνο. Το φαινόμενο της εξάρτησης αποτελεί ένα φαινόμενο ψυχοκοινωνικό και πολυπαραγοντικό όσον αφορά την αιτιολογία του. Αυτό σημαίνει ότι διάφοροι παράγοντες αλληλεπιδρούν, διαπλέκονται και οδηγούν στην εμφάνισή του. Σε αδρές γραμμές, οι παράγοντες αυτοί είναι κοινωνικοί, πολιτισμικοί, οικογενειακοί και ψυχολογικοί. Χρήσιμη λοιπόν θα ήταν μια αναφορά στο ψυχοκοινωνικό αιτιολογικό μοντέλο της ουσιοεξάρτησης γενικά, έτσι ώστε να οριστεί το γενικότερο πλαίσιο μες στο οποίο εντάσσεται η έναρξη και εγκαθίδρυση του φαινομένου, στην περίοδο της εφηβείας, η οποία αποτελεί ένα σημαντικό και ιδιαίτερο στάδιο εξέλιξης στη ζωή του ανθρώπου.

Οι δυτικές κοινωνίες χαρακτηρίζονται, από τη βιομηχανική επανάσταση ως σήμερα, από ένα μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο φέρει κάποια χαρακτηριστικά, τα οποία συμβάλλουν στη δημιουργία ψυχοπιεστικών συνθηκών για τον σύγχρονο άνθρωπο. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι: η αναγωγή του χρήματος, της εξουσίας και της κατανάλωσης ως υπέρτατες αξίες, ο ανταγωνισμός, ο εντατικός ρυθμός ζωής και εργασίας, η αλλοτρίωση των ανθρωπίνων σχέσεων, η αποξένωση, ο εγωκεντρισμός, η παθητικότητα και η καταστροφή του περιβάλλοντος. Ακολούθως, υπάρχει η απαξίωση των βασικών και εγγενών αναγκών του ανθρώπου -τόσο σε ψυχολογικό, όσο και σε πνευματικό επίπεδο- όπως η αγάπη, η αλληλεγγύη, ο αλτρουισμός, η συνεργατικότητα, η αποδοχή και το αίσθημα του "ανήκειν", καθώς και η κρίση σε αξίες και θεσμούς όπως η οικογένεια και το σχολείο, που μοιάζει να προσπαθούν να νοηματοδοτήσουν την ύπαρξη και το ρόλο τους στο συγκεκριμένο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο.

Το συγκεκριμένο λοιπόν μοντέλο ανάπτυξης με τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά, συμβάλει στη δημιουργία συνθηκών ζωής που προκαλούν ψυχικό πόνο στον άνθρωπο και τον καθιστούν ευάλωτο, κι αυτό γιατί υπάρχει μια αντίφαση μεταξύ αυτών και των πραγματικών -εγγενών- ψυχοσυναισθηματικών αναγκών του. Ζώντας σε ένα πλαίσιο τέτοιο, κοινωνικό και πολιτισμικό, ο άνθρωπος μοιάζει να αποπροσανατολίζεται και να χάνει το ουσιαστικό και πραγματικό νόημα της ύπαρξης του.

Δε θα ήταν ακραίο λοιπόν να λέγαμε πως όλοι μας -ζώντας σε ένα κοινό κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο- είμαστε "φορείς" μιας παθολογίας, η οποία όμως εκδηλώνεται στα άτομα που για διάφορους λόγους είναι πιο ευάλωτα. Μιλώντας για την εξάρτηση, οικογενειακοί και ψυχολογικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν με τους ευρύτερους κοινωνικούς, έτσι ώστε αν και εφόσον το άτομο "συναντηθεί" με την ουσία, να είναι επιρρεπές στο να πειραματιστεί και ενδεχομένως να εξαρτηθεί από αυτήν.

Η οικογένεια, ζώντας σε ένα κοινωνικό περιβάλλον σε "κρίση", αποτελεί κάποιες φορές το διαμεσολαβητικό παράγοντα μεταξύ της κρίσης αυτής και του ατόμου, βιώνοντας τη δική της κρίση. Η έλλειψη συναισθηματικής ασφάλειας, αποδοχής και στήριξης μεταξύ των μελών της, η έλλειψη επικοινωνίας και συνοχής, η έλλειψη ορίων και κανόνων, η βία, η παραμέληση, τα οικονομικά προβλήματα, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η έλλειψη υποστηρικτικών δικτύων, αποτελούν χαρακτηριστικά που λειτουργούν επιβαρυντικά στην ψυχική υγεία και ισορροπία των μελών της.

Όσον αφορά το ίδιο το άτομο και τις ιδιοσυγκρασιακές, ψυχολογικές παραμέτρους, θα πρέπει να επισημανθεί ότι δε μιλάμε για την ύπαρξη "εξαρτητικής προσωπικότητας" (καθώς κάτι τέτοιο θα υπονοούσε ότι το πρόβλημα της εξάρτησης "αρχίζει και τελειώνει" στο άτομο, αφήνοντας απ'έξω άλλους σημαντικούς αιτιολογικούς παράγοντες) αλλά για κάποιους ψυχοσυναισθηματικούς προδιαθεσικούς παράγοντες που το καθιστούν ευάλωτο.

Το ψυχικό υπόστρωμα του χρήστη είναι ελλειμματικό˙ το χαρακτηρίζουν οι εσωτερικές συγκρούσεις, η ανασφάλεια, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, το άγχος, το αίσθημα του ανικανοποίητου, η έλλειψη εσωτερικής συνοχής, οι ακάλυπτες συναισθηματικές ανάγκες. Μοιάζει λοιπόν ο χρήστης να προσπαθεί να "καλύψει" τα κενά του τραυματισμένου ψυχισμού του, να "αυτοθεραπευτεί" από τον ψυχικό πόνο που βιώνει.

Τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά σε κοινωνικό, οικογενειακό και ατομικό επίπεδο, αλληλεπιδρούν, διαπλέκονται και συμβάλλουν στην εμφάνιση της εξαρτητικής συμπεριφοράς, δεδομένης της συνάντησης του ατόμου μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή με την ουσία.

Οι παραπάνω παράγοντες και παράμετροι δίνουν την ψυχοκοινωνική διάσταση του φαινομένου της εξάρτησης, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί και εξελιχθεί στο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο του Δυτικού κόσμου.

Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος στη ζωή του ανθρώπου˙ αποτελεί το "πέρασμα" από την παιδική στην ενήλικη ζωή. Ως εξελικτική φάση, συνοδεύεται από αλλαγές σε επίπεδο σωματικό, συναισθηματικό και ψυχολογικό. Ο έφηβος βρίσκεται σε διαδικασίας διαμόρφωσης της ταυτότητάς του, σε διαδικασία του να ανακαλύψει "ποιος είναι". Με την εφηβεία τελειώνει η εξάρτηση - σωματική και συναισθηματική - από τους γονείς του. Ο έφηβος μέσα από διεργασίες πένθους για την απώλεια της παιδικής του ηλικίας αλλά και από-ιδανικοποίησης των γονιών, μπαίνει στη διαδικασία αυτονόμησης και ανεξαρτητοποίησης, οι οποίες αποτελούν και τα αναπτυξιακά επιτεύγματα της εξελικτικής αυτής φάσης.

Η εφηβεία αποτελεί μια περίοδο ανακάλυψης του εαυτού, της διερεύνησης των ικανοτήτων και των δεξιοτήτων, της εξοικείωσης με τις σωματικές και ψυχοσυναισθηματικές αλλαγές, της δημιουργίας και της καλλιέργειας διαπροσωπικών σχέσεων με συνομηλίκους, της ανακάλυψης της ταυτότητας του φύλου, αλλά και του σεξουαλικού του προσανατολισμού. Χαρακτηριστικά της εφηβείας αποτελούν επίσης, ο πειραματισμός, η δοκιμή προτύπων συμπεριφοράς, η επανεξέταση και συχνά αμφισβήτηση των συστημάτων αξιών της κοινωνίας καθώς και των φιλοσοφικών αξιών. Όλα αυτά εντάσσονται στη διαδικασία αυτονόμησης του εφήβου και στην πορεία συγκρότησης μιας σταθερής, με συνοχή, εικόνας του εαυτού.

Η μεταβατική περίοδος της εφηβείας αποτελεί μια μεταβατική περίοδο και για την οικογένεια˙ η μέχρι τότε ισορροπία διαταράσσεται. Οι γονείς βρίσκονται κι αυτοί σε μια διαδικασία "πένθους" για την απώλεια του γονεϊκού τους ρόλου, όπως αυτός υπήρχε μέχρι τότε και πρέπει να προσαρμοστούν σε νέες καταστάσεις, σε νέα δεδομένα.

Η προσαρμοστικότητα αυτή, η συντροφικότητα και η ψυχική οικειότητα, το μοίρασμα των συναισθημάτων και η ετοιμότητα ανταπόκρισης στις ανάγκες των μελών της οικογένειας , είναι κάποιοι βασικοί παράγοντες που δρουν βοηθητικά στη μετάβαση από την εφηβεία στην ενήλικη ζωή.

Ο έφηβος λοιπόν αλλά και το οικογενειακό πλαίσιο, καλείται να "αντιμετωπίσει" όλες αυτές τις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στο εξελικτικό αυτό στάδιο, το οποίο θα οδηγήσει στην εδραίωση της ψυχοκοινωνικής του ταυτότητας, και εν τέλει στην ενηλικίωσή του. Σε αυτήν ακριβώς την περίοδο "κρίσης", την εφηβεία, υπάρχει μια σειρά παραγόντων σε διάφορα επίπεδα (κοινωνικό, οικογενειακό, ατομικό) που ενδέχεται να δράσουν επιβαρυντικά και να οδηγήσουν στον πειραματισμό, την χρήση και πιθανά στην εξάρτηση από ψυχοτρόπες ουσίες, ως αποτέλεσμα της συνύπαρξης και αλληλεπίδρασής τους.

Στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, επιβαρυντικοί παράγοντες για τον έφηβο αποτελούν:

Ο κοινωνικός αποκλεισμός, οι διακρίσεις και η μη δυνατότητα συμμετοχής και εμπλοκής στην κοινωνική ζωή

Η έλλειψη ευκαιριών επαγγελματικής απασχόλησης

Οι οικονομικές δυσκολίες

Η αποξένωση, οι αλλοτριωμένες ανθρώπινες σχέσεις και η έλλειψη κοινωνικής οργάνωσης και συνοχής

Οι κοινωνικές νόρμες που "ευνοούν" την χρήση

Η έλλειψη νομοθεσίας για την χρήση ουσιών

Η πίεση για χρήση από κοινωνικό περίγυρο/συνομηλίκους

Η έλλειψη υποστηρικτικών κοινωνικών δομών

Η προώθηση λανθασμένων προτύπων και παραπληροφόρηση από τα ΜΜΕ αναφορικά με την χρήση ουσιών

Η έλλειψη δομών προαγωγής ψυχικής υγείας και πρόληψης

Σημαντικό πλαίσιο και φορέας κοινωνικοποίησης για τους εφήβους αποτελεί το σχολείο. Προσπαθώντας να προσδιοριστεί και να υπηρετήσει το ρόλο του μέσα σε συνθήκες κοινωνικής κρίσης και αξιών, το σχολείο, μπορεί ενίοτε να φέρει χαρακτηριστικά που δρουν επιβαρυντικά -κατά μια έννοια- για την υιοθέτηση (και) εξαρτητικών συμπεριφορών, όπως τα ακόλουθα:

Η αποξένωση σχολείου -μαθητών

Η παρέκκλιση του σχολικού πλαισίου από το ρόλο του ως κοινωνικοποιητικού φορέα

Η μη προαγωγή της συνεργασίας και αλληλεγγύης των μαθητών καθώς και της ανάληψης πρωτοβουλιών από αυτούς

Η έλλειψη στήριξης μαθητών από τους εκπαιδευτικούς, η έλλειψη εμπιστοσύνης και ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ τους

Η μη σύνδεση του σχολείου με την κοινωνία

Η έλλειψη ξεκάθαρης πολιτικής και κανόνων αναφορικά με την χρήση ουσιών

Η έλλειψη προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της ψυχικής υγείας.

Ο ρόλος της οικογένειας -όπως αναφέρθηκε ήδη- είναι ουσιαστικός και πολύ σημαντικός για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του ατόμου, πολύ περισσότερο δε κατά την περίοδο της εφηβείας. Χαρακτηριστικά του οικογενειακού πλαισίου που αφορούν τις σχέσεις, την επικοινωνία των μελών, τις νόρμες της οικογενειακής ζωής, η ύπαρξη ποικίλλων προβλημάτων ή τρυματικών γεγονότων ζωής, επηρεάζουν τα μέλη της, συνεπώς και τους εφήβους, οι οποίοι βρίσκονται σε αυτό το κρίσιμο εξελικτικό στάδιο, όσον αφορά τη συγκρότηση της ταυτότητας τους ως ενήλικες. Επιβαρυντικοί παράγοντες αναφορικά με την ουσιοεξάρτηση στο πλαίσιο της οικογένειας, αποτελούν:

Η μη ουσιαστική, αυθεντική και άμεση επικοινωνία μεταξύ των μελών, τα "διπλά μηνύματα"

Η έλλειψη συναισθηματικής ασφάλειας, αποδοχής και στήριξης μεταξύ των μελών -ιδίως μεταξύ γονέων- παιδιών

Η έλλειψη σταθερότητας και συνοχής του οικογενειακού πειβάλλοντος

Η βία, οι συγκρούσεις, η παραμέληση των παιδιών

Τα τραυματικά γεγονότα στη ζωή της οικογένειας (θάνατοι, αρρώστιες, διαζύγιο)

Η κατάχρηση ουσιών από γονείς και η επιτρεπτικότητα στην χρήση

Η έλλειψη ξεκάθαρων ορίων και κανόνων ή/και η μη κοινή στάση των γονέων στην τήρηση αυτών

Οι οικονομικές δυσκολίες και η ανεργία

Οι υπερβολικά υψηλές ή χαμηλές προσδοκίες των γονιών σε σχέση με το παιδί

Η έλλειψη υποστηρικτικού κοινωνικού δικτύου της οικογένειας

Οι παραπάνω παράγοντες κινδύνου σε κοινωνικό, πολιτισμικό και οικογενειακό επίπεδο, διαπλέκονται, ενίοτε, με τα ατομικά ψυχοσυναισθηματικά χαρακτηριστικά του εφήβου -που καθιστούν ευάλωτο το ψυχικό του υπόστρωμα- αλλά και χαρακτηριστικά του εξελικτικού σταδίου της εφηβείας. Ο συνδυασμός τους πιθανά να οδηγήσει στην ουσιοεξάρτηση.

Σημαντικά χαρακτηριστικά σε ψυχολογικό επίπεδο της εφηβείας, αποτελούν η διάθεση για απόκτηση νέων εμπειριών, ο πειραματισμός, η ανάγκη αποδοχής των συνομηλίκων και το ανήκειν στην ομάδα τους, καθώς και μια διάθεση διαφοροποίησης ή και ρήξης με το κατεστημένο. Ακόμη, ο έφηβος αισθάνεται "άτρωτος" και μοιάζει να έχει κατά κάποιο τρόπο "άγνοια" του κινδύνου. Φυσικά αυτά τα χαρακτηριστικά είναι κοινά στους εφήβους -λιγότερο ή περισσότερο- και δεν αποτελούν από μόνα τους παράγοντες κινδύνου για την υιοθέτηση εξαρτητικών συμπεριφορών. Πιθανά όμως να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στο να καταστεί πιο επιρρεπής ο έφηβος στον πειραματισμό με τις ουσίες, διαπλεκόμενα και με κάποια επιβαρυντικά ψυχολογικά χαρακτηριστικά του, τα οποία είναι τα εξής:

Η παθητικότητα και η έλλειψη ανεξαρτησίας

Η έλλειψη αυτοπεποίθησης

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση

Η έλλειψη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων (λήψη αποφάσεων, διεκδίκηση, αντίσταση σε πίεση συνομηλίκων)

Η πρώιμη έναρξη αντικοινωνικής συμπεριφοράς, παραβατικότητα, προβλήματα με το νόμο

Η επιθετικότητα

Η ουσιοεξάρτηση στην εφηβεία αποτελεί λοιπόν ένα πολυδιάστατο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο όσον αφορά τους αιτιολογικούς της παράγοντες. Χαρακτηριστικά του μακρο-κοινωνικού περιβάλλοντος, αλλά και του μικρο-κοινωνικού, σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά του ατόμου, δημιουργούν το έδαφος, δεδομένων συγκυριών και συνθηκών να εμφανιστεί και να εγκατασταθεί το φαινόμενο της εξάρτησης.
Συγγραφέας:
Απάντηση στο πρόβλημα της ουσιοεξάρτησης αποτελεί η πρόληψη, όπως άλλωστε και για όλα τα ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Η πρόληψη όμως δεν αφορά μόνο την Πολιτεία ή τους ειδικούς. Στην πραγματικότητα, αφορά μια συνολικότερη στάση και τρόπο ζωής, με αξίες και συμπεριφορές που προάγουν την ψυχική υγεία των ανθρώπων, έτσι ώστε το άτομο να μην καθίσταται ευάλωτο σε εξαρτητικές συμπεριφορές. Αφορά ουσιαστικά λοιπόν όλους μας, αλλά και τον καθένα ξεχωριστά. Αποτελεί προσωπική ευθύνη του καθενός να είναι "φορέας" συμπεριφορών, αντιλήψεων και ενός τρόπου ζωής που να συνάδει με τις βασικές ανθρώπινες ψυχοσυναισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες, διαποτισμένες από αξίες και αρχές που δρουν προστατευτικά για τον ίδιο και τους συνανθρώπους του. Με τον τρόπο αυτό κάθε μέλος της κοινωνίας μπορεί να αποτελεί τελικά φορέας κοινωνικής αλλαγής προς το καλύτερο.

Μαρία Καφαντάρη, Ψυχολόγος-Msc Κοινωνικής- Κλινικής Ψυχολογίας Εξαρτήσεων και Ψυχοκοινωνικών προβλημάτων.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αιτιολογικοί παράγοντες του φαινομένου της ουσιοεξάρτησης στην εφηβεία, της Μαρίας Καφαντάρη - PsychologyNow.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Το πρόβλημα της εξάρτησης από ψυχοτρόπες ουσίες αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ψυχοκοινωνικά προβλήματα της σύγχρονης εποχής. Ο χαρακτηρισμός της χρήσης ουσιών ως "πρόβλημα" δεν είναι τυχαίος. Ενώ ανέκαθεν ο άνθρωπος και οι ψυχοτρόπες ουσίες συνυπήρχαν στην πορεία των αιώνων, το σύγχρονο μοντέλο ανάπτυξης (κυρίως του Δυτικού κόσμου) - όπως αυτό διαμορφώθηκε από [...]

# data[].attributes.headline
ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 01 U244N1042

# data[].attributes.subject
ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 01 U244N1042

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να παράσχει στο χρήστη την βέλτιστη εμπειρία πλοήγησης. Κάνοντας κλικ στο ΔΕΧΟΜΑΙ, δέχεστε τη χρήση όλων αυτών των cookies.

Πολιτική Ιδιωτικότητας & Cookies

# data[].attributes.attachment_link.title
Ναρκωτικά και Εφηβεία - Gutenberg

# data[].attributes.attachment_link.description
Το βιβλίο Ναρκωτικά και Εφηβεία έχει σκοπό να ενημερώσει με υπεύθυνο τρόπο, φοιτητές, εκπαιδευτικούς και γονείς, αλλά και ειδικούς για τα αίτια και την αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών στη χώρα μας. Επίσης τονίζεται η σημασία των προγραμμάτων πρόληψης ιδιαίτερα στο χώρο του σχολείου, το νομοθετικό πλαίσιο αντιμετώπισης και η...

# data[].attributes.headline
ΑΣΗΜΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ U251N0305

# data[].attributes.subject
ΑΣΗΜΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ U251N0305

# data[].attributes.headline
ΚΟΝΤΙΖΑ ΜΑΡΙΑ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ Ο9 U254N0973

# data[].attributes.subject
ΚΟΝΤΙΖΑ ΜΑΡΙΑ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ Ο9 U254N0973

# data[].attributes.body
ΕΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΗΣ

# data[].attributes.headline
ΧΑΤΖΗΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ-U251N0866-ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 09

# data[].attributes.subject
ΧΑΤΖΗΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ-U251N0866-ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 09

# data[].attributes.body
Η κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο με σημαντικές βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Η εφηβεία είναι μια κρίσιμη αναπτυξιακή περίοδος, κατά την οποία το άτομο βιώνει έντονες σωματικές, συναισθηματικές και κοινωνικές αλλαγές, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτο σε συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, όπως η χρήση και η κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών. Η πειραματική χρήση ουσιών συχνά εντάσσεται στη διαδικασία αναζήτησης ταυτότητας και ανεξαρτησίας, ωστόσο σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε προβληματική χρήση ή εξάρτηση.

Σύμφωνα με τη σύγχρονη βιβλιογραφία, η κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία δεν μπορεί να εξηγηθεί μονοδιάστατα, αλλά απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη γενετικούς, νευροβιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επιρροές από το οικογενειακό περιβάλλον, τις σχέσεις με συνομηλίκους και τις κοινωνικές νόρμες, οι οποίες διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τις στάσεις και τις συμπεριφορές των εφήβων απέναντι στις ουσίες.

Επιπλέον, η πρώιμη έναρξη χρήσης ουσιών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών, προβλημάτων συμπεριφοράς και δυσκολιών στη σχολική και κοινωνική λειτουργικότητα. Η εφηβική ηλικία χαρακτηρίζεται από αυξημένη ευαισθησία του εγκεφάλου σε εξωτερικά ερεθίσματα, γεγονός που καθιστά τις επιπτώσεις της χρήσης ουσιών πιο έντονες και ενδεχομένως μακροχρόνιες. Παράλληλα, η κατάχρηση ουσιών μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη γνωστική ανάπτυξη και τη λήψη αποφάσεων, οδηγώντας σε έναν φαύλο κύκλο επικίνδυνων συμπεριφορών.

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του φαινομένου διαδραματίζουν οι παρεμβάσεις πρόληψης και θεραπείας, οι οποίες πρέπει να είναι πολυεπίπεδες και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των εφήβων. Οι αποτελεσματικές στρατηγικές περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά προγράμματα, οικογενειακή υποστήριξη, ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και πολιτικές δημόσιας υγείας που στοχεύουν στη μείωση της διαθεσιμότητας και της κοινωνικής αποδοχής των ουσιών.

Συνολικά, η κατανόηση της κατάχρησης ουσιών στην εφηβεία απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση και έμφαση τόσο στην πρόληψη όσο και στην έγκαιρη παρέμβαση, με στόχο την προστασία της υγείας και της μελλοντικής πορείας των νέων.

📚 Βιβλιογραφία (APA 7)

Zucker, R. A., & Brown, S. A. (Eds.). (2019). The Oxford handbook of adolescent substance abuse. Oxford University Press.

# data[].attributes.headline
Άννα Σκαρτσολιά,U244N2571, ακροατήριο 06

# data[].attributes.subject
Άννα Σκαρτσολιά,U244N2571, ακροατήριο 06

# data[].attributes.attachment_link.title
Delivering substance use prevention interventions for adolescents in

# data[].attributes.headline
Άννα Σκαρτσολιά, U244N2571, ακροατήριο 06

# data[].attributes.subject
Άννα Σκαρτσολιά, U244N2571, ακροατήριο 06

# data[].attributes.headline
ΜΠΑΝΙΑ ΚΑΛΛΙΟΠΗ-ΧΡΥΣΑΥΓΗ.

# data[].attributes.subject
ΜΠΑΝΙΑ ΚΑΛΛΙΟΠΗ-ΧΡΥΣΑΥΓΗ.

# data[].attributes.body
ΜΠΑΝΙΑ ΚΑΛΛΙΟΠΗ-ΧΡΥΣΑΥΓΗ, ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 8, U251N0035.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΠΑΝΙΑ ΚΑΛΛΙΟΠΗ-ΧΡΥΣΑΥΓΗ U251N0035 9

# data[].attributes.headline
ΔΗΜΟΥΛΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ

# data[].attributes.subject
ΔΗΜΟΥΛΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ

# data[].attributes.body
ΔΗΜΟΥΛΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 8, U251N0300.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΔΗΜΟΥΛΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ 9 U251N0300

# data[].attributes.headline
Κωνσταντίνα Τσάκωνα (U254N2740) Ακροατήρο 1

# data[].attributes.subject
Κωνσταντίνα Τσάκωνα (U254N2740) Ακροατήρο 1

# data[].attributes.attachment_link.title
Εμπειρίες εφήβων με ναρκωτικά: Η απεξάρτηση και τα όνειρά τους | AlphaNews Live

# data[].attributes.headline
ΤΣΕΡΛΕΝΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ- U254N2090 (Ακροατήριο 03)

# data[].attributes.subject
ΤΣΕΡΛΕΝΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ- U254N2090 (Ακροατήριο 03)

# data[].attributes.body
Το τραγούδι εμβαθύνει στις κοινωνικές πιέσεις και τις ψυχολογικές συγκρούσεις γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ. Ο Lamar χρησιμοποιεί το μοτίβο της “πισίνας γεμάτης ποτό” ως αλληγορία για τον πειρασμό και την αυτοκαταστροφή. Η εναλλαγή ανάμεσα σε εσωτερικές φωνές και αφηγηματικές προοπτικές δίνει μια δραματουργική ένταση που αντικατοπτρίζει τη μάχη μεταξύ συνείδησης και συμμόρφωσης.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kendrick Lamar - Swimming Pools (Drank) [prod. by T-Minus]

# data[].attributes.headline
ΜΑΝΟΥΣΑΡΙΔΟΥ ΕΙΡΗΝΗ U261N0320 (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 08)

# data[].attributes.subject
ΜΑΝΟΥΣΑΡΙΔΟΥ ΕΙΡΗΝΗ U261N0320 (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 08)

# data[].attributes.body
Το Beautiful Boy μάς θυμίζει ότι πίσω από κάθε εξάρτηση υπάρχει ένας άνθρωπος που πονά και μια οικογένεια που παλεύει να μη χάσει την ελπίδα της. Η ταινία αναδεικνύει πως η αγάπη είναι απαραίτητη, αλλά χρειάζεται να συνοδεύεται από κατανόηση, όρια και επαγγελματική βοήθεια.

# data[].attributes.attachment_link.title
THE BASKETBALL DIARIES (1995) | Official Trailer | Amazon MGM

# data[].attributes.headline
ΜΑΝΟΥΣΑΡΙΔΟΥ ΕΙΡΗΝΗ U261N0320(ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 08)

# data[].attributes.subject
ΜΑΝΟΥΣΑΡΙΔΟΥ ΕΙΡΗΝΗ U261N0320(ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 08)

# data[].attributes.body
Το άρθρο πραγματεύεται πληροφορίες για γονείς σχετικά με τη χρήση και κατάχρηση ουσιών, δηλαδή πώς μπορούν οι γονείς να κατανοήσουν, να αναγνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν ζητήματα που σχετίζονται με ουσίες, ειδικά στην εφηβεία.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Πύλη Ψυχολογίας

# data[].attributes.attachment_link.title
Πληροφορίες για γονείς σχετικά με τη χρήση και κατάχρηση ουσιών (Μέρος 5ο)

# data[].attributes.attachment_link.description
Πληροφορίες για γονείς (σχετικά με την εξάρτηση ουσιών).Σημάδια που ανησυχούν: Οι απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού, μπορεί να αποτελούν «σημάδια» εμπλοκής του με τα ναρκωτικά. Πρέπει

# data[].attributes.headline
Δασιοπούλου Ευαγγελία U254N0453

# data[].attributes.subject
Δασιοπούλου Ευαγγελία U254N0453

# data[].attributes.headline
ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ ΒΙΤΑΛΙΩΤΗ (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 02)-U251N0160

# data[].attributes.subject
ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ ΒΙΤΑΛΙΩΤΗ (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 02)-U251N0160

# data[].attributes.body
Η συγκεκριμένη μελέτη τεκμηριώνει ότι η χρήση ουσιών από τους γονείς αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο χρήσης ουσιών στους εφήβους, ακόμη και ανεξάρτητα από άλλους οικογενειακούς παράγοντες.

# data[].attributes.attachment_link.title
The association between parental and adolescent substance misuse: findings from the Irish CASE study. - Drugs and Alcohol

# data[].attributes.attachment_link.description
Irish drugs and alcohol research, data, policy and sources of evidence on prevention, treatment, rehabilitation, crime and consequences.

# data[].attributes.headline
ΛΑΓΚΑΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ U254N0027

# data[].attributes.subject
ΛΑΓΚΑΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ U254N0027

# data[].attributes.attachment_link.title
Alcohol and Drug Use and the Developing Brain

# data[].attributes.attachment_link.description
Adolescence is an important neurodevelopmental period marked by rapidly escalating rates of alcohol and drug use. Over the past decade, research has attempted to disentangle pre- and post-substance use effects on brain development by using…

# data[].attributes.headline
ΒΑΣΙΛΙΚΙΑ ΓΛΥΚΕΡΙΑ U254N1233 ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 08

# data[].attributes.subject
ΒΑΣΙΛΙΚΙΑ ΓΛΥΚΕΡΙΑ U254N1233 ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 08

# data[].attributes.body
Η σειρά Euphoria δείχνει πως ενας έφηβος μπορεί να οδηγηθεί στην κατάχρηση και στον εθισμό σε ουσίες .Επισημαίνεται επισης ο τρόπος με τον οποιο μπορούν να επηρεάσουν αυτο οι παρέες το περιβάλλον κλπ .

# data[].attributes.attachment_link.title
Euphoria Season 1 Trailer | Rotten Tomatoes TV

# data[].attributes.headline
Μπαλάφας Λουκάς ΑΦΤ: U254N1882 Ακροατήριο 03 

# data[].attributes.subject
Μπαλάφας Λουκάς ΑΦΤ: U254N1882 Ακροατήριο 03 

# data[].attributes.headline
ΠΕΡΤΖΙΝΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ U244N1777 (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 6)

# data[].attributes.subject
ΠΕΡΤΖΙΝΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ U244N1777 (ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 6)

# data[].attributes.body
Στον επόμενο πλανήτη, κατοικούσε ένας μπεκρής.

Αυτή η επίσκεψη ήταν πολύ σύντομη, βύθισε όμως το μικρό πρίγκηπα σε μεγάλη μελαγχολία: - «Τι κάνεις εκεί;» ρώτησε το μπεκρή, που καθόταν σιωπηλός μπροστά σε μια σειρά άδεια και μια σειρά γεμάτα μπουκάλια

- «Πίνω», απάντησε ο μπεκρής, με πένθιμο ύφος.

- «Και γιατί πίνεις;» τον ρώτησε ο μικρός πρίγκηπας.

- «Για να ξεχάσω», αποκρίθηκε ο μπεκρής

- «Για να ξεχάσεις τι πράγμα;» ρώτησε ο μικρός πρίγκηπας, που είχε αρχίσει ήδη να τον λυπάται.

- «Για να ξεχάσω πως νοιώθω ντροπή», απάντησε ο μπεκρής, σκύβοντας το κεφάλι.

- «Μα για ποιο λόγο νοιώθεις ντροπή;» του είπε ο μικρός πρίγκηπας, που ήθελε να τον βοηθήσει.

- «Ντρέπομαι που πίνω!» συμπλήρωσε ο μπεκρής και κλείστηκε ολοκληρωτικά στη σιωπή του...

Αυτή η σύντομη συνάντηση αποτυπώνει τον "φαύλο κύκλο της ντροπής" που βιώνουν πολλοί έφηβοι και νέοι: η ουσία χρησιμοποιείται για να καλύψει ένα συναίσθημα (άγχος, μοναξιά, ντροπή), αλλά η ίδια η χρήση διογκώνει αυτό το συναίσθημα, οδηγώντας σε περισσότερη χρήση. Η δύναμη αυτού του παραμυθιού (και συγκεκριμένα της σκηνής με τον Μεθυσμένο) στη θεραπευτική διαδικασία με εφήβους κρύβεται στο γεγονός ότι απενοχοποιεί   τον χρήστη και εστιάζει στον μηχανισμό της εξάρτησης.

# data[].attributes.attachment_link.title
αρχείο λήψης

# data[].attributes.headline
Βασιλική Ζαφειροπούλου - U251N0384- (Ακροατήριο 09)

# data[].attributes.subject
Βασιλική Ζαφειροπούλου - U251N0384- (Ακροατήριο 09)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ψυχολόγος στη Θεσσαλονίκη & Online | Σάββας Σαλπιστής M.Sc. Ph.D

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D.

# data[].attributes.attachment_link.title
Χρήση ουσιών στην εφηβεία: Αίτια, σημάδια και αντιμετώπιση

# data[].attributes.attachment_link.description
Η χρήση ουσιών στην εφηβεία είναι συχνά πράξη φυγής. Μάθετε να αναγνωρίζετε τα σημάδια και πώς να στηρίξετε ουσιαστικά τον έφηβο.

# data[].attributes.headline
Αγγελάκη Δέσποινα/U254N1939/Ακροατήριο 07

# data[].attributes.subject
Αγγελάκη Δέσποινα/U254N1939/Ακροατήριο 07

# data[].attributes.body
Το τραγούδι περιγράφει την εμπειρία ενός νέου που έρχεται σε επαφή με τα ναρκωτικά και τις συνέπειές τους. Αναδεικνύει τον κίνδυνο που κρύβεται πίσω από τον «πειραματισμό» και δείχνει πώς η χρήση μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση και απώλεια ελέγχου. Το μήνυμα είναι ότι οι επιλογές της στιγμής μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο μέλλον.

# data[].attributes.attachment_link.title
MACKLEMORE X RYAN LEWIS - AND WE DANCED [OFFICIAL VIDEO]

# data[].attributes.headline
ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΦΩΤΙΟΣ U261N0577 (ΑΚΡΟΤΗΡΙΟ 07)

# data[].attributes.subject
ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΦΩΤΙΟΣ U261N0577 (ΑΚΡΟΤΗΡΙΟ 07)

# data[].attributes.headline
Αγγελάκη Δέσποινα/ U254N1939/Ακροατήριο 07

# data[].attributes.subject
Αγγελάκη Δέσποινα/ U254N1939/Ακροατήριο 07

# data[].attributes.body
Η κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία επηρεάζεται από προσωπικούς και οικογενειακούς παράγοντες. Έρευνες δείχνουν ότι η έλλειψη υποστήριξης, τα οικογενειακά προβλήματα και το άγχος αυξάνουν τον κίνδυνο. Αντίθετα, η καλή επικοινωνία με την οικογένεια και οι θετικές σχέσεις λειτουργούν προστατευτικά για τους εφήβους.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Competing Interests: The authors have declared that no competing interests exist. ✉* E-mail: jose.rodasucd.ie

# data[].attributes.attachment_link.title
Family and personal factors predisposing adolescents to substance abuse in high-risk urban areas

# data[].attributes.attachment_link.description
This study explored the influence of personal and familial factors on adolescent substance abuse in high-risk urban areas. The aim was to identify psychological and family-based predictors of abuse to inform more comprehensive prevention strategies.…

# data[].attributes.headline
Φωτίου Γεωργία Ακροατήριο 4 U251N0414

# data[].attributes.subject
Φωτίου Γεωργία Ακροατήριο 4 U251N0414

# data[].attributes.body
Η ταινία απεικονίζει τέσσερις διαφορετικές μορφές εθισμού νεαρών παιδιών στα ναρκωτικά, που οδηγούν τους πρωταγωνιστές στον εγκλεισμό σε ένα φανταστικό κόσμο αυταπάτης και αυτοκαταστροφικής απόγνωσης.

# data[].attributes.attachment_link.title
Requiem for a Dream (2000) Official HD Trailer [1080p]

# data[].attributes.headline
Θάνος Απόστολος 255Ν2795

# data[].attributes.subject
Θάνος Απόστολος 255Ν2795

# data[].attributes.body
Η κατάχρηση ουσιών κατά την εφηβεία αποτελεί ένα πολυδιάστατο φαινόμενο με σοβαρές προεκτάσεις, καθώς ο εφηβικός εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης και είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στις τοξικές επιδράσεις εξαρτησιογόνων παραγόντων. Οι έφηβοι συχνά ωθούνται στη δοκιμή και τη χρήση ουσιών —όπως το αλκοόλ, το κάπνισμα ή παράνομες ουσίες— λόγω ενός συνδυασμού παραγόντων που περιλαμβάνουν την έντονη περιέργεια, την ανάγκη για κοινωνική αποδοχή από την ομάδα των συνομηλίκων, την προσπάθεια διαχείρισης του άγχους ή χαμηλής αυτοεκτίμησης, αλλά και την επίδραση δυσλειτουργικών οικογενειακών προτύπων. Η κατάσταση αυτή δεν απειλεί μόνο τη σωματική υγεία, προκαλώντας βλάβες σε ζωτικά όργανα, αλλά υπονομεύει κυρίως τη γνωστική λειτουργία και τη συναισθηματική ωρίμανση, οδηγώντας συχνά σε πτώση της σχολικής επίδοσης, κοινωνική απομόνωση και παραβατικές συμπεριφορές. Η έγκαιρη πρόληψη, η ανοιχτή επικοινωνία στο οικογενειακό περιβάλλον και η στήριξη από ειδικούς φορείς κρίνονται επιβεβλημένες, ώστε να θωρακιστεί ο έφηβος απέναντι στις εξαρτήσεις και να διασφαλιστεί η ομαλή μετάβασή του στην ενήλικη ζωή.

Οι λόγοι για τους οποίους οι έφηβοι στρέφονται στις ουσίες είναι πολυπαραγοντικοί και συχνά αλληλένδετοι, ξεκινώντας από την έμφυτη περιέργεια και την ανάγκη για πειραματισμό που χαρακτηρίζει αυτή την αναπτυξιακή φάση. Η κοινωνική πίεση και η επιτακτική ανάγκη των νέων να ανήκουν σε μια ομάδα και να γίνονται αποδεκτοί από τους συνομηλίκους τους αποτελούν ισχυρά κίνητρα, καθώς η χρήση ουσιών μπορεί να λειτουργήσει ως ένα λανθασμένο «εισιτήριο» κοινωνικής ένταξης. Παράλληλα, πολλοί έφηβοι χρησιμοποιούν τις ουσίες ως έναν μηχανισμό διαχείρισης (coping mechanism) για να καταπραΰνουν το άγχος, την κατάθλιψη ή το αίσθημα μοναξιάς, αναζητώντας μια προσωρινή διαφυγή από την πίεση των σχολικών επιδόσεων ή τις οικογενειακές συγκρούσεις. Τέλος, το οικογενειακό περιβάλλον, η εύκολη πρόσβαση σε εξαρτησιογόνες ουσίες και η επιρροή των προτύπων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ποπ κουλτούρα ενισχύουν την τάση αυτή, καθιστώντας τη χρήση μια φαινομενικά ελκυστική λύση σε εσωτερικά και εξωτερικά αδιέξοδα.

Βιβλιογραφία

Κοκκέβη, Ά., Φωτίου, Α., & Κίτσος, Γ. (2009). Εξαρτησιογόνες ουσίες στην εφηβεία. Αθήνα: Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ).

Μάνος, Ν. (1997). Βασικά Στοιχεία Κλινικής Ψυχιατρικής. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.

# data[].attributes.headline
ΚΟΡΝΑΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Α254Ν3359

# data[].attributes.subject
ΚΟΡΝΑΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Α254Ν3359

# data[].attributes.attachment_link.title
ΟΙ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

# data[].attributes.headline
Παναγιώτα Παναγιώτου-U254N2532

# data[].attributes.subject
Παναγιώτα Παναγιώτου-U254N2532

# data[].attributes.body
Ένα εξαιρετικό βιβλίο-οδηγός, για την αντιμετώπιση ατόμων με εξάρτηση στις ναρκωτικές ουσίες στο οικογενειακό περιβάλλον

# data[].attributes.attachment_link.title
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
To βιβλίο αυτό -το έβδομο στη σειρά ”Ο άνθρωπος και ο κόσμος του”, που εκδίδεται σε συνεργασία με το ΚΕΘΕΑ- είναι ένα εργαλείο σκέψης και στοχασμού για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας που εργάζονται στο χώρο της κατάχρησης ουσιών και της εξάρτησης, ανεξαρτήτως θεωρητικής κατεύθυνσης. Είναι ένα ανεκτίμητο εργαλείο-πυξίδα για την εργασία που απαιτείται με τις οικογένειες των εξαρτημένων ατόμων για τους θεραπευτές οικογένειας συστημικής προσπέλασης.
«Το παρόν βιβλίο αμφισβητεί τη θεωρία και την πρακτική πολλών προγραμμάτων απεξάρτησης. Σε έναν τομέα όπου τα περισσότερα προγράμματα εστιάζουν στην υπευθυνότητα του ατόμου, την εγγύτητα, τη συνοχή της ομάδας και τη συμμετρία, οι συγγραφείς τονίζουν την αμοιβαία ευθύνη των μελών της οικογένειας στον τρόπο λειτουργίας της και δημιουργούν μια θεραπευτική μέθοδο που
εστιάζει στην ιεραρχική αναδόμηση και την αποστασιοποίηση.
Το ρεπερτόριο όμως του θεραπευτή χρειάζεται έναν πολύ ξεκάθαρα διατυπωμένο χάρτη για να τον προφυλάξει, να μην τον αφήσει να χαθεί στο λαβύρινθο της μερικής αλήθειας που αποτελεί την πραγματικότητα της παρέκκλισης

# data[].attributes.headline
Ηγουμένου Ελένη, U251N0272, ακροατήριο 03

# data[].attributes.subject
Ηγουμένου Ελένη, U251N0272, ακροατήριο 03

# data[].attributes.body
Η συγκεκριμένη ταινία μικρού μήκους δημιουργήθηκε από τους μαθητές του 6ου Γενικού Λυκείου του Ιλίου Αττικής και φέρει τον τίτλο <<Μία κακιά συνήθεια>>.

Πραγματεύεται τη βλαβερή συνήθεια των εφήβων να καπνίζουν προβάλλοντας τις απόψεις των ίδιων, οι οποίοι εξιστορούν πως άρχισαν να καπνίζουν, την ευχαρίστηση που αποκτούν από το κάπνισμα, αλλά και τη δυσκολία τους να το σταματήσουν.

Πρόκειται για μία όμορφη πρωτοβουλία μαθητών, οι οποίοι επιδιώκουν να εισχωρήσουν στον κόσμο των εφήβων καπνιστών, να τον κατανοήσουν και να αφυπνίσουν τους μικρούς, και γιατί όχι και μεγάλους, σε ηλικία καπνιστές. Αξίζει το χρόνο που θα διαθέσετε για να την παρακολουθήσετε!

# data[].attributes.attachment_link.title
Μια κακιά συνήθεια | 6ο ΓΕΛ Ιλίου | Καρπός

# data[].attributes.headline
Ηγουμένου Ελένη, U251N0272, ακροατήριο 03

# data[].attributes.subject
Ηγουμένου Ελένη, U251N0272, ακροατήριο 03

# data[].attributes.body
Το συγκεκριμένο βίντεο, καθίσταται απόσπασμα εκπομπής της ΕΡΤ και αναδεικνύει το ζήτημα της χρήσης του ηλεκτρονικού τσιγάρου από τους εφήβους. Παρουσιάζει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό και αφυπνίζει τους θεατές αναφορικά με τις βλαβερές συνέπειες του ηλεκτρονικού και μη καπνίσματος στον οργανισμό και την ψυχική και σωματική υγεία των εφήβων. Αξίζει να το παρακολουθήσετε, μικροί και μεγάλοι!

# data[].attributes.attachment_link.title
Έφηβοι και εθισμός ηλεκτρονικού τσιγάρου | 09/05/2023 | ΕΡΤ

# data[].attributes.headline
Φλούδα Αντιγόνη U241N1272 (Ακροατήριο 04)

# data[].attributes.subject
Φλούδα Αντιγόνη U241N1272 (Ακροατήριο 04)

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει την κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία μέσα από το πρίσμα της πρόληψης και της αγωγής υγείας, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο του σχολείου, της οικογένειας και της κοινωνίας. Η εφηβεία περιγράφεται ως μια κρίσιμη αναπτυξιακή περίοδος, κατά την οποία οι αλλαγές σε συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο επηρεάζουν τη συμπεριφορά των νέων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αλληλεπίδραση του εφήβου με το οικογενειακό περιβάλλον και στη σημασία της υποστηρικτικής σχέσης με τους γονείς. Παράλληλα, το σχολείο παρουσιάζεται ως βασικός φορέας πρόληψης, μέσω προγραμμάτων αγωγής υγείας και ενίσχυσης κοινωνικών δεξιοτήτων. Επιπλέον, υπογραμμίζεται ο ρόλος της κοινότητας και των δομών πρόληψης στη διαμόρφωση ενός προστατευτικού πλαισίου. Η συντονισμένη συνεργασία όλων των παραγόντων συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου χρήσης ουσιών.

# data[].attributes.headline
Μπουρουζίκα Κωνσταντία Άννα U254N1469 (Ακροατήριο 08)

# data[].attributes.subject
Μπουρουζίκα Κωνσταντία Άννα U254N1469 (Ακροατήριο 08)

# data[].attributes.attachment_link.title
ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ

# data[].attributes.headline
Περούλη Λουίζα U254N2616

# data[].attributes.subject
Περούλη Λουίζα U254N2616

# data[].attributes.body
απομακρύνει τα παιδιά από τον κίνδυνο χρήσης ναρκωτικών. Για να πλησιάσουμε και να κατακτήσουμε το στόχο της πρόληψης των ναρκωτικών χρειάζεται να καλλιεργήσουμε τη συγκινησιακή δυνατότητα των παιδιών σε αρκετά ευρύ φάσμα (ένστικτα, συναισθήματα, ελευθερία).

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Νηρέας Κέντρο Πρόληψης

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο κήπος με τις 11 γάτες

# data[].attributes.headline
Chondrodimou Loukia U251N0689 (ακροατήριο 04)

# data[].attributes.subject
Chondrodimou Loukia U251N0689 (ακροατήριο 04)

# data[].attributes.headline
Διαταραχές κατάχρησης ουσιών στην εφηβεία: Μια κρίσιμη περίοδος Ευθαλία Λιάκου U251N0139 Ακροατήριο 07

# data[].attributes.subject
Διαταραχές κατάχρησης ουσιών στην εφηβεία: Μια κρίσιμη περίοδος Ευθαλία Λιάκου U251N0139 Ακροατήριο 07

# data[].attributes.body
Διαταραχές κατάχρησης ουσιών στην εφηβεία: μια κρίσιμη περίοδος

Μελετώντας το ζήτημα της κατάχρησης ουσιών στην εφηβεία, συνειδητοποίησα πόσο ευάλωτη είναι αυτή η αναπτυξιακή περίοδος. Η εφηβική περίοδος χαρακτηρίζεται από έντονες βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές αλλαγές, που συχνά συνοδεύονται από αναζήτηση ταυτότητας, ανάγκη για αποδοχή και τάση για πειραματισμό. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση ουσιών μπορεί να λειτουργήσει είτε ως τρόπος «δοκιμής ορίων» είτε ως μηχανισμός διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων.

Σύμφωνα με τη μελέτη των Jordan & Andersen (2017), η πρώιμη έναρξη χρήσης ουσιών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης διαταραχών εξάρτησης στην ενήλικη ζωή. Αποτελεσματικά όσο νωρίτερα εκτίθεται ένας έφηβος σε ουσίες, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να αναπτύξει εξαρτητικές συμπεριφορές. Το στοιχείο αυτό μου φάνηκε ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς δείχνει ότι η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία.

Επιπρόσθετα, οι Gray & Squeglia (2018) επισημαίνουν ότι ο εγκέφαλος των εφήβων βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις περιοχές που σχετίζονται με τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων. Συνεπώς καθιστά τους εφήβους πιο επιρρεπείς σε ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, όπως η χρήση ουσιών, χωρίς να μπορούν πάντα να αξιολογήσουν πλήρως τις συνέπειες.

Με προβλημάτισε ιδιαίτερα ο ρόλος του κοινωνικού περιβάλλοντος. Η πίεση από συνομηλίκους, οι οικογενειακές δυσκολίες, αλλά και η έλλειψη υποστηρικτικών δομών μπορούν να ενισχύσουν την πιθανότητα χρήσης ουσιών. Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη θετικών σχέσεων με ενήλικες, η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και η συμμετοχή σε δημιουργικές δραστηριότητες φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά.

Στο σχολικό πλαίσιο, θεωρώ ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν καθοριστικό ρόλο όχι μόνο στην ενημέρωση, αλλά και στην πρόληψη. Ένα σχολείο που προάγει τη συμπερίληψη, τη συνεργασία και την ανοιχτή επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να εκφράζουν τα συναισθήματά τους και να αναζητούν υποστήριξη, αντί να καταφεύγουν σε επιβλαβείς συμπεριφορές.

Συμπερασματικά, η κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία δεν αποτελεί απλώς μια «φάση», αλλά ένα σύνθετο φαινόμενο που μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες. Η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση και η κατανόηση των αναγκών των εφήβων είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπισή του.

Βιβλιογραφία:

Jordan, C. J., & Andersen, S. L. (2017). Sensitive periods of substance abuse: Early risk for the transition to dependence. Developmental Cognitive Neuroscience, 25, 29–44. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2016.10.004

Gray, K. M., & Squeglia, L. M. (2018). Research review: What have we learned about adolescent substance use? Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59(6), 618–627. https://doi.org/10.1111/jcpp.12783

# data[].attributes.headline
Χαχάλη Σοφία, Ακροατήριο 02, 
U244N1560

# data[].attributes.subject
Χαχάλη Σοφία, Ακροατήριο 02, 
U244N1560

# data[].attributes.body
Το βιβλίο αυτό αποτελεί την πρώτη επίσημη και εκτενή επιστημονική μελέτη του φαινομένου της χρήσης, κατάχρησης και εξάρτησης από νόμιμες και παράνομες ψυχοδραστικές ουσίες των ανήλικων μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης της ακριτικής νήσου Λέσβου.

Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου μας βοηθάει να κατανοήσουμε πληρέστερα τη συμπεριφορά - στάση των μαθητών αναφορικά με τη χρήση, κατάχρηση και εξάρτηση από νόμιμες και παράνομες ψυχοδραστικές ουσίες, καθώς και να διαπιστώσουμε σημαντικές παραμέτρους για τον τρόπο ζωής τους, την ποιότητα των διαπροσωπικών τους σχέσεων και των προβλημάτων που σχετίζονται με το οικογενειακό, φιλικό και σχολικό τους περιβάλλον, καθώς και το εκπαιδευτικό τους σύστημα.

Επιπρόσθετα, αναδεικνύει περίτεχνα τη σχέση μεταξύ των διαφόρων πλευρών της ζωής των μαθητών (οικογένεια, ομάδα συνομηλίκων, σχολείο) και του ρόλου που αυτοί διαδραματίζουν στη χρήση και κατάχρηση νομίμων και παράνομων ψυχοδραστικών ουσιών.

# data[].attributes.headline
ΚΟΥΤΖΑΚΙΩΤΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ (U254N0452) ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 4

# data[].attributes.subject
ΚΟΥΤΖΑΚΙΩΤΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ (U254N0452) ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 4

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Abstract

Substance abuse has been defined as the use of chemical substances for non medical purposes in order to achieve alterations in psychological functioning. The substances commonly abused in India include nicotine, alcohol, cannabis and opioids. However, the use of solvents and propellants is also on the rise as these are inexpensive, legally available household, industrial, office and automobile products; which are more commonly available to children and adolescents. We hereby describe a 16-year-old boy with combined volatile and alcohol abuse; who presented with increasing ataxia, visual and hearing disturbances.

Keywords: Alcohol abuse, Diffuse cerebral and cerebellar atrophy, Polychloroprene solvent, Sensorineural hearing loss

Case Report

A 16-year-old adolescent male with a normal birth history and developmental milestones and belonging to low socioeconomic status; was brought to the outpatient department by his mother who permitted and consented along with the child in writing the report, complained that the child was smelling a rubber based adhesive using a handkerchief since the last 3 years. There was significant family history of alcohol dependence in father. There was no history of fever, head injury, seizure or attention deficit hyperactive disorder. There was no history of stress, tension or depressive thoughts. The toluene based substance abuse began gradually from 5ml/day and picked up to 20 ml each per day gradually over a span of 1 year which remained relatively stable during the presentation to the outpatient. After acute ingestion of Polychloroprene based solvent; the adolescent complained of tinnitus, slurring of speech, restlessness tremors, dizziness and ataxia. During the phase of withdrawal, there was coprolalia with assaultive and abusive behaviour, increasing fights, maladaptive behaviour and headache. These symptoms increased in severity; which compelled the parent to seek help. In addition, excessive tearing in the morning, headaches, decreased cognitive ability were the prominent symptoms in the morning; due to withdrawal. After obtaining detailed history, it was found that there was no confusion, visual hallucinations and/or seizure. Alcohol abuse began approximately 6 months after the volatile substance abuse, on detailed questioning child was asked whether he needed to cut down on the drinking behaviour, his annoyance, guilty and use of alcohol eye opener in the morning the response was positive for ¾ of the questions. He further added that the alcohol abuse began when the patient's friends circle changed to include more people of higher age group. The patient used to steal money from his house in order to fetch the abused substance. The child was a school drop out as he faced inability to concentrate and low scores at school. Moreover, he often was involved in assaultive behaviour at school. The alcohol consumption increased from initially 20-40 ml of local alcohol (42.6% w/v) average per day to approx 60-120 ml per day (42.6%w/v); later during the span of last 2 months before presentation to the outpatient department. The child abused glue more than the alcohol due to its easy availability. During times of the day when no glue was consumed; alcohol abuse was noted along with the peers of elder age. During the phase of acute alcohol intoxication alone; the adolescent complained of nausea, headache, dizziness and excessive somnolence however when combined with glue sniffing; disorientation and ataxia, restless, diaphoresis and nystagmus were complained of, in addition. The child also developed blurring of vision and inability to perceive numbers and letters in the central visual field and fixed hearing deficits to increased frequency sound was noted; more prominent during the last 2 months, during which period combined abuse was done and dose of alcohol was increased to about 60-120 ml of (42.8% w/v) alcohol per day. A progressively increasing tendency of violence, disorientation, restlessness was noticed by the mother and his family in the form of anger outbursts, abusive and assaultive behaviour in the last two months during which alcohol intake was accelerated. The child presented to the clinic in a state of withdrawal since the mother had not let the child consume any substances since the last 2 days. The child tried to abstain from glue and alcohol a few times; but each episode of abstinence was followed by increase in the use. During the phase of abstinence; the child complained of increasing slurring of speech, difficulty hearing voices and sleep disturbances. General physical examination revealed a rash over the nostrils and nasolabial folds; a low BMI for age and a debilitated adolescent, with conjunctival pallor and a resting pulse of 92/min, and blood pressure of 110/80 mmHg. The central nervous examination exhibited symptoms of withdrawal including combativeness, irritability, aggressiveness, an impaired long term recall on minimental status examination with a score of 20. The psychometric tests scored low on aptitude and skills. IQ assessment was done using Seguin Form board, Malin's intelligence scale for Indian child. The test score indicated to a below average intelligence in the child. On the Family Environmental Scale; there was a low score in all subgroups like personal, relationship, and system maintenance. The areas of behaviour control, problem solving, communication, affective response scored low. Cranial nerve examination showed normal pupillary reflexes and mild pallor of both optic discs on fundus examination, hearing loss of sensorineural type on both sides of moderate type. The child had a normal motor examination and sensory examination and flexor plantar response. Cerebellar examination revealed ataxic gait with a wide base and a moderate dyssmetria was observed on finger nose test; abdominal examination revealed hepatomegaly with liver margin 2 cm below costal margin and a span of 12 cm chest and cardiovascular examination was normal. The haematological workup revealed mild anaemia with Hb of 8gm% with MCV of 104 fl/cell, hypersegmented polymorphs and macrocytosis and were noted on the peripheral smear. The vitamin B12 levels were low 12pg/dl (nl200-900pg/dl) and liver function tests had transaminases 3 times the upper limit. (ALT-152U/l, ASt-200U/L, ALP-160U/L). A grade I fatty liver was noticed on abdominal sonogram. Audiometery results demonstrated moderate sensorineural hearing loss. Urine drug screen for alcohol was found to be negative. Urine for heavy metal screen was found to be negative. Renal Function tests, serum electrolyte, glucose, serologic tests for syphilis, urinalysis and chest radiograph were normal. Urine EEG, electromyogram, nerve conduction studies and electro retinogram was found to be normal. The contrast study of the head sequential sections showed cerebellar atropy and cortical atropy and generalized attenuation of white matter [ Table/Fig-1]. The patient was admitted for the treatment of alcohol withdrawal and management of withdrawal due to volatile substance abuse; pharmacological therapy was begun using thiamine, Lorazepam, were given to decrease agitation and maintenance fluids were begun as well. Buspirone was begun at 5 mg/day and increased to 30mg/day. When the condition of the child stabilized; a short term course of supportive psychotherapy which included cognitive behavioural therapy was employed. This involved exploring and addressing problems which co-occurred with the abuse as well as the positive and negative consequences of drug use. A family based approach and person centered general counselling was adopted to help in recognizing and reducing craving and avoiding high risk situations. With the management of the patient; there was a subsequent decrease in the frequency of volatile substance abuse as well as decreased craving for the volatile substances as well as the alcohol. The general debilitation of the adolescent was improved during the process of detoxification and high energy feeds were instituted after correcting the vitamin and metabolic disturbances. Social workers were also involved in the process. They took detailed histories, delivered brief interventions to help the child for a behavioural change, and assessed the progress and provided encouragement and assistance to rebuild the child's life. It also included the development of drug logs (when the child took the drug and when he was abstinent) and progress reviews to avoid the risky situations. Engagement in healthy was promoted and periodic rewards for abstaining were offered to the child. Alcohol dependence in father was also addressed and was included in the treatment. The child was discharged from the hospital uneventfully. The alcohol intake decreased during the subsequent follow-up visits. The child had a regular follow up with the clinic for a span of 1 year during which general condition of the child showed improvement however then subsequently dropped out.

[Table/Fig-1]:

Contrast study of the head: Sequential section associated with cerebeller atrophy and generalized attenuaton of white matter

Discussion

Substance abuse is on the rise in India particularly among the adolescents. The last several decades have noticed a growing prevalence of inhalant use in India; most notably volatile petroleum products, correcting fluids and adhesives [ 1- 3]. There are very few reported studies from India on inhalant abuse. Between 1978- 2003; a study carried out showed that 4.7% of the adolescents used inhalants as the primary drug and 1.2% of them consumed inhalants as the secondary drug [ 1]. Another study done over a course of 2 years demonstrated that among majority of adolescents; the first use was attributed to curiosity and a desire to experiment [ 4]. The reason for growing use of inhalants among adolescents may be attributed to the low cost, easy availability and faster action [ 3, 5]. Few studies document higher use of inhalants by adolescents of low to middle socio economic status [ 3, 5, 6]. There is also high prevalence of school dropouts and unemployed status [ 1, 3, 6].

There are several consequence of inhalant abuse. The patient may suffer from asphyxia, accidental injury, cardiac arrhythmias, respiratory depression; and in most severe cases; it may lead to death [ 6, 7]. Continuous use can lead to the development of withdrawal syndrome on abrupt discontinuation of use. The symptoms observed upon withdrawal include sweating, nausea, vomiting, lack of sleep, craving, lack of concentration, jitteriness, irritability, rise in heart rate, headache, body aches, tingling sensations; and in some of the cases, can even lead to delusions, altered perceptions and hallucinations inhalants produce vapours, these can be sniffed or taken in deep breaths. The effect appears within minutes. The duration of the high can last from minutes to hours [ 8]. Inhalant abuse in small doses produces a pleasing sensation and a sense of euphoria [ 7]. However with increasing doses; illusions, auditory and/or visual hallucinations, fearfulness and impaired perception of size and shape may be noticed in the patient. Studies looking at white matter changes demonstrate that inhalant abuse is associated with a lower IQ; affecting both verbal and performance IQ; however the former is affected more [ 9, 10].

Alcohol abuse in India too is rising rapidly. In 1980s, the first age of alcohol use was reported to be 28 years; but this has now fallen to 17 years in 2007 [ 11]. Alcohol intoxication also has several dire consequences. These include poor judgement, impaired coordination, ataxia, nausea, vomiting, euphoria and slurring of speech. Withdrawal from alcohol consumption can lead to development of anxiety, difficulty with sleep, autonomic instability, hallucinations -visual, tactile or auditory and seizures; called delirium tremens. Alcohol abuse in children manifests as difficult behaviour in school, social impairment, inability to learn and the development of conduct disorder can also occur. A consumption of 40 g of pure alcohol in a day by men and 20 g of pure alcohol in day by women falls under the criteria for heavy drinking; causing harm to health [ 12].

The child also suffered from anaemia as seen in case. Anaemia in alcoholics has a complex and multifactorial aetiology and can be microcytic or macrocytic. Poor nutrition, liver dysfunction and a state of chronic inflammation all contribute to it [ 13].

There are many factors which may be contributory to the development of substance abuse in the patient in this case report which can be explained on the basis of bio-psycho-social model. These include family history of substance use, peer pressure, easy availability of drugs, lower social strata, family with conflicts and lack of proper parenting. The patient's intellectual decline can be explained by the presence of cerebral atrophy findings; similar findings have been reported by the author of various other studies too [ 14- 16]. As seen in our case as well, the loss of vision was progressive and the patient's visual acuity decrease maybe because of toluene induced optic neuritis and; also the fundic examination in our patient revealed pale optic discs [ 17]. There are no studies currently in literature featuring combined abuse of glue and alcohol. In our case; when the child was suffering from combined glue and alcohol intoxication; disorientation, ataxia, restless, diaphoresis and nystagmus were noted. In the phase of combined withdrawal; the child complained of increasing slurring of speech and difficulty hearing voices and sleep disturbances.

Conclusion

This case is first of the kind depicting clinical features as well as withdrawal of combined volatile and moderate alcohol abuse. The feature of combined intoxication of the two abused substances makes it difficult for the clinician to reach a diagnosis. Our case report thus puts forward the scenario of increasing combined alcohol and volatile substance abuse and growing problem of the same. Also, this case sensitizes physicians to think of substance abuse to be a complex presentation in the child. However, more exploration, case studies for assessing symptoms of intoxication and withdrawal in case of combined volatile and alcohol abuse are needed.

Financial or Other Competing Interests

None.

References

[1]. Mahal AS, Nair MC. Dependence on petrol - a clinical study. Indian J Psychiatry. 1978;20:15-19. [Google Scholar]

[3]. Basu D, Jhirwal OP, Singh J, Kumar S, Mattoo SK. Inhalant abuse by adoles-cents: a new challenge for Indian physicians. Indian J Med Sci. 2004;58:245-49. [PubMed] [Google Scholar]

[7]. Sadock BJ, Sadock VA, editors. In: Kaplan and Sadock's Synopsis of Psychiatry: Behavioural Sciences/Clinical Psychiatry. 10th ed. Philadelphia: Substance-related disorders, inhalant-related dis-orders. [Google Scholar]

[11]. Gururaj G, Murthy P, Girish N, et al. Alcohol related harm: Implications forpublic health and policy in India. Publication No. 73. Bangalore, India: NIMHANS; 2011. [Google Scholar]

[12]. Ustun TB, et al. Health Systems Performance Assessment: Debates, Methods and Empiricism. Geneva: World Health Organization; 2003. The World Health Surveys. In: Murray CJL, Evans DB, eds. [Google Scholar]

[13]. Colman N, Herbert V. Haematologic complications of alcoholism: overview. Semin Haematol. 1980;17:164-76. [PubMed] [Google Scholar]

Articles from Journal of Clinical and Diagnostic Research : JCDR are provided here courtesy of JCDR Research & Publications Private Limited

# data[].attributes.attachment_link.title
A 16-Year-old Boy with Combined Volatile and Alcohol Dependence: A Case Report

# data[].attributes.attachment_link.description
Substance abuse has been defined as the use of chemical substances for non medical purposes in order to achieve alterations in psychological functioning. The substances commonly abused in India include nicotine, alcohol, cannabis and opioids. ...

# data[].attributes.headline
Παυλάκη Μαρία-Νικολέτα-U254N0833-Ακροατήριο07

# data[].attributes.subject
Παυλάκη Μαρία-Νικολέτα-U254N0833-Ακροατήριο07

# data[].attributes.headline
Mαρία Παπαδοπούλου U254N2447

# data[].attributes.subject
Mαρία Παπαδοπούλου U254N2447

# data[].attributes.attachment_link.title
ΠΥΞΙΔΑ | Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας σε συνεργασία με τον ΕΟΠΑΕ - Προγράμματα στα σχολεία

# data[].attributes.attachment_link.description
Κέντρο Πρόληψης της Εξάρτησης από τα ναρκωτικά και Προαγωγής της Υγείας

# data[].attributes.headline
ΚΑΛΔΕΛΗ ΕΛΕΝΗ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ U254N2770

# data[].attributes.subject
ΚΑΛΔΕΛΗ ΕΛΕΝΗ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ U254N2770

# data[].attributes.headline
Αλεξία Μιχαλιτσιάνου_01 (U254N0467)

# data[].attributes.subject
Αλεξία Μιχαλιτσιάνου_01 (U254N0467)

# data[].attributes.headline
ΑΓΓΕΛΙΔΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 03 U254N2369

# data[].attributes.subject
ΑΓΓΕΛΙΔΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 03 U254N2369

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει την κατάχρηση ουσιών στην εφηβεία ως ένα σύνθετο φαινόμενο που συνδέεται στενά με το οικογενειακό περιβάλλον και την παραβατική συμπεριφορά. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η εφηβεία είναι μια περίοδος αυξημένης ευαλωτότητας, όπου οι νέοι επηρεάζονται έντονα από κοινωνικούς, οικογενειακούς και προσωπικούς παράγοντες . Η κατάχρηση ουσιών περιγράφεται ως μια δυσλειτουργική χρήση που οδηγεί σε ψυχολογικά, κοινωνικά και σωματικά προβλήματα, επηρεάζοντας αρνητικά την ανάπτυξη των εφήβων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο της οικογένειας. Οι έφηβοι που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα με χαμηλή υποστήριξη, κακή επικοινωνία ή γονείς που εμπλέκονται σε παραβατικές συμπεριφορές έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμπλακούν σε χρήση ουσιών και εγκληματικές πράξεις . Επιπλέον, η πίεση από συνομηλίκους, η περιέργεια και η ανάγκη για αυτονομία συμβάλλουν στην έναρξη χρήσης ουσιών.

Το άρθρο υπογραμμίζει επίσης τη σύνδεση μεταξύ κατάχρησης ουσιών και εγκληματικότητας, όπως κλοπές, βία και διακίνηση ναρκωτικών. Τέλος, προτείνεται μια πολυδιάστατη προσέγγιση πρόληψης, που περιλαμβάνει την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα, με στόχο την υποστήριξη των εφήβων και τη μείωση των επικίνδυνων συμπεριφορών .

# data[].attributes.headline
 Vaping και ο "Μύθος" της ακίνδυνης Κάνναβης

# data[].attributes.subject
 Vaping και ο "Μύθος" της ακίνδυνης Κάνναβης

# data[].attributes.body
Μέξη Αγάπη,U251N0321, Ψυχοπαθολογία του Παιδιού, Ακροατήριο 06

Θέμα: Vaping και ο "Μύθος" της ακίνδυνης Κάνναβης

Σχετικά με την κατάχρηση ουσιών, θεωρώ πολύ ουσιαστικό να εστιάσουμε σε δύο σύγχρονες τάσεις που συχνά υποτιμώνται από τους ίδιους τους εφήβους αλλά και τους γονείς.

Πρώτον, η ραγδαία εξάπλωση του Vaping (ηλεκτρονικό τσιγάρο). Υπάρχει η στρέβλωση ότι είναι "ατμός και νερό", ενώ στην πραγματικότητα τα άλατα νικοτίνης που χρησιμοποιούνται έχουν τρομερή βιοδιαθεσιμότητα, προκαλώντας εθισμό στον εφηβικό εγκέφαλο πολύ ταχύτερα από το παραδοσιακό τσιγάρο.

Δεύτερον, όσον αφορά την Κάνναβη, ο κυρίαρχος μύθος είναι ότι πρόκειται για μια "φυσική και αθώα" ουσία. Ωστόσο, κλινικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η συστηματική χρήση σε ηλικίες όπου ο εγκέφαλος βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης (μέχρι τα 25) μπορεί να αποτελέσει το "κλειδί" που ξεκλειδώνει ψυχωσικά επεισόδια σε άτομα με προδιάθεση, ενώ προκαλεί το λεγόμενο "Σύνδρομο Έλλειψης Κινήτρων", επηρεάζοντας άμεσα τη σχολική επίδοση.

Κλινικό στοιχείο: Η χρήση συνθετικών κανναβινοειδών (spice/K2) αποτελεί μεγάλο κίνδυνο, καθώς οι ουσίες αυτές είναι πολύ πιο ισχυρές από τη φυσική κάνναβη και συχνά δεν ανιχνεύονται στα κλασικά τεστ ούρων, καθιστώντας τη διάγνωση δύσκολη για τους ειδικούς.

Βιβλιογραφία:

National Institute on Drug Abuse (NIDA) – Vaping and Adolescents.

World Health Organization (WHO) – Health effects of non-medical cannabis use.

# data[].attributes.headline
ΜΑΡΙΑ-ΦΑΝΗ ΔΡΟΣΑΚΗ/U254N2055/ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 1

# data[].attributes.subject
ΜΑΡΙΑ-ΦΑΝΗ ΔΡΟΣΑΚΗ/U254N2055/ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 1

# data[].attributes.body
Το άρθρο εξετάζει την κατάχρηση ουσιών και τις συμπεριφορές εξάρτησης στην εφηβεία ως ένα σύνθετο και αυξανόμενο πρόβλημα δημόσιας υγείας. Μέσα από συστηματική ανασκόπηση 41 μελετών, αναδεικνύεται ότι οι πιο συχνές ουσίες είναι το αλκοόλ, ο καπνός και η κάνναβη, ενώ σημαντική είναι και η εξάρτηση από το διαδίκτυο, τα videogames και τα κοινωνικά δίκτυα. Η έναρξη χρήσης σε μικρή ηλικία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης και αντικοινωνικών συμπεριφορών. Οι βασικοί παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την πίεση από συνομηλίκους, το οικογενειακό περιβάλλον, την αναζήτηση ευχαρίστησης και τη συναισθηματική δυσφορία. Παράλληλα, οι τεχνολογικές εξαρτήσεις επηρεάζουν αρνητικά τη ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση και τις κοινωνικές σχέσεις. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι εφηβικές εξαρτήσεις έχουν πολυπαραγοντική φύση -βιολογική, κοινωνική και περιβαλλοντική- και απαιτούν ολιστικές στρατηγικές πρόληψης και παρέμβασης, με έμφαση στην οικογένεια, το σχολείο και την έγκαιρη ενημέρωση των νέων.

# data[].attributes.attachment_link.title
9Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ-ΑΡΘΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

# data[].attributes.headline
Angeliki Xarchakou, U251N0699, EDUG-623 (Ακροατήριο 04)

# data[].attributes.subject
Angeliki Xarchakou, U251N0699, EDUG-623 (Ακροατήριο 04)

# data[].attributes.attachment_link.title
substance use disorders in adolescents a qualitative systematic review

# data[].attributes.headline
U254N2015_ΝΤΟΥΜΑ ΑΡΕΤΗ _ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 2

# data[].attributes.subject
U254N2015_ΝΤΟΥΜΑ ΑΡΕΤΗ _ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 2

# data[].attributes.body
«Εφηβεία σε κίνδυνο: όταν η περιέργεια γίνεται εξάρτηση»

# data[].attributes.attachment_link.title
Κατάχρηση ουσιών