# data[].attributes.headline
00.กรุงเทพ รัตนโกสินทร์

# data[].attributes.subject
00.กรุงเทพ รัตนโกสินทร์

# data[].attributes.body
อยุธยายศล่มแล้ว     ลอยสวรรค์  ลงฤๅ
สิงหาสน์ปรางรัตน์บรร   เจิดหล้า
บุญเพรงพระหากสรรค์   ศาสน์รุ่ง เรืองแฮ
บังอบายเบิกฟ้า            ฝึกฟื้นใจเมือง

ถอดความได้ว่า...กรุงศรีอยุธยาล่มสลายไปแล้ว กลับลอยลงมาจากสวรรค์อีกครั้งหนึ่ง  พระราชอาสน์ พระปรางค์ ประดับประดาด้วยแก้วมณีงามเด่นในโลก เป็นเพราะผลบุญของพระมหากษัตริย์ได้ทรงกระทำไว้แต่เก่าก่อน พระพุทธศาสนาจึงได้เจริญรุ่งเรือง ช่วยปิดทางแห่งความชั่ว เปิดทางสู่ความดี ฟื้นฟูจิตใจราษฎรให้พ้นจากความงมงายในบาปต่างๆ

วิเคราะห์คุณค่า
มีการใช้ปฏิพากษ์  การใช้ถ้อยคำที่มีความหมายตรงกันข้ามหรือ ขัดแย้งกันมากล่าว อย่างกลมกลืนกัน เพื่อเพิ่มความหมายให้มีน้ำหนักมากยิ่งขึ้น เช่น ในบทนี้ใช้คำว่า "ล่ม" กับ "ลอย"  และ "บังอบาย" กับ "เบิกฟ้า" เป็นต้น

ครูหนิง

# data[].attributes.headline
000.พระพุทธศาสนา

# data[].attributes.subject
000.พระพุทธศาสนา

# data[].attributes.body
เรืองเรืองไตรรัตน์พ้น  พันแสง
รินรสพระธรรมแสดง         ค่ำเช้า
เจดีย์ระดะแซง                 เสียดยอด
ยลยิ่งแสงแก้วเก้า            แก่นหล้าหลากสวรรค์

ถอดความได้ว่า...พระพุทธศาสนามีความเจริญรุ่งเรืองยิ่งกว่าแสงอาทิตย์  ประชาชนฟังธรรมะด้วยความซาบซึ้งใจทุกเช้าค่ำ เจดีย์มากมายสูงเสียดฟ้า แลดูเห็นแสงแวววาวยิ่งกว่าแสงจากแก้ว ๙ ประการ เป็นความงามที่โดดเด่นในโลก พระพุทธศาสนาเป็นหลักของโลก จนทำให้เป็นที่มหัศจรรย์แก่สวรรค์

วิเคราะห์คุณค่า
มีการใช้พรรณนาโวหาร ที่กล่าวชื่นชมความงามของบ้านเมือง และความเจริญรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนา และความซาบซึ้งในรสพระธรรมของพุทธศาสนิกชน

ครูหนิง

# data[].attributes.body
ออกจากคลองขุดข้าม   ครรไล
เรือวิ่งอกว้าใจ                   หวาดขว้ำ
เด็ดแดดั่งเด็ดใย               บัวแบ่ง มาแม่
จากแต่อกใจปล้ำ              เปลี่ยนไว้ในนาง

ถอดความได้ว่า ตัดใจจากมานั้น เหมือนกับเด็ดบัว ไม่ขาดง่ายๆมีใยติดอยู่
อก คือ ตัว ใจ คือ ความคิด หมายความว่าจากมาแต่ตัวเท่านั้น ใจ (ความคิด) ยังคงอยู่ที่นาง
คลองขุดในที่นี้ ไม่ชัดและไม่มีที่ค้นคว้า เข้าใจว่าจะเป็นปากคลองหลอดที่อยู่ใกล้ๆวังหน้า

มีการพรรณนาความอาลัย เปรียบเทียบการเด็ดใจ เหมือนในบทที่ว่า เด็ดแดดั่งเด็ดใย บัวเเบ่งมาเเม่ ก็คือตัดใจจากมานั้น เหมือนกับเด็ดบัว ไม่ขาดง่ายๆมีใยติดอยู่

นายธนภัทร  ชะระสัย ม.4/11 เลขที่ 1

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.body
บรรลุอาวาสแจ้ง     เจ็บกาม
แจ้งจากจงอาราม     พระรู้
เวรานุเวรตาม     ตัดสวาท แลฤๅ
วานวัดแจ้งใจชู้     จากช้าสงวนโฉม ฯ

ถอดความ
บาท 1 - ณ ตอนที่ผ่านวัดแจ้งน้น จะเป็นเวลารุ่งสว่างพอดี คือออกเรือตอนใกล้รุ่ง
บาท 2 ถึงบาท 4 - ได้จากมา พอถึงวัดแจ้งก็รุ่งสว่าง ก็ที่จากมานี้ พระอารามคงจะรู้ว่าเวรมาตามทัน และตัดความรักหรือประการใด จึงทำให้ต้องจากนางมาดังนี้ อย่างไรก็ดี ขอวัดแจ้งได้ช่วยบอกนางด้วยว่า ข้าพเจ้าจากไปครั้งนี้เป็นเวลานาน ขอให้นางรักษาตัวให้ดี

คุณค่าด้านวรรณคดี
บทนี้มีการเล่นคำ โดย แจ้ง วัดแจ้ง (บาท 1), รุ่งแจ้ง (บาท 2), แจ้งให้รู้ (บาท 4)
เจ็บกาม ความหมายคือ เจ็บในความรัก

# data[].attributes.body
๏ วัดหงส์เหมราชร้าง    รังถวาย นามแฮ
เรียมนิราเรือนสาย        สวาทสร้อย
หงส์ทรงสี่พักตร์ผาย     พรหมโลก แลฤๅ
จะสั่งสารนุชคล้อย        คลาดท้าวไป่ทัน ฯ
--------------------------------------------
ถอดความได้ว่า

วัดหงส์นี้ พญาหงส์ทองทิ้งรังไว้ ถวายเป็นนามอาราม
ฉันจากเรือนจากเมียที่รักมา
หงส์ซึ่งเป็นพาหนะของพระสี่พักตร์ไปพรหมโลกเสียแล้ว
จะขอให้ช่วยนำข่าวไปบอกเมียก็ไม่ทัน
--------------------------------------------
คุณค่า
มีการใช้พรรณาโวหาร

วีรวิทย์  แก้วเจริญ เลขที่ 4 4/11

# data[].attributes.headline
05.วัดสังข์กระจาย

# data[].attributes.subject
05.วัดสังข์กระจาย

# data[].attributes.body
สังข์กระจายพี่จากเจ้า  จอมอนงค์
สังข์พระสี่กรทรง  จักรแก้ว
สรวมทิพย์สุธาสรง  สายสวาท พี่เอย
สังข์สระสมรจงแผ้ว  ผ่อนถ้าเรียมถึง ฯ

ถอดความได้ว่า ได้จากนางมาถึงวัดสังข์กระจายแล้ว พอถึงวัดนี้ ก็นึกถึงสังข์ ของพระผู้ทรงจักรแก้ว (พระนารายณ์) ขอให้น้ำทิพย์ในสังข์นั้น จงอาบนางของข้า ให้นางมีจิตอันผ่องแผ้วสบาย ผ่อน (ความทุกข์) ไว้คอยท่าเวลาที่พี่จะกลับคืนมา
ทำนองของการแต่งนิราศ เมื่อผ่านตำบลอะไร หรือพบเห็นอะไร ก็จะต้องนึกพาดพิงไปถึงเมีย หรือคนรักที่อยู่ข้างหลัง การที่จะกล่าวพาดพิงไปถึงคนรัก

มีการเล่นเสียงสัมผัสอักษรที่ไพเราะอย่างเช่นวรรคที่กล่าวว่า สังข์สระสมรจงแผ้ว ผ่อนถ้าเรียมถึง และมีการกล่าวถึงคนรักไม่ว่าจะเจออะไรก็จะกล่าวถึงคนรักเสมอ

นายกิตติพัศ  วาสนาวิน ม.4/11 เลขที่5

# data[].attributes.headline
06.คลองบางยี่เรือ

# data[].attributes.subject
06.คลองบางยี่เรือ

# data[].attributes.body
จากมามาลิ่วล้ำ..........ลำบาง
บางยี่เรือราพลาง..............พี่พร้อง
เรือแผงช่วยพานาง............เมียงม่าน มานา
บางบ่รับคำคล้อง..............คล่าวน้ำตาคลอ

ถอดความว่า ล่องเรือมาตามลำคลองไกลออกไปทุกที จนผ่านตำบลบางยี่เรือ เมื่อจะจากบางยี่เรือ ได้ยินคำ เรือๆ ก็เลยนึกว่าที่นี่คงมีเรือ จึงบอกกับบางยี่เรือ ช่วยให้เอาเรือแผงไปรับนางมาทีเถิด แต่บางยี่เรือก็ไม่รับคำ จึงต้องนั่งน้ำตาคลอ

คุณค่าด้านวรรณศิลป์
การเล่นคำซ้ำ คือ การซ้ำคำเดิม เพื่อเน้นความหมายของคำให้ชัดเจน และหนักแน่น

# data[].attributes.body
เรือมามาแกล่ใกล้  บางบอน
ถนัดหนึ่งบอนเสียดซอน  ซ่านไส้
จากมาพี่คายสมร  เสมอชีพ เรียมเอย
แรมรสกามาไหม้  ตากต้องทรวงคาย ฯ

ถอดความได้ว่า
นายนรินทรมาถึงตำบลบางบอน พอนึกถึงคำว่า บอน ก็นึกถึง คัน (ซ่านไส้)
ศัพท์...
- ถนัด...........ชัดแจ้ง เหมือนจริงๆ
- คาย............จาก ร้าง ทิ้ง
พี่จากมาดังนี้เท่ากับทิ้งนางอันเป็นรักเสมอชีพไว้ แต่คำว่า คาย นั้นอาจเป็น ระคายก็ได้ เพราะถ้า คาย แปลว่า ทิ้ง จาก นายนรินทรจะต้องใช้ จาก ถึง ๒ คำ ซึ่งเป็นความอย่างเดียวกันไม่น่าจะเป็นเช่นนั้น

คุณค่าด้านวรรณคดี
การเล่นคำ
มีการใช้คำเดียวกันซ้ำหลายแห่งในบทประพันธ์ แต่คำที่ซ้ำกันนั้นมีความหมายต่างกัน

นายชญานิน เพิ่มยินดี ม.4/11 เลขที่9

# data[].attributes.body
โคกขามดอนโคกคล้าย...สัณฐาน
ขามรุ่นริมธารสนาน...........สนุกนี้
พูนเพียงโคกฟ้าลาน..........แลโลก ลิ่วแม่
ถนัดหนึ่งโคกขามชี้...........เล่ห์ให้เรียมเห็น

โคลงบทนี้ยากที่จะแปลให้ชัดเจนลงไป และสงสัยว่าคล้ายสัณฐาน นั้น สัณฐานอะไร ? ในบทกวีที่คาบเกี่ยวไปในเชิงพิศวาส หรือที่กวีแต่ก่อนเรียกว่า บทสังวาส นั้น ถ้าจะแปลเป็นคำร้อยแก้ว ก็เสีย และอาจกลายเป็นคำหยาบก็ได้ ในโคลงบทนี้ นายนรินทรก็ตั้งใจเขียนเรื่องที่คิดในใจ มิได้กล่าวชัดแจ้งออกมา แล้วแต่ผู้อ่านจะนึกตีความ ถ้าเราจะเอาโคลงมาแยกแยะแจกแจงออกไปก็หมดรส เปรียบเหมือนเขาร้อยพวงมาลัยสวยๆ ถ้าเราไปรื้อเอาดอกไม้มาพิจารณาเป็นดอกๆ พวงมาลัยนั้นก็หมดสภาพเป็นพวงมาลัยอันสวยงาม กลายเป็นดอกไม้ที่กระจัดกระจาย

ตามความในโคลงนี้ควรจะเป็นว่า
บาท ๑...ตำบาลโคกขามเป็นที่ดอน มีสัณฐานเป็นโคก (หรือจะว่าเป็นโคกเหมือนสัณฐานของ ---?)
บาท ๒...ลำธารที่ผ่านตำบลนี้ มีต้นมะขายรุ่นๆ ขึ้นทั้งสองฟาก (นายนรินทร) ลงไปอาบน้ำ (กับเพื่อนๆ กันอย่างสนุก)
บาท ๓...พื้นดินที่โคกขามนี้นูนขึ้นมาดัง โคกฟ้า (คืออะไรคิดเอาเอง) มองเห็นพื้นดินนูนนั้นก็ให้ลานใจเห็นโคกนั้นลิ่วๆ                                                    นาย วีรภัทร เเสงสว่าง ม.4/11 เลขที่ 11

# data[].attributes.headline
12.คลองโคกเต่า 

# data[].attributes.subject
12.คลองโคกเต่า 

# data[].attributes.body
๓๓

๏ มาคลองโคกเต่าตั้ง   ใจฉงาย
ตัวเต่าฤๅมีหมาย   โคกอ้าง
เจ็บอกพี่อวนอาย   ออกปาก ได้ฤๅ
คืนคิดโคกขวัญร้าง   อยู่เร้นแรมเกษม ฯ
- -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- - -- -
ถอดความได้ว่า..
"ตอนนี้มาถึงคลองโคกเต่า แต่นายนรินทรว่า ไม่เห็นมีเต่าอย่างชื่อโคกนั้นเลย ความแบบนี้กวีชอบเขียน เช่น สุนทรภูว่า “วัดนางชีมีแต่พระสงค์ ไม่เห็นองค์นางชีอยู่ที่ไหน”.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
คุณค่าด้านวรรณศิลป์
การเล่นคำซ้ำ คือ การซ้ำคำเดิม เพื่อเน้นความหมายของคำให้ชัดเจน และหนักแน่น

นายพรหมเพชร บ้านเนิน ม.4/11 เลขที่ 12

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.body
มหาชัยชัยฤกษ์น้อง   นาฏลง โรงฤๅ
รับร่วมพุทธมนต์สงฆ์   เสกซ้อม
เสียดเศียรแม่ทัดมง    คลคู่ เรียมเอย
ชเยศชุมญาติห้อม     มอบให้สองสม

ถอดความได้ว่า...เมื่อมาถึงตำบลมหาชัย ก็นึกถึงชัยฤกษ์เมื่อคราวน้องเข้าพิธีสมรสกับพี่
เราทั้งสองรับน้ำพระพุทธมนต์ และฟังพระสวดอวยชัยให้พรแก่เรา
เราทั้งสองนั่งศีรษะชิดกัน และน้องสวมมงคลคู่กับพี่
ญาติๆมาห้อมล้อม มอบให้เราทั้งสองเป็นสามีภรรยากัน และอวยชัยให้พรแก่เรา

วิเคราะห์คุณค่า...โคลงบทนี้แสดงให้เห็นถึงความคิดที่แสดงออกมานั้นดีมาก และทำนองของโคลงก็ไพเราะ

กฤตธน 13

# data[].attributes.body
๓๕

๏ ท่าจีนจีนจอดถ้า[๑๓]            คอยถาม ใดฤๅ
จีนช่วยจำใจความ                    ข่าวร้อน
เยียวมิ่งแม่มาตาม                    เตือนเร่ง ราแม่
จงนุชรีบเรียมข้อน                   เคร่าถ้า[๑๔] จีนคอย ฯ
ถอดความได้ว่า
นายนรินทรพบเรือพวกจีนจอดอยู่ เมื่อนายนรินทรไปถึง ครั้นแล้วเรือพวกจีนนั้นออกเดินทางสวนทางที่นายนรินทรมา นายนรินทรจึงเขียนในโคลงว่า ขอให้จีนจงนำความไปบอกนางว่า เขากำลังรออยู่ที่ท่าจีน
คุณค่าด้านวรรณศิลป์
มีหลายมุมมองให้ได้คิดว่า
แง่ที่ ๑...เห็นเรือพวกจีนจอดอยู่ (นายนรินทร) ก็สงสัยว่า จีนพวกนี้จอดเรือคอยถามเรื่องอะไรหรือ
แง่ที่ ๒...คำว่า ท่าจีน นั้น ตามความหมายก็ว่าเป็นที่พวกจีนมาจอดเรือ เมื่อ (นายนรินทร) นึกได้เช่นนี้ ก็สงสัยว่าตรงนี้พวกจีนมาจอดเรือคอยถามเรื่องอะไรหรือ ตรงนี้จึงได้ชื่อว่า ท่าจีน
ทำให้มีลูกเล่นต่างๆในบทนี้ และมีสัมผัสอักษร
นายกฤษกร เกาทัณฑ์ทอง ม.4/11 เลขที่14

# data[].attributes.body
นาขวางใครแขวะรุ้ง         เป็นทาง
ปองบ่อไป่ปองนาง           ป่วยไซร้
นามขวางไขว่หนามขวาง  ในอก อีกแม่
ใครบ่งฤๅเบาได้              เท่าน้องนางถอน ฯ

ถอดความได้ว่า - ที่ตำบลนาขวางนี้ ใครมาขุดร่องเป็นทางน้ำไว้ มาขุดบ่อหาน้ำ ไม่ใช่หานางอย่างนี้เห็นไม่ได้ประโยชน์ ยิ่งได้ชื่อว่าขวางๆ ทำให้เกิดนึกถึงหนามที่ขวางอยู่ในอก อันหนามนั้น ใครจะบ่งก็คงไม่หลุดออกได้ นอกจากน้องจะมาบ่งให้เท่านั้น

วิเคราะห์คุณค่า - มีการเล่นเสียงพยัญชนะ

นายฐปนรรฆ์ มีวน 16

# data[].attributes.headline
17.คลองสามสิบสองคด

# data[].attributes.subject
17.คลองสามสิบสองคด

# data[].attributes.body
๏ สามสิบสองคดคุ้ง | เวียนวง
คิดว่าคืนหลังหลง | ทุกเลี้ยว
บังเฉนียนไฉนบง | พักตร์แม่ เห็นฤๅ
แลตะลึงลืมเคี้ยว | ขบค้างคำสลา ฯ
-------------------------------
ถอดความได้ว่า
คลองสามสิบสองคดนั้นเป็นคลองที่คดเคี้ยว ถึงตอนเลี้ยวคลองครั้งใด พี่คิดว่าได้เดินทางย้อนกลับหลังร่ำไป พี่จึงตั้งตามองหาน้อง แต่มองไม่เห็น ด้วยตลิ่งบัง พี่ก็ได้แต่นั่งเฝ้าจ้องทางตลิ่งตะลึงอยู่ จนลืมเคี้ยวหมาก
------------------------------
วิเคราะห์คุณค่า.....
มีการใช้สัญลักษณ์โดยการเปรียบเทียบที่เรียกสิ่งหนึ่งสิ่งใดโดยใช้คำอื่นแทน
-เฉนียน........ฝั่ง ตลิ่ง
- บง............. ดู มอง
- สลา........... หมาก

# data[].attributes.body
ถับถึงคุ้งคดอ้อย | โอชหวาน วายแม่
อ้อยแม่เจียนผจงจาน | จอกแก้ว
ของเคียงซ่อมสอดพาน | รองร่วม เจ้าฤๅ
รสยิ่งอำมฤตแล้ว | ระลึกลิ้นหวานเอง ฯ
...........................................................................
ถอดความได้ว่า มาถึงตำบลคุ้งคดอ้อย ระลึกถึงความโอชะ และความหวานของอ้อย ที่นางเคยจัดทำให้ เวลานี้จะต้องวาย (คือไม่ได้กิน) อีกแล้ว ของเคียง ของกินอย่างอื่นๆ ซ่อม แซม อ้อย และของหวานต่างๆ ที่นางเคยจัดให้นั้น มีรสเสมอน้ำทิพย์ ไม่ต้องกิน เพียงแค่นึกถึงว่า มีอะไรบ้างเท่านั้นก็รู้สึกหวานเสียแล้ว
...........................................................................
มีการใช้พรรณณาโวหารอธิบายถึงรสาติของอ้อยที่หญิงคนรักเคยทำให้ทาน

# data[].attributes.body
ห้วยขมิ้นคิดขะมิ่นเจ้า   เคยผจง
กวดสกนธ์สีสรง   โสรจน้อง
เรียมจากจักโศกทรง   เสาวภาคย์ เผือดฤๅ
ขมิ้นจะวายวันต้อง   แต่งเนื้อนางสนาน ฯ

ถอดความได้ว่า
เดินทัพมาถึงตำบลห้วยขมิ้น
ศัพท์
- กวดสกนธ์=ขัดสีร่างกาย
- สรงโสรจ=อาบน้ำ
- เสาวภาคย์=เสาว (สุ) + ภาคย์ = รูปงาม
- สนาน=อาบน้ำ
- วาย=ว่างเว้น
- แต่งเนื้อ=ทาเนื้อ

วิเคราะห์คุณค่า
การเล่าถึงเหตุการณ์การเดินทัพ การพรรณณา

นายสิรภพ ทองศรี 24

# data[].attributes.body
ยกมามาท่าข้าม | แขวงปราณ
ปราณประหลาดลมฆาน | พี่ข้อง
แลว่านุชทรมาน | หมองสิ่ง ใดแม่
ทุกข์โรคหรือจักร้อง | ร่ำไห้หาเรียม ฯ
------------------------------------
ถอดความได้ว่า... ได้ยกทัพมาถึงตำบลท่าข้าม แขวงเมืองปราณบุรี เมื่อมาถึง ก็รู้สึกประหลาดใจ จนหายใจขัดข้อง เกิดหม่นหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง อาจจะเพราะโรคหรือร้องไห้(สุดความสามารถแล้วค่ะ)
-------------------------------------
วิเคราะห์คุณค่า.... มีการใช้บรรยายโวหาร เล่าถึงการยกทัพมาถึงตำบลท่าข้าม และได้อธิบายความรู้สึกเมื่อมาถึง (ได้แค่นี้จริงๆค่ะ)

นางสาวกัญญ์ณณัญ สุขเศรษฐศิริ ม.4/11 25

# data[].attributes.body
ยกมามาท่าข้าม / แขวงปราณ
ปราณประหลาดลมฆาน / พี่ข้อง
แลว่านุชทรมาน / หมองสิ่ง ใดแม่
ทุกข์โรคหรือจักร้อง / ร่ำไห้หาเรียม ฯ
------------------------------------

ถอดความได้ดังนี้

ตอนนี้ยกทัพมาถึงตำบลท่าข้าม แขวงเมืองปราณบุรี(ประจวบคีรีขันธ์) ตอนนี้กล่าวในเชิงไสยศาสตร์เล็กน้อย คือว่า เมื่อมาถึงแขวงเมืองปราณ (นายนรินทร์) รู้สึกประหลาดที่ลมหายใจ (ลมปราณ) ขัดข้อง ให้นึกสงสัยว่าที่เป็นดังนี้ นางจะเกิดหม่นหมองอย่างหนึ่งอย่างใดกระมังหรือว่าจะมีทุกข์ มีโรค หรือร้องไห้ถึง

ศัพท์…
– ฆาน………..จมูก
– ลมฆาน….ลมหายใจ
– ข้อง….ขัด ไม่คล่อง
-----------------------------------------------
วิเคราะห์คุณค่า
มีการบรรยายถึงความรู้สึกเมื่อไปถึงแขวงเมืองปราณ
----------------------------------------------

นางสาวชมพูนุท ศรีสร้อย เลขที่26

# data[].attributes.headline
27.สามร้อยยอด

# data[].attributes.subject
27.สามร้อยยอด

# data[].attributes.body
ถึงสามร้อยยอดเงื้อมถึงสามร้อยยอดเงื้อม  งำทะเล

ทะเลจะหลากลมเห  หาดขว้ำ

สามร้อยคิรีเท  ทับอก เล่าฤๅ

ใจจะปลํ้าสุดปลํ้า  เสน่ห์น้องหนักทรวง ฯ
ถอดความได้ว่า : ได้ว่าตอนนี้มาถึงเขาสามร้อยยอด ซึ่งสูงกว่าทะเลมากๆ ทะเลมีคลื่นซัดเข้าฝั่งอย่างแรงเหมือนกับว่าจะทำให้ฝั่งนั่นพังไป เขาสามยอดนั่นคงจะทับอกอยู่ แต่ความหนักนั้นเกิดจากความรักในนางที่พยายามปลุกปล้ำเท่าไหร่ก็ยกไม่ได้

วิเคราะห์คุณค่า : มีการใช้พรรณนาโวหารที่อธิบายเกี่ยวกับบริเวณเขาสามยอด และมีการใช้อุปมาโวหารในตอนท้ายที่เปรียบเทียบความหนักของยอดเขากับความรักในนาง

ทิพย์อาภรณ์

# data[].attributes.body
ถอดความได้ว่า :
เมื่อพี่เดินทางถึงตำบลทุ่งโคแดง พี่สงสัยว่าเป็นทุ่งของโคป่าหรือว่าเป็นโคซึ่งเป็นพาหนะทรงของพระอิศวรอยู่เหนือหัว พระอิศวรน่าจะทำให้ความทุกข์ของเราหมดสิ้นไปได้ เราทั้งสองจากกันครั้งนี้ของพระอิศวรเป็นเจ้าทรงช่วยให้ข้าได้กลับไปรักกับนางอีก

วิเคราะห์คุณค่า :
- มีการใช้การเล่นเสียงสระ เห็นได้จากข้าความในบทประพันธ์ที่กล่าวว่า  " พระมาดอาจจักปลง " คือ มาด-อาจ มีการใช้ สระ -า เหมือนกัน
- มีการใช้อธิพจน์ คือการกล่าวเกินความจริง  เห็นได้จากข้าความในบทประพันธ์ที่กล่าวว่า  " โคอาสน์อิศวรองค์ อยู่เกล้า "  สามารถถอดความได้คือ "โคป่าหรือว่าเป็นโคซึ่งเป็นพาหนะทรงของพระอิศวรอยู่เหนือหัว "
- มีการใช้สาธกโวหาร คือการยกตัวอย่างมาอ้างให้เห็น เพื่อให้ผู้อ่านหรือผู้ฟังเข้าใจเรื่องราวได้ง่ายขึ้น เห็นได้จากข้าความในบทประพันธ์ที่กล่าวว่า  " โคอาสน์อิศวรองค์ อยู่เกล้า " ซึ่งมีการกล่าวยกตัวอย่างให้เห็นภาพชัดเจนสามารถถอดความได้คือ "โคซึ่งเป็นพาหนะทรงของพระอิศวรอยู่เหนือหัว "

# data[].attributes.headline
29.อ่าวนางรม

# data[].attributes.subject
29.อ่าวนางรม

# data[].attributes.body
ยกมาออกอ่าวน้ำ        นามนาง รมนา
นางบ่เห็นเห็นบาง        เปล่าเศร้า
ฉมนางชไมปราง         สมรมิ่ง กูเอย
ดินหื่นหอมฟ้าเร้า         รื่นร้างอภิรมย์ ฯ

ถอดความได้ว่า…ยกทัพมาถึงอ่าวตำบลบางนางรมมาถึงแล้ว แต่กลับเห็นแต่บาง ไม่พบนาง (สมชื่อตำบล) ก็ทำให้เปล่าใจ และเศร้าใจ ได้แต่กลิ่นหอมดังแก้มทั้งสองของน้องที่รัก ที่ได้กลิ่นหอมฟุ้งไปทั้งฟ้า และดินดังนี้ พอจะรู้สึกชื่นใจในยามที่จากนางมา

วิเคราะห์คุณค่า
ใช้รสวรรณคดีแบบสัลลาปังคพิสัย ใช้แสดงถึงด้านอารมณ์ ความคิดถึงคนึงหาคนรักที่จากมา เช่น ดินหื่นหอมฟ้าเร้า         รื่นร้างอภิรมย์
แปลว่า ที่ได้กลิ่นหอมฟุ้งไปทั้งฟ้า และดินดังนี้ พอจะรู้สึกชื่นใจในยามที่จากนางมา

ปาณิสรา 29

# data[].attributes.body
๏ บางสะพานสะพาดพื้น สะพานทอง
ฤๅสะพานสุวรรณรอง          รับเจ้า
อ้าโฉมแม่มาฉลอง          พิมพ์มาศ นี้ฤๅ
รอยร่อนเหนือบ่าเบ้า          แบบเนื้อนพคุณฯ

ถอดความได้ว่า : ตำบลบางสะพานมีสะพานทองพาดอยู่เต็ม อาจหมายถึงสะพานที่พาดไว้สำหรับลงไปร่อนทอง สะพานทองเหล่านี้เขาทำไว้รับน้องหรือว่าน้องเคยมาหล่อตัวในเบ้าทองที่นี่ น้องจึงสวยยิ่งนัก พี่จึงยังเห็นเศษทองที่ล้นเบ้า เมื่อคราวที่ตัวน้องมา

วิเคราะห์คุณค่า :
การเล่นคำซ้ำ คือคำว่า สะพาน และมีการเล่นเสียงพยัญชนะ

เปมิกา 30

# data[].attributes.headline
31.ขามสาวบ่าว

# data[].attributes.subject
31.ขามสาวบ่าว

# data[].attributes.body
๏ เห็นขามสาวบ่าวต้น    เคียงกัน
สาวบ่าวปลูกสำคัญ            คู่สร้าง
เสมอเรียมร่วมรักขวัญ         เมืองมิ่ง แม่ฤๅ
สองประสิทธิ์สัตย์อ้าง          ปลูกไว้กลางใจ ฯ

แปล
เมื่อมาถึงตำบลขามสาวบ่าว กล่าวถึงไว้ได้เห็นต้นมะขามที่บ่าวสาวคนรักคู่หนึ่งได้ปลูกเอาไว้เคียงคู่กัน พร้อมขอคำธิฐานให้ได้ครองคู่กัน ดั่งเป็นการปลูกความความซื่อสัตย์ ความไว้ใจแก่กันและกันไว้กลางใจของทั้งสอง

วิเคราะห์คุณค่า
มีการใช้สัมผัสพยัญชนะตัว ร เรือ ในบทนี้ เล่นคำไวพจน์และการเอ่ยถึงการครองคู่กันที่มีความซื่อสัตย์และไว้วางใจ อาจจะเปรียบเทียบถึงความรักของตนหรือกับบุคคลทั่วไปก็ได้ แต่มันคือสิ่งที่คู่รักควรมีให้กันและกัน โรแมนติกมากเลยค่ะ

นางสาวพรนิภา คำปุก 4/11 - 31

# data[].attributes.body
๏ ยกมามาอกไหม้  ทรมาน
ถึงที่นามละหาน  อู่แห้ง
นุชเอยจักหาธาร  ทาอก พี่แม่
อู่ก็แล้งชลแล้ง  อกแล้งลืมงาย ฯ
--------------------------------------------
ถอดความได้ว่า.... ตอนนี้มาถึงตำบลอู่แห้ง
น้องก็หาน้ำมาลูบอกให้พี่ พอเวลาเช้าน้ำก็เเห้ง
(ถ้าผิดก็ขอโทษด้วยนะคะ เพราะหนูก็งงๆ55)
--------------------------------------------
วิเคราะคุณค่า
มีการเล่นคำซ้ำคำคำว่า เเล้งมีการใช้คำไวพจน์
คำว่า"นุช"

ภัทรลภา วรรณา 32

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.headline
33.เขาหมอนเจ้า

# data[].attributes.subject
33.เขาหมอนเจ้า

# data[].attributes.body
หมอนเจ้าเขาเทพไท้ สถิตสิง
คิดคู่เขนยอรอิง ร่วมร้าง
เขนยทองทอดกายพิง พูนเทวษ ฤๅแม่
นอนจะแนบเขนยข้าง คู่เนื้อเรียมถนอม ฯ
ถอดความได้ว่า
มาถึงตำบลเขาหมอนเจ้า ที่เขาลูกนี้มีเทพารักษ์สิงอยู่
ให้คิดถึงหมอนที่พี่และน้องหนุนร่วมกันและพี่ก็ร้างหมอน เวลานี้น้องคงจะทอดกายพิงหมอนอยู่ด้วยความเศร้าโศกกระมัง เวลานอน น้องก็คงได้แต่นอนแนบหมอน และ ก็จะมีแต่หมอนเท่านั้น ที่จะเป็นคู่ของน้องที่รักของพี่
วิเคราะห์คุณค่า
ใช้รสวรรณคดีแบบสัลลาปังคพิสัย ใช้แสดงถึงโศกเศร้าที่จากคนที่รักไป ความคิดถึงช่วงเวลาที่อยู่ด้วยกัน เช่นวรรค คิดคู่เขนยอรอิง ร่วมร้าง
เขนยทองทอดกายพิง พูนเทวษ ฤๅแม่ เป็นการคิดถึงช่วงเวลาที่นอนอยู่ร่วมกัน

# data[].attributes.body
โพธิ์สลับโพธิ์เทพไท้...เทพา พ่อฤา
เอาพระโฆษผยองยา........สวาทชู้
อาราธน์พระเอยอา...........รักษ์เร่ง ราพ่อ
เชิญช่วยพาสมรู้...............รสน้องแรมนาน
ถอดความ
ตำบลโพธิ์สลับ พอมาถึงตำบลนี้ ก็นึกถึงพระโพธิ์เทพารักษ์ในเรื่องสมุทรโฆษ เนื้อเรื่องนั้นว่า พระสมุทรโฆษไปประพาสป่า ไปประทับแรมใต้ต้นโพธิ์ ก่อนบรรทมได้กล่าวบวงสรวงพระโพธิ์เทพารักษ์ พระโพธิ์ได้ยินคำบวงสรวงก็เกิดเมตตา ครั้นพระสมุทรโฆษบรรทมหลับ ก็อุ้มพระสมุทรโฆษไปสมนางพินทุมดี ธิดาแห่งกรุงรมยนคร ครั้นถึงเวลาใกล้รุ่ง พระโพธิ์เทพารักษ์ก็กลับไปอุ้มพระสมุทรโฆษซึ่งกำลังหลับอยู่บนแท่ กลับมาไว้ที่รถตรงใต้ต้นโพธิ์ ครั้นเวลารุ่งเช้า นางพินทุมดี และพระสมุทรโฆษต่างก็คร่ำครวญหากัน นางพินทุมดีนั้นมีพี่เลี้ยงชื่อ ธารี เป็นหญิงมีฤทธิ์ ครั้นทราบว่านางพินทุมดีโศกเศร้าเรื่องอะไร ก็เหาะไปพาพระสมุทรโฆษมาให้ได้พบกับนาง

# data[].attributes.body
๑๐๒

๏ ลับยักษ์ลับเยาวให้ | เรียมหา แม่แฮ
ฤๅอสุรพาลพา | แวะเว้น
ลับหลังพี่ลับตา | แสนโยชน์
รำลึกลับนุชเร้น | ร่วมรู้ในใจ ฯ

ถอดความได้ว่า
ถึงตำบลลับยักษ์ ก็ยังคอยมองหาน้องอยู่ หรืออสูรยักษ์นั้นลักพาตัวน้องไปในที่ลับตาไกลจากพี่ไปแสนโยชน์ แต่ถึงแม้จะจากกันไกล ก็ยังคงรำลึกได้สิ่งที่รู้กันเพียงเราสองคน

คุณค่าด้านวรรณคดี
มีการใช้คำซ้ำ ได้แก่'ลับ'ยักษ์'ลับ'เยาวให้ และ 'ลับ'หลังพี่'ลับ'ตา
มีการเล่นเสียงพยัญชนะตัว ล
มีการใช้พรรณนาโวหาร

# data[].attributes.body
ยากมาเมืองแม่น้ำ....ใจหมอง
เมืองก็ศูนย์กลสอง............สวาทว้าง
ขวัญเมืองอยู่เมืองครอง.....ใจเครา พี่ฤา
ฤาพี่จากมาค้าง................ขวบแล้วนางลืม
บาท ๑ มาถึงเมืองเเม่น้ำก็รู้ไม่ค่อยสบายใจ
บาท ๒ เมืองตรงนี้ก็เสียไปแล้ว เหมือนกับความรักเราทั้ลสอง
บาท ๓น้องอยู่ที่เมืองจะคอยพี่อยู่ไหม
บาท ๔หรือการที่พี่จากมาตั้งเเต่ปีนั้นทำให้น้องลืมพี่เเล้ว
คุณค่า:เห็นถึงความรักจริงของคนสองคน

# data[].attributes.body
อู่สะเภาพาณิชใช้            ใบคลา
ทุกข์พี่พ้นเภตรา              เลื่อนโล้
จากสมรแม่เสมอมา         กลางสมุทร
แลบ่เห็นตระหลิ่งโอ้         อกคว้างกลางชล

มาถึงตำบลอู่สะเภา พวกพ่อค้าที่ใช้เรือแล่นใบเดินทางไป  ทุกข์ของพี่ยิ่งกว่าเรือที่แล่นไปนั้นเสียอีก พี่จากนางมานี้เปรียบเหมือนมาอยู่กลางทะเล
มองไม่เห็นตลิ่ง มาเคว้งคว้างอยู่กลางทะเล

วิเคราะห์คุณค่า
การใช้คำโดยการเปรียบเทียบคำที่เรียกสิ่งๆหนึ่งโดยใช้คำที่มีความคล้องจองและความหมายคล้ายคลึงกัน
- พาณิช........พ่อค้า พาณิชย์ - การค้าขาย
- เภตรา.........เรือ
- โล้...............ทำให้แล่นไป โล้เรือ
- ตระหลิ่ง.......ตลิ่ง แผลง ต เป็น ตระ

น.ส.วิภาวี อริยะมนตรี ม.4/11 เลขที่ 37

# data[].attributes.body
๑๑๑

๏ ลงลุแก่งตุ่มตั้ง | โศกา
แสนตุ่มตวงชลนา | พี่พ้น
กลืนโศกสุดอกอา | ดูรเทวษ วายเลย
ซับแต่สายเนตรล้น | ลูบร้อนฤๅเย็น ฯ
ถอดได้ว่า….เมื่อมาถึงตำบลแก่งตุ่ม ก็ได้แต่เศร้า น้ำตาที่ไหลออกมาแม้จะเอาตั่มตั้งแสนมาตวงก็ไม่พอ ได้แต่คอยซับน้ำตาที่ไหลออกมา ใช้น้ำลูบตัวก็ร้อน ไม่รู้สึกเย็นตัวเลย
วิเคราะห์คุณค่า
บทนี้มีการสรรคำต่างๆมาแต่ง และมีการใช้ภาพพจน์

# data[].attributes.body
คุลาตีอกไห้          หาใคร
นามจึงปรากฏใน       แก่งนี้
เจ็บจากพี่เจ็บใจ         เจ็บยิ่ง เจ็บฤา
เจ็บบ่ปานกูลี้              ลาดข้อนทรวงครวญฯ

ถอดความได้ว่า.....ตำบลแก่งคุลาตีอก คุลาตีอกร้องไห้หาใครหรือจึงมีชื่อปรากฏที่แก่งนี้ การที่พี่จากมานั้น เจ็บยิ่งกว่าสิ่งใดๆ เจ็บอะไรก็ไม่เท่ากับที่ต้องจากนางมา ต้องมาตีอกด้วยความทุกข์

คุณค่าด้านวรรณค.....โดยมีการเล่นคำบทที่3-4 คือคำว่า "เจ็บ"

นางสาวศิรภัสสร ธรสินธุ์ ม.4/11 เลขที่40

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.body
๏ สงสัยด้วยแก่งแก้ว   สงสาร
จากสิ่งใดใดราญ         ร่นร้อง
แก่งเกิดวิการดาล        ดุจอก พี่ฤๅ
เรียมก็โศกาก้อง          แก่งแก้วกันแสง ฯ

ถอดความได้ว่า....เมื่อเดินทัพมาถึงแก่งแก้วสงสารก็สงสัยชื่อแก่งนี้ว่าทำไมถึงชื่อแก่งแก้วสงสาร   แก่งแก้วสงสารนี้ คงจะมีน้ำไหลเสียงซู่ซ่า นายนรินทร์จึงคิดว่าเป็นแก่งที่ร้องไห้หรือว่าเกิดความเดือดร้อนเหมือนอย่างอกของพี่พี่ก็ร้องไห้ก้องไป เช่นเดียวกับแก่งแห่งนี้เหมือนกัน

วิเคราะห์คุณค่า
มีการใช้บุคลาธิษฐานคือการเปรียบสถานที่แก่งแก้วนี้ให้เหมือนอาการของมนุษย์คือการร้องไห้

นางสาวสุรีพร สมใจนึก ม.4/11 เลขที่41

# data[].attributes.headline
03.คลองบางกอกใหญ่

# data[].attributes.subject
03.คลองบางกอกใหญ่

# data[].attributes.body
มาคลองบางกอกกลุ้ม       กลางใจ
ฤาบ่กอกหนองใน             อกช้ำ
แสนโรคเท่าไรไร              กอกรั่ว ราแม่
เจ็บรักแรมรสกล้ำ             กอกร้อยฤาคลาย

ถอดความว่า
พอเดินทางมาถึงคลองบางกอก ก็รู้สึกชอกช้ำระกำคิดถึงนาง

คุณค่าวรรณคดี
บทนี้เล่นคำ กอก
บาท๑....คือ มะกอก
บาท๒....คือ ดูดออก

นายวรพรต อร่ามเลื่อม ม.4/11 เลขที่ 3

# data[].attributes.attachment_link.title
คลองบางกอกใหญ่

# data[].attributes.body
ถึงชรอํ่าชรอุ่ม[๒๐]ห้อง เวหา หนเอย
คิดอรแมกเมฆมา กลัดไว้
ฤๅเขาชรอ่ำ๒อา ดูรเทวษ
เป็นชรอุ่มฟ้าไข้ ข่าวน้องนางตรอม ฯ

# data[].attributes.body
บ้านแหลมเรือพี่เลี้ยว    คลองจร
ระลึกคมแหลมศร         เนตรน้อง
เสียวทรวงพี่โอยอร       อกแตก ตายแม่
สุดสอดสายเนตรต้อง    แม่ตั้งตาคอย ฯ
ถอดความ..
เรือของพี่มาถึงตำบลบ้านแหลม ก็เลี้ยวเข้าคลอง ชื่อตำบลนี้ชวนให้พี่คิดถึงตาอันแหลมคมของน้อง เมื่อคิดดังนี้ก็ให้เสียวใจ ระลึกถึงน้อง แทบอกของพี่จะแตกอยู่แล้ว พี่ได้แต่ตั้งตาคอยน้อง และมองค้นหาน้องไปจนสุดสายตาของพี่
วิเคราะห์คุณค่า
บรรยายถึงความรู้สึกคิดถึงคนรัก

นายภากร บรรจง 20

# data[].attributes.headline
18คลองย่านซื่อ

# data[].attributes.subject
18คลองย่านซื่อ

# data[].attributes.body
มาคลองย่านซื่อซ้ำ | พิศวง
ซื่อตลอดย่านเดียวตรง | รวดริ้ว
ใจคิดคู่ครองคง | รักแม่ นะแม่
ไป่ตลอดเลยพลิ้ว | พลัดน้องมาไกล ฯ
ถอดได้ว่า   คลองสามสิบสองคดนั้นเป็นคลองที่คดเคี้ยว ถึงตอนเลี้ยวคลองครั้งใด พี่คิดว่าได้เดินทางย้อนกลับหลังร่ำไป พี่จึงตั้งตามองหาน้อง แต่มองไม่เห็น ด้วยตลิ่งบัง พี่ก็ได้แต่นั่งเฝ้าจ้องทางตลิ่งตะลึงอยู่ จนลืมเคี้ยวหมาก

# data[].attributes.headline
48 แม่กลองปากน้ำ

# data[].attributes.subject
48 แม่กลองปากน้ำ

# data[].attributes.body
แม่กลองกลองบ่ได้      ยินดัง
รัวแต่กรประนัง             หนึ่งค้อน
ทรวงพี่แผ่เพียงหนัง     ขึงขอบ กลองเอย
กลองบ่ข้อนเรียมข้อน   อกแค้นคะนึงโฉม ฯ

ถอดความได้ว่า
มาถึงตำบลแม่กลอง แต่ไม่ได้ยินเสียงกลอง ใช้มืออันเปรียบดังค้อน ระดมตีอกตนเอง ซึ่งเปรียบเหมือนหนัง ที่แผ่ขึงหน้ากลอง กลองไม่ได้ถูกใครตี แต่ตีอกตนเองด้วยความคิดถึงเมีย

นัทธพงศ์ เจริญรักษ์ ม.4/11 เลขที่ 19

# data[].attributes.headline
15.ตำบลท่าจีน

# data[].attributes.subject
15.ตำบลท่าจีน

# data[].attributes.body
ท่าจีนจีนจอดถ้า.........คอยถาม ใดฤา
จีนช่วยจำใจความ.............ข่าวร้อน
เยียวมิ่งแม่มาตาม............เตือนเร่ง ราแม่
จงนุชรีบเรียมข้อน............เคร่าถ้าจีนคอย

# data[].attributes.headline
10.บางหัวกระบือ

# data[].attributes.subject
10.บางหัวกระบือ

# data[].attributes.body
หัวกระบือกบิล[๑๐] ราชร้า รณรงค์ แลฤา
ตัดกบาลกระบือดง เด็ดหวิ้น[๑๑]
สืบเศียรทรพีคง คำเล่า แลแม่
เสมอพี่เด็ดสมรดิ้น ขาดด้วยคมเวร ฯ

บทนี้ กรมหมื่นพิทยาฯ ว่าเป็นโคลงที่ดีเยี่ยมบทหนึ่งของ นายนรินทร แต่พระองค์ท่านสงสัยคำว่า กบินทร ซึ่งแปลว่า พญา-ลิง (หมายถึงพญาพาลี) ถ้าเป็นดังนี้ คำว่า กบินทรราชก็กลายเป็น พญา ซ้อนกันสองคำ ท่านว่า ตามฉบับสมุดไทยเขียน กบิล แปลว่า ลิง กบิลราช แปลว่า พญาลิง

โคลงนิราศนรินทร์บทนี้ เป็นบทที่มี “ เสียงกวี” โอ่อ่าที่สุดอีกบทหนึ่งซึ่งเป็นที่ยกย่องอย่างสูง นายนรินทรธิเบศร์ เดิมชื่อ อิน รับ ราชการเป็นมหาดเล็กฝ่ายพระราชวังบวรได้รับพระราชทานยศเป็นหุ้มแพรมี บรรดาศักดิ์เป็นนายนรินทรธิเบศร์ แต่งหนังสือโคลงเล่มนี้เมื่อคราวตามเสด็จสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ เสด็จยกกองทัพหลวงไปปราบพม่าข้าศึกซึ่งยกลงมาตีเมืองถลางและเมืองชุมแพร เมื่อต้นรัชกาลที่๒ ในปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๕๒ โดยเส้นทางน้ำเข้าคลองด่านแล้วผ่านย่าน “ หัวกระบือ” ปัจจุบันนี้บ้านหัวกระบือมีคลองหัวกระบือและวัดศีรษะกระบือ (แต่ชาวบ้านยังคงเรียกวัดหัวกระบือ)อยู่ในแขวงท่าข้าม เขตบางขุนเทียน กรุงเทพฯ มีทางแยกจากถนนสายธนบุรี-ปากท่อตรงกิโลเมตรที่ ๗ ไปชายทะเลบางขุนเทียนผ่านเข้าบ้านหัวกระบือได้สะดวก นอกจากโคลงนิราศนรินทร์แล้ว ยังมีโคลงนิราศตามเสด็จทัพลำน้ำน้อย ของพระยาตรัง กล่าวถึงอีกดังนี้