# data[].attributes.body
Najwięcej wody zgromadzone jest w lodowcach i lądolodach. Czy wiesz, co stałoby się, gdyby cały lód się stopił?

# data[].attributes.attachment_link.title
Co by było gdyby stopiły się wszystkie lodowce Ziemi?

# data[].attributes.body
Aby mogły powstać lodowce, konieczne jest istnienie zagłębień lub płaskowyżów położonych powyżej granicy wieloletniego śniegu

# data[].attributes.body
Lekcja zdalna pani Emilii Majewskiej z  IX LO im. Kazimierza Jagiellończyka w Toruniu

# data[].attributes.body
Najbardziej ruchliwą składową wód lądowych są rzeki.

# data[].attributes.body
+ zlewisko
+ dorzecze
+ zlewnia
+ dział wodny
+ system rzeczny
+ obszar bezodpływowy

# data[].attributes.body
Wyjaśnienie pojęć

# data[].attributes.body
zlewisko Morza Czarnego

# data[].attributes.body
dorzecze Łaby

# data[].attributes.body
Ustrój rzeki to, podobnie jak klimat, ustalany na podstawie wieloletnich obserwacji rytm wahań stanów wody w rzece, wielkości przepływów i okresów zlodzenia. Są one związane ze sposobem zasilania rzeki w wodę, który uzależniony jest głównie od klimatu.

# data[].attributes.body
Oddzielenie rzeki Casiquaire od Orinoko i dopłynięcie do Negro.
A - mapka lokalizacyjna dorzeczy Orinoko i Amazonki;
B - widok powiększony połączenia naturalnym kanałem dwóch dorzeczy;
C - średnie przepływy  w począt-kowym i końcowym odcinku Casiquaire na tle przepływów
w Orinoko.

# data[].attributes.body
Przykład skrzyżowania rzek

# data[].attributes.body
fajny projekt WWF

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mówiąc o rzece, najczęściej myślimy o wodzie, która w tej rzece płynie. Czasami przypominamy sobie, że rzeka to także koryto, czyli to, w czym owa woda płynie. Dużo rzadziej jednak zdajemy sobie sprawę, że rzeka to cały złożony ekosystem wraz z szeroką doliną, a jej trwałość i wartość przyrodniczą musimy rozważać pamiętając o jej ciągłości w czasie i przestrzeni.

Rzeka pełna życia, to nie tylko ta, w której spotkamy dużo roślin i zwierząt, ale przede wszystkim to rzeka, gdzie mogą swobodnie odbywać się wszystkie procesy, które tę rzekę (wraz z doliną) tworzą. Jednym z najważniejszych elementem trwałości rzeki są procesy fluwialne, czyli ciągłe procesy wymywania (erozji) oraz akumulacji - odkładania materiału niesionego przez rzekę. Zazwyczaj górny bieg rzek związany jest z procesem erozji, środkowy z erozją koryta oraz akumulacją na terenach zalewowych, oraz dolny bieg, gdzie przeważają procesy akumulacji (Grafika 1).

Swobodnie płynące rzeki ukształtowały się w warunkach nieograniczonych procesów fluwialnych. Człowiek, w wyniku swojej działalności zaburza te procesy: wylesianie terenów w górnym biegu rzek zwiększa proces erozji i dostarczanie materiału do rzeki. Z kolei budowa tam, jazów czy progów powoduje najczęściej całkowite zatrzymanie rumowiska po jednej stronie przetamowania. Rzeka po drugiej stronie tamy, pozbawiona dostarczanego rumowiska, ulega silnej erozji, którą wyrównać mogłoby tylko ponowne dostarczenie rumowiska (spójrz na Grafikę 2).

Tak samo przyspieszenie spływu wody wpływa na zwiększenie wymywania i zmianę warunków panujących w rzece. Może to się odbywać w wyniku prostowania koryt, przekopywania i betonowania koryt, czy zawężenia koryta w wyniku budowy tam częściowo przegradzających rzekę (tzw. główek lub ostróg).

Rzeka utrzymana w naturalnym stanie powinna mieć możliwość, aby coroczne wezbrania zalewały jej dolinę. Dzięki temu woda może zasilić odcięte starorzecza, nanieść żyzne namuły na łąki, zasilić w wodę lasy łęgowe (Grafika 3). Obszary pod silnym wpływem wody, co prawda dużo trudniej dostępne dla ludzi, są miejscem życia wielu organizmów, które bez wody nie są w stanie funkcjonować.

Rzeka utrzymana w naturalnym stanie powinna mieć możliwość, aby coroczne wezbrania zalewały jej dolinę.

Starorzecza są najbardziej widocznym śladem dynamicznego charakteru rzeki. W odpowiednich warunkach procesy tworzenia i zanikania starorzeczy są ciągłe. Nieustannie rzeka wymywa materiał z jednego brzegu, odkładając go na drugim, aż w końcu „znajdzie" sobie nowe koryto. Dopiero regulacje rzek i prostowanie koryt zaburzają te procesy (Grafika 4). Trzeba pamiętać, że przywracanie rzeki do naturalnego stanu jest wielokrotnie bardziej kosztowne, niż zniszczenie naturalnie płynącej rzeki.

Także roślinność porastająca brzegi ma duży wpływ na procesy zachodzące w rzece. Drzewa i krzewy stabilizują brzeg rzeki w sposób naturalny, a w przeciwieństwie do sztucznych umocnień, tworzą jednocześnie miejsca rozrodu i schronienia dla zwierząt, np. ptaków lub owadów. Dodatkowo ocieniają wodę, ograniczając nadmierny rozwój roślinności, co prowadzi m.in do zmniejszenia ilości tlenu w wodzie. Rośliny działają jak filtry, pochłaniając nawozy sztuczne (biogeny) przedostające się do rzeki z pól uprawnych. Dzięki temu zapobiegają lub ograniczają proces eutrofizacji, czyli „przeżyźnienia" (tak jak na Grafice 5). Już 10-15 metrowy pas drzew jest w stanie przechwycić nawet do 80% biogenów spływających w kierunku rzeki.

Nie możemy także zapomnieć o ogromnych możliwościach retencjonowania wody, czyli zdolności do gromadzenia wodny i przetrzymywania jej przez dłuższy czas. W okresach silnych opadów lub roztopów, naturalna dolina rzeczna wraz ze starorzeczami i terenami podmokłymi jak gąbka gromadzi wodę, by następnie powoli i stabilnie oddawać ją środowisku. Przyspieszanie spływu wody w wyniku prostowania i „betonowania" koryt, połączone z zawężeniem dolin rzecznych w wyniku obwałowań prowadzi do postępującego zwiększenia ryzyka powodziowego i w dłuższym czasie zwiększa, zamiast zmniejszać, problemy wywoływane powodziami.

Ekosystem rzeczny jest niesłychanie złożony i funkcjonuje w ciągłej dynamice i równoważeniu się wielu procesów. Zaburzenie nawet jednego z nich prowadzi w konsekwencji do postępującego niszczenia kolejnych jego elementów. Każda ingerencja w dno rzeki, każde przekopanie lub usunięcie roślinności, czy też odcięcie starorzecza, wpływa na pozostałe elementy złożonego „organizmu" rzeki.

# data[].attributes.attachment_link.title
Artykuł: O rzece, czyli nie tylko o wodzie - Strażnicy rzek WWF

# data[].attributes.attachment_link.description
Rzeka pełna życia, to nie tylko ta, w której spotkamy dużo roślin i zwierząt, ale przede wszystkim to rzeka, gdzie mogą swobodnie odbywać się wszystkie procesy, które tę rzekę (wraz z doliną) tworzą. Jednym z najważniejszych elementem trwałości rzeki są procesy fluwialne, czyli ciągłe procesy wymywania (erozji) oraz akumulacji - odkładania materiału niesionego przez rzekę.

# data[].attributes.body
Dowiesz się skąd się wzięła woda w litosferze i jak wydostaje się na powierzchnię.

# data[].attributes.body
Czy wiesz, że niektóre z wód podziemnych znajdują się tam od setek milionów lat? Inne samoczynnie wypływają na powierzchnię Ziemi. Prezentacja pomoże zrozumieć jak to działa.

# data[].attributes.body
autor: Piotr Burkiewicz

# data[].attributes.body
Wykonaj zadania na stronie Scholaris. Znajdziesz tu także wytłumaczenie niektórych pojęć.

# data[].attributes.body
Nazywa się je naturalnymi zbiornikami rencjonującymi wodę. Ale czy wiesz w którym jeziorze na świecie jest najwięcej wody słodkiej? Poszukaj informacji na ten temat.

# data[].attributes.body
Rozwiąż quiz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powierzchniowymi wodami stojącymi, które nie są jednocześnie morzami, są jeziora. Mają nie tylko duże znaczenie krajobrazowe i biologiczne, ale coraz częściej wykorzystuje się je w gospodarce.
Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)
Hydrosfera

IV Jeziora na Ziemi

Dział hydrologii zajmujący się jeziorami to limnologia. Jeziorem nazywamy naturalny lub sztucznie utworzony zbiornik (zagłębienie terenu zwane także misą jeziora) - wypełnione wodą. Tym co odróżnia jeziora od mórz jest brak połączenia i wymiany wód z Wszechoceanem (czy to bezpośrednio czy z pośrednictwem innego morza). Niektóre bardzo duże jeziora (np. Morza Martwe, Morza Aralskie, Morze Kaspijskie) nazywamy morzami, choć w rzeczywistości są one jeziorami.

Liczba jezior na świecie mierzona jest w milionach, a ich łączna powierzchnia to około 2,5 mln km², co stanowi 1,7% powierzchni lądów. Rozmieszczenie jezior jest nierównomierne, ponieważ czas ich życia jest przeważnie krótki. Jeziora występują na wszystkich kontynentach, nawet na Antarktydzie (niezamarznięte). Szczególna koncentracja jezior dotyczy obszarów oddziaływania lądolodów i lodowców górskich. Stąd w północnej Europie, północnej Azji i północnej Ameryce Północnej występują liczne zbiorniki tego typu, podobnie w południowej części Ameryki Południowej (Patagonia). Obszar zasobny w jeziora (i rozmaite formy terenu) związane z ostatnim zlodowaceniem nazywamy pojezierzem. Najwięcej (60% wszystkich) jezior znajduje się w Kanadzie.

Ciekawym, a nieznanym powszechnie faktem jest, że jeziora istnieją krótko. W wyniku pojawiania się w nich życia, stopniowo zarastają i zanikają.
1. Typy genetyczne jezior
Najważniejszą klasyfikacją jezior, jest ich podział ze względu na sposób powstania (pochodzenie misy jeziora).

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://ars.els-cdn.com/content/image/1-s2.0-S0033589403000656-gr1.gif
https://www.telegraph.co.uk/content/dam/Travel/2017/October/crater-bosumtwi.jpg?imwidth=450
https://www.researchgate.net/profile/John_King8/publication/229720686/figure/fig4/AS:668748935602189@1536453579693/An-aerial-photograph-of-Lake-Bosumtwi-from-the-southeast-taken-in-September-2004.png

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.google.pl/maps/
https://i.wpimg.pl/600×400/i.wp.pl/a/f/jpeg/34203/tanganika_nasa_600.jpeg; https://www.researchgate.net/profile/Andrew_Cohen7/publication/272932995/figure/fig1/AS:340374653554698@1458163049280/Elevation-map-of-East-Africa-with-bathymetries-of-Lake-Tanganyika-Lake-Turkana-and-Lake.png

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.google.pl/maps/
https://www.wantedinrome.com/i/gallery-zoom/storage/uploads/2014/08/qp37a4ps4.jpg
https://www.researchgate.net/profile/Piero_Guilizzoni/publication/227164526/figure/fig1/AS:668944037851136@1536500095160/Bathymetric-map-of-Lago-Albano-showing-core-locations-1-6-and-correlation-between-the.png
https://d3i71xaburhd42.cloudfront.net/3b5e03543e26060075f0e3686ce9ee7bd01ea71f/2-Figure1-1.png
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/08/Lake_towada_landsat.jpg
http://www.mappery.com/maps/Lake-Sevan-water-levels-Map.mediumthumb.gif
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Sevan_Armenia_%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.jpeg

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.mdpi.com/water/water-10-01428/article_deploy/html/images/water-10-01428-g001.png
https://ecoinflab.okologia.mta.hu/sites/ecoinflab.okologia.mta.hu/files/45_17_TER_20150512_0924_true_250m%20copy_0.jpg

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.google.pl/maps/
https://www.iliveunderwater.com/img/localization/1702/photos/przyroda-jezioro-mamry.jpg
http://www.gosciniechancza.pl/images/gallery_frontpage/04.jpg
https://konkurs.natgeotv.com/timthumb.php?&src=%2Fimages%2F800%2F2ccd78afec7c4fca2a3767e220ae64f56e91b819cd9f2be3c6703260b818841b.jpg&w=350&h=324&zc=1

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.google.pl/maps/
https://www.researchgate.net/profile/Lasta_Slavicek/publication/308000934/figure/fig1/AS:405491164434450@1473688035474/Bathymetry-of-the-Prosce-lake-left-and-the-Kozjak-lake-right-derived-from-depth_W640.jpg
https://www.plitvice-lakes.info/wp-content/uploads/proscansko-jezero-lake-panorama-plitvice1-1024×609.jpg

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
http://aquazone.com.pl/wp-content/uploads/2010/09/czer_bat.bmp
https://www.google.pl/maps/
https://miastojestnasze.org/wp-content/uploads/2019/07/czerniak.jpg

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.gospodarkamorska.pl/article_thumb2/65242/780/425/0/mapa.jpg
https://www.google.pl/maps/
http://przestrzenna.sar.pl/wp-content/uploads/sites/3/2015/11/Jezioro-Dabie_sierpien_6_2013_rok.jpg

Źródło: Opracowanie własne, grafiki:
https://www.google.pl/maps/
https://www.apartamentyplazowe.pl/wp-content/uploads/2015/12/jezioro-lebsko-620×275.jpg

Innymi, mniej istotnymi typami są:

Eoliczne (wydmowe) - niewielkie i płytkie, powstają w w zagłębieniu między wydmami śródlądowymi po wywianiu materiału skalnego np. Teke w Kazachstanie.

Bagienne - niewielkie, powstają w zagłębieniu o utrudnionym odpływie, silnie zarastające, zwykle tak małe, że nienazwane.

Osuwiskowe - niewielkie o zróżnicowanym kształcie i głębokości, powstają po odcięciu doliny przez obrywy lub osuwiska skalne np. Jeziorka Duszatyńskie w Polsce.

Maary - podtyp jezior wulkanicznych powstały w lejkowatym zagłębieniu po dawnym wulkanie eksplozywnym otoczonym przez wał tufowy np. Laach Mar w Niemczech.

Biogeniczne - powstają w skutek zatamowania biegu rzeki przez tamę zbudowaną przez bobry, są niewielkie płytkie i mają zróżnicowany kształt, z reguły nie mają nazw.

Lagunowe - podobne do przybrzeżnych, ale mają co najmniej tymczasowe połączenia z morzami, płytkie przybrzeżne zbiorniki najczęściej równoległe do brzegu np. Lagoa dos Patos w Brazylii.

Limanowe - w przeciwieństwie do lagunowych i przybrzeżnych, często ustawione są poprzecznie do linii brzegowej. Limanem jest zbiornik odcinka ujściowego cieku, któremu piaszczysty wał odciął lub poważnie ograniczył ujście do morza. Np. Tiligulski Liman.

Podlodowcowe - szczególny typ jezior występujący na obszarach polarnych, głównie na Antarktydzie, głęboko pod powierzchnią lądolodu. Mimo ujemnych temperatur są to jeziora niezamarzające, ze względu na wysokie ciśnienie. Np. Wostok na Antarktydzie.

Antropogeniczne - jezioro sztucznie stworzone przez człowieka, jeziora tego typu cechuje olbrzymie zróżnicowanie. Może mieć charakter zbiornika zaporowego z wybudowaną tamą, sztucznie wykopanego zbiornika retencyjnego lub wypełnienia wodą dawnego terenu pokopalnianego. Zbiorniki zaporowe mają najbardziej nieregularny kształt i wypełniają koryto rzeki. Dobrymi przykładami są: Mead na rzece Kolorado (Zapora Hoovera), jezioro Nasera na Nilu, Kariba na Zambezi czy Jezioro Solińskie na Sanie. Zbiorniki retencyjne w zależności od sposobu ich utworzenia, mają mniej lub bardziej regularny charakter (mogą wykorzystywać naturalne lub sztuczne zagłębienia terenu). Zbiorniki zaporowe i retencyjne cechują też duże wahania wysokości poziomu wody. Zbiorniki pokopalniane najczęściej mają czworokątny lub kolisty kształt oraz są względnie głębokie.

Wiele znanych, dużych jeziorach jest w istocie jeziorami poligenetycznymi tzn. takimi, które mają co najmniej dwa główne czynniki, które wpłynęły na ukształtowanie ich misy. Są to np:

Jezioro (Morze) Kaspijskie - reliktowo-tektoniczne

Bajkał - tektoniczno-reliktowe

Czad - tektoniczno-eoliczne

Michigan, Huron, Erie, Górne i inne jeziora systemu Wielkich Jezior oraz sąsiadujące jeziora Ameryki Północnej - tektoniczno-polodowcowe

Morskie Oko - polodowcowe typu cyrkowo (karowo)-morenowego

Maracaibo - tektoniczno-lagunowe, w rzeczywistości zatoka morska

Titicaca - tektoniczno-reliktowe

2. Inne podziały jezior
Istnieje szereg innych niż według typu genetycznego, podziałów jezior ze względu na różne czynniki.

1) Podział jezior ze względu na zasilanie

Jeziora stałe - wypełnione wodą przez cały rok

Jeziora okresowe - wypełnione wodą przez część roku np. w porze deszczowej

Jeziora epizodyczne - niezwykle rzadkie, pojawiające się tylko po gwałtownych opadach

2) Podział jezior ze względu na ruch wody

Jeziora ze względu na ruch wody

Źródło: Opracowanie własne - Dominika Szymczak

Jeziora odpływowe - są źródłami rzek - nic do nich nie wpływa, ale wypływają z nich cieki wodne.

Jeziora przepływowe - z jednej strony wpływają do nich cieki (zasilanie jeziora), a z drugiej cieki z nich wypływają.

Jeziora bezodpływowe - to jezioro z którego nie wypływa żaden ciek, ale mogą (lecz nie muszą) wpływać do niego cieki i zasilać je (taki podtyp czasami nazywa się jeziorem dopływowym).

3) Podział jezior ze względu na zasolenie

Jeziora słodkie - całkowicie pozbawione zasolenia (<0,5 g/l soli) - większość jezior na Ziemi, zwłaszcza z dala od linii brzegowej.

Jeziora słonawe - jeziora o niewielkim zasoleniu (zwykle do kilku promili) - należą do nich min. niektóre jeziora przybrzeżne, limanowe i lagunowe.

Jeziora słone - cechują się dużym zasoleniem, sięgającym kilkudziesięciu promili - co odpowiada poziomu zasolenia mórz i oceanów. Są to najczęściej zbiorniki reliktowe będące w przeszłości częścią dużych mórz, ale też niektóre jeziora przybrzeżne, lagunowe i limanowe.

4) Podział jezior ze względu na rozwój życia biologicznego

Jeziora oligotroficzne - to początkowy etap życia jeziora, który cechuje zbiorniki pozbawione lub ubogie w substancje odżywcze. Najczęściej zimne i dobrze natlenione. Kolor wody jest zbliżony do niebieskiego. Życie w jeziorze ubogie. W przeszłości większość jezior, obecnie głównie zbiorniki wysokogórskie.

Doskonałym przykładem jeziora oligotroficznego jest jezioro cyrkowe (np. Zadni Staw Polski)

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f2/Zadni_Staw_a1.jpg

Jezioro eutroficzne - środkowy etap życia jeziora, który cechuje zbiorniki o dużej zawartości substancji odżywczych. Umożliwia to rozwój glonów i roślin wodnych. Są znacznie mniej przezroczyste i mają zielony lub żółto-zielony kolor. Przy dnie brak tlenu. Jezioro tętni życiem. Większość jezior, zwłaszcza w Polsce.

Jeziorami eutroficznymi jest większość jezior nizin (np. Jezioro Olbrachta)

Źródło: http://www.pnbt.com.pl/foto/2348

Jeziora dystroficzne - końcowy etap życia jeziora, który cechuje zbiorniki silnie zakwaszone i niemal pozbawione tlenu. Są płytkie i szybo zarastają otaczającą roślinnością, ale fauna wymiera. Woda ma kolor brązowy. Jeziora obszarów leśnych.

Jeziora w stanie zaniku i częściowo zarośnięte to jeziora dystroficzne (np. Kilmore Lake w Irlandii)

Źródło: http://www.fossenvironmentalconsulting.com/_Media/img_9033_med.jpeg

Proces rozwoju wzrostu żyzności jeziora i rozwoju życia biologicznego w jeziorze nazywamy eutrofizacją. Do tego procesu silnie przyczynia się także człowiek, zanieczyszczając środowisko nawozami sztucznymi oraz odpadami.

5) Podział jezior ze względu na temperaturę wody

Schemat stratyfikacji termicznej jezior

Źródło: Opracowanie własne - Julia Babś.

Stratyfikacja termiczna prosta (anotermia) - temperatura wody jest najwyższa u lustra jeziora (warstwa najcieplejsza - epilimnion), a wraz z głębokością spada (metalimnion - warstwa gwałtownego spadku temperatury), by przy dnie osiągnąć stałą temperaturę (hipolimnion - warstwa o stałej temperaturze 4-6°C). Obejmuje jeziora strefy umiarkowanej latem oraz przez cały rok jeziora subtropikalne (podzwrotnikowe) i tropikalne (międzyzwrotnikowe).

Stratyfikacja termiczna odwrócona (katotermia) - tafla lustra jeziora zamarza, a bezpośrednio pod lodem temperatura jest najniższa (nieznacznie powyżej 0°C). Wraz z głębokością temperatura rośnie do 4-6°C i jest stała przy dnie. Obejmuje jeziora strefy umiarkowanej zimą oraz przez cały rok jeziora polarne (obszary górskie i podbiegunowe).

Stratyfikacja termiczna wyrównana (homotermia) - cała woda w zbiorniku ma podobną temperaturę (4-6°C), a wody z dna i przypowierzchniowe mieszają się ze sobą. Taka sytuacja występuje dwukrotnie w ciągu roku: wiosną oraz jesienią i dotyczy wyłącznie jezior strefy umiarkowanej.

3. Funkcje jezior
Niektóre zbiorniki zostały zaadoptowane przez człowieka do pełnienia różnych funkcji. Wykorzystuje się w ten sposób zbiorniki naturalne, a także tworzy w określonych celach zbiorniki sztuczne.

Jeziora retencyjne (przeciwpowodziowe) - stanowią tymczasowy magazyn dla nadmiaru wody w rzece i mają zapobiegać powodzi. Mogą być zarówno zbiornikami zaporowymi (tama), jak i sztucznie wykopanymi zbiornikami w okolicach rzek. Wykonując odpowiednie prace ziemne, można do tej funkcji dostosować także naturalnie występujące przy rzekach jeziora. Często po utworzeniu jeziora retencyjnego, wykorzystuje się je także w innych celach.

Jeziora energetyczne - służą do produkcji energii elektrycznej. Mogą to być zbiorniki wykorzystywane do chłodzenia reaktorów elektrowni lub też generować prąd bezpośrednio np. wykorzystując spadek terenu między dwoma zbiornikami (elektrownia szczytowo-pompowa), albo z użyciem tamy na rzece (zbiorniki zaporowe).

Jezioro Solińskie na rzece San jest jednocześnie największym w Polsce zbiornikiem retencyjnym (zaporowym) i jeziorem energetycznym (elektrownia wodna przepływowa)

Źródło: https://inzynieria.com/uploaded/articles/solina_f453c3fde9.jpg

Jeziora transportowe - służą do żeglugi śródlądowej, często stanowią także fragmenty kanałów łączących ze sobą rzeki.

Jeziora rekreacyjne - zbiorniki wykorzystywane dla rozwoju sportów wodnych i turystyki oraz wykorzystywane jako kąpieliska.

Jezioro Zegrzyńskie pod Warszawą, pierwotnie wybudowane jako zbiornik retencyjny i do celów transportowych, jednak obecnie pełni niemal wyłącznie funkcje rekreacyjne dla mieszkańców Stolicy. zapewnia też część wody dla aglomeracji Warszawy

Źródło: https://cdn.galleries.smcloud.net/t/galleries/gf-Griy-ZxPS-GAae_jezioro-zegrzynskie-664×0.jpg

Stawy hodowlane - zbiorniki wykorzystywane do sztucznej hodowli ryb i ewentualnie innych organizmów wodnych (akwakultura).

Jeziora zaopatrujące w wodę (sanitarne) - stanowią źródło wody do celów pitnych i sanitarnych dla pobliskiej ludności.

Jeziora wykorzystywane przemysłowo i rolniczo - zbiorniki, z których woda pozyskiwana jest do produkcji wyrobów przemysłowych (np. napojów, leków) oraz nawadniania pól i pojenia zwierząt gospodarczych.

4. Obszary podmokłe
Oprócz jezior na Ziemi występują także obszary gruntów o silnym uwilgotnieniu.

Typowe bagno cechuje się dużym uwilgotnieniem i grząskim gruntem. Może być niebezpieczne.

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Bagno_w_rezerwacie.jpg/800px-Bagno_w_rezerwacie.jpg

Bagno - obszar o trwałym uwilgotnieniu (obszar podmokły), porośnięty roślinnością. Obejmują relatywnie duże obszary, bo aż 6% powierzchni lądów. W Polsce pod pojęciem bagna rozumie się wszystkie obszary podmokłe.

Mokradło - typ bagna, w którym uwilgotnienie jest zmienne i nie powstaje torf.

Torfowisko - typ bagna o silnym i stałym uwilgotnieniu z procesem glebotwórczym prowadzącym do powstawania torfu. Torfowiska dzielą się na wysokie - zasilane opadami atmosferycznymi oraz niskie - zasilane wodami podziemnymi oraz wodami rzeki i jezior otaczających.

Trzęsawisko - bagno występujące jako wierzchnia warstwa na płytkim, zarastającym jeziorze przy jego linii brzegowej, mająca charakter unoszącego się na wodzie "kożucha".

# data[].attributes.attachment_link.description
Powierzchniowymi wodami stojącymi, które nie są jednocześnie morzami, są jeziora. Mają nie tylko duże znaczenie krajobrazowe i biologiczne, ale coraz częściej wykorzystuje się je w gospodarce. Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów) Dział hydrologii zajmujący się jeziorami to limnologia. Jeziorem nazywamy naturalny lub sztucznie utworzony zbiornik (zagłębienie terenu zwane także misą jeziora) - wypełnione wodą.

# data[].attributes.body
W geologicznych dziejach Ziemi jeziora są formami krótkotrwałymi. Roślinność oraz zwierzęta, które się w nich rozwijają i obumierają, przyczyniają się do względnie szybkiego zarastania jezior.

# data[].attributes.body
Dowiesz się jak powstają lodowce i lądolody, gdzie występują i jak się poruszają.

# data[].attributes.body
GLACJOBLOGIA

# data[].attributes.body
Klasyfikacja i przykłady

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Woda na Ziemi występuje nie tylko w stanie ciekłym i gazowym, ale także jako zamarznięte ciało stałe - w postaci lodowców i lądolodów. Są one największym magazynem słodkiej wody na Ziemi.
Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)
Hydrosfera

V Lodowce i lądolody

Lodowce i lądolody zajmują około 11% powierzchni lądów i występują na wszystkich kontynentach oprócz Australii (ale są w Oceanii). Lądolodem nazywamy wielki (liczony w tysiącach kilometrów kwadratowych) obszar lodu o dużej grubości (mierzonej nawet w kilometrach), występujący na lądach. Lodowcem górskim z kolei, nazywamy lokalny, znacznie mniejszy obszar lodu występującego w górach, który jest też znacznie cieńszy niż lądolód. Istnieje jeszcze lodowiec szelfowy, czyli graniczna część lądolodu, będąca jego przedłużeniem na obszarze mórz i oceanów, przylegających do objętego lądolodem kontynentu. Lodowiec szelfowy nie dotyka dna oceanu, a jedynie unosi się na jego powierzchni. Graniczna część lodowca szelfowego nazywana jest barierą lodową (ma charakter klifu - pionowej lodowej ściany), od niej z kolei odrywają się góry lodowe. Gdy małe kry lodowe dryfują po morzach w bliskim sąsiedztwie lodowca szelfowego nazywamy je pakiem lodowym. Zamarznięcie oceanów i mórz w obszarach okołobiegunowych nazywamy z kolei zlodzeniem, które ma najczęściej charakter sezonowy.
1. Występowanie lodowców i lądolodów
Do głównych obszarów współczesnego występowania lądolodów i lodowców należą:

Lądolody i lodowce szelfowe:

Lądolód Antarktydy

Lądolód Grenlandii

Lodowce górskie:

W Azji: Byrranga, Czerskiego, Wierchojańskie, Koriackie, Stanowe, Himalaje, Karakorum, Hindukusz, Pamir, Tienszan, Kunlun, Ałtaj, Kaukaz

W Afryce: Kilimandżaro, Kenia i Ruwenzori

W Ameryce Północnej: Góry Wrangla, Góry Św. Eliasza, Chugach Mountains (Alaska), lokalne lodowce górskie na Grenlandii i w Archipelagu Arktycznym

W Ameryce Południowej: Andy (w tym olbrzymi Lądolód Patagoński)

W Oceanii: Alpy Południowe w Nowej Zelandii

W Europie: Alpy, Pireneje, Góry Skandynawskie, Islandia, Svalbard

Mapa występowania lądolodów (niebieski) i lodowców górskich oraz szelfowych (pozostałe kolory)

Źródło: https://www.researchgate.net/profile/Wilfried_Haeberli/publication/281216417/figure/fig4/AS:284626623975427@1444871683479/Global-distribution-of-inventoried-glaciers-The-global-distribution-of-surface-land_W640.jpg
2. Powstawanie lodowców
Obszary występowania lodowców obejmują wszystkie strefy klimatyczne. W naturalny sposób powstawanie lodowców i lądolodów jest możliwe w klimacie polarnym, gdzie ujemne temperatury panują przez cały rok. Jednak także w pozostałych strefach, dzięki zależności spadku temperatury wraz z wysokością, możliwe jest występowanie lodowców górskich. Oprócz niskiej temperatury powietrza, do powstania lodowców przyczyniają się także wysokie opady oraz ukształtowanie terenu (konieczna obecność zagłębienia terenu), umożliwiające koncentrację śniegu.

Wysokość, na której dochodzi do trwałego nagromadzenia lodu (lub śniegu, który potem przechodzi w lód) nazywamy granicą wiecznego śniegu. Powyżej tej wysokości więcej śniegu przybywa niż ubywa, możliwe jest więc ukształtowanie się stabilnego lodowca.

Granica wiecznego śniegu na różnych szerokościach geograficznych

Źródło: https://pl-static.z-dn.net/files/deb/e63e462962feab16f391470e9f7424b3.jpg

Granica wiecznego śniegu przebiega najwyżej w najcieplejszych miejscach Ziemi, a więc na obszarze międzyzwrotnikowym. Co ciekawe, zdecydowanie najwyżej jest ona w okolicach samych zwrotników, ponieważ ze względu na globalną cyrkulację atmosfery (bezchmurna pogoda w strefie zwrotnikowej, duże opady deszczu w strefie równikowej), są to statystycznie obszary najcieplejsze na Ziemi (a nie jak mogłoby się wydawać okolice równika). Wraz z oddalaniem się ku północy i południu od zwrotników ku biegunom, wysokość granicy wiecznego śniegu znacznie spada. W strefach okołobiegunowych jest ona równa poziomowi morza, co oznacza, że góry nie są w ogóle potrzebne do powstawania lodowców i tworzą się one bezpośrednio na powierzchni lądu (jako lądolody).

Lodowiec tworzy się w zagłębieniu terenu (najczęściej kotlina górska), do którego śnieg dostarczany jest przez opady atmosferyczne, ale też przez wiatr i lawiny górskie. Miejsce akumulacji śniegu w zagłębieniu nazywane jest polem firnowym. W ciągu słonecznych dni, śnieg może ulegać niewielkiemu topnieniu, a nocami ponownie zamarza. W ten sposób puszty biały puch znacząco zwiększa swoją gęstość, dodatkowo sprzyja temu grawitacja oddziałująca na duże masy zgromadzonego śniegu. Śnieg powoli przeistacza się w firn, czyli drobne ziarenka lodu. Proces rozmarzani i zamarzania trwa dalej, a kolejne warstwy śniegu zwiększają dodatkowo nacisk na już uformowany firn, dostarczając mu też świeżej roztopionej wody, która zamarzając spaja utworzony wcześniej firn. W wyniku rekrystalizacji i usunięcia powietrza znajdującego się w firnie, powstaje lód firnowy. W powierzchniowej warstwie pola firnowego nadal trwa dostawa świeżego śniegu, który jeszcze bardziej zwiększa nacisk na warstwy pod nim zalegające. Ostatnie pęcherzyki powietrza zostają usunięte z lodu firnowego, przez co nabiera on koloru niebieskiego (brak powietrza rozpraszającego światło i nadający lodowi biały kolor), a rozmiar i gęstość ziaren krystalicznych zwiększa się. Powstaje niebieski lód lodowcowy, cechujący się dużą plastycznością i podatnością na oddziaływanie grawitacji.

Struktura warstw tworzących lód lodowcowy

Źródło: Opracowanie własne.

Statystycznie śnieg zawiera w sobie 90% powietrza i ma gęstość 200-400 kg/m3. Dla porównania niebieskie lód lodowcowy zawiera tylko 15% powietrza, a jego gęstość to 800-900 kg/m3.
3. Ruch lodowców i lądolodów
Klasyczny lodowiec górski zbudowany jest z pola firnowego (centrum lodowca) oraz jęzora lodowcowego, czyli fragmentu przemieszczającego się z pola firnowego w dół góry. Przyczyną ruchu jest grawitacja oraz nacisk dostarczanych warstw śniegu.

Schemat prostego lodowca górskiego

Źródło: Edycja własna na podstawie: http://www.motywy.website.pl/geografia/images/299.gif

Ruch lodowców i lądolodów dzieli się na etapy:

Transgresja - etap ekspansji lodowca. Jęzor lodowca górskiego schodzi coraz niżej w dół góry, a lądolód powiększa swój rozmiar we wszystkich kierunkach.

Stagnacja - etap postoju lodowca. Lodowiec górski i lądolód zatrzymują się na osiągniętych pozycjach i nie poruszają w żadnym kierunku.

Regresja - etap cofania się lodowca. Jęzor lodowca topi się i cofa ku górze, a lądolód topi się i zanika.

W czasie transgresji lądolód i lodowiec rzeźbią teren, tworząc charakterystyczny krajobraz polodowcowy, zwany też młodoglacjalnym.
4. Typy lodowców i lądolodów
Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
https://opentextbc.ca/physicalgeologyearle/wp-content/uploads/sites/145/2016/03/antarctic-greenland-2.png
Google Earth

Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
http://naukaoklimacie.pl/cdn/upload/55058b64df658_pine-glacier-schemat.png
https://ziemianarozdrozu.pl/i/upload/zmiany-klimatu-zjawiska/krawedz-lodowca-szelfowego.jpg

Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
https://glacjoblogia.files.wordpress.com/2014/01/glacier592242.png?w=300&h=250
https://images.mncdn.pl/images2/svartisen_luftbild.jpg

Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
https://glacjoblogia.files.wordpress.com/2014/01/glacier143196022.png?w=120&h=150
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Posets_et_glacier_de_Paoules.jpg/800px-Posets_et_glacier_de_Paoules.jpg

Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
https://glacjoblogia.files.wordpress.com/2014/01/glacier978387422.png?w=300&h=200
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Grosser_Aletschgletscher_3196.JPG/800px-Grosser_Aletschgletscher_3196.JPG

Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
https://glacjoblogia.files.wordpress.com/2014/01/glacier52292.png?w=300&h=166
https://www.flickr.com/photos/krayker/2269225248

Źródło: Opracowanie własne; grafiki:
https://glacjoblogia.files.wordpress.com/2014/01/glacier59222.png?w=300&h=130
http://eol.jsc.nasa.gov/debrief/STS066/rep4.html
5. Inne obiekty lodowe
Lodowiec szelfowy i jego przedpole

Źródło: Opracowanie własne - Krzysztof Grabias

Omawiając lodowce warto wspomnieć jeszcze o pewnych szczególnych formach. Jak wspomniano wcześniej, krawędzią lodowca szelfowego jest bariera lodowa. Ta najczęściej strona pionowa ściana lodu mimo swojej olbrzymiej masy unosi się na wodzie morskiej.

Bariera lodowa na Antarktydzie

Źródło: https://static.scientificamerican.com/sciam/cache/file/5BA4283D-272D-41A5-AACC51C967882275_source.jpg?w=590&h=800&0179AC7B-F2C7-44B6-93152DF90179BE71

Pak lodowy występuje najczęściej na przedpolu lodowca szelfowego, ale często pojawia się także samodzielnie. Szczególnym przypadkiem jest Wielki Pak Polarny w Arktyce. Ten dryfujący lód zmienia swoją powierzchnię od 5 mln km2 latem do 14 mln km2 zimą.

Pak lodowy w Arktyce

Źródło: https://www.arcus.org/files/resize/article/images/wta18_3_arcnatsci_inmotion_figure1-600×400.jpg

Czasami fragmenty lodu płyną po morzach daleko poza granice obszarów polarnych. Takie pojedyncze obiekty nazywamy górami lodowymi. Większość góry znajduje się pod wodą i jest niewidoczna. Jeden z takich obiektów doprowadził w 1912 r. do katastrofy potężnego statu - Titanica.

Góra lodowa

Źródło: https://dziendobry.tvn.pl/media/cache/content_cover/xgettyimages-541708916-jpg.jpg.pagespeed.ic.SWx3SdcKwx.jpg

Jednym z najbardziej intrygujących lodowców górskich na Ziemi jest z kolei Lądolód Patagoński. Położony w górach Chile i Argentyny lód, nie jest jak nazwa mogłaby wskazywać lądolodem, lecz pozostałością dawnego lądolodu z okresu plejstocenu, który obecnie spełnia kryteria zespołu dużych lodowców górskich.

Lądolód Patagoński widziany z kosmosu

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a1/Southern_Patagonia_Ice_Field_from_ISS.jpg

Utworzony w Argentynie Park Narodowy Los Glaciares, gdzie można obserwować cielenie się lodowca (obrywanie brzeżnej części), jest jedną z największych atrakcji turystycznych tego kraju.

Lodowiec Perito Moreno w Parku Narodowym Los Glaciares

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Perito_Moreno_Glacier_Patagonia_Argentina_Luca_Galuzzi_2005.JPG/1920px-Perito_Moreno_Glacier_Patagonia_Argentina_Luca_Galuzzi_2005.JPG

Oprócz lodu powierzchniowego, w niektórych miejscach na Ziemi występuje także zlodowacenie podziemne, zwane wieczną (wieloletnią) zmarzliną. W warunkach chłodnego klimatu tundry, zwłaszcza w północnej Azji, Ameryce Północnej i Europie, grunt jest stale lub tymczasowo przemarznięty na pewnej głębokości.

Przykład odsłoniętej wiecznej zmarzliny pod powierzchnią ziemi

Źródło: https://s.redefine.pl/file/o2/redefine/cp/ge/gec3jbh85hs64jierznptc5d1ct14ugj.jpg

Wieczna zmarzlina może być:

Ciągła - gdy cały teren jest przemarznięty

Nieciągła - teren zawiera pojedyncze niezamarznięte płaty gruntu

Sporadyczna - Na niezamarzniętym terenie pojawiają się podziemne płaty lodu

Schemat wiecznej zmarzliny

Źródło: Opracowanie własne - Krzysztof Grabias.

Grancie między rodzajami marzłości zależy od średniej temperatury obszaru, ale kryteria termiczne różnią się w zależności od źródła informacji.

Zasięg występowania wiecznej zmarzliny na świecie

Źródło: https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTlc29ZVGl0ptuLECCw8ZYJg8Wt7BYnmcZTOjL1-V7uYguXaO0LvA
6. Zanik pokrywy lodowej na świecie
Lodowce i lądolody zmieniały wielokrotnie swój zasięg w historii Ziemi. W przeszłości mieliśmy co najmniej kilkukrotnie do czynienia ze zlodowaceniami, czyli okresem trwającym nawet tysiące lat, kiedy wielkie lądolody obejmowały znaczne obszary Ziemi, także terytorium Polski. Ostatni raz takie wydarzenie miało miejsce w Plejstocenie (tzw. lądolód plejstoceński), czyli w okresie geologicznym bezpośrednio poprzedzającym okres obecny ( holocen). W Plejstocenie wielokrotnie naprzemian następowały glacjały czyli okresy ochłodzenia i transgresji lądolodów oraz interglacjały czyli okresy ocieplenia i cofania się lądolodów. Ostatni glacjał miał miejsce około 113 000 - 10 000 lat p.n.e. Równocześnie do transgresji lądolodów dokonywała się także transgresja lodowców górskich, gdyż obniżenie średniej globalnej temperatury powietrza powodowało także obniżenie wysokości granicy wiecznego śniegu.

Maksymalny zasięg lądolodu plejstoceńskiego na półkuli północnej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Northern_icesheet_hg.png/1280px-Northern_icesheet_hg.png

Od około 10 000 r.p.n.e. nastąpił okres gwałtownego ocieplenia klimatu, w którym aktualnie żyjemy. W tym czasie gatunek człowieka dokonał ekspansji na niespotykaną wcześniej w historii Ziemi skalę, zwiększając swoją liczebność do 7 miliardów w 2011 r. z początkowej wartości około 5 milionów w 10 000 r.p.n.e. W 2024 r. liczba ludności ma już przekroczyć 8 miliardów. W tym okresie temperatura na Ziemi była dosyć stabilna, ale występowały naturalne okresy ocieplenia (tzw. średniowieczne optimum klimatyczne około 800-1300 r.n.e.) i ochłodzenia ( mała epoka lodowa - 1570-1900 r.n.e. ze szczytem około 1650 r.n.e.), które cechowały się odchyleniem od średniej globalnej temperatury o około 1°C. Był to jeszcze czas, kiedy człowiek w niewielkim stopniu wpływał na Ziemie, a zmiany wynikały głównie z aktywności wulkanicznej i aktywności Słońca.

Wraz z rozwojem liczby ludności, coraz większe obszary Ziemi były przez człowieka przekształcane. Kluczowym momentem była zapoczątkowana w XVIII wieku rewolucja przemysłowa. Za początek jej ogromnego wpływu na kulę Ziemską przyjmuje się datę nieco późniejszą - 1850 rok. Wykorzystanie na masową skalę surowców kopalnych, których spalanie doprowadziło do gigantycznej emisji dwutlenku węgla, doprowadziło do częściowej zmiany składu gazowego atmosfery i tym samym zmniejszenia jej przepuszczalności dla promieniowania długofalowego Ziemi. W ten sposób wzmocnił się efekt cieplarniany, a temperatura Ziemi wzrosła - w chwili obecnej do około 15°C z poziomu 14°C przyjmowanej za punkt odniesienia w 1850 r.

Odchylenie globalnej temperatury od średniej w latach 1850-2020

Źródło: http://berkeleyearth.org/wp-content/uploads/2019/01/GlobalAverage_2018-1024×582.png

Wzrost średniej globalnej temperatury zwany globalnym ociepleniem niesie za sobą wiele poważnych zagrożeń. Jednym z nich jest znaczne zmniejszanie obszarów lodowców i lądolodów. Proces zanikania lodu i śniegu nazywamy ablacją lub tajaniem. Może być on spowodowany topnieniem lub parowaniem ( sublimacja), rzadziej mechaniczną erozją.

Liczne dane pomiarowe, dokumentacja fotograficzna, dane satelitarne i badania terenowe dowodzą, że istotnie lodowce topią się bardzo szybko. Zdecydowanie najgorsza jest sytuacja lodowców górskich i Arktyki, ponieważ globalne ocieplenie znacznie silniej odczuwane jest na półkuli północnej. Antarktyda cechuje się dość dużą stabilnością i ubytek jej masy lodowej jest na szczęście znacznie mniejszy.

Minimalna powierzchnia zlodzenia Oceanu Arktycznego w wybranych okresach czasu

Źródło: https://www.carbonbrief.org/wp-content/uploads/2016/08/Fig2_ExtremeSeptMins.jpg

Topnieje nie tylko pak lodowy Arktyki, ale także pokrywa lądolodu Grenlandii, czy lodowce Archipelagu Arktycznego i Alaski.

Lodowiec na Alasce, którego jęzor znacznie się cofnął

Źródło: https://climate.nasa.gov/system/resources/detail_files/4_c365-6-l.jpg

Topnienie lodowców, tak jak wszystkie skutki zmian klimatycznych, niesie ze sobą zarówno pewne szanse jak i olbrzymie zagrożenia.

Szanse:

Ułatwienie dostępu do złóż surowców (zwłaszcza ropy naftowej) do tej pory znajdujących się pod powierzchnią lądolodu Grenlandii lub zamarzniętego Oceanu Arktycznego

Otworzenie się przejścia północno-zachodniego i północno-wschodniego czyli alternatywnych dróg morskich z Europy i Ameryki Północnej do Azji wschodniej, znacznie krótszych niż obecnie wykorzystywane trasy przez Kanał Sueski i Kanał Panamski.

Uwolnienie od lodu i wiecznej zmarzliny obszarów potencjalnie zdatnych do zamieszkania i gospodarczego (w tym zwłaszcza rolniczego) wykorzystania (Islandia, Grenlandia, Svalbard, północna Kanada i Alaska, północna Azja).

Nowe drogi morskie wydają się największą zaletą topnienia lodu na półkuli północnej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bc/Map_of_the_Arctic_region_showing_the_Northeast_Passage%2C_the_Northern_Sea_Route_and_Northwest_Passage%2C_and_bathymetry.png

Zagrożenia:

Największe zagrożenie to wzrost globalnego poziomu morza. Całkowite roztopienie lądolodu Grenlandii i okolicznych wysp, mogłoby podnieść poziom oceanu światowego nawet o 7 metrów. Olbrzymie obszary Ziemi, w tym te najgęściej zaludnione i główne obszary rolnicze świata, mogłyby znaleźć się pod wodą (także północna Polska). Roztopienie także innych obszarów polarnych, zwłaszcza Antarktydy doprowadziłoby do globalnej zagłady.

Zalanie Oceanu Atlantyckiego olbrzymią masą zimnej wody z lądolodu Grenlandii mogłoby doprowadzić do istotnych dalszych zmian klimatycznych związanych ze zmianą cyrkulacji prądów morskich (zwłaszcza Prądu Północnoatlantyckiego), a w konsekwencji mógłby się paradoksalnie przyczynić do globalnej epoki lodowej.

Zniszczenie naturalnego środowiska życia fauny i flory obszarów polarnych z dużym prawdopodobieństwem oznaczałoby ich zagładę.

Zanik niektórych lodowców górskich, zwłaszcza w Azji, gdzie są one źródłami kluczowych dla regionu rzek, mógłby znacząco (negatywnie) wpłynąć na rolnictwo i osadnictwo na tym obszarze.

Zniszczenie naturalnych warunków życia Innuitów - rdzennych mieszkańców Arktyki i tym samym zniszczenie ich dziedzictwa kulturowego.

"Podwodny" świat to najbardziej katastrofalny skutek możliwego roztopienia lodowców i lądolodów.

Źródło: https://i.dailymail.co.uk/i/pix/2013/11/06/article-2488452-193799BC00000578-659_964x694.jpg

# data[].attributes.attachment_link.description
Woda na Ziemi występuje nie tylko w stanie ciekłym i gazowym, ale także jako zamarznięte ciało stałe - w postaci lodowców i lądolodów. Są one największym magazynem słodkiej wody na Ziemi. Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów) Lodowce i lądolody zajmują około 11% powierzchni lądów i występują na wszystkich kontynentach oprócz Australii (ale są w Oceanii).

# data[].attributes.headline
Powstawanie lodowców i ich rzeźbotwórcza działalność

# data[].attributes.subject
Powstawanie lodowców i ich rzeźbotwórcza działalność

# data[].attributes.body
Do około 5 minuty w film prezentuje powstawanie lodowców i ich aktualne i przeszłe rozmieszczenie na Ziemi. Później są informacje dodatkowe - tłumaczą jak wielkim czynnikiem rzeźbotwórczym są lądolody i lodowce.

# data[].attributes.attachment_link.title
Działalność lądolodu i jego wpływ na rzeźbę terenu w Polsce

# data[].attributes.body
Poznaj rodzaje wód podziemnych.

# data[].attributes.body
Woda znajduje się w ciągłym ruchu.
Poszukaj i zapamiętaj czym jest:
mały obieg
duży obieg
kondensacja
infiltracja
sublimacja
retencja
transpiracja
Niektóre z pojęć poznasz oglądając film. Odpowiedz później na pytanie: Czy woda na lądach to ta sama woda, która była kiedyś w oceanie?

# data[].attributes.headline
Wody lądowe to najczęściej jedyne źródło wody pitnej. Ale czy zawsze?

# data[].attributes.subject
Wody lądowe to najczęściej jedyne źródło wody pitnej. Ale czy zawsze?

# data[].attributes.body
Woda słodka, czyli ze znikomą zawartością soli mineralnych stanowi zaledwie 3% wszystkich wód zgromadzonych na naszej planecie.

# data[].attributes.body
Marta S.i Zosia B.
Weronika J.

# data[].attributes.headline
Obieg wody uwzględniający działalność człowieka

# data[].attributes.subject
Obieg wody uwzględniający działalność człowieka

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pictures of the earth's water cycle used in education and research throughout the world are in urgent need of updating to show the effects of human interference, according to new analysis by an international team of hydrology experts.

Leaving humans out of the picture, the researchers argue, contributes to a basic lack of awareness of how humans relate to water on Earth - and a false sense of security about future availability of this essential and scarce resource.

The team has drawn up a new set of diagrams to promote better understanding of how our water cycle works in the 21st century. These new diagrams show human interference in nearly all parts of the cycle.

The study, published in Nature Geoscience, with an additional comment in Nature, was carried out by a large team of experts from Brigham Young University and Michigan State University in the US and the University of Birmingham in the UK, along with partners in the US, France, Canada, Switzerland and Sweden.

It showed that, in a sample of more than 450 water cycle diagrams in textbooks, scientific literature and online, 85 per cent showed no human interaction at all with the water cycle, and only 2 per cent of the images made any attempt to connect the cycle with climate change or water pollution.

In addition, nearly all the examples studied depicted verdant landscapes, with mild climates and abundant freshwater - usually with only a single river basin.

The researchers argue there is an urgent need to challenge this misrepresentation and promote a more accurate and sophisticated understanding of the cycle and how it works in the 21st century. This is crucial if society is to be able to achieve global solutions to the world's water crisis.

"The water cycle diagram is a central icon of hydro science, but misrepresenting the ways in which humans have influenced this cycle diminishes our awareness of the looming global water crisis," says Professor David Hannah, UNESCO Chair in Water Sciences at the University of Birmingham.

"By leaving out climate change, human consumption, and changes in land use we are, in effect, creating large gaps in understanding and perception among the public and also among some scientists."

The new diagrams drawn up by the team show a more complex picture that includes elements such as meltwater from glaciers, flood damage caused by land use changes, pollution and sea level rises.

Professor Stefan Krause, Head of the Birmingham Water Council states: "For the first time, the new water cycle diagram adequately reflects the importance of not just quantities of water but also water quality and pollution as key criteria for assessing water resources".

Professor Ben Abbott, from Brigham Young University, is lead author on the paper: "Every scientific diagram involves compromises and distortions, but what we found with the water cycle was widespread exclusion of a central concept. You can't understand water in the 21st century without including humans."

"Other scientific disciplines have done a good job depicting how humans now dominate many aspects of the Earth system. It's hard to find a diagram of the carbon or nitrogen cycle that doesn't show factories and fertilizers. However, our drawings of the water cycle are stuck in the 17th century."

"Better drawings of the water cycle won't solve the global water crisis on their own, but they could improve awareness of how local water use and climate change have global consequences."

###

For further information please contact Beck Lockwood, Press Office, University of Birmingham, tel 0121 414 2772: email: r.lockwood@bham.ac.uk

Notes to editor:

The University of Birmingham is ranked amongst the world's top 100 institutions. Its work brings people from across the world to Birmingham, including researchers, teachers and more than 6,500 international students from over 150 countries.

B. W. Abbott et al., 'Human domination of the global water cycle absent from depictions and perceptions.' Nature Geoscience

Disclaimer: AAAS and EurekAlert! are not responsible for the accuracy of news releases posted to EurekAlert! by contributing institutions or for the use of any information through the EurekAlert system.

# data[].attributes.attachment_link.title
Our water cycle diagrams give a false sense of water security

# data[].attributes.attachment_link.description
Pictures of the earth's water cycle used in education and research throughout the world are in urgent need of updating to show the effects of human interference, according to new analysis by an international team of hydrology experts.

# data[].attributes.body
:) Ania

# data[].attributes.body
Krótki film dla PP

# data[].attributes.attachment_link.title
Geografia 1 LO [Lekcja 15:  Lodowce górskie i lądolody - poziom podstawowy]