# data[].attributes.body
1889

- nederlandse dichter

- medeoprichter sociaal-democratische bond

- vooral beroemd door gedicht epische lengte mei.

Een nieuwe lente en een nieuw geluid

Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit

Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht,

In een oud stadje, langs de watergracht

# data[].attributes.body
https://nl.wikipedia.org/wiki/Jacques_Perk

# data[].attributes.headline
Een klein stukje van het boek 'Een liefde' van Lodewijk van Deyssel

# data[].attributes.subject
Een klein stukje van het boek 'Een liefde' van Lodewijk van Deyssel

# data[].attributes.body
In het laatste en dertiende hoofstuk zit Mathilde alleen in de tuin. Hier wordt heel gedetailleerd beschreven welke indrukken ze odergaat.Langzaam, terwijl alle kleuren vonkten en naderden naar haar oogen, loste haar bewustzijn zich op in de lichtkrachten die kleursidderden over haar heen. Haar leden zonken samen, achter tegen haar stoel. Zij zag wel, door de verblinding, die over haar gezicht was neêrgeschitterd heen, dat de blauwe lucht was losgebarsten en er kokende stromen gloeyend goud gudsten over de vlakte, klotsend op haar toe.

# data[].attributes.headline
een klein stukje uit het boek 'Eline Vere' van Louis Couperus

# data[].attributes.subject
een klein stukje uit het boek 'Eline Vere' van Louis Couperus

# data[].attributes.body
Als ze nog enkele druppelen meer dronk dan de dokter uit Brussel haar had voorgeschreven? Zou dat kwaad kunnen? Denkelijk niet, daar zij van de dosis, die zij placht te nemen, thans niets geen invloed scheen te ondervinden. Hoeveel druppels zou zij, zonder gevaar, er nog kunnen bijnemen?

Even zoveel als zij genomen had? Neen, dat was natuurlijk te veel. Wie weet wat er dan zou gebeuren. Maar, bijvoorbeeld, de helft? Dus nog... drie droppels? Neen, neen, zij durfde het niet: de dokter had haar zo ernstig op het hart gedrukt voorzichtig te zijn! Toch was het verleidelijk... En zij stond op.
Zij nam het flesje om de drie druppels te tellen.
Een... twee... drie, vier, vijf... De laatste twee vielen er in voór zij het flesje had kunnen oprichten. Vijf... zou dat te veel zijn? Zij weifelde een poos. Met die vijf druppels zou ze toch zeker slapen. Zij weifelde nog steeds. Maar opeens nam zij een besluit, toegelokt door het vooruitzicht te zullen rusten. En zij dronk.
Zij legde zich neer, op de grond, dicht bij de open balkondeur. Het angstzweet brak haar uit, en ze voelde zich zeer dof worden, maar zo vreemd dof, zo anders dan gewoonlijk.
"O mijn God!" dacht ze. "Mijn God! Mijn God! Zou het... te veel zijn geweest? "
Neen, neen, dat zou te verschrikkelijk zijn! De dood was zo zwart, zo leeg, zo onzegbaar! Maar toch, áls het zo was? En eensklaps versmolt haar vrees in een onmetelijke rust. Nu, als het zo was, dan was het goed....

# data[].attributes.headline
Kunststroming Realisme (Sandy)      Het realisme
is een literaire
stroming die poogt de werkelijkheid zo authentiek
mogelijk weer te geven. Deze stroming kwam in de 19e eeuw op
als tegenreactie op de romantiek, waarin het idealiseren
van de subjectieve beleving centraal stond.

Het realisme werd in de 19e
eeuw een invloedrijke en maatschappijkritische stroming op allerlei kunstzinnige
gebieden. Het bloeide op literair vlak vooral tussen 1830 en 1870, het eerst in
Frankrijk
met schrijvers als Louis Edmond Duranty
en Jules Fleury, van waaruit het
realisme zich naar omringende landen verspreidde. Het woei ook over naar Nederland en
België, al
was daar in eerste instantie enkel sprake van een "gematigd"
realisme; men schrijft weliswaar naar het echte leven, maar tegelijkertijd
blijft de meer traditionele hang naar idealisering bestaan. Dit soort verhalen
kent in het algemeen een positief uiteinde en de personages komen op den duur
tot het juiste inzicht. De verhalen bevatten een duidelijke levensles en
vertonen soms nog romantische, vaak ook biedermeierachtige
kenmerken. Een voorbeeld van een Nederlandstalige roman uit deze categorie is Jeannette en Juanito
(1877) van Jan ten Brink. Ook het werk van Piet
Paaltjens wordt veelal als een voorbeeld van "gematigd realistisch
proza" beschouwd. In de Vlaamse literatuur vallen in dit verband
bijvoorbeeld de novellen van de zussen Virginie
en Rosalie Loveling te noemen.[1]

De bloeiperiode van het
literair realisme valt min of meer samen met de verspreiding van de destijds
geheel nieuwe techniek van het fotograferen.
Een belangrijk gemeenschappelijk element tussen beide is het zogeheten werkelijkheidseffect.

Veel realistische schrijvers
waren tevens marxist.[2]
In hun literatuur worden mensen uit alle lagen van de maatschappij weergegeven.
De hogere klassen of gerespecteerde archetypen (die voorheen het onderwerp van
veel literatuur waren) werden nu vanuit een alledaags perspectief beschreven.

 

# data[].attributes.subject
Kunststroming Realisme (Sandy)      Het realisme
is een literaire
stroming die poogt de werkelijkheid zo authentiek
mogelijk weer te geven. Deze stroming kwam in de 19e eeuw op
als tegenreactie op de romantiek, waarin het idealiseren
van de subjectieve beleving centraal stond.

Het realisme werd in de 19e
eeuw een invloedrijke en maatschappijkritische stroming op allerlei kunstzinnige
gebieden. Het bloeide op literair vlak vooral tussen 1830 en 1870, het eerst in
Frankrijk
met schrijvers als Louis Edmond Duranty
en Jules Fleury, van waaruit het
realisme zich naar omringende landen verspreidde. Het woei ook over naar Nederland en
België, al
was daar in eerste instantie enkel sprake van een "gematigd"
realisme; men schrijft weliswaar naar het echte leven, maar tegelijkertijd
blijft de meer traditionele hang naar idealisering bestaan. Dit soort verhalen
kent in het algemeen een positief uiteinde en de personages komen op den duur
tot het juiste inzicht. De verhalen bevatten een duidelijke levensles en
vertonen soms nog romantische, vaak ook biedermeierachtige
kenmerken. Een voorbeeld van een Nederlandstalige roman uit deze categorie is Jeannette en Juanito
(1877) van Jan ten Brink. Ook het werk van Piet
Paaltjens wordt veelal als een voorbeeld van "gematigd realistisch
proza" beschouwd. In de Vlaamse literatuur vallen in dit verband
bijvoorbeeld de novellen van de zussen Virginie
en Rosalie Loveling te noemen.[1]

De bloeiperiode van het
literair realisme valt min of meer samen met de verspreiding van de destijds
geheel nieuwe techniek van het fotograferen.
Een belangrijk gemeenschappelijk element tussen beide is het zogeheten werkelijkheidseffect.

Veel realistische schrijvers
waren tevens marxist.[2]
In hun literatuur worden mensen uit alle lagen van de maatschappij weergegeven.
De hogere klassen of gerespecteerde archetypen (die voorheen het onderwerp van
veel literatuur waren) werden nu vanuit een alledaags perspectief beschreven.

 

# data[].attributes.headline
Een klein stukje van het boek 'Een nagelaten Bekentenis' van Marcellus Emants.

# data[].attributes.subject
Een klein stukje van het boek 'Een nagelaten Bekentenis' van Marcellus Emants.

# data[].attributes.body
Wat moest er van me terecht komen, als ik ziekelijk, hulpbehoevend werd en niemand anders dan een betaalde oppasseres zich om me bekommeren zou? Voor het eerst rees het denkbeeld van een huwelijk in me op en verbeeldde ik me de haven te zien, waarin mijn ellendig scheepje zou kunnen ankeren.

Wat er me destijds in aanlokte, was geen behoefte aan de affectie van een vrouw of van kinderen. Ik zag alleen een zonnige woning, waarin ik het goed zou hebben en veilig zou zijn voor de mensen.

Zoals een eenvoudige wandeling een herstellende zieke toelacht, zo lachte mij het vooruitzicht toe van een regelmatig, huiselijk leven zonder enige opwinding. Edoch… waar de vrouw gezocht?

# data[].attributes.body
Zijn grote faam heeft hij te danken aan zijn optreden als gangmaker van de groep kunstenaars die bekend staan als de Tachtigers. Zijn eerste publicatie was een recensie van een werk van Marcellus Emants, opgenomen in De Nederlandsche Spectator (1879). Als dichter debuteerde hij met `Rhodopis’ in het tijdschrift Nederland (1880). In Amsterdam werd hij weldra een bekend figuur onder de artiesten. Hij richtte met anderen het genootschap Flanor op, waarin schrijvers en schilders samenkwamen om te discussiëren, na voordrachten die konden gaan over Wagner, de klassieken, de moderne Franse literatuur, etcetera.

Doodgaan

I

De bomen dorren in het laat seizoen,
En wachten roerloos den nabijen winter...
Wat is dat alles stil, doodstil... ik vind er
Mijn eigen leven in, dat heen gaat spoên.

Ach, 'k had zo graag heel, héél veel willen doen,
Wat Verzen en wat Liefde, -- want wie mint er
Te sterven zonder dees? Maar wie ook wint er
Ter wereld iets door klagen of door woên?

Ik ga dan stil, tevreden en gedwee,
En neem geen ding uit al dat Leven meê
Dan dees gedachte, gonzende in mij om:

Men moet niet van het lieve Dood-zijn ijzen:
De dode bloemen komen niet weêrom,
Maar Ik zal heerlijk in mijn Vers herrijzen.

Willem Kloos (1859 - 1938)
http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/kloos/doodgaan.html

# data[].attributes.body
Lodewijk van Deyssel in mei 1881

# data[].attributes.body
aanleiding:

- moord op frans ferdinand

- Frans-Duitse oorlog

- bondgenootschappen

- 1914-1918

- landen:

* geallieerden: Frankrijk, Rusland, Engeland.

*centralen: Duitsland, Italië en Oostenrijk-Hongarije.

- loopgravenoorlog, veel slachtoffers onder de soldaten niet bevolking.

- totale oorlog,

1. omdat de hele bevolking erbij wordt betrokken.

2. oorlogseconomie

# data[].attributes.body
Een dandy is een iemand, doorgaans een man, die vanuit zijn levensvisie veel aandacht besteedt aan zijn uiterlijk. Het woord dandy komt uit India en het verwees naar de wandelstokken die de officieren van het Britse Rijk bij zich droegen.

# data[].attributes.body
LXXXIX
Idealen

‘Mijn ideaal van zaligheid en deugd,   't Volmaakte, waar ik immer naar zal streven,’   - Zoo spreekt de roos - ‘is een kortstondig leven,   Vol kleur en geur en teederheid en jeugd.’       ‘Is dàt me een ideaal!’ - spreekt de eik - ‘Genéucht,   Te zien geslachten na geslachten sneven,   En eenzaam, boven lot en dood verheven,   Te staan in statige, eeuwig-kalme vreugd.’       En 't kroos der poel: ‘Waar dwazen al naar talen!   Ik wensch voor alle streven 't eenig loon:   Uit water kiemen, en er dood in dalen.’       De hemel lacht, en spreekt op blijden toon:   ‘Braaf! gij gevoelt uw plicht! Dit toont uw smalen....   Volmaakt u, dan wordt ge allen goed en schoon!’

http://www.dbnl.org/tekst/perk003gedi04_01/perk003gedi04_01_0090.php

# data[].attributes.body
De tweede vrouw van Marcellus Emants (Evelina Gesina henriëtte Verniers van der Loeff)

# data[].attributes.body
Dochter van Marcellus Emants (Eva Emants)

# data[].attributes.headline
2. Effect van de industirële revolutie op het dagelijks leven van verschillende sociale klassen. 

# data[].attributes.subject
2. Effect van de industirële revolutie op het dagelijks leven van verschillende sociale klassen. 

# data[].attributes.body
Geen zorgen maken over de levensbehoefte..

genoeg voedsel

levensverwachting hoger

# data[].attributes.body
De eerste vrouw van Marcellus Emants (Christina Magdalena Prins

# data[].attributes.headline
1. Vanaf de 19de eeuw veranderde de wereld voor wat betreft (Amina)

# data[].attributes.subject
1. Vanaf de 19de eeuw veranderde de wereld voor wat betreft (Amina)

# data[].attributes.body
Men reisde per postwagen(rijtuigen),trekschuit of te voet.
De snelle technologie maakte snellere vormen van transport mogelijk.
De eerste treinsporen werden aangelegd, er werden kanalen gegraven, de stoomkracht won het van de spierkracht en reizigers konden zich opeens veel sneller en comfortabeler verplaatsen van A naar B. Deze veranderingen in infrastructuur, mobiliteit en communicatie betekende voor tijdgenoten ook een enorme mentale verandering. De wereld werd opeens heel anders ervaren: zij werd in zekere zin kleiner. Leefde men eerst binnen de gesloten kring van dorp of stad, vanaf 1850 lag door de komst van de telegraaf, de oceanliner en de trein opeens het hele land, zelfs de hele wereld, aan hun voeten. Dit moet een enorme omslag in denken met zich meegebracht hebben!

# data[].attributes.body
hiermee wordt het levensgevoel aangeduid dat in deze periode in de cultuur overheerste: een gevoel van verveeldheid dat wordt veroorzaakt door het gevoel dat alles zich al eerder heeft voorgedaan. Het staat eigenlijk voor een typisch Frans levensgevoel.

# data[].attributes.body
Omslag van de eerste druk 'van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan'.

# data[].attributes.body
Marcellus Emants omstreeks 1880.

# data[].attributes.body
Lodewijk van Deyssel net voor zijn 85ste verjaardag

# data[].attributes.body
- politieke stroming. Ontstaan in de 19e eeuw.

- streeft naar gelijke rechten voor de mens. Kwam op voor de rechten van de arbeiders.

- ontstaan door industrialisatie.

- grondlegger Karl Marx

- eerste socialistische partij sociaal democratische bond o.l.v. Ferdinand Domela Nieuwenhuis. 1881.

# data[].attributes.body
Marcellus emants

# data[].attributes.body
Foto van Louis Couperus in 1917

# data[].attributes.headline
4.Vroomheid en preutsheidTegenwoordig heeft de term Victoriaans een negatieve klank. Het Victoriaanse tijdperk is nu vooral bekend om haar overdreven vroomheid en preutsheid. Dat dit niet terecht is beschreef de Amerikaanse historicus Peter Gay in zijn studie "De eeuw van Schnitzler".

# data[].attributes.subject
4.Vroomheid en preutsheidTegenwoordig heeft de term Victoriaans een negatieve klank. Het Victoriaanse tijdperk is nu vooral bekend om haar overdreven vroomheid en preutsheid. Dat dit niet terecht is beschreef de Amerikaanse historicus Peter Gay in zijn studie "De eeuw van Schnitzler".

# data[].attributes.headline
7. Hoe hebben Friedrich Nietzsche,
Charles Darwin en Sigmund Freud bijgedragen aan een veranderende samenleving?

 

Friedrich
Nietzsche: Friedrich Nietzsche is een invloedrijke
filosoof van de moderne tijd. De negentiende-eeuwse Duitse denker staat
bekend om zijn kritiek op de christelijke moraal en analyse van het
nihilisme.   

Nietzsche stopt al snel met theologie om met succes verder te gaan met
klassieke filologie: op 24-jarige leeftijd is hij hoogleraar aan de
Universiteit van Bazel. Zijn eerste boek De geboorte van de tragedie bevat de thema’s die
Nietzsches hele werk karakteriseren: onvrede met de westerse cultuur, de
superioriteit van de Griekse kunst, de zoektocht naar een remedie tegen het
nihilisme.

Volgens hem is moraal een
uitvinding van slaven, die al wat sterk en machtig is - de heren - het etiket
‘slecht’ hebben gegeven om zich zo van hun voortbestaan te verzekeren. Nu deze
moraal uitgeput is, acht Nietzsche de cultuur ziek, een diagnose die hij niet
enthousiast verwelkomt: Nietzsche waarschuwt voor een eeuw van barbarij.  Charles
Darwin: Charles Darwin toonde met onderzoek aan dat de mens niet door god
gecreëerd is, zoals de kerk altijd beweerd had, maar dat de mens afstamde van
een ander dier, namelijk de mensaap. Dit noemde hij ook wel de evolutietheorie.
Met zijn ideeën zette hij de wereld op zijn kop.

# data[].attributes.subject
7. Hoe hebben Friedrich Nietzsche,
Charles Darwin en Sigmund Freud bijgedragen aan een veranderende samenleving?

 

Friedrich
Nietzsche: Friedrich Nietzsche is een invloedrijke
filosoof van de moderne tijd. De negentiende-eeuwse Duitse denker staat
bekend om zijn kritiek op de christelijke moraal en analyse van het
nihilisme.   

Nietzsche stopt al snel met theologie om met succes verder te gaan met
klassieke filologie: op 24-jarige leeftijd is hij hoogleraar aan de
Universiteit van Bazel. Zijn eerste boek De geboorte van de tragedie bevat de thema’s die
Nietzsches hele werk karakteriseren: onvrede met de westerse cultuur, de
superioriteit van de Griekse kunst, de zoektocht naar een remedie tegen het
nihilisme.

Volgens hem is moraal een
uitvinding van slaven, die al wat sterk en machtig is - de heren - het etiket
‘slecht’ hebben gegeven om zich zo van hun voortbestaan te verzekeren. Nu deze
moraal uitgeput is, acht Nietzsche de cultuur ziek, een diagnose die hij niet
enthousiast verwelkomt: Nietzsche waarschuwt voor een eeuw van barbarij.  Charles
Darwin: Charles Darwin toonde met onderzoek aan dat de mens niet door god
gecreëerd is, zoals de kerk altijd beweerd had, maar dat de mens afstamde van
een ander dier, namelijk de mensaap. Dit noemde hij ook wel de evolutietheorie.
Met zijn ideeën zette hij de wereld op zijn kop.

# data[].attributes.body
Sigmund Freud wordt gezien als een van de meest invloedrijke psychologen en denkers van de 20e eeuw. Hij was de grondlegger van de psychoanalyse. In de psychoanalyse worden lichamelijke klachten verklaard vanuit psychogene oorzaken.

# data[].attributes.body
Lodewijk van Deyssel op 17 jarige leeftijd

# data[].attributes.body
1837-1901

Grote bloei en welvaart

Tijdens haar regering brak in Engeland een periode van grote bloei en welvaart aan. Hierbij speelde, naast economische factoren, het moreel besef een grote rol. Men bedacht allerlei regels, waarin werd bepaald wat wel kon en niet mocht. Iedereen diende een deugdzaam leven te leiden en moest hard werken.
Deze deugdzaamheid werd door koningin Victoria aangemoedigd, omdat zij vond dat hierdoor het verval van de geest voorkomen kon worden.

Sociaal beleid

Tijdens de regeringsperiode van Victoria veranderde het sociale beleid. Er kwam in de Victoriaanse tijd een verbod voor vrouwen- en kinderarbeid in de mijnen en de werkdag mocht niet langer dan tien uur duren.

Industrialisatie in de Victoriaanse tijd
In Groot-Brittannië was de industrialisatie ook het verst gevorderd. Hierdoor konden de Britten de beste producten produceren.

# data[].attributes.body
In de biografie uit 1987 wordt Louis Couperus een ‘onverbiddelijke man van zaken’ genoemd. Hij leefde van de pen en onderhandelde met zijn uitgever Veen dan ook scherp over zijn gages. In de 31 jaar dat Couperus actief was, produceerde hij zo’n 50 titels. Behalve romans, schreef hij verhalen, reisverslagen, feuilletons en sprookjes. Daarnaast was hij een echte reiziger. Italië en Zuid-Frankrijk waren geliefde pleisterplekken en hij ging als journalist naar Azië en Afrika.

Couperus begon met het schrijven van gedichten, maar hij ontdekte vrij snel dat het schrijven van proza zijn kracht was. Zijn debuutroman Eline Vere (1889) was meteen een succes, mede doordat het werk als feuilleton in een Haagse krant verscheen. Eline Vere is een jonge vrouw van gegoede burgerlijke komaf die hartstochtelijk probeert om zich aan de gezapigheid van haar milieu te onttrekken, maar daar niet in slaagt. Aan het eind pleegt ze zelfmoord. Het is nog niet zo eenvoudig om aan te geven waarom zij dat nu precies doet. Zeker is dat zij absoluut overgevoelig is en een weinig stabiele persoonlijkheid heeft. Zo kan het gebeuren dat zij sterk onder de invloed komt van haar neef Vincent. Deze is half op de hoogte van de naturalistische ideeën die in de negentiende eeuw populair waren en spreekt er tegen Eline voortdurend over hoe zinloos het leven in zijn ogen is.

De belangrijkste romans van Couperus spelen in Den Haag. Behalve Eline Vere zijn De boeken der kleine zielen (1901-1903) en Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan... (1906) de bekendste voorbeelden. De schrijver toont ons in deze werken een wereld van voorbije glorie. Den Haag was namelijk de stad waar gepensioneerde ambtenaren uit Nederlands-Indië zich terugtrokken en zich erbij moesten neerleggen dat hun maatschappelijke rol zo goed als uitgespeeld was. De boeken der kleine zielen is een lijvige romancyclus in vier delen. Couperus toont hoe het aanzien van de welgestelde familie Van der Lowe langzaam afbrokkelt. In het spannende Van oude menschen staat een moord centraal, begaan in Indië. Deze moord is nooit opgehelderd en blijft in Den Haag als een donkere wolk boven de gebeurtenissen en personages hangen. Het mysterieuze De stille kracht (1900) speelt helemaal in Indië. Couperus baseerde de roman op zijn eigen kinderherinneringen aan Nederlands-Indië.

Na de eeuwwisseling ging Couperus ook romans schrijven die in de klassieke oudheid spelen. Voorbeelden zijn De berg van licht (1905/1906), De komedianten (1917), Xerxes of de hoogmoed (1919) en Iskander (1920). Deze laatste roman gaat over de opkomst en ondergang van het rijk van Alexander de Grote. Net als in Eline Vere is er een personage dat het noodlot een handje helpt: de eunuch Bagaos danst voor de veroveraar Alexander en bereidt kruidige wijnen voor hem. Alexander, aanvankelijk een toonbeeld van zelfbeheersing, gaat zichzelf daardoor overschatten. De val van zijn rijk is in gang gezet. Het is niet uitzonderlijk voor een schrijver uit de negentiende eeuw dat dit thema van noodlottigheid of verval belangrijk is. Tijdgenoten als Gontsjarow, Flaubert en Tjechov lieten immers ook uitgebreid zien hoe hun personages hevig geplaagd worden door de omstandigheden.

Hoewel de thematiek van Couperus zwaar is, is zijn schrijfstijl licht, bijna zwierig. Dat zie je bijvoorbeeld aan de opening van Metamorfoze (1897): ‘Het leven, zooals Hugo Aylva het zag, en de wereld, zoo ver hij ze zien kon, ze bloeiden jong in hem op, in zijn eigen jeugd, in al het jonge Aprilgeblader van het vroege voorjaar in de wemelgroene Boschjes.’

Na zijn dood in 1923 is de Haagse schrijver in de belangstelling blijven staan. Zo zijn er televisie-, film- en toneelbewerkingen gemaakt en verschenen er twee uitgaves van zijn verzameld werk. Tegenwoordig roemen we hem onder meer om zijn psychologisch inzicht. Daarnaast spreken de bijfiguren uit de romans tot de verbeelding. In de manier waarop die bijfiguren geschetst zijn, zien we de invloed van het fin de siècle. Ernst uit De boeken der kleine zielen bijvoorbeeld is zonderling, een eenzame verzamelaar van dure vazen. Hij hoeft niet te werken voor zijn geld. Oververfijning en decadentie zijn veelvoorkomende thema’s aan het eind van de negentiende eeuw. Oscar Wilde en Joris-Karl Huysmans zijn andere voorbeelden van schrijvers die met deze thema’s bezig waren.

Louis Couperus was een goedgeklede dandy én een harde werker, hij was kosmopoliet én vergroeid met zijn geboortestad Den Haag. Hoewel hij als persoon vol schijnbare tegenstrijdigheden zat, is zijn grote oeuvre een eenheid: een dwingende rol voor het noodlot, in zichzelf gekeerde personages en een consequent volgehouden eigen schrijfstijl.

# data[].attributes.headline
Wat is determinisme
?
https://nl.wikipedia.org/wiki/Determinisme_(filosofie)
 
De leer dat de mens in zijn handelen niet vrij is maar bepaald wordt door
psychologische   en fysiologische
oorzaken, waardoor de vrije wil een illusie wordt. 

Race,milieu moment 

Karma en determinisme zijn 2
tegenstrijdige dingen. 

# data[].attributes.subject
Wat is determinisme
?
https://nl.wikipedia.org/wiki/Determinisme_(filosofie)
 
De leer dat de mens in zijn handelen niet vrij is maar bepaald wordt door
psychologische   en fysiologische
oorzaken, waardoor de vrije wil een illusie wordt. 

Race,milieu moment 

Karma en determinisme zijn 2
tegenstrijdige dingen. 

# data[].attributes.body
begint rond de eeuw wisseling

boek: koele meren des doods

# data[].attributes.body
Frederik van Eeden is een van de meest veelzijdige schrijvers uit de Nederlandse literatuur. In het buitenland erkende men hem als vooraanstaand psychiater. Ook om zijn filosofische verhandelingen was hij bekend. Zijn experiment met een sociale woongemeenschap leverde hem vele internationale contacten op. Zijn spiritistische experimenten en die met hypnose van patiënten trokken de aandacht. Als literator heeft hij geen internationale uitstraling gekregen, zoals zo weinigen van zijn generatie. Maar ook in Nederland is hij voornamelijk bekend gebleven om één roman, Van den koele meren des doods (1900). Van Eeden was medeoprichter van De Nieuwe Gids. Al meteen in het eerste nummer verscheen het eerste deel van zijn prozaverhaal De kleine Johannes. In 1913 stierf zijn zoon Paul. Hierdoor gaf Van Eeden steeds meer toe aan zijn neigingen tot spiritisme. Hij schreef Pauls ontwaken (1913), over het groeien van zijn zoon naar de dood toe. In 1922 ging hij openlijk over tot het katholicisme. Tegen het eind van zijn leven werd hij geestesziek.

# data[].attributes.body
Lodewijk van Deyssel was pas zeventien toen hij zijn eerste artikel publiceerde. Hij wist daarmee meteen al veel reacties uit te lokken.  Hij kon al zo vroeg publiceren omdat zijn vader  Josephus Alberdingk Thijm een eigen tijdschrift had, Dietsche warande. De jonge Lodewijk nam het in zijn artikel op voor Franse schrijvers als Victor Hugo. Dat viel niet goed in het katholieke blad van zijn vader. Veel van de lezers beschouwden deze Franse schrijvers als immoreel en reageerden fel op het artikel.

Het artikel verscheen in 1881. Dat jaartal is van belang: rond 1880 debuteerden er allerlei jonge schrijvers die de Nederlandse literatuur radicaal wilden veranderen. We kennen ze onder de naam ‘de Tachtigers’. Van Deyssel raakte al snel nauw betrokken bij deze kring van Tachtigers. Hij leerde de dichter Willem Kloos kennen. Ook ging hij schrijven voor het tijdschrift waarin de Tachtigers hun nieuwe denkbeelden naar voren brachten: De Nieuwe Gids. Daarin schreven ook mensen als Frederik van Eeden en Albert Verwey.

De strijdbaarheid die al uit zijn debuutartikel sprak, zou hem ook in de jaren daarna nog regelmatig tot een spraakmakende figuur maken. Van Deyssel had in 1883 helemaal gebroken met het katholieke geloof. De rest van zijn leven spande hij zich in voor de kunst. Hij deed dat als criticus, essayist en romancier. Op alledrie de terreinen heeft hij een geheel eigen inbreng gehad.

Als criticus heeft hij de ‘scheldkritiek’ uitgevonden. Als hij een boek besprak, wilde hij niet zo objectief mogelijk vertellen wat er in dat boek gebeurde. Integendeel: zijn hoogstpersoonlijke afkeer, verveling of enthousiasme stonden voorop. Zo schreef hij dus over een roman:
Ik heb geen lust om in de stoffige taart van deerniswekkend proza te happen, waartoe de heer De Chateleux zijn stinkend bittere en vunzig zure gedachte-vruchten en het giftige meel van zijn ploerten-stijl heeft samengeknoeid.
Als essayist zocht hij vooral naar nieuwe manieren om over de functie van kunst na te denken. Hij was er stellig van overtuigd dat de negentiende-eeuwse ideeën over schoonheid niet meer voldeden.

Veel moeilijker vond hij het om te bepalen wat er voor het oude in de plaats moest komen. Van Deyssel begon als vurig pleitbezorger van de naturalistische roman. De bekendste naturalist was Émile Zola. Deze schreef bijvoorbeeld de roman Germinal (De Mijn). In dat boek werd zeer onverbloemd het harde en uitzichtloze leven van de mijnwerkers geschilderd. Van Deyssel bewonderde Zola, omdat zijn proza niet ‘slap’ of ‘deerniswekkend’ was, maar choquerend. Het greep de lezer bij de strot en dat was precies waar Van Deyssel naar op zoek was in de literatuur.

Later stapte hij van het naturalisme af en zocht inspiratie bij het ‘symbolistisch mysticisme’.  Deze artistieke stroming stond ver af van het naturalisme. De symbolistische kunstenaar zocht naar een hogere eenheid ‘achter’ of ‘boven’ de zichtbare realiteit. Deze kunst probeerde dus juist de harde werkelijkheid te overstijgen door te laten zien hoe het is als een mens opgaat in één groot moment van extase. Dit moment van extase was alleen te beschrijven door een opeenstapeling van woorden en beelden. Alle indrukken, kleuren en gevoelens werden tegelijkertijd ervaren en moesten dus als gelijktijdig getoond worden. Zijn overgang beschreef Van Deyssel in 1895 in het artikel Van Zola tot Maeterlinck.

Als romancier werd hij vooral bekend om zijn roman Een liefde uit 1887. Ook dat boek wist veel stof te doen opwaaien, omdat er vrij expliciet werd geschreven over seksualiteit. Zelfs bevriende collega-schrijvers uit de kring rond het tijdschrift De Nieuwe Gids hadden moeite met het boek.

Van Deyssels persoonlijk leven was veel minder opzienbarend dan zijn publicaties. Eigenlijk heeft hij zich zijn hele leven aan de letteren gewijd. Hij reisde niet veel en had geen ander werk. Na zijn huwelijk met Catharina Horyaans in 1887 leidde hij een teruggetrokken leven. Bovendien had hij geen sterk zenuwgestel. Af en toe moest hij zich helemaal terugtrekken uit het dagelijks leven.

Als schrijver en criticus had hij lange tijd grote invloed. Maar aan het einde van zijn leven nam die nam langzaam af. Vooral de generatie van Forum richtte zich tegen de overdreven cultus van het woord, die hij mede had veroorzaakt.

# data[].attributes.body
Synesthesie is het
verschijnsel dat wanneer een zintuig geprikkeld wordt, bijvoorbeeld men hoort de klank van een
woord, men ook gewaarwordingen van een ander zintuig ervaart, men ziet
bijvoorbeeld tegelijkertijd de kleur blauw. In dit geval 'hoort men kleuren' en
dit noemt men kleurwoordsynesthesie. Ook andere combinaties van zintuiglijke
overdracht komen voor. Sommigen ervaren vormen bij het proeven van gerechten,
weer anderen horen klanken bij geuren enzovoort. De combinatie kleur-woord
lijkt het meest voor te komen en is het meest wetenschappelijk vastgesteld. Volgens recente schattingen van onderzoekers komt synesthesie bij
ongeveer 1 op de 20 personen voor.

# data[].attributes.body
De schrijver Marcellus Emants lijkt nogal wat feiten uit zijn echte levengebruikt te hebben voor zijn romanfiguren. Zo was hij een ongemotiveerd
scholier en student, die de dood van zijn vader aangreep om niet af te studeren. Daarin lijkt hij op Termeer uit Een nagelaten bekentenis. Net
als Termeer leefde hij verder van de erfenis, zonder nog ooit een betrekking aan te nemen. Wat de vrouwen in zijn leven betreft kon hij ook wel uit een
naturalistische roman weggelopen zijn. Zijn eerste vrouw overleed na twee jaar huwelijk, zijn tweede na twintig jaar. Zijn derde vrouw, een Berlijnse actrice, was een lastige, veeleisende luxepop. In dit laatste huwelijk kreeg Emants een kind, een ziekelijk dochtertje, dat door hem schromelijk verwend werd. Het huwelijk was een ramp.

Marcellus Emants stamde uit een gefortuneerde Haagse juristenfamilie en zijn vader dwong hem rechten te gaan studeren. Direct na de dood van zijn vader besloot hij zich helemaal aan de literatuur over te geven, en vooral ook veel te reizen, waar hij aan verslaafd was. Hij had een brede culturele
belangstelling: muziek, schilderkunst, toneel, en deze kunsten beoefende hij op amateurniveau ook actief. Zijn debuut als schrijver maakte hij in een klein Haags tijdschriftje, Quatuor. Als snel richtte hij samen met vrienden nieuwe tijdschriften op, waarin veel aandacht uitging naar de buitenlandse
letterkunde en de nieuwe muziek. In Spar en Hulst (1872) verscheen zijn eerste grote essay `Bergkristal’. In De Banier (1875-1880) verschenen
zijn eerste reisverhalen, naast kritieken en beschouwingen. Als toneelschrijver debuteerde hij al in 1874 met het drama Juliaan de afvallige.

Emants werd al snel een omstreden schrijver. Dat had te maken met zijn opvattingen over literatuur. `U noemt mij pessimist, en ik aanvaard die naam’,
schreef hij in een brief. Emants was geen vrolijke Frans en beschouwde het leven als een grote aaneenschakeling van teleurstellingen. Hij noemde het leven zinloos. In ware liefde kon hij niet geloven, maar wel meende hij dat de mens voortgezweept wordt door zijn seksualiteit. In 1879 kreeg hij ruzie met de redactie van zijn eigen blad De Banier over zijn novelle `Een avontuur’, waarin hij een ongetrouwd meisje haar hartstocht laat volgen. De redactie was bang abonnees te verliezen onder `fatsoenlijke dames en bestuurderen van deftige leesgezelschappen.’ Emants besloot vervolgens het verhaal met twee anderen in boekvorm te publiceren. Onder de titel Drie novellen verscheen de bundel, met een verdediging van Emants. Natuurlijk zijn er wat schaarse engelen onder de mensen, zo schrijft hij, maar nog meer duivels, en voor de kunstenaar zijn de duivels veel interessanter.

Na dit boek volgen de naturalistische romans waarmee Emants bekend is geworden. In Inwijding (1901) is de hoofdpersoon een chique hoer. In Liefdeleven (1916) herkenden de Haagse lezers Emants’ eigen neurotische vrouw. In dit boek nam hij ook een discussie op over de zieke mens als romanfiguur. Er waren literatoren die meenden dat de literatuur niet geschikt was voor pathologieën (ziektebeschrijvingen), maar Emants meende dat elk mens wel iets pathologisch in zich had, en de psychische ziekte dus ook in de roman hoorde. Een nagelaten bekentenis (1894) geldt als zijn meesterwerk.

Emants schreef behalve verhalen en novellen ook toneelstukken, reisschetsen, beschouwingen en lange gedichten. In 1879 publiceerde hij het lange dichtwerk Lilith, waarin hij zich minder naturalistisch opstelde dan in zijn proza. Datzelfde geldt voor Godenschemering (1883). Hij leek hierin in een geestenwereld te geloven. In latere jaren experimenteerde hij met spiritistische séances. Zijn toneelstukken zijn vrijwel vergeten, maar als amateur-toneelspeler en regisseur kreeg hij in Den Haag de handen op elkaar.

Alleen in het begin van zijn literaire carrière maakte hij deel uit van een groep. In Den Haag waren enkele jongeren hevig geïnteresseerd in het Frans
naturalisme van Zola en de gebroeders Goncourt, en in de muziek van Wagner, en met deze jongeren had Emants contact. Hoewel de Tachtigers hem als een voorloper beschouwden, voelde hij zelf geen verwantschap. Zijn pessimistische filosofie wordt vaak met die van Schopenhauer in verband gebracht.

Aan het eind van zijn leven werd Emants steeds somberder. Zijn gezondheid ging achteruit, zijn vrouw liet hem verkommeren. Ze leed aan zenuwaanvallen en bracht geregeld enige weken door in een neurologische kliniek. Zijn vrouw beschouwde hem als de oorzaak van haar ellende, en meende dat hij in behandeling moest. Emants verkocht in 1919 zijn huis en leefde verder in hotels. Hij schreef aan een vriend: `Was mijn leven toch maar uit! Zelfmoord? Ja als voor mijn vrouw dan lijfrente niet verloren ging’. Zijn laatste brief is van augustus 1923. `Pijnen ondragelik. Ik snak naar het einde.’ Hij overleed op 14 oktober in een Zwitsers hotel.

# data[].attributes.body
Het
Victoriaans tijdperk van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en
Ierland was een tijdperk tijdens het bewind van koningin Victoria van 1837 tot
1901. De periode wordt gezien als een tijd van voorspoed in Groot-Brittannië.
Tijdens deze periode ontstond er in dat land een wel opgevoede middenklasse.
Dit was te danken aan het profijt van de overzeese gebieden van het Britse
Rijk, alsook de industriële ontwikkelingen binnen Groot-Brittannië.

# data[].attributes.body
Nieuwe woorden in de taal. Daaronder worden niet alleen
nieuwe woorden verstaan, maar ook al bestaande woorden met een nieuwe betekenis.
Veel neologismen zijn minder nieuw dan ze lijken, omdat meestal
twee al bestaande woorden worden samengevoegd in een nieuwe samenstelling.Ook
zijn er veel nieuwe samenstellingen waarin bestaande woorden verkort zijn. Een
gedeelte van deze neologismen wordt ook opgenomen in het Algemeen Nederlands
Woordenboek (ANW), een woordenboek van modern Nederlands