# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zapraszamy na nowy filmowy cykl, w którym wspólnie z przewodnikiem Arturem Dobiegałą pokazujemy Bydgoszcz z innej perspektywy i wciągamy widzów w świat miejskich ciekawostek.

Co kryje Bydgoszcz, poza głównymi ulicami i najbardziej kojarzonymi lokalizacjami? Jak żyje się tu dziś, a jak to życie wyglądało kilka wieków temu? Które miejsca przyciągają obecnie najwięcej turystów, a które zniknęły już z mapy miasta?

Na te - i wiele innych - pytań odpowie nam Artur Dobiegała, przewodnik, pasjonat historii, współtwórca Domu Legend Toruńskich. Oprowadzi nas po Bydgoszczy jakiej nie znamy, lekko i z humorem opowiadając o interesujących faktach czy zaskakującej historii.

- Niewiele brakowało, byśmy ten cykl opatrzyli tytułem „Odkrywamy Królewiec". Nazwa „Królewiec" nie przyjęła się jednak, a miasto lokacyjne przejęło imię dawnego grodziska - Bydgoszcz - i tak pozostało do dziś. Etymologia nazwy jest nieźle zbadana i większość badaczy łączy ją z imieniem Bydgosta, dawnego właściciela osady. Niegdyś rozważano jednak inny trop... - opowiada nasz przewodnik.

Jaki był to trop? Dowiemy się tego spacerując po Śródmieściu, poszukując najstarszych zakamarków miasta, wspominając czasy sprzed budowy zamku bydgoskiego i dociekając genezy nazwy ulicy Niedźwiedziej. A to jeszcze nie wszystko, co czeka nas w tym odcinku.
Chcesz wiedzieć więcej? Zapraszamy do oglądania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zapraszamy na nowy filmowy cykl, w którym wspólnie z przewodnikiem Arturem Dobiegałą pokazujemy Bydgoszcz z innej perspektywy i wciągamy widzów w świat miejskich ciekawostek. Co kryje Bydgoszcz, poza głównymi ulicami i najbardziej kojarzonymi lokalizacjami? Jak żyje się tu dziś, a jak to życie wyglądało kilka wieków temu?

# data[].attributes.headline
Odkrywamy Bydgoszcz. Szlakiem Kanału Bydgoskiego

# data[].attributes.subject
Odkrywamy Bydgoszcz. Szlakiem Kanału Bydgoskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
Zapraszamy do wspólnego świętowania 100-lecia powrotu Bydgoszczy do Polski

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz obchodzi rocznicę 100-lecia powrotu do Polski

# data[].attributes.body
Najnowszy film o odzyskaniu niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
100 Rocznica Powrotu Pomorza i Kujaw do Wolnej Polski - odc. 2 Bydgoszcz

# data[].attributes.attachment_link.description
Dlaczego Bydgoszcz nazywana była „Małym Berlinem"? Co się działo w mieście pod pruskim zaborem? Jak wyglądała droga Bydgoszczy do niepodległości? Zachęcamy do obejrzenia naszego filmu! Bydgoszcz początku XX w. nie bez powodu nazywana była „Małym Berlinem". Na to miano Gród nad Brdą zasłużył sobie przede wszystkim architekturą. Realizowano tu projekty najlepszych berlińskich twórców.

# data[].attributes.headline
Sławni bydgoszczanie reprezentujący różne dziedziny życia

# data[].attributes.subject
Sławni bydgoszczanie reprezentujący różne dziedziny życia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Urodził się w 29 marca 1920 w Bydgoszczy. W 1946 ukończył Szkołę Dramatyczną w Bydgoszczy, założoną przez Adama Grzymałę-Siedleckiego i Aleksandra Rodziewicza. Od sezonu 1945/46 do roku 1961 występował w bydgoskim Teatrze Polskim. Poza macierzystym teatrem założył Scenę Studyjną w 1957r. i wystawiał tu zwłaszcza Sartre'a i Witkacego. W sezonie 1961/62 zaangażował się do Teatrów Dramatycznych w Poznaniu. W sezonie 1962/63 reżyserował i występował w Bałtyckim Teatrze Dramatycznym w Koszalinie. W latach 1963-69 grał w Teatrach Dramatycznych w Szczecinie. W latach 1969-76 był aktorem Teatru im. Horzycy w Toruniu. W sezonie 1976/77 wrócił do Bydgoszczy i grał tam do końca 1992, także sporadycznie reżyserował. Powołana przezeń w 1978r. w bydgoskim KMPiK-u Scena Klubowa przywoływała twórczość współczesnych dramaturgów i poetów, zwłaszcza Iredyńskiego, Claudela, Wojtyły, Miłosza. Nagrody, które otrzymał: za tytułową rolę w sztuce Jeana Anouilha Beckett, czyli honor Boga - indywidualna nagroda na III Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu w 1961r.; wyróżnienie za drugoplanową rolę Straussa w inscenizacji Palacza zwłok. Fuksa na XXVIII FTPP. Laureat dwóch Złotych Masek (ostatnia w 1994r.).Był aktywnym działaczem kultury, inicjatorem wielu przedsięwzięć artystycznych w Bydgoszczy. W 2000 Teatrowi Polskiemu w Bydgoszczy nadano imię Hieronima Konieczki. Zmarł w 1994 roku.

Słuchowisko nadawane na żywow 1948 r. W środku bydgoski aktor Hieronim Konieczka. Dzis jego imię nosi Teatr Polski.

Walter Leistikow - malarz i grafik.

Urodził się 25 października 1865 roku w Bydgoszczy. Studiował w Akademii w Berlinie. Wybitny przedstawiciel berlińskiej secesji. Zmarł w Berlinie w 24 lipca 1908.

Maksymilian Antoni Piotrowski - malarz.

Urodził siś w 1813 w Bydgoszczy. W 1833 r. Maksymilian Antoni Piotrowski rozpoczął studia w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie. Wstąpił do klasy malarstwa historycznego, prowadzonej przez Wilhelma Hensla. W latach studiów podejmował różnorodną tematykę, były to sceny, m.in. z życia studenckiego, portrety, obrazy religijne, historyczne. Kontynuował naukę w Akademii Sztuk Pięknych w Düsseldorfie, gdzie pod wpływem Wilhelma Schadowa zainteresował się i zaczął rozwijać we Włoszech, ideę nazarenizmu.
W 1842 r. przyjęty został do rzymskiego stowarzyszenia artystycznego Ponte Molle Gesellschaft. Nawiązał kontakt nazareńczykami oraz kapitolińczykami, uprawiającymi włoską manierę nazarenizmu, kładącą nacisk na krajobraz i sceny rodzajowe. Pobyt we Włoszech wniósł w twórczość malarza sceny z życia włoskiego ludu osadzone w sielankowym pejzażu. Dalsza podróż artystyczna Piotrowskiego wiodła przez Monachium, gdzie poznał działalność Petera Corneliusa i Wilhelma Kaulbacha. Było to dla niego bodźcem do tworzenia prac o tematyce religijnej i historycznej.
Rok 1848 przyniósł zaangażowanie się malarza w wydarzenia Wiosny Ludów - artysta prowadził działalność patriotyczną na terenie Berlina, Bydgoszczy i Poznania.
Od 1849 r. zamieszkał na stałe w Królewcu, gdzie objął stanowisko profesora Akademii Sztuk Pięknych w klasie rysunku.
Piotrowski był również twórcą malarstwa monumentalnego. Był współtwórcą polichromii auli Uniwersytetu i dekoracji królewskiej poczekalni dworca w Królewcu, które zostało zniszczone w czasie II wojny światowej.
W 1857 r. przyjechał do kraju, odwiedzając Warszawę, Częstochowę i Kraków. Stale nadsyłał obrazy na wystawy w polskich Towarzystwach Sztuk Pięknych. Choć wykształcił się i działał w kręgu sztuki niemieckiej, zawsze czuł się Polakiem. Pamięć o Bydgoszczy zaowocowała obrazami: wizerunkiem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny oraz przedstawieniem przeznaczonym do ołtarza głównego: Św. Ignacy Loyola. Pierwszy znajduję się w ołtarzu głównym kościoła św. św. Piotra i Pawła w Bydgoszczy, natomiast drugi obraz obecnie zdobi prezbiterium świątyni OO. Jezuitów w Jastrzębiej Górze. Dla bydgoskiej powstały Fary obrazy "Św. Salomea" i "Św. Antoni". Wspomnieniem Bydgoszczy jest obraz "Chłopcy przy zabawie na tle ruin zamku bydgoskiego".
Maksymilian Antoni Piotrowski zmarł w Królewcu, w 1875 roku; artystę sprowadzono do Bydgoszczy i pochowano na cmentarzu Starofarnym.

Jerzy Sulima-Kamiński - prozaik, publicysta.

Urodził się 20 września 1928 r. w Bydgoszczy. W czasie okupacji niemieckiej był uczniem ślusarskim na kolei. Po zakończeniu II wojnie światowej, 17 letni Jerzy rozpoczął naukę w Liceum Mechanicznym. Po ukończeniu szkoły średniej, studiował 2 lata w bydgoskiej Wieczorowej Szkole Inżynierskiej. W latach 1954-1955 pracował w Bydgoskiej Fabryce Narzędzi jako konstruktor, następnie w Wojewódzkim Biurze Projektów Budownictwa Przemysłowego i w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki.
W 1953 roku zadebiutował w "Nowym Torze" wierszem "Mleczarz". Opowiadaniem "Dezynfektor" debiutował w 1954 w radiu, a w 1958 zbiorem opowiadań "Czy księżyc się boi?" na rynku literackim.
W latach 1955-1990 pracował w redakcji literackiej bydgoskiej rozgłośni Polskiego Radia. W latach 1994-2002 był radnym miasta Bydgoszczy. Od 1959 należał do Związku Literatów Polskich, od 1983 był wiceprezesem oddziału bydgoskiego W 1959 został laureatem nagrody artystycznej miasta Bydgoszczy, w 1974 nagrody kulturalnej WRN, w 1984 nagrody literackiej "Faktów", w 1989 nagrody Funduszu Literatury. Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarł 19 marca 2002 r. w Bydgoszczy.

Grażyna Szapołowska - aktorka.

Urodziła się 19 września 1953 roku w Bydgoszczy. W 1977 ukończyła PWST w Warszawie i rozpoczęła występy w Teatrze Narodowym, gdzie występowała do 1984. W telewizji debiutowała maleńką rolą w serialu "Najważniejszy dzień życia". W kinie zadebiutowała rolą Jagody w "Zapachu ziemi" z 1977. Do 1981 zagrała jeszcze w "Najdłuższej wojnie nowoczesnej Europy", "Przed odlotem" oraz epizod w "07 - Zgłoś się".
Sukcesem w dorobku filmowym Szapołowskiej okazały się dwa kolejne filmy, "Wielkim Szu" z 1982 roku, w którym zagrała u boku Jana Nowickiego oraz "Lata dwudzieste... lata trzydzieste..." z 1983. Ten drugi okazał sie kasowym hitem, a Grażyna Szapołowska zaskarbiła sobie grono wiernych fanów.
współpraca z Krzysztofem Kieślowskim pozwoliła Szapołowskiej na pełne rozwinięcie skrzydeł. W 1984 roku zagrała razem z Jerzym Radziwiłowiczem w filmie "Bez końca", gdzie zaprezentowała się jako dojrzała aktorka. Szapołowska została doceniona na MMF w Chicago, gdzie za rolę w "Krótkim filmie o miłości" została uhonorowana nagrodą srebrnego Hugo. Jej kreacje doceniono również w Pradze i Gdańsku.
Szapołowska dała się również poznać międzynarodowej publiczności występując w filmach węgierskich m.in. "Szirmok, viragok, koszoruk" oraz włoskich -"La condanna", "Piękna nieznajoma" czy "Wild Obsession".
W latach dziewięćdziesiątych Szapołowska ponownie zwróciła na siebie uwagę publiczności, dziki rolom w filmach "Kroniki domowe" oraz "Panu Tadeuszu".
Grażyna Szapołowska stworzy z pewnością jeszcze wiele niesamowitych kreacji.

Marian Turwid - poeta, prozaik i malarz.

Urodził się 28 listopada 1905 roku we Wrześni jako Marian Kaczmarek. W 1926 debiutował tomikiem. Jego twórczym debiutem był "Klasztor na Lipówce" z 1926 r Ukończył Akademie Sztuk Pięknych w Krakowie, studiował malarstwo we Francji i Niemczech.
Po II wojnie świtowej na stałe osiadł w Bydgoszczy. Był inicjatorem Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, którego został dyrektorem. Był idolem młodzieży, którą wychowywał. Skupiał wokół siebie i szkoły wybitnych grafików, malarzy, rzeźbiarzy, nauczycieli.
Kierował powołanym przez siebie Oddziałem Związku Literatów Polskich, Oddziałem Związku Polskich Artystów Plastyków, Biurem Wystaw Artystycznych.
Pomimo tak ogromniej ilości zajęć wciąż tworzył. Jego prace znajdują się w wielu zbiorach prywatnych, muzeach krajowych i zagranicznych a m. in. w Moskwie, Reggio Emiliio, Halle, Czerkasach.
Jego drugą wielką pasją życiową była literatura. Był redaktorem "Wici Wielkopolskich", "Arkony", "Pomorza", "Przeglądu Artystycznego", a także "Ilustrowanego Kuriera Polskiego".

NAUKOWCY
Hansjochem Autrum - zoolog.

Urodził się 6 lutego 1907 roku w Bydgoszczy, zmarł 23 sierpnia 2003 w Monachium. Był profesorem zoologii na Uniwersytecie w Wurzburgu od 1952, w 1958 rozpoczął pracę na Uniwersytecie Monachijskim, gdzie kontynuował swoją karierę aż do przejścia na emeryturę.

Marian Rejewski - matematyk i kryptolog.

Urodził się 16 sierpnia 1905 w Bydgoszczy. W 1923 otrzymał świadectwo dojrzałości Gimnazjum Klasycznego, w budynku obecnego I Liceum Ogólnokształcącego. 1 marca 1929 roku ukończył studia na Uniwersytecie Poznańskim i uzyskał dyplom mgr filozofii wydziału matematyczno-przyrodniczego w zakresie matematyki. Pracował w wywiadzie wojskowym, w Biurze Szyfrów 4. Wraz z Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim tworzyli grupę kryptologów, pracujących nad złamaniem kodu Enigmy. Udało im się w styczniu 1933. Na podstawie ich prac powstała rekonstrukcja tej maszyny. W 1938 r. stworzył programowalną elektromechaniczną maszynę deszyfrującą tzw. "Bombę". Po rozpoczęciu wojny został w połowie września ewakuowany do Rumunii. Powołując się na Bertranda został ewakuowany do Francji. We Francji był członkiem polskiej ekipy, która zajmowała się szyframi i kodami hitlerowskimi. Poruszając się po Francji posługiwał się zmienionym nazwiskiem - Pierre Ranaud i znany był jako profesor liceum w Nantes. 23 czerwca po podpisaniu kapitulacji przez Petaina przedostał się do Algierii. Pod koniec 1941 roku wraz z J. Różyckim oraz H. Zygalskim złamał kody i szyfry używane przez okupantów w łączności telegraficznej. Cały czas zajmował się rozszyfrowywaniem wiadomości zaszyfrowanych Enigmą. 6.XI.1942 ośrodek we Francji został zlikwidowany. Rejewski przedostał się do Hiszpanii, gdzie został aresztowany. Spędził kilka miesięcy w kilku więzieniach. Uwolniony został 4.V.1943. W lipcu 1943 roku ewakuowano go do Portugalii, a następnie poprzez Giblartar do Wielkiej Brytanii, gdzie kontunuował prace kryptologiczne w polskim ośrodku radiowywiadu i dekryptażu. W tych ostatnich latach wojny zajmował się szyframi i kodami SS. Po wojnie wrócił do Polski. W 1947 rozpoczął pracę w Bydgoskich zakładach radiowych Ultra na stanowisku kierownika sekcji fakturowej. W 1967 został rencistą i przeniósł się do Warszawy. Zmarł w Warszawie 13 lutego 1980 r.

POLITYCY

Leon Barciszewski - działacz samorządowy, prezydent Gniezna (1925-1932) i Bydgoszczy (1932-1939), dyplomata.

Urodził się w 10 maja 1883, we wsi Tulce w Wielkopolsce. Szkołę ukończył w Poznaniu. Po odbyciu służby wojskowej przeniósł się do Berlina gdzie rozpoczął pracę jako ślusarz. Od 1905 Barciszewski zaangażował się w działalność tamtejszych organizacji patriotycznych. Współpracował z redakcjami polskich gazet wychodzących na terenie Rzeszy i we Wielkopolsce. W latach 1914-1920 był współwydawcą "Dziennika Berlińskiego".
Po odzyskaniu niepodległości został konsulem polski w Berlinie. W latach 1920-1925 był konsulem RP w Essen. W kwietniu 1822 roku przystąpił do konkursu na stanowisko prezydenta Bydgoszczy. Przegrał wówczas jednym głosem z dr Bernardem Śliwińskim. Powrócił do służby w dyplomacji. W latach 1925-1932 był kolejno burmistrzem i prezydentem Gniezna. Do Bydgoszczy wrócił w 1932 roku. 22 września Rada Miasta powierzyła mu stanowisko Prezydenta Miasta.
Jako Prezydent Barciszewski przyczynił się do rozwoju wszystkich przedsiębiorstw komunalnych, budownictwa mieszkaniowego, sprawił, że liczba bezrobotnych w mieście spadła z 12 tyś. w 1932 roku do 7 tyś. w roku 1939, rozbudowano miejską elektrownie i gazownie, rozszerzono sieć wodociągowa i kanalizacyjną, przebudowano rzeźnię i halę targową, wprowadzono komunikacje autobusową oraz oddano nowoczesny szpital do użytku publicznego.
3 września 1939 roku na polecenie wojewody opuścił miasto i udał się do Lwowa. Dotarły do niego, rozsiewane przez gebbelsowską propagandę oszczercze zarzuty, jakoby, dopuścił się defraudacji miejskich funduszy. Powrócił do Bydgoszczy by stawić czoła oszczerstwom. Został natychmiast aresztowany i, wraz ze swym synem, Januszem skrycie zamordowany. Rozstrzelany przez hitlerowców najprawdopodobniej w dniu 11 listopada 1939. Miejsce pochówku do dziś pozostaje tajemnicą.
W pięćdziesiątą rocznice śmierci odsłonięto pomnik Leona Barciszewskiego przy ulicy Mostowej w Bydgoszczy na skwerze jego imienia.

Jan Krzysztof Bielecki - premier Polski w roku 1991.

Urodził się 3 maja 1951 roku w Bydgoszczy. Ukończył studia na Uniwersytecie Gdańskim w 1973. Rozpoczął prace w jako asystent w Instytucie Ekonomiki Transportu Wodnego. W Gdańsku zaangażował się w działalność NSZZ "Solidarność", gdzie został ekspertem ekonomicznym. Za powiązania z podziemnymi władzami związku, został usunięty z pracy w Ministerstwie Przemysłu Maszynowego, gdzie od 1980 był zatrudniony w Ośrodku Doskonalenia Kadr Kierowniczych. Założył własną firmę "Doradca". Zatrudnił w niej ekonomistów, którzy byli opozycjonistami. W latach 1989-1990 był pierwszym prezesem Junior Chamber of Poland. Był jednym z założycieli, a w latach 1991-1993 przewodniczący rady politycznej Kongresu Liberalno-Demokratycznego. W styczniu 1991 został premierem, rezygnacje złożył w październiku w grudniu została przyjęta.
KLD połączyła się z Unią Demokratyczną, tworząc Unię Wolności. W gabinecie Hanny Suchockiej piastował tekę ministra ds. integracji europejskiej. W 1993 został przedstawicielem Polski w Europejskim Banku Odbudowy i Rozwoju w Londynie. W styczniu 2001 przeszedł do Platformy Obywatelskiej. Od 1 października 2003 jest Prezesem Zarządu Banku Pekao SA.

Jan Maciaszek - pierwszy polski prezydent Bydgoszczy.

Urodził się 3 maja 1876 w Ostrowie Wielkopolskim. W 1896 ukończył gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim. Przeniósł się do Berlina, gdzie studiował prawo na Uniwersytecie. Po zdaniu egzaminu asesorskiego prowadził praktykę adwokacką w Rawiczu, Lesznie i Poznaniu. W Poznaniu został szefem Wydziału Bezpieczeństwa Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej. 28 grudnia 1918 roku stanął na czele Komendy Miasta Poznania. Wcześniej organizował Straż Ludową. W styczniu 1919 kierował Szefostwem Aprowizacji Wojska Wielkopolskiego.
19 stycznia 1920 roku Jan Maciaszek jako generalny komisarz rządu polskiego przejął władzę od Niemców w Bydgoszczy. Na propozycję Rady Ludowej Bydgoszczy, ministerstwo byłej Dzielnicy Pruskiej mianowało Maciaszka komisarycznym prezydentem Bydgoszczy. 20 stycznia 1920 r. rozpoczął faktyczne urzędowanie w mieście. Prezydentura Maciaszka skupiała się w dużej mierze na repolonizacji miasta i jego instytucji. W kwietniu dzięki staraniom Prezydenta w granice Bydgoszczy 18 podmiejskich gmin, zamieszkanych w większości przez Polaków. Rozpoczął budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na przedmieściach. Uratował dla Bydgoszczy Izbę Rzemieślniczą i Izbę Przemysłowo-Handlową, które zamierzano przenieść do innych miast.
angażował się w sprawę obsady kierownictwa Teatru Miejskiego, powołując na dyrektora tej instytucji znaną aktorkę Wandę Siemaszkową oraz Biblioteki Miejskiej, powierzając jej dyrekturę dotychczasowemu pracownikowi lwowskiego Ossolineum dr Witoldowi Bełzie.
W lipcu 1921 roku Maciaszek po złożeniu w dramatycznych okolicznościach dymisji, poświęcił się adwokaturze i notariatowi. Do śmierci w 1932 r. prowadził kancelarię adwokacką w Bydgoszczy przy ulicy Gdańskiej 7. Został na miejscowym cmentarzu Nowofarnym. Na jego cześć nazwano ulicę na bydgoskim Miedzyniu.

Jan Rulewski - były poseł, działacz związkowy i polityczny, inżynier mechanik.

Urodził się w 1944r. w Bydgoszczy. Pełnił funkcję przewodniczącego Regionu Bydgoskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego (NSZZ) Solidarność, najpierw w latach 1980-1981 i powtórnie od 1990. 19 marca 1981 został pobity przez funkcjonariuszy MO podczas sesji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy. W czasie stanu wojennego był internowany.
Jan Rulewski pełnił funkcję posła na Sejm I, II i III kadencji.

Radek Sikorski - politolog, polityk, dziennikarz, od 31 października 2005 minister obrony narodowej, senator Prawa i Sprawiedliwości.

Urodził się w 1963 r. w Bydgoszczy. W marcu 1981 roku był przewodniczącym komitetu strajkowego w I Liceum Ogólnokształcącym w Bydgoszczy. Od 1981 jako uchodźca polityczny przebywał w Wielkiej Brytanii. Studiował tam na Uniwersytecie w Oxfordzie filozofię, nauki polityczne i ekonomię. W latach 1986-1989 był korespondentem prasy brytyjskiej w Afganistanie, Angoli i Jugosławii. Jest laureatem World Press Photo '88. Od 1990 był doradcą Ruperta Murdocha do spraw inwestycji w Polsce. Był wiceministrem obrony narodowej w rządzie Jana Olszewskiego w roku 1992 oraz w latach 1998-2001 wiceministrem spraw zagranicznych do spraw kontaktów z Polonią oraz relacji z krajami Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Od 2002 jest członkiem rzeczywistym American Enterprise Institute w Waszyngtonie i dyrektorem wykonawczym Nowej Inicjatywy Atlantyckiej przy AEI. W 2005 wybrany do Senatu z list PiS-u w okręgu bydgoskim. Od 31 października 2005 minister obrony narodowej w rządzie Kazimierza Marcinkiewicza. Żonaty z dziennikarką i pisarką Anne Applebaum (autorką książki pt.: "Gułag"). Ma dwóch synów, Aleksandra i Tadeusza.

Radek Sikorski wraz z żoną Anne Applebaum

Urodził się 4 VII 1867 w Gnieźnie. Tam też ukończył w roku 1888 Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego. Studiował prawo we Wrocławiu. Powrócił do Gniezna by podjąć praktykę adwokacką i notarialna. Bronił działaczy polskich przed sądami niemieckimi. W roku 1917 mianowany został radcą sprawiedliwości. Był prezesem Rady Nadzorczej Banku Ludowego (1902-1913). Zorganizował komitet powiatowy Towarzystwa Pomocy Naukowej im. Karola Marcinkowskiego. Z Janem Bizielem w roku 1918 stanął na czele polskiego Komitetu Wyborczego. Był również sekretarzem Polskiej Rady Ludowej (1918-1920), w sierpniu 1919 r. mianowany został podkomisarzem Naczelnej Rady Ludowej na obwód nadnotecki oraz delegatem polskim w Urzędzie Regencyjnym.
W imieniu rządu polskiego przejął władzę z rąk niemieckich w obwodzie nadnoteckim, a Janowi Maciaszkowi wręczył akt nominacyjny na pierwszego prezydenta miasta Bydgoszczy.
W wolnej Polsce rozwijał życie społeczne i gospodarcze jako komisarz państwowy Izby Przemysłowo-Handlowej, pierwszy prezes i członek honorowy Klubu Polskiego, współzałożyciel Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, współzałożyciel i członek rad nadzorczych licznych instytucji gospodarczych, Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół", Bydgoskiego Towarzystwa Wioślarskiego (członek honorowy), Bractwa Strzeleckiego i innych organizacji.
Za zasługi odznaczony został Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta.
Zmarł 25 XI 1925 w Bydgoszczy na udar serca. Pochowany jest na cmentarz Nowofarnym.

SPORTOWCY

Leon Birkholc - wioślarz, medalista olimpijski.

Urodził się 16 kwietnia 1904 w Koronowie. W lipcu 1921 rozpoczął pracę w Poznańskim Banku Ziemian w Bydgoszczy na stanowisku buchaltera a później kasjera. Potem w Komunalnej Kasie Oszczędności w Bydgoszczy. Umiejętności wioślarskie rozwijał w Bydgoskim Towarzystwie Wioślarskim i pozostał tam, aż do 1935 roku, czyli ukończenia kariery.
4-krotnie zdobywał mistrzostwo Polski:
1926- w czwórce ze sternikiem.
1929- w czwórce bez sternika.
1933, 1935- w ósemce.
Zdobył także 8 srebrnych medali i 2 brązowe.
4-krotnie też startował w mistrzostwach Europy:
1926- w Lucernie, w czwórce ze sternikiem(3 miejsce).
1929- w Bydgoszczy, w czwórce bez sternika(3 miejsce).
1931- w Paryżu, ósemka odpadła w półfinale.
1933- w Budapeszcie, ósemka odpadła w eliminacjach.
Największym sukcesem był brązowy medal na olimpiadzie w Amsterdamie. Wraz z Franciszkiem Bronikowskim, Edmundem Jankowskim, Bernardem Ormanowskim i Bolesławem Drewkiem w czwórkach ze sternikiem, zdobył pierwszy medal olipimijski w historii polskiego wioślarstwa.
W 1939 roku trafił do niewoli i był więźniem obozu jenieckiego w Radomiu. Po II wojnie światowej był wicedyrektorem Komunalnej Kasy Oszczędności w Bydgoszczy. Wiosną 1960 wstąpił do Zgromadzenia Najświętszych Serc Jezusa i Maryi oraz Wieczystej Adoracji Najświętszego Sakramentu.
Zmarł 26 kwietnia 1968 w Kłodzku, w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku motocyklowym. Pośmiertnie został uhonorowany "Medalem 100-lecia Polskiego Wioślarstwa".

Urodził się 3 marca 1956 w Bydgoszczy. Karierę piłkarską rozpoczął w Zawiszy Bydgoszcz. Grał w Bydgoszczy od 1966 do 1975. W 1975 grał dla łódzkiego Widzewa. W 1982 za 1,8 mln dolarów został sprzedany do Juwentusu Turyn. Najlepszym okresem w karierze Bońka jest rok 1982: w plebiscycie czasopisma France Football zostaje uznany za trzeciego piłkarza Europy, został wybrany do drużyny gwiazd Mistrzostw Świata, wybrany najlepszym sportowcem Polski w plebiscycie "Przeglądu Sportowego". Był nazywany "kwiatem nocy", gdyż najlepsze występy notował w meczach rozgrywanych przy sztucznym oświetleniu. W Starej Damie grał do 1985. Czwartym i ostatnim klubem Bońka był AS Roma.
Uczestniczył w trzech turniejach finałowych mistrzostw świata:
1978- Argentyna.
1982- Hiszpania, 3 miejsce dla Polski.
1986- Meksyk.
Ważniejsze wydarzenia w karierze Bońka:
1984- Pucharu Zdobywców Pucharów. 1984- Superpucharu Europy. 1985- Zdobywca Pucharu Europy.
W latach 90. rozpoczął we Włoszech karierę trenerską, jednak nie odniósł wielkich sukcesów. Do 2002 r. pełnił funkcję wiceprezesa PZPN. W 2002 r. przez kilka miesięcy był selekcjonerem polskiej reprezentacji piłkarskiej. Od 2004 roku ponownie związany z Widzewem jako jeden ze współwłaścicieli i członków zarządu stowarzyszenia.

Franciszek Jan Bronikowski - wioślarz, medalista olimpijski.

Urodził się 25 lutego 1907 w Bydgoszczy. Ukończył Szkołę Rzemiosł Artystycznych specjalizując się w stylowych meblach. Przez cały okres swej kariery związany był z Bydgoskim Towarzystwie Wioślarskim. Po ukończeniu służby wojskowej w 1930, poświęcił się pracy w fabryce ojca. W 1932 ożenił się z Zofią Bukowską. Bierze czynny udział w kampanii wrześniowej m.in. walczy w obronie Warszawy. Wraca do Bydgoszczy, skąd zostaję wysiedlony. Bierze czynny udział w ruchu oporu. Po wojnie rodzinna fabryka mebli zostaje upaństwowiona. Dzisiaj to Bydgoskie Fabryki Mebli. W 1956 przenosi się z rodziną do Milanówka.
Największe sukcesy:
1926- Mistrz Polski w czwórce ze sternikiem.
1926,1928,1930- wicemistrz w ósemce.
1926- brązowy medal na Mistrzostwach Europy w Lucernie, w czwórce ze sternikiem.
1928- czwórce ze sternikiem
1929- Mistrz Polski w czwórce bez sternika.
1929- brązowy medal na Mistrzostwach Europy w Bydgoszczy, w czwórce bez sternika.
1946- Mistrz Polski w dwójce ze sternikiem.

Urodził się 21 listopada 1971 roku w Bydgoszczy. Studiował wychowanie fizyczne w WSP w Bydgoszczy. Sportową karierę rozpoczynał od kajakarstwa. Po krótkim czasie porzucił tę dyscyplinę na rzecz siedmioboju i dziesięcioboju. Bardzo dobrze spisywał się podczas startów halowych. Na otwartych stadionach często nie dopisywało mu szczęście, często łapał kontuzję, które nie pozwalały mu kończyć zawodów.
Największe sukcesy:
1990- Mistrzostwa Świata juniorów, 7 miejsce (7211 pkt).
1991- Mistrzostwa Polski, (7572 pkt).
1994- Mistrzostwa Polski, (7407 pkt).
1995- Uniwersjada, 2 miejsce (8014 pkt).
1996- Mistrzostwa Europy hala, 4 miejsce (6016 pkt).
1998- Mistrzostwa Europy hala, 1 miejsce (6415 pkt).
1998- ranking światowy, 8 miejsce.
1999- Mistrzostwa Świata w hali, 1 miejsce (6386 pkt).
Rekordy życiowe:
1998- Skok wzwyż 2.17 (hala).
1999- Skok o tyczce 5.30 (hala).
1998- Bieg na 400 m 47.76.
1998- Bieg na 100 m m 10.97.
1998- Pchnięcie kulą 16.03.
1998- Bieg na 110 m przez płotki 14.25.
1998- Rzut dyskiem 44.39.

Urodziła się 19 października 1937 w Brodni. Nazwisko panieńskie Wieczorek. Ukończyła X Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława Konopczyńskiego w Łodzi i pomaturalne Studium Pielęgniarskie. Od 1954 reprezentowała ŁKS Łódź, a od 1961 Zawiszy Bydgoszcz do 1968. Decydującą rolę w doskonaleniu jej mistrzostwa sportowego odegrali trenerzy: Marian Hoffman, Emil Dudziński i Andrzej Piotrowski. Specjalizowała się w skoku w dal, w biegu przez płotki i w sprincie. W uznaniu dla jej zasług w 1997 Rada Miejska Bydgoszczy nadała jej tytuł Honorowego Obywatela. Zmarła 8 marca 2006 w Bydgoszczy.
Medale olimpijskie:
1964- złoty w sztafecie 4 x 100 m w Tokio(rekord świata)
1964- srebrny w biegu na 80 m przez płotki w Tokio.
1960- brązowy w sztafecie 4 x 100 m w Rzymie.
Mistrzostwa Europy:
1962- złoto w Belgradzie, 80 m przez płotki oraz w sztafecie 4 x 100 m(rekord Europy), brązowa medalistka na 100 m.
Rekordy życiowe:
1962- Warszawa, 100 m - 11.5.
1960- Łódź, 200 m - 24.7.
1964- Okayama, 80 m pł - 10.5.
1962- Poznań, w dal - 6.22.
1960- Tuła, wzwyż - 1.50.
1960- Tuła, 5 - bój - 4420 pkt.
1958, 1962- 2-krotna uczestniczka mistrzostw Europy.
1962- w Budapeszcie zdobyła trzy medale: złote w biegu na 80 m pł. i sztafecie 4x100 m oraz medal brązowy w biegu na 100 m.

Teodor Kocerka - wioślarz, medalista Igrzysk Olimpijskich

Urodził się 6 sierpnia 1927 w Bydgoszczy. W 1948 roku ukończył Liceum Handlowe w Bydgoszczy ,a 1952 AWF w Warszawie. Był podopiecznym trenerów: B. Ormańskiego, F. Brzezińskiego i E. Ciesielskiego. Zwany przez kolegów "Tojo", był zdobywcą medali olimpijskich, mistrzem Europy, 19-krotnym mistrzem Polski w jedynkach (1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956, 1958, 1959, 1960), dwójkach podwójnych (1951), czwórkach ze sternikiem (1950) i ósemkach (7), odniósł dwa triumfy w regatach o "Diamentowe wiosła" w Henley nad Tamizą w 1955 i 1956 roku. Po zakończeniu kariery zawodniczej, został trenerem wioślarstwa w: AZS Szczecin (1949), AZS Warszawa (1950-1952), AZS Bydgoszcz (1952-1957), BTW Bydgoszcz (1957-1958), AZS Szczecin (1959-1961), trener kadry narodowej kobiet i mężczyzn (1961-1967), AZS Warszawa (1967-1973), trener reprezentacji Polski kobiet (1974-1976), szef wyszkolenia PZTW (1976-1979), trener Zakładu Sportów Wodnych Instytutu Sportów Wodnych w warszawskiej AWF (1.10.1979 - 30.09.1982), od 1.10.1982 starszy wykładowca w tym Zakładzie, szef wyszkolenia PZTW (1983-1988) i ostatnia placówka pracy zawodowej, Komisja do Zwalczania Dopingu w Sporcie funkcjonująca przy Instytucie Sportu. Został wielokrotnie nagradzany Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe, Krzyżami Kawalerskim (1956), Oficerskim (1960) i Komandorskim (1999) OOP,

Orderem Sztandaru Pracy II kl. (1987). Członek honorowy PZTW (1992).
Zmarł 25 września 1999 w Warszawie i pochowany jest w Alei Zasłużonych dawnego Cmentarza Wojskowego na Powązkach.
Medale olimpijskie:
1952- brązowy medal w Helsinkach.
1960- brązowy medal w Rzymie.
Mistrzostwa Europy:
1952, 1954- srebrny medal.
1955- złoty medal.
1956, 1959- brązowy medalista.

Tomasz Gollob - żużlowiec, wicemistrz świata z 1999. Urodził się 11 kwietnia 1971 w Bydgoszczy. Jego pierwszym klubem była Polonia Bydgoszcz, w której zaczął występować od 1988 roku. Z klubem tym był związany do 2003 roku, z roczną przerwą podczas, której występował w Wybrzeżu Gdańsk. W 1999 wygrał Plebiscyt Przeglądu Sportowego na najlepszego sportowca Polski. Od 2004 broni barw Unii Tarnów. W 2004 i 2005 roku zdobył tytuły drużynowego mistrza Polski z zespołem Unii Tarnów.
W 1995 triumfował pierwszy raz w zawodach z cyklu Grand Prix. W 1999 zdobył srebrny medal mistrzostw świata. W 1997, 1998 i 2001 mistrzostwa kończył z brązowym medalem. W rywalizacji drużynowej mistrzostw świata był 4-krotnym medalistą: 2 złote oraz 3 srebrne.
Indywidualne Mistrzostwa Świata:
1993- Pocking - VII miejsce - 8 pkt (finał jednodniowy)
1994- Vojens - XVI miejsce - 0 pkt (finał jednodniowy)
1995- IX miejsce - 73 pkt.
1996- XII miejsce - 43 pkt.
1997- III miejsce - 92 pkt.
1998- III miejsce - 97 pkt.
1999- II miejsce - 98 pkt.
2000- VII miejsce - 64 pkt.
2001- III miejsce - 89 pkt.
2002- VII miejsce - 117 pkt.
2003- VI miejsce - 111 pkt.
2004- VI miejsce - 113 pkt.
2005- VII miejsce - 83 pkt.
Drużynowe Mistrzostwa Świata / Drużynowy Puchar Świata:
1994- Brokstedt - II miejsce - 16 pkt.
1995- Bydgoszcz - VI miejsce - 12 pkt.
1996- Diedenbergen - I miejsce - 15 pkt.
1997- Piła - II miejsce - 13 pkt.
1998- Vojens - IV miejsce - 15 pkt.
2001- Wrocław - II miejsce - 27 pkt.
2002- Peterborough - IV miejsce - 17 pkt.
2003- Vojens - IV miejsce - 20 pkt.
2004- Poole - IV miejsce - 1 pkt.
2005- Wrocław - I miejsce - 14 pkt.
Indywidualny Puchar Europy:
1993- Tampere - I miejsce - 13 pkt.
Klubowy Puchar Europy:
1998- Bydgoszcz - I miejsce - 14 pkt.
1999- Diedenbergen - I miejsce - 15 pkt.
2001- Daugavpils - I miejsce - 11 pkt.
Indywidualne Mistrzostwa Polski:
1989- Leszno - III miejsce - 12 pkt.
1990- Toruń - III miejsce - 12 pkt.
1991- Toruń - IV miejsce - 9 pkt.
1992- Zielona Góra - I miejsce - 14 pkt.
1993- Bydgoszcz - I miejsce - 15 pkt.
1994- Wrocław - I miejsce - 14 pkt.
1995- Wrocław - I miejsce - 14 pkt.
1996- Warszawa - IV miejsce - 11 pkt.
1997- Częstochowa - III miejsce - 11 pkt.
1998- Bydgoszcz - II miejsce - 13 pkt.
1999- Bydgoszcz - II miejsce - 14 pkt.
2001- Bydgoszcz - I miejsce - 14 pkt.
2002- Toruń - I miejsce - 11 pkt.
2003- Bydgoszcz - II miejsce - 14 pkt.
2004- Częstochowa - VI miejsce - 9 pkt.
2005- Tarnów - II miejsce - 14 pkt.
Mistrzostwa Polski Par Klubowych:
1990- Rzeszów - I miejsce - 12 pkt.
1991- Bydgoszcz - I miejsce - 12 pkt.
1992- Gorzów Wlkp. - II miejsce - 14 pkt.
1993- Grudziądz - I miejsce - 16 pkt.
1994- Leszno - I miejsce - 15 pkt.
1995- Częstochowa - I miejsce - 15 pkt.

1996- Gniezno - I miejsce - 11 pkt.
1997- Bydgoszcz - I miejsce - 11 pkt.
1998- Gorzów Wlkp. - II miejsce - 14 pkt.
1999- Leszno - I miejsce - 16 pkt.
2000- Wrocław - I miejsce - 18 pkt.
2001- Piła - II miejsce - 14 pkt.
2002- Wrocław - I miejsce - 9 pkt.
2003- Leszno - IV miejsce - 12 pkt.
2004- Toruń - II miejsce - 12 pkt.
Drużynowe Mistrzostwa Polski:
1988- III miejsce.
1989- IX miejsce.
1990- III miejsce.
1991- V miejsce.
1992- I miesjce.
1993- II miejsce.
1994- VIII miejsce.
1995- III miejsce.
1996- VI miejsce.
1997- I miejsce.
1998- I miejsce.
1999- IV miejsce.
2000- I miejsce.
2001- III miejsce.
2002- I miejsce.
2003- III miejsce.
2004- I miejsce.
2005- I miejsce.

Robert Sycz - wioślarz polski, dwukrotny mistrz olimpijski.

Urodził się 15 listopada 1973 w Warszawie. Jako wioślarz pierwsze kroki stawiał w Szkolnym Wojewódzkim Ośrodku Sportowym nr 2 w Warszawie. Największe sukcesy odniósł jako zawodnik Zawiszy Bydgoszcz i RTW Bydgostia - Kabel Bydgoszcz. Trenowali go Tomasza Skwarczyńskiego, Stefana Wirskiego, Grzegorza Dudzińskiego i Jerzego Brońca(kadra). Występy na igrzyskach olimpijskich:
1996 - 7. miejsce (Atlanta).
2000 - złoty medal z Tomaszem Kucharskim (Sydney).
2004 - złoty medal z Tomaszem Kucharskim (Ateny).
Osiągnięcia medalowe na imprezach światowych:
1993 - brązowy medal na Pucharze Narodów (w barwach SWOS nr 2 Warszawa).
1997 - złoty medal mistrzostw świata z Tomaszem Kucharskim (w barwach WKS Zawisza Bydgoszcz).
1998 - złoty medal mistrzostw świata z Tomaszem Kucharskim (w barwach WKS Zawisza Bydgoszcz).
2000 - złoty medal olimpijski (Sydney) z Tomaszem Kucharskim (w barwach Bydgostia Bydgoszcz).
2001 - srebrny medal mistrzostw świata z Tomaszem Kucharskim (w barwach Bydgostia Bydgoszcz).
2002 - srebrny medal mistrzostw świata z Tomaszem Kucharskim (w barwach Bydgostia Bydgoszcz).
2003 - srebrny medal mistrzostw świata z Tomaszem Kucharskim (w barwach Bydgostia Bydgoszcz).
2004 - złoty medal olimpijski z Tomaszem Kucharskim (Ateny) (w barwach Bydgostia Bydgoszcz).
2005 - brązowy medal mistrzostw świata z Pawłem Rańdą.
INNI

Dr. Jan Biziel - lekarz polski, działacz społeczny, Honorowy Obywatel Bydgoszczy.

Urodził się 12 października 1858 w Osiecznie, w powiecie leszczyńskim. Pochodził z rodziny chłopskiej. Studiował w Lipsku i Gryffi, tam również się doktoryzował. Praktyki podjął w Chełmnie. W tym okresie współpracował z uznanym chirurgiem Ludwikiem Rydygierem. Prowadził, również kilkuletnią praktykę lekarską pod Wrocławiem. W 1906 przeniósł się do Bydgoszczy. Poza praktyką lekarską, działał aktywnie w w Towarzystwie Przemysłowym, Towarzystwie Rzemieślników i wielu innych. Założył Księgarnię Bydgoską. Był członkiem Narodowego Stronnictwa Ludowego. Wrażał poparcie wobec przyłączenia Pomorza Gdańskiego do Polski. W okresie międzywojennym był przewodniczącym Rady Miejskiej Bydgoszczy. W 1922r. został odznaczony Orderem Odrodzenia Polski klasy IV. W 1930 został wyróżniony tytułem Honorowego Obywatela Bydgoszczy. Zmarł w 4 lipca 1934 roku. Od kwietnia 1990 roku Wojewódzki Szpital w Bydgoszczy nosi jego imię.

ks. Franciszek Dachtera - duchowny katolicki, kapelan wojskowy, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Urodził się 22 września 1910 roku we wsi Salno pod Bydgoszczą. Maturę zdał w Państwowym Gimnazjum Klasycznym w Bydgoszczy. Studiował w seminarium duchownym w Gnieźnie. 10 czerwca 1933 roku przyjął święcenia kapłańskie z rąk kardynała Augusta Hlonda. Od 1935 roku uczył religii w Miejskim Koedukacyjnym Gimnazjum Kupieckim w Bydgoszczy. W sierpniu 1939 został mianowany proboszczem parafii Łubowo koło Gniezna, niestety nie zdążył jej objąć. Po wybuchu II wojny światowej, zmobilizowany w randze kapitana, był kapelanem 62. pułku piechoty. 17 września 1939 trafił do niewoli podczas Bitwy nad Bzurą. Przez pół roku był więziony w obozie jenieckim Totheberg koło Fuldy. 25 kwietnia 1940 ks. Franciszek wraz z innymi kapelanami został wywieziony do obozu zagłady w Buchenwaldzie. W 1942 roku przewieziony został do Dachu. Nigdy nie stracił pogody ducha, nawet w obozie dodawał swoim towarzyszom niedoli otuchy i nadziei. Padł ofiarą doświadczeń pseudomedycznych. Cztery razy zaszczepiano mu malarię.
22 sierpnia 1944 r. został dobity trującym zastrzykiem z piroferu. W 1999 roku podczas pielgrzymki Jan Paweł II wyniósł na ołtarze 108 męczenników, był wśród nich ks. Franciszek Dachtera.

Ks. Wacław Gieburowski - duchowny, wykładowca akademicki, dyrygent chóru, kompozytor.

Urodził się 6 lutego 1878r. w Bydgoszczy. Od 1898 do 1902 kształcił się w Poznaniu w Seminarium Duchownym. W 1908 roku odbył kurs muzyki kościelnej w Ratyzbonie. Uzyskał stopień doktora muzykologii dzięki studiom w Berlinie i we Wrocławiu. W 1910r. osiadł w Poznaniu. Wykładał m.in. w Seminarium Duchownym, Państwowym Konserwatorium Muzycznym i na Uniwersytecie Poznańskim. Od 1916 roku kierował poznańskim chórem archikatedralnym, który z czasem zyskał rangę najlepszego chóru męskiego w Polsce i znany był w wielu krajach Europy. W 1921 roku habilitował się we Lwowie. W okresie okupacji został internowany przez Niemców i wysiedlony do generalnego Gubernatorstwa. Zmarł w Warszawie 23 września 1943 r. Ciało ks. Gieburowskiego sprowadzono do Poznania w 1946 r. i pochowano na Skałce Poznańskiej.

Urodził się 29 stycznia 1876 w Wierzbnie pod Miechowem. Ukończył szkołę średnią w Warszawie. Naukę w Szkole Inżynierskiej Wawelberga i Rotwanda (1894-1896) przerwało więzienie w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej za udział w nielegalnych kółkach samokształceniowych. Po opuszeniu aresztu, rozpoczął studia w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studiował matematykę i polonistykę.
Od 1897 współpracował z licznymi czasopismami. W 1905 założyciel Teatr Ludowy w Krakowie, którego dyrektorem był przez rok. Od 1906 do 1911 kierował literackim Teatru im. Słowackiego. Do 1915 prowadził Teatru Rozmaitości w Warszawie. W 1937 otrzymał Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury.
Od 1922 roku związany z Bydgoszczą. był wykładowcą i dyrektorem Bydgoskiej Szkoły Dramatycznej. W Teatrze Polskim pełnił funkcję dramaturga. Otrzymał nagrody literackie: miasta Bydgoszczy w 1956, województwa bydgoskiego w 1957, im. W. Pietrzaka w 1964. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi w 1947, Krzyżem Komandorskim w 1956 i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Polski w 1959. Zmarł w Bydgoszczy, pochowany na Cmentarzu Nowofarnym.

Zbigniew Raszewski - profesor na Wydziale Wiedzy w Teatrze Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej.

Urodził się w 1925 roku w Poznaniu. Dzieciństwo i młodość spędził w Bydgoszczy. Został relegowany z uczelni w okresie stalinowskim. W 1952 roku rozpoczął pracę w Instytucie Sztuki PAN w Warszawie. Pracował tam do końca życia. Redagował przez 40 lat "Pamiętnik Teatralny". Był profesorem na Wydziale Wiedzy w Teatrze Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Napisał wiele prac poświęconych historii i teorii teatru. Ważniejsze z nich to:
"Staroświecczyzna i postęp czasu"
"Bogusławski"
"Krótka historia teatru polskiego"
"Pamiętnik gapia"
Zmarł w 1992 roku.

Emil Warmiński - lekarz i działacz społeczny.

Urodził się 15 marca 1881 roku w Bydgoszczy. Studiował medycynę w Hamburgu i Berlinie. Pracę zawodową oraz działalność na rzecz ratowania polskości podjął Bydgoszczy. Działał w wielu polskich organizacjach, min. był prezesem Towarzystwa Gimnastycznego SOKÓŁ, zorganizował Dom Polski. Zmarł 9 września 1909 roku na chorobę płuc w Poznaniu. Na cmentarzu Starofarnym znajduje się grobowiec całej rodziny Warmińskich.

# data[].attributes.attachment_link.description
Urodził się w 29 marca 1920 w Bydgoszczy. W 1946 ukończył Szkołę Dramatyczną w Bydgoszczy, założoną przez Adama Grzymałę-Siedleckiego i Aleksandra Rodziewicza. Od sezonu 1945/46 do roku 1961 występował w bydgoskim Teatrze Polskim. Poza macierzystym teatrem założył Scenę Studyjną w 1957r. i wystawiał tu zwłaszcza Sartre'a i Witkacego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jerzy Sulima-Kamiński. 491 likes · 1 talking about this. Jerzy Sulima-Kamiński, najwybitniejszy bydgoski pisarz, strona jest poświęcona jego życiu, twórczości, ciekawostkom dotyczącym życia. Również...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jerzy Bolesław Sulima-Kamiński (ur. 20 września 1928, zm. 19 marca 2002) - polski pisarz, poeta i dziennikarz radiowy związany z Bydgoszczą.

Urodził się 20 września 1928 roku w Bydgoszczy. Pochodził z rodziny urzędnika państwowego Bolesława Kamińskiego i Marty z Kilichowskich. W latach 30. uczęszczał do szkoły powszechnej w Bydgoszczy. W latach okupacji niemieckiej był uczniem ślusarskim na kolei (1943-1945). Po zakończeniu wojny uczęszczał do gimnazjum. Studiował dwa lata w bydgoskiej Wieczorowej Szkole Inżynierskiej. W latach 1948-1951 pracował w Bydgoskiej Fabryce Maszyn jako konstruktor, a następnie w Bydgoskim Biurze Projektowo-Badawczym (1951-1952), Zakładach Rowerowych „ Romet" (1953-1954), Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki, a następnie w Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy (1955-1990).

W latach 1955-1956 uczestniczył w kursie dla pracowników kulturalnych w Ośrodku Szkolenia Dziennikarskiego w Warszawie. W rozgłośni bydgoskiej zajmował kolejno stanowiska: redaktora, starszego redaktora, redaktora odpowiedzialnego w Redakcji literackiej, zastępcy kierownika Redakcji Programów Literackich i Reportaży.

Działalność literacką rozpoczął w 1953 roku wierszem „ Mleczarz" zamieszczonym w czasopiśmie „Nowe Tory". Jego debiut radiowy przypadł w 1954 roku (opowiadanie „ Dezynfektor"), a książkowy w 1958 r. (zbiór opowiadań „ Czy księżyc się boi?"). Był autorem wielu słuchowisk radiowych, felietonów, recenzji literackich i audycji monograficznych na lokalnej i ogólnopolskiej antenie radiowej. Wiele z nich zebrał w tomie „ Cymelium" (1978). Swoje utwory publikował na łamach czasopism regionalnych („Pomorze", „Fakty") i ogólnopolskich („ Życie literackie", „ Kultura", „ Tygodnik Kulturalny", „ Dialog ", „Miesięcznik kulturalny"). Pisał również opowiadania i powieści.

Powszechne uznanie zyskał trylogią bydgoską „Most Królowej Jadwigi", wydaną w 1981 roku jako dzieło jednotomowe. W 1984 roku wydał wersję trzytomową, a w 1988 roku zmienione trzecie wydanie. Ta wersja stanowiła pierwszą część zamierzonej sagi, która miała objąć trzy cezury czasowe w dziejach Bydgoszczy: późne lata 30., aż do wybuchu II wojny światowej (tom 1), okres okupacji niemieckiej (tom 2) i lata powojenne, po rok 1951 (tom 3). Kolejne wydanie sagi bydgoskiej w jednym woluminie ukazało się w 1998 roku.

Most Królowej Jadwigi był sagą o bydgoskim drobnomieszczaństwie, która „nabrała walorów uniwersalnych". Powieść przeniesiono na deski teatru (2000 r., Andrzej Maria Marczewski). Nieformalnym czwartym tomem sagi bydgoskiej była powieść „ Bilet do Singapuru ", wydana w 1991 roku.

Od 1959 roku był członkiem Związku Literatów Polskich. Oddawał się również działalności społecznej i kulturalnej w Bydgoszczy. Opowiadał się m.in. za odbudową zachodniej pierzei Starego Rynku oraz uczestniczył w poczynaniach zmierzających do utworzenia w Bydgoszczy uniwersytetu. Przez dwie kadencje (1994-2002) zasiadał w Radzie Miasta Bydgoszczy, gdzie zajmował się sferami kultury i nauki. W latach 1998-2002 przewodniczył podkomisji do spraw nazewnictwa miejskiego.

Zmarł 19 marca 2002 roku w Bydgoszczy. Został pochowany na Cmentarzu Starofarnym przy ul. Grunwaldzkiej.

Jerzy Sulima-Kamiński od 1952 roku był żonaty z Ireną z d. Kuligowską. Miał córkę Elżbietę, której dedykował powieść „ Most Królowej Jadwigi ".

Powieści:

Wydał też zbiór portretów bydgoskich ludzi kultury i sztuki - „ Trzydzieści jeden lusterek" (1993). W 1989 roku ukazała się powieść dla młodzieży „ Dokąd biegną Twoje konie? "

Nagrody i odznaczenia

Od 2002 roku jego imię nosi Most Staromiejski w Bydgoszczy, a także Gimnazjum nr 24 w Bydgoszczy. W plebiscycie Gazety Wyborczej (2000) znalazł się wśród najwybitniejszych bydgoszczan XX wieku.

Bibliografia

Adamus-Szymborska, Bydgoski leksykon teatralny, Zdzisław Pruss, Zofia Pietrzak, Bydgoszcz: Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, 2000, s. 424-425, ISBN 83-85327-59-2 , OCLC 749203349.

Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom VII. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-85327-70-3 ​, str. 104-105

Lach Joanna "Skończyłby 85 lat. Nie pozwolą, by miasto o nim zapomniało", bydgoszcz.gazeta.pl, 20.09.2013

# data[].attributes.attachment_link.description
Jerzy Bolesław Sulima-Kamiński (ur. 20 września 1928, zm. 19 marca 2002) - polski pisarz, poeta i dziennikarz radiowy związany z Bydgoszczą. Urodził się 20 września 1928 roku w Bydgoszczy. Pochodził z rodziny urzędnika państwowego Bolesława Kamińskiego i Marty z Kilichowskich. W latach 30. uczęszczał do szkoły powszechnej w Bydgoszczy.

# data[].attributes.headline
Bydgoszcz w książce "Most Królowej Jadwigi"

# data[].attributes.subject
Bydgoszcz w książce "Most Królowej Jadwigi"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fot. Arkadiusz Wojtasiewicz / Agencja Gazeta

"Wpierw wyleciał w powietrze most. Ten nasz most Królowej Jadwigi. I wcale nie było tak, jak to wszyscyśmy sobie wyobrażali. Walnęło porządnie, prawda. Posypały się szyby, fakt. Jednak żaden dom nie zarysował się w fundamentach, nie wyleciała żadna framuga i nie spadł żaden dach. Walnęło jakby z daleka, choć przecież było bardzo blisko. Bijak w budziku państwa Batków tryknął w czaszę dzwonka. Rygle miotały się we wpustach i przyklęknął płomyk w lampce oliwnej. Papuga sióstr Sobeckich darła się jak żywcem skubana z piór. Najciszej zachowali się ludzie i pies".

Ten opis z czasów II wojny światowej znajdziemy w II tomie "Mostu Królowej Jadwigi" (na zdjęciu: córka i wnuki Jerzego Sulimy-Kamińskiego na tle mostu Królowej Jadwigi). A jak było naprawdę? Czy most w czasie wojny rzeczywiście wyleciał w powietrze?

# data[].attributes.attachment_link.title
Most Królowej Jadwigi: "Pierwszy wyleciał w powietrze"

# data[].attributes.attachment_link.description
Jerzy Sulima-Kamiński - gdyby żył - 20 września skończyłby 85 lat. Akcja jego trzytomowej sagi 'Most Królowej Jadwigi' dzieje się w Bydgoszczy - rozpoczyna w 1920 r., a kończy w 1956. Są tacy, którzy twierdzą, że nie ma lepszej książki o historii naszego miasta.

# data[].attributes.headline
J. Salinger - sławny pisarz amerykański, który pracował w Bydgoszczy

# data[].attributes.subject
J. Salinger - sławny pisarz amerykański, który pracował w Bydgoszczy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Urodził się pierwszego dnia 1919 roku, jako syn Sola Salingera, polskiego Żyda, sprzedawcy koszernego sera, i jego żony Marie z domu Jillich, o korzeniach szkocko-irlandzkich. Marie Salinger zmieniła później imię na Miriam. Miał starszą siostrę Doris (1911-2001).

Uczęszczał do szkół publicznych na Manhattanie, w 9. i 10. klasie do prywatnej McBurney School. Jako uczeń grał w szkolnych przedstawieniach i wykazywał w tym kierunku pewien talent, jednak ojciec sprzeciwiał się planom syna zostania aktorem. Po ukończeniu szkoły wstąpił do Valley Forge Military Academy w Wayne w Pensylwanii. W tym czasie zaczął więcej pisać. W 1936 rozpoczął naukę na New York University, zamierzał studiować pedagogikę specjalną. Wiosną przerwał jednak studia, a na jesieni tego roku ojciec wysłał go do Wiednia, gdzie miał zapoznać się z przemysłem i importem mięsa.

Jesienią i zimą 1937/1938 roku pracował jako praktykant w rzeźni miejskiej w Bydgoszczy. Ten okres swojego życia opisał w 1944 roku następująco:

W wieku osiemnastu, dziewiętnastu lat, rok przesiedziałem w Europie... większość czasu w Wiedniu, choć musiałem też terminować w przetwórni szynek w Polsce... Ostatecznie na parę miesięcy wylądowałem w Bydgoszczy, gdzie mordowałem świnie i pchałem lory przez śnieg w towarzystwie grubego majstra, który nieustannie zabawiał mnie strzelaniem ze swej śrutówki do wróbli, do żarówek i do kolegów z pracy.

W latach 1942-1946 służył w wojsku i brał udział w desancie normandzkim.

Zaczął pisać w wieku 15 lat.

Jego jedyną opublikowaną powieścią jest Buszujący w zbożu (1951, wyd. polskie 1961). Inne utwory tego autora to zbiory opowiadań: Dziewięć opowiadań (1953, wyd. polskie 1964), Wyżej podnieście strop, cieśle i Seymour - introdukcja (1963, wyd. polskie 1966). Bohaterami jego utworów są młodzi ludzie poszukujący sensu życia, miłości, nadziei. Ostatnim utworem, opublikowanym w „ New Yorkerze" w 1965 roku, było opowiadanie „ Hapworth 16, 1924 ". W tym samym roku Salinger podjął decyzję o zaprzestaniu publikowania nowych opowiadań. W 1980 udzielił ostatniego wywiadu.

Zmarł z przyczyn naturalnych 27 stycznia 2010 w swoim domu w Cornish w stanie New Hampshire. Miał 91 lat.

Publikacje

Opowiadania

Niepublikowane

Polskie tłumaczenia

Catcher in the rye
Buszujący w zbożu. Warszawa : „Iskry", 1961; Warszawa : „Iskry", 1964; Warszawa : „Iskry", 1967; Warszawa : „Iskry", 1988; Warszawa : „Iskry", 1993; Warszawa : „Iskry", 1996; Warszawa : „Iskry", 1997; Warszawa : „Iskry", 1998; Warszawa : „Iskry", [2004]; tłum. Maria Skibniewska

Nine Stories
Dziewięć opowiadań (w późniejszych wydaniach Dziewięć opowiadań). Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967; Warszawa : „Iskry", 1997; Wydawnictwo Albatros, 2007 tłum Agnieszka Glinczanka i Krzysztof Zarzecki

Raise high the roof beam, carpenters; Seymour : an introduction
Wyżej podnieście strop, cieśle ; Seymour, introdukcja (także Wyżej podnieście strop, cieśle ; Seymour: wstęp) Warszawa : „Czytelnik", 1966; Warszawa : „Czytelnik", 1981; Warszawa : „Iskry", 1996; Wydawnictwo Albatros, 2007 tłum. Maria Skibniewska

Franny and Zooey
Franny i Zooey. Warszawa : „Czytelnik", 1966; Warszawa : „Czytelnik", 1981; Warszawa : „Iskry", 1997; Wydawnictwo Albatros, 2007; tłum. Maria Skibniewska

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Urodził się pierwszego dnia 1919 roku, jako syn Sola Salingera, polskiego Żyda, sprzedawcy koszernego sera, i jego żony Marie z domu Jillich, o korzeniach szkocko-irlandzkich. Marie Salinger zmieniła później imię na Miriam. Miał starszą siostrę Doris (1911-2001). Uczęszczał do szkół publicznych na Manhattanie, w 9. i 10. klasie do prywatnej McBurney School.

# data[].attributes.attachment_link.description
Poniżej wyświetlono 17 spośród wszystkich 17 stron tej kategorii.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pola Negri - Patroni bydgoskich tramwajów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
[1/9]
"Czterej pancerni i pies", "Prawo Agaty" i "Disco Polo" - to tylko niektóre z filmów i seriali, które powstawały w Bydgoszczy. Zobaczcie, które jeszcze produkcje kręcono w naszym mieście.

O krok od wielkiej tragedii! Cudem uniknęli śmierci! [wideo - program Stop Agresji Drogowej]

Zobaczcie, które miejsca naszego miasta można oglądać na szklanym ekranie. Okazuje się, że Bydgoszcz cieszyła się sporym zainteresowanie wśród filmowców.

[1/9]
Te filmy i seriale kręcono w Bydgoszczy. Pamiętacie je?

"Czterej pancerni i pies", "Prawo Agaty" i "Disco Polo" - to tylko niektóre z filmów i seriali, które powstawały w Bydgoszczy. Zobaczcie, które jeszcze produkcje kręcono w naszym mieście.

O krok od wielkiej tragedii! Cudem uniknęli śmierci! [wideo - program Stop Agresji Drogowej]

Zobaczcie, które miejsca naszego miasta można oglądać na szklanym ekranie. Okazuje się, że Bydgoszcz cieszyła się sporym zainteresowanie wśród filmowców.

# data[].attributes.attachment_link.title
Te filmy i seriale kręcono w Bydgoszczy. Pamiętacie je?

# data[].attributes.attachment_link.description
1/9]"Czterej pancerni i pies", "Prawo Agaty" i "Disco Polo" - to tylko niektóre z filmów i seriali, które powstawały w Bydgoszczy. Zobaczcie, które jeszcze produkcje kręcono w naszym mieście. O krok od wielkiej tragedii! Cudem uniknęli śmierci! [wideo - program Stop Agresji Drogowej] Zobaczcie, które miejsca naszego miasta można oglądać na szklanym ekranie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Film "Miasto". 486 likes. Sfrustrowany pracą na uczelni inżynier Marek Pełka (Bartłomiej Topa) pragnie zostać autorem bestsellerowych kryminałów. Wraz z 10-letnim synem Romkiem przyjeżdża na kongres...

# data[].attributes.attachment_link.description
Aby czytać nasze artykuły wyłącz AdBlocka/uBlocka lub dodaj wyjątek dla naszej domeny.

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal historyczny - Historia w zasięgu ręki. Artykuły historyczne, kalendarium historyczne, II wojna światowa, średniowiecze, historia najnowsza, historia Polski, Historia Powszechna

# data[].attributes.body
WESOŁYCH ŚWIĄT

# data[].attributes.body
facebook

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powstanie Wielkopolskie nie zakończyło się powrotem Bydgoszczy do Polski. Potrzeba było jeszcze 9 miesięcy, by polska armia zawitała do miasta, a na masztach pojawiła się flaga biało-czerwona. Sto lat temu, gdy Warszawa i inne miasta cieszyły się już niepodległością, bydgoszczanie podejmowali starania zmierzające do przywitania z honorami zbliżającego się generała Hallera. Uczestnicy gry stają się mieszczanami początku lat 20 XX wieku. Przenoszą się w czasie by pomóc znanym z kart historii postaciom w gromadzeniu funduszy, a także będą mieli okazję włączą się w drobną działalność konspiracyjną wspierając obecnych już w mieście powstańców wielkopolskich. Za wykonanie powierzonych zadań gracze otrzymają marki polskie. Celem gry jest zdobycie funduszy na godne przygotowanie miasta, które niebawem przywita Wolność. Drużyna, która przekaże najwyższą kwotę zostanie zwycięzcą.
Gra jest realizowana dzięki wsparciu grantem konkursowym w ramach projektu „Moje miejsce na Ziemi" przyznanym przez Fundację Orlen.
Gra jest objęta pozafinansowym wsparciem Bydgoskiego Centrum Organizacji Pozarządowych i Wolontariatu.
Patronat nad grą objął Instytut Pamięci Narodowej delegatura w Bydgoszczy.

Zgłoś nadużycie

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz ku Wolności-niepodległościowa patriotyczna gra miejska - MIASTOtoPLANSZA

# data[].attributes.attachment_link.description
Powstanie Wielkopolskie nie zakończyło się powrotem Bydgoszczy do Polski. Potrzeba było jeszcze 9 miesięcy, by polska armia zawitała do miasta, a na masztach pojawiła się flaga biało-czerwona. Sto lat temu, gdy Warszawa i inne miasta cieszyły się już niepodległością, bydgoszczanie podejmowali starania zmierzające do przywitania z honorami zbliżającego się generała Hallera.

# data[].attributes.headline
Jak wyglądała droga Polski do odzyskania niepodległości?

# data[].attributes.subject
Jak wyglądała droga Polski do odzyskania niepodległości?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Chcesz, żebyśmy opisali Twoją historię albo zajęli się jakimś problemem? Masz ciekawy temat? Napisz do nas! Listy od czytelników już wielokrotnie nas zainspirowały, a na ich podstawie powstały liczne teksty. Wiele listów publikujemy w całości. Znajdziecie je tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wyglądała droga Polski do odzyskania niepodległości?

# data[].attributes.attachment_link.description
Chcesz, żebyśmy opisali Twoją historię albo zajęli się jakimś problemem? Masz ciekawy temat? Napisz do nas! Listy od czytelników już wielokrotnie nas zainspirowały, a na ich podstawie powstały liczne teksty. Wiele listów publikujemy w całości. Znajdziecie je tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.title
Leon Barciszewski - Patroni bydgoskich tramwajów

# data[].attributes.attachment_link.title
Józef Święcicki - Patroni bydgoskich tramwajów

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Biziel - Patroni bydgoskich tramwajów

# data[].attributes.headline
Odzyskanie niepodległości przez Polskę a powrót Bydgoszczy do Macierzy

# data[].attributes.subject
Odzyskanie niepodległości przez Polskę a powrót Bydgoszczy do Macierzy

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.attachment_link.title
99. rocznica Powrotu Bydgoszczy do Polski

# data[].attributes.body
słuchowisko

# data[].attributes.headline
Archiwum B. - opowieść o tym jak miasto Bromberg zostało Bydgoszczą

# data[].attributes.subject
Archiwum B. - opowieść o tym jak miasto Bromberg zostało Bydgoszczą

# data[].attributes.attachment_link.title
ARCHIWUM B - OPOWIEŚĆ O TYM JAK MIASTO BROMBERG ZOSTAŁO BYDGOSZCZĄ

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Kolejnym przystankiem na trasie podróży Tomasza Bednarka będzie Bydgoszcz. Przez ostatnie dekady to miasto wypracowało...

Moja lista Usuń z mojej listy

Kolejnym przystankiem na trasie podróży Tomasza Bednarka będzie Bydgoszcz. Przez ostatnie dekady to miasto wypracowało... ROZWIŃ

Kolejnym przystankiem na trasie podróży Tomasza Bednarka będzie Bydgoszcz. Przez ostatnie dekady to miasto wypracowało swój unikalny charakter. Z dawnego ośrodka żeglugi śródlądowej ewoluowało do ważnego ośrodka kultury i sportu, nie zapominając przy tym o swoich wodnych tradycjach. Wisząca ponad Brdą rzeźba „Przechodzący przez rzekę" autorstwa Jerzego Kędziory idealnie oddaje naturę Bydgoszczy - kto chce ją zwiedzić musi liczyć się z ciągłym przekraczaniem wody. Miasto porównywane jest z Wenecją i Amsterdamem. Jednym z najbardziej urokliwych miejskich zakątków jest Bydgoska Wenecja - pierzeja XIX i XX-wiecznych kamienic, leżących na wodzie. Budynki, w których wówczas mieściły się fabryki i warsztaty rzemieślników, wzniesiono na palach wbitych w dno rzeki. Dziś od lustra wody oddziela je malowniczy bulwar, a z Wyspą Młyńską łączy kładka, miejsce uwielbiane zwłaszcza przez zakochanych. Bydgoszcz to miasto genialnego matematyka i kryptologa - Mariana Rejewskiego. W 1932 roku wraz z Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. Nie doszłoby do tego, gdyby nie twierdzenie o iloczynie permutacji sformułowane w trakcie prac przez Rejewskiego. Dziś określane jest ono mianem „twierdzenia, które wygrało II wojnę światową". ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.description
Kolejnym przystankiem na trasie podróży Tomasza Bednarka będzie Bydgoszcz. Przez ostatnie dekady to miasto wypracowało swój unikalny charakter. Z dawnego ośrodka żeglugi śródlądowej ewoluowało do ważnego ośrodka kultury i sportu, nie zapominając przy tym o swoich wodnych tradycjach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najnowsze zdjęcia pokazujące nie tylko najpiękniejsze zakątki Bydgoszczy, ale i życie tego miasta: imprezy kulturalne i sportowe.

Najnowsze zdjęcia pokazujące nie tylko najpiękniejsze zakątki Bydgoszczy, ale i życie tego miasta: imprezy kulturalne i sportowe.

Connecting content to people.

# data[].attributes.attachment_link.description
Najnowsze zdjęcia pokazujące nie tylko najpiękniejsze zakątki Bydgoszczy, ale i życie tego miasta: imprezy kulturalne i sportowe.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jakie są symbole Bydgoszczy? Który południk przechodzi przez Bydgoszcz? Gdzie można wypożyczyć sprzęt turystyczny? Dlaczego Wyspa Młyńska je... See More

Jakie są symbole Bydgoszczy? Który południk przechodzi przez Bydgoszcz? Gdzie można wypożyczyć sprzęt turystyczny? Dlaczego Wyspa Młyńska je... See More

Connecting content to people.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jakie są symbole Bydgoszczy? Który południk przechodzi przez Bydgoszcz? Gdzie można wypożyczyć sprzęt turystyczny? Dlaczego Wyspa Młyńska jest nazywana Wyspą Muzeów? W przewodniku znajdziecie odpowiedzi na te i wiele innych pytań dotyczących atrakcji turystycznych w Bydgoszczy, miasta nad wodą, które zdobywa coraz większe uznanie turystów. wydanie II, poprawione 2015

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od 1238 r. na miejscu późniejszej Bydgoszczy istniał gród kasztelański o nazwie Budegac, zlokalizowany na jednej z wysp rozlewisk Brdy, należący do książąt kujawskich. Przebiegał tędy szlak i bród przez Brdę z Kujaw na Pomorze Gdańskie. Z fundacji księcia kujawskiego, Kazimierza powstał wtedy (ok. 1295-1305 r.) również niewielki drewniany kościół św. Idziego (od 1537 r. murowany), rozebrany w 1879 r.

W wyniku wojny polsko-krzyżackiej 1327-1332 (rozpoczętej agresją króla polskiego Władysława Łokietka na księstwo płockie) gród został zdobyty i zniszczony przez Krzyżaków w 1330 r., a w latach 1331-1343 ponownie znalazł się w ich posiadaniu.

Kościół św. Idziego na obrazie Paula Bertholda Jaekla, 1874 r.

Lokacja miasta. Bydgoszcz średniowieczna

Na mocy pokoju polsko-krzyżackiego zawartego w Kaliszu w 1343 r. zniszczony gród wrócił do Królestwa Polskiego. Wtedy też król Kazimierz Wielki zdecydował o wzmocnieniu pogranicza polsko-krzyżackiego poprzez budowę kilku punktów obronnych, m.in. w Nakle nad Notecią, Złotorii koło Torunia; również tutaj - na miejscu tego grodu powstał murowany zamek warowny, mogący skuteczniej strzec fragmentu granic państwa. Wkrótce, w 1346 r. (19 kwietnia) król wydał przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim, powołujący - na pustej równinie - do życia miasto (patrz: Stare Miasto), które jednocześnie także miało pełnić rolę przeciwwagi dla leżącego na obszarze krzyżackim Torunia - potężnego hanzeatyckiego ośrodka handlowego o zasięgu europejskim - i innych miast krzyżackich. Powstała Bydgoszcz - miasto wyznaczone na przeciętnej dla miast średniowiecznych powierzchni (ok. 10,5 ha), o ustroju wzorowanym na niedalekim Inowrocławiu. W przeciwieństwie do zamku miasto nie było specjalnie ufortyfikowane, posiadało jedynie fosę mokrą oraz wał ziemny. Mury obronne zaczęto wznosić dopiero po ok. 140 latach - w 2. poł. XV w. i to tylko od strony południowej. W obrębie miasta powstawała zabudowa drewniana, a po poł. XVI w. zaczęto wznosić domy murowane.

W 2. poł. XIV w. miasto i zamek stanowiły własność Kazimierza księcia szczecińskiego, w 1377 r. stało się lennem księcia opolskiego Władysława, a po 1386 r. Warcisława i Bogusława - książąt pomorskich. Od pocz. XV w. zamek stał się siedzibą starostów - przedstawicieli władzy królewskiej, sprawujących nadzór nad miastem i starostwem (powiatem).

Na początku XV w. Bydgoszcz, korzystając z lokacyjnego prawa prowadzenia handlu spławnego, zaczyna odgrywać rolę w handlu wodnym (Brdą i Wisłą) do Gdańska; były to jednocześnie najdalsze bezpośrednie kontakty handlowe mieszczan bydgoskich.

Na początku tzw. wielkiej wojny polsko-krzyżackiej (1409-1411) Krzyżacy ponownie pojawili się w Bydgoszczy - w 1409 r. zdobyli zamek starosty i samo nieufortyfikowane nowocześnie miasto, które jednak jeszcze w tymże roku zostało odzyskane przez wojska króla polskiego.

Sytuacja dla Bydgoszczy zmieniła się po II pokoju toruńskim w 1466 r., kiedy to państwo krzyżackie przestało istnieć, a w skład Polski weszły Prusy Królewskie. Wtedy to zamek bydgoski, znajdując się już wewnątrz państwa polskiego, stracił swoje militarne znaczenie i rozpoczął się długi okres jego stagnacji.

Fragment wału obronnego z pocz. XIII w. otaczającego gród na miejscu późniejszego zamku Kazimierza Wielkiego

Wschodni szczyt średniowiecznej (2. poł. XV w.) fary bydgoskiej - najstarszej budowli w mieście - uchodzi za najlepsze w Bydgoszczy osiągnięcie tutejszej architektury gotyckiej.

Bydgoszcz rozkwita w okresie renesansu i baroku

Po II pokoju toruńskim w 1466 r. dla Bydgoszczy rozpoczęły się czasy rozwoju opartego głównie na handlu tranzytowym-spławnym zbożem do Gdańska (więcej o tym w dziale Spichrze). W 2. poł. XVI w. Bydgoszcz obok Torunia była największym ośrodkiem śródlądowego handlu zbożowego w Polsce, wyprzedzając znacznie inne miasta kujawskie, pomorskie, mazowieckie i małopolskie (np. w latach 1564-1573 r. z Bydgoszczy spławiano średnio rocznie 2030 łasztów, z Torunia 2370 łasztów, z Warszawy 384 łaszty zboża i mąki).

W 2. poł. XV w. zdecydowano o budowie murów obronnych, które jednak powstały tylko od strony południowej miasta i tylko w pojedynczej linii; jeszcze później, bo przed 1523 r. zbudowano pierwszą z trzech bram miejskich.

Rozwijało się także rzemiosło, które jednak nie eksportowało swoich wyrobów do innych miast, a pracowało głównie tylko na potrzeby rynku lokalnego, nie było też cechów rzemieślniczych zajmujących się produkcją wyrobów o wartości artystycznej. W najlepszym okresie rozkwitu (1. poł. XVII w.) działało w Bydgoszczy od 11 do 13 cechów, obejmujących ok. 100 mistrzów (czasami rzemieślnicy bydgoscy nie mając własnej organizacji cechowej należeli do cechów toruńskich, np. gwoździarze, rymarze, szklarze), co w porównaniu z liczbą cechów w największych miastach Rzeczypospolitej było wszakże liczbą niewielką (np. w Gdańsku: ok. 50 cechów i 3000 mistrzów, w Toruniu: 53 cechy i ponad 700 mistrzów, w Warszawie: ok. 25 cechów i 500 mistrzów).

W 1522 r. otworzono w Bydgoszczy przywilejem królewskim drugi po toruńskim (1511 r.) w okolicy skład soli, jednak w 1578 r. król Stefan Batory zakazał Bydgoszczy sprowadzania soli zamorskiej w wyniku nieopłacania przez Bydgoszcz podatków uchwalonych na wojnę moskiewską.

Z 1466 r. pochodzi pierwsza wiadomość o istnieniu szkoły w Bydgoszczy podlegającej parafii bydgoskiej; odpowiednikiem szkoły średniej było studium filozoficzne prowadzone z przerwami przez bernardynów, jednak dostępne tylko dla kleryków; od 1648 r. swoje kolegium prowadzili jezuici, jednak nie wyróżniło się ono poważniejszymi osiągnięciami intelektualnymi i wydawniczymi.

Ważną dla Bydgoszczy datą jest rok 1613, kiedy to otworzono mennicę królewską-państwową na miejscu prywatnej (działającej w latach 1594-1601), zlikwidowaną mocą uchwały sejmowej, zamykającej wszystkie mennice koronne poza krakowską; funkcjonowała ona do ok. 1686-88 r. (więcej o mennicy tutaj).

Makieta Bydgoszczy przedstawiająca miasto w okresie największego przedrozbiorowego rozwoju (przed poł. XVII w.)

Do dziś nie przetrwały spichrze, które pochodziłyby z okresu największej przedrozbiorowej świetności Bydgoszczy. Te zachowane pochodzą z końcówki XVIII w. i 1. poł. XIX w.

Upadek Bydgoszczy w XVII i XVIII w.

Po okresie największego rozwoju przedrozbiorowej Bydgoszczy (i miast polskich w ogóle) w XVI w. i na pocz. XVII w. - kiedy to miasto osiągnęło maksymalną liczbę ludności niecałe 5 tys., awansując tym samym z poziomu małych do średnich miast w Rzeczypospolitej - szybko nastąpił upadek świetności: zaraza w 1604 i 1622-3 r. zdziesiątkowała ludność, a słabo ufortyfikowane miasto w 1629 r. było zniszczone przez ciągnące na pomoc Polakom walczącym ze Szwedami wojska cesarskie, a w latach 1655-1658 było zdobywane i niszczone przez Szwedów; liczba ludności w końcu XVII w. spadła do ok. 900.

Dalszych zniszczeń, kontrybucji i grabieży Bydgoszcz doznała w latach 1702-1716 w czasie wojny północnej, zajmowana kilkakrotnie i na zmianę przez wojska szwedzkie, saskie, rosyjskie, przy okazji czego miasto nawiedzały zarazy, powodując straty w liczbie ludności do ok. 100 mieszkańców.

Wysadzony przez Szwedów w powietrze zamek pozostał w ruinie aż do rozbiórki w XIX w., a handel spławny zamarł niemal całkowicie. Aż do lat 60. XVIII w. Bydgoszcz wegetowała i agraryzowała się, budynki miejskie pozostawały w ruinie, a ludność ulegała pauperyzacji. Upadkowi towarzyszyło obniżenie poziomu kulturalnego mieszczaństwa, którego nie było w stanie utrzymać nawet bydgoskie kolegium jezuickie istniejące w latach 1617-1781.

Bydgoszcz zupełnie przestała liczyć się jako ośrodek gospodarczy i określana była jako mała rolnicza mieścina wielkopolska (Stefan Garczyński: „Anatomia Rzeczypospolitej", 1733 r.).

Pewną stabilizację gospodarczą Bydgoszcz osiągnęła w latach 60. XVIII w., tj. na kilkanaście lat przed włączeniem jej do I zaboru pruskiego. W latach 1764-1768 znaczenie Bydgoszczy zostało przypadkowo i tymczasowo podniesione, poprzez umiejscowienie tutaj (zamiennie z Poznaniem) sądu trybunalskiego (Trybunału Koronnego) dla spraw prowincji wielkopolskiej, po tym, jak ulokowaniu tego urzędu w Toruniu sprzeciwiły się tamtejsze władze miejskie, uznając to za łamanie autonomii Torunia wobec organów Rzeczypospolitej oraz obawiając się ekscesów antymiejskich i dewastacji domów mieszczańskich przymusowo oddawanych szlachcie zjeżdżającej na obrady trybunalskie.

Bydgoszcz dzieliła los zdecydowanej większości miast polskich tego okresu, wyludnionych i zniszczonych, o katastrofalnym stanie domów, pogrążonych w anarchii szlacheckiej Rzeczypospolitej, miast wyraźnie odróżniających się na niekorzyść od nielicznych większych, a przede wszystkim od samorządnych i autonomicznych ośrodków pruskich: Gdańska i Torunia, jakkolwiek i one dalekie były od dawnej swej świetności.

W 1657 r., a więc jeszcze w czasie "potopu" szwedzkiego, doszło w Bydgoszczy do ważnego, ale negatywnego dla historii Polski wydarzenia, uważanego za jedną z największych klęsk dyplomatycznych Rzeczypospolitej przedrozbiorowej: zaprzysiężono tu tzw. traktaty welawsko-bydgoskie - "wieczyste przymierze" pomiędzy elektorem brandenburskim, władcą Prus Książęcych Fryderykiem Wilhelmem Hohenzollernem a królem polskim Janem Kazimierzem, mocą których Prusy Książęce otrzymały pełną suwerenność (zostały uwolnione od składania hołdu lennego Polsce, co było jednym z postanowień II pokoju toruńskiego w 1466 r.), wojska pruskie miały prawo swobodnego przemarszu przez ziemie polskich Prus Królewskich, jako lenno Fryderyk otrzymał od Rzeczypospolitej ziemię lęborsko-bytowską i miasto Elbląg z zastrzeżeniem prawa wykupu; wszystko to w zamian za zerwanie swojego sojuszu ze Szwecją (zawartego w 1656 r. w czasie "potopu" szwedzkiego z jednoczesnym zerwaniem traktatu z Polską z 1525 r.) i zobowiązanie pomocy stronie polskiej.
Traktaty przyniosły Prusom chwałę i wzmocniły ich przyszłą potęgę jako jednego z państw rozbiorczych Rzeczypospolitej. Korzystny dla Fryderyka Wilhelma układ stanowił jedną z największych klęsk dyplomatycznych przedrozbiorowej Polski. Spowodował utratę zwierzchności nad Prusami Książęcymi. Pomorze Nadwiślańskie i ujście Wisły zostały zamknięte w prusko-brandenburskich kleszczach.

Bydgoszcz w okresie potopu szwedzkiego, 1657 r., sztych E. J. Dahlberga

Dokument traktatów welawsko-bydgoskich, 1657 r.

Kościół jezuitów na Starym Rynku, istniejący w latach 1638-1940, rozebrany przez Niemców. Na rynku przed kościołem zaprzysiężono niekorzystne dla Polski tzw. traktaty welawsko-bydgoskie w 1657 r.

Złotówka z mennicy koronnej w Bydgoszczy, 1671 r.

Ustrój Bydgoszczy przedrozbiorowej

Bydgoszcz, jak prawie wszystkie typowe miasta będące własnością królewską, była miastem w pełni zależnym od władcy polskiego i podlegała bezpośrednio organom państwowym Rzeczypospolitej szlacheckiej. Podobnie jak zdecydowana większość innych miast nie posiadała swobód i uprawnień politycznych i była w pełni podporządkowana jurysdykcji państwowej. Przedstawicielem króla w Bydgoszczy i okolicznym terenie (starostwie) był starosta (rezydujący na zamku), który sprawował faktyczną władzę porządkową i sądową w mieście, dokonywał wyboru rajców miejskich, dbał przede wszystkim o interesy władcy.

Stosunkowo niewielką władzę rzeczywistą posiadała natomiast miejska Rada. Do 1566 r. bydgoska Rada była instytucją „wieczystą" - dożywotnią ( consulatus perpetuus), której skład osobowy był bezpośrednio ustalany przez starostę. Dopiero w 1566 r. król Zygmunt August na prośbę pospólstwa bydgoskiego zniósł dożywotniość Rady i postanowił, aby corocznie pospólstwo przedkładało 16 kandydatów, z których starosta królewski wybierze 5 rajców i 1 burmistrza. Wprawdzie spotkało się to z oporami starosty już w 1568 r., to jednak ostateczny dekret królewski z 1570 r. nakazywał jak ten z 1566 r. (mimo to w następnych stuleciach zdarzały się próby naruszenia tego prawa). W ten sposób starosta wyłaniał skład Rady do końca Rzeczypospolitej i włączenia Bydgoszczy w 1772 r. do zaboru pruskiego; miał więc ograniczony wpływ na ustalanie Rady, to jednak w imieniu suwerena (króla) jako jego reprezentant nadal był organem nadrzędnym, zarówno pod względem administracji, jak i sądownictwa. Było to więc typowe rozwiązanie wśród miast polskich, w których to ich suweren (właściciel) decydował o wewnętrznych sprawach, które też dodatkowo ograniczane były słynną antymiejską polityką szlacheckiej Rzeczypospolitej i ustawami jej sejmu. W tym względzie w całym okresie przedrozbiorowej Rzeczypospolitej wyróżniały się tylko autonomiczne miasta ("republiki miejskie") pruskie: Gdańsk, Toruń i częściowo Elbląg, niepodlegające starostom, ustawom sejmowym, posiadające niezależne organy władzy i sądownictwa miejskiego oraz uprawnienia polityczne dające możliwość samostanowienia.

Sądem wyższym dla rozstrzygnięć Rady bydgoskiej była Rada Inowrocławia (zresztą sam ustrój Bydgoszczy w akcie lokacyjnym był wzorowany na ustroju starszego Inowrocławia), a od 1504 r. Rada Poznania. Instancją nadrzędną był Trybunał Koronny.

Starostwo (odpowiednik obszaru dzisiejszego powiatu) bydgoskie i Bydgoszcz wchodziły w skład województwa inowrocławskiego. Jednak rola powiatów i województw była inna niż obecnie; nie były to jednostki samorządu terytorialnego w dzisiejszym rozumieniu, starosta miał funkcje sądowe, skarbowe i zarządcze majątkiem królewskim na terenie starostwa.

Jako typowe, przeciętne miasto polskie Bydgoszcz nie posiadała wielu praw, które dziś wydawałyby się oczywiste i naturalne, np. Bydgoszcz nie posiadała samorządu niezależnego od władcy feudalnego (samodzielnie wybieralnych organów władzy miejskiej, jak Gdańsk, Toruń, Elbląg), mieszczaństwo Bydgoszczy nie miało prawa posiadania ziemi oraz nobilitacji, nie brało udziału w sejmikach ziemskich, a tym bardziej w elekcji króla oraz w sejmach, a tym samym nie miało możliwości wpływania na politykę szlacheckiej Rzeczypospolitej (jak miały Kraków, Poznań, Lwów, Gdańsk, Wilno i Toruń), nie posiadało wolności wyznania (jak Gdańsk, Toruń i Elbląg). Bydgoszcz nie miała prawa posiadania swoich regularnych, zawodowych oddziałów zbrojnych (jak miały Gdańsk i Toruń), prawa sądzenia szlachty przez sąd miejski (jak miały Gdańsk i Toruń), ani bicia własnej monety miejskiej (jak miały Gdańsk i Toruń). Więcej: patrz tabela.

W latach 1632-1645 starostą w Bydgoszczy był Jerzy Ossoliński. Podejmował działania mające na celu dźwignięcie zniszczonej Bydgoszczy i zamku po wojnach szwedzkich.

Bydgoszcz w zaborze pruskim: największy w historii rozkwit miasta

Okres pod zaborem pruskim, trwający dla Bydgoszczy niemal 140 lat (od 1772 do 1920 r. - z przerwą na Księstwo Warszawskie 1807-1815), przyniósł temu miastu wielki, niespotykany dotąd w jego historii rozwój - Bydgoszcz ze względów politycznych była planowo intensywnie rozwijana przez władze pruskie, co doprowadziło do ukształtowania jej dzisiejszego oblicza i pozycji. Dzięki temu po 149 latach rozbiorów - u progu II Rzeczypospolitej liczba ludności Bydgoszczy wzrosła 100-krotnie: z 900 do 90 000 mieszkańców (czytaj też: Uratował nas zabór pruski).

W wyniku I rozbioru Polski w 1772 r. Bydgoszcz znalazła się w Królestwie Pruskim; było to małe miasteczko, które nie liczyło wtedy nawet jednego tysiąca mieszkańców. Król pruski Fryderyk II zrazu rozpoczął intensywną planową aktywizację i germanizację Bydgoszczy w celu przeciwstawienia jej na wschodnich rubieżach państwa pozostającym jeszcze w Polsce Gdańskowi i Toruniowi - dwóm dużym, ważnym i bogatym miastom, których wobec sprzeciwu Rosji i Austrii nie udało mu się jeszcze zagarnąć. Aktywizacja i germanizacja ta obejmowała dwie dziedziny: gospodarczo-ekonomiczną i administracyjno-urzędniczą. Już w 1773 r. rozpoczęto budowę Kanału Bydgoskiego łączącego Wisłę poprzez Brdę z Odrą poprzez Noteć; w ten sposób powstała droga wodna, którą zaczęto dostarczać zboże i inne towary do Szczecina i dalej na zachód przy jednoczesnym odcięciu od spławu rzecznego kupców toruńskich i gdańskich, celowo podcinając tym samym gospodarkę tych miast (patrz też: Polityczna rola Kanału Bydgoskiego). W ciągu całego XIX w. i w pocz. XX w. kanał był ważnym - choć nie najważniejszym - czynnikiem progresji Bydgoszczy.

Ponadto protekcjonistyczna polityka władz pruskich ogromnymi funduszami popierała rozwój Bydgoszczy poprzez udzielanie kredytów bezzwrotnych w wys. połowy kosztów budowy nowego domu, poprzez osadnictwo rzemieślników, kolonistów i przyznawanie ulg podatkowych, zwolnień z podatków, pokrycia kosztów przeniesienia się do Bydgoszczy rzemieślników, fabrykantów i robotników ich fabryk; udzielając subsydium w wysokości 200 tys. talarów król umożliwił budowę 99 nowych 2-piętrowych domów, remont zdewastowanych oraz urządzenie gospód; tworzono przedsiębiorstwa państwowe, popierano zakładanie prywatnych, rozbudowano młyny w spichrzach zbożowych, król zezwolił na organizowanie 4 razy w roku ponadregionalnych jarmarków, zarządził wybrukowanie ulic i budowę mostów dla połączenia Starego Miasta z przedmieściami.

Drugim z ww. czynników rozwojowych - administracyjno-urzędniczym - dla tego małego i słabego wtedy miasta było również powierzenie mu funkcji administracyjnych i ulokowanie w 1775 r. siedziby większej jednostki administracyjnej - obwodu nadnoteckiego, a po 1815 r. rejencji bydgoskiej; wpłynęło to na nagłe wykreowanie terytorialnego znaczenia Bydgoszczy (którego w takim stopniu nigdy w historii nie miała), jej rozwój i spowodowało napływ licznej niemieckiej kadry urzędniczej, podobnie jak ulokowanie tu pruskiego garnizonu wojskowego wywarło duży i wielostronny wpływ na Bydgoszcz. W konsekwencji na przełomie XIX i XX w. Bydgoszcz należała do najbardziej zgermanizowanych miast na niemieckich kresach wschodnich.

Przyspieszenie rozwoju Bydgoszczy poza ww. czynnikami spowodowało także wybudowanie linii kolejowej w 1851 r. do Krzyża, w 1852 r. do Gdańska, w 1861 r. do Torunia i rok później Warszawy.

Druga poł. XIX w. to okres szczególnie intensywnej rozbudowy Bydgoszczy jako węzła komunikacyjnego, ośrodka przemysłowego, handlowego i centrum administracyjnego, przejmującego dotychczasowe funkcje niedalekiego Torunia. Już w 1850 r. Bydgoszcz osiągnęła ok. 10 tys. mieszkańców, dorównując i wkrótce przewyższając ludnościowo Toruń pogrążony od ośmiu dekad w ograniczeniach gospodarczych i fortecznych (czytaj: Dominujemy nad Toruniem już od ponad 160 la t).

Pół wieku później - na przełomie XIX i XX stulecia Bydgoszcz, silnie rozwijana wg strategii i polityki pruskiej, była już dużym i nowoczesnym miastem, a ludnościowo i gospodarczo przewyższyła Toruń, który właśnie tracił swoją odwieczną silną i dominującą pozycję gospodarczo-polityczną. Wówczas też w Bydgoszczy powstała dobrej klasy zabudowa bydgoskiego Spełniły się życzenia cesarza Wilhelma II, wyrażone publicznie podczas wizyty w Bydgoszczy w grudniu 1904 r., aby Bydgoszcz stała się ośrodkiem śródmieścia w stylach secesji, klasycyzmu, eklektyzmu. niemieckiej pracy, niemieckiego ducha i niemieckiego stylu życia. Już w 1901 r. prezydent Bydgoszczy Alfred Knobloh określił to miasto jako strażnicę niemieckiego ducha.

Na przełomie XIX i XX w. w Bydgoszczy szczególnie rozwijał się obszar włączony w granice miasta ok. poł. XIX w., rozciągający się na północ od Starego Miasto, tworzący dzisiejsze śródmieście z główną arterią w postaci ul. Gdańskiej. Powstawały wtedy okazałe kamienice bogato zdobione ornamentyką secesyjną i neostylową. Wśród nich szczególnie wyróżniają się budowle autorstwa architekta Jóżefa Święcickiego, jak np. prezentowana wyżej kamienica przy ul. Gdańskiej 63.

Budowa Kanału Bydgoskiego w latach 1773-74 miała znaczenie nie tylko jako alternatywa dla transportu morskiego, ale ważniejsze było znaczenie polityczne tego cieku, bowiem w wymiarze politycznym i ideologicznym władca Królestwa Prus realizował w ten sposób ekspansjonistyczną politykę wschodnią. Jednocześnie miał kanał zadanie eliminować kupców polskiego jeszcze Gdańska i Torunia i doprowadzić do upadku tych dwóch ważnych i dużych miast, a tym samym wymusić "dobrowolne" przejście ich pod panowanie pruskie.

Bydgoszcz znowu polska: wiek XX i XXI

W momencie odzyskania przez Polskę niepodległości Bydgoszcz wchodzi w jej obszar i liczy w 1920 r. ok. 90 tys. mieszkańców. Zostaje włączona do województwa poznańskiego i nadal pełni rolę ważnego ośrodka przemysłowego i komunikacyjnego, którym stała się wcześniej poprzez politykę i strategię władz zaboru pruskiego. Powołując się na osiągniętą w wyniku tych planowych działań politycznych swoją pozycję jako ośrodka administracyjnego i gospodarczego, polskie władze i środowiska miejskie Bydgoszczy przez cały okres międzywojenny bezskutecznie dążyły do przeniesienia siedziby województwa pomorskiego z Torunia i tym samym do włączenia jej w granice powiększonego tegoż województwa. Wprawdzie w 1938 r. dokonano powiększenia obszaru województwa, włączając w nie Bydgoszcz, jednak rząd nie zdecydował o przeniesieniu tutaj siedziby jego władz.

Na początku II wojny światowej Niemcy zorganizowali w Bydgoszczy 3 września 1939 r. akcję dywersyjną ("krwawa niedziela"), oskarżając Polaków o rzekome wymordowanie 5 tys. 'bezbronnych' Niemców, za co w odwecie odbyły się masowe publiczne egzekucje ludności polskiej. W całym okresie II wojny z rąk Niemców zginęło ok. 10 tys. mieszkańców Bydgoszczy.

w 1946 r. w 1971 r. Studium Nauczycielskie, przekształcone później w obecny Uniwersytet Kazimierza Wielkiego), organizacji społecznych, prasę, rozgłośnię Po wojnie, w nowej rzeczywistości politycznej i ustrojowej, 17. marca 1945 r. względy polityczne i starania miejscowych działaczy partyjnych doprowadziły do przeniesienia z Torunia i ulokowania w Bydgoszczy siedziby województwa; protokół z plenum Komitetu Miejskiego Polskiej Partii Robotniczej w Bydgoszczy argumentował to słowami I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PPR, Antoniego Alstera: „ orkiestrę symfoniczną, dowództwo Pomorskiego Okręgu Wojskowego, ponieważ Bydgoszcz jest miastem robotniczym (...) przeto słusznym było nasze założenie, że te najwyższe władze administracyjne powinny być pod stałą kontrolą mas pracujących i partii demokratycznych, a w Toruniu prawdopodobnie województwo byłoby pod naciskiem mieszczaństwa, kryjącego w sobie pozostałości reakcyjne". Od tego czasu w wyniku centralizacji władzy przeniesiono z Torunia do Bydgoszczy nie tylko urząd wojewódzki, ale w kolejnych latach także wiele różnego rodzaju instytucji administracji, placówek kulturalnych (np. w 1968 r. starodruki i zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Pedagogicznej), oświatowych (np. w 1966 r. Kuratorium Oświaty, Polskiego Radia i in. (więcej: Komunizm też nas uratował). W nowych warunkach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i centralnego zarządzania Bydgoszcz była intensywnie rozwijana w dekadach powojennych, zarówno pod względem przemysłu, administracji, jak i kultury, powiększając swoją liczbę ludności w 30 lat (1945-1975) o ponad 120%, tj. ze 146 tys. do 322 tys. mieszkańców.

W 1999 r. w wyniku ogólnopolskiej reformy podziału administracyjnego Bydgoszcz weszła w skład nowego województwa kujawsko-pomorskiego, które jako jednostka samorządu terytorialnego posiada swoje władze w Toruniu; w Bydgoszczy - drugiej 'stolicy' województwa ulokowano m.in. siedzibę wojewody.

W 2004 r. powołano diecezję bydgoską, w 2005 r. na bazie szkoły nauczycielskiej powołanej w 1969 r. utworzono w Bydgoszczy najmłodszy w Polsce uniwersytet (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego), a w 2006 r. z przekształcenia powołanej w 1951 r. Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej utworzono Uniwesytet Technologiczno-Przyrodniczy. W Bydgoszczy od 2004 r. działa również Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Obecnie Bydgoszcz liczy 355,6 tys. mieszkańców (GUS, 31.12.2015).

Kanał Bydgoski stał się jednym z czynników determinujących rozwój Bydgoszczy w okresie zaboru pruskiego. Powstawały wtedy m.in. przedsiębiorstwa spedycyjno-żeglugowe, które funkcjonowały też w czasach polskich - w okresie międzywojennym, jak np. "Lloyd Bydgoski" mieszczący się z neorenesansowym budynku z 1886 r. nad Brdą.

W jego sąsiedztwie ponad 100 lat później (1998 r.) powstał 2-częściowy budynek bankowy formą nawiązujący do spichrzy.

Jednym ze współczesnych wyróżniających się gmachów jest budynek Opery Nova, budowany przez 34 lata - do 2006 r.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz, Przewodnik po Bydgoszczy, Zwiedzanie Bydgoszczy z przewodnikiem, Informacja turystyczna, Zabytki Bydgoszczy i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Atrakcje turystyczne, Historia, Co zwiedzac w Bydgoszczy

# data[].attributes.attachment_link.description
Od 1238 r. na miejscu późniejszej Bydgoszczy istniał gród kasztelański o nazwie Budegac, zlokalizowany na jednej z wysp rozlewisk Brdy, należący do książąt kujawskich. Przebiegał tędy szlak i bród przez Brdę z Kujaw na Pomorze Gdańskie. Z fundacji księcia kujawskiego, Kazimierza powstał wtedy (ok. 1295-1305 r.) również niewielki drewniany kościół św.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trumpet call in Bydgoszcz,Poland/ Hejnał Bydgoski

# data[].attributes.attachment_link.title
5 minut z legendą TVP Bydgoszcz   Pan Twardowski  Kujawska Brać Szlachecka

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz Pan Twardowski atrakcja Bydgoszczy

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz - emocje gwarantowane 🏎️ - konkurs "Bydgoszcz Kręci"

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.attachment_link.title
BYDGOSZCZ, POLAND │ One day in Bydgoszcz; self-guided walking tour.  Enjoy!  :-)

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz z lotu ptaka - Nadejście nocy z perspektywy drona

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.body
piosenka o Bydgoszczy

# data[].attributes.headline
O tym wie tylko prawdziwy bydgoszczanin! 

# data[].attributes.subject
O tym wie tylko prawdziwy bydgoszczanin! 

# data[].attributes.body
quiz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Polska Press sp. z.o.o informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie naszemiasto.pl podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.
Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

# data[].attributes.attachment_link.title
O tym wie tylko prawdziwy bydgoszczanin! Sprawdź się [quiz] - NaszeMiasto.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Polska Press sp. z.o.o informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie naszemiasto.pl podlegają ochronie. Dowiedz się więcej. Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Podróże po kulturze | Blog Zofii Jurczak

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Więc, gdy odezwała się do mnie Bydgoska Lokalna Organizacja Turystyczna ByLOT, zareagować mogła tylko w jeden słuszny sposób: podskoczyć z okrzykiem yes, please!

Również dlatego, że Bydgoszcz od lat ma stałe miejsce w mym sercu. Nie pomnę ile zaliczyłam tu pierwszych razy (choć wcale nie takich jak myślicie, świntuszki). Pierwszy raz w operze („Traviata" Verdiego; jasne że mi się nie podobało, ale ja młoda i nieopierzona wtedy byłam), pierwsza jazda tramwajem (linia nr 3 na Wilczak), pierwsza zjedzona pizza. Bydgoszcz przez lata była dla mnie - dziewczynki z małego miasteczka - synonimem metropolii.

Ale od tamtego czasu wiele wody w Brdzie upłynęło. Zmieniłam się ja, ale to, co w międzyczasie porobiło się z Bydgoszczą nie mieści się w głowie. Jeżeli ktoś czytał „Inną duszę" Łukasza Orbitowskiego, to z grubsza ma wyobrażenie jaką Bydgoszcz zapamiętałam (a kto nie czytał, ten trąba i niech czym prędzej nadrabia, tutaj sobie proszę poczytać dlaczego). Brzydgoszcz to była, oględnie mówiąc. Ale potem przyszedł 2004 rok i miasto odpaliło rakietę rewitalizacji. Naprawdę udanej rewitalizacji.

➙ CZYTAJ RÓWNIEŻ: 3 bombowe bydgoskie atrakcje, które pożeniły przemysł z przyrodą

Na przestrzeni ostatnich piętnastu lat Bydgoszcz zmieniła się nie do poznania

Z średnio sympatycznego miasta z ledwo zipiącym przemysłem przedzierzgnęła się w takie, do którego chce się przyjeżdżać na dłużej, i w którym jest co robić. A fani turystyki industrialnej to już w ogóle. Nie rozumiem dlaczego nie ma Was jeszcze w Bydgoszczy!

Bo Bydgoszcz turystyką przemysłową stoi!

Do Torunia jeździ się na pierniki, a do Bydgoszczy zwiedzać fabryki (oraz inne zakłady przemysłowe).

Miasto kilka lat temu pozazdrościło województwu śląskiemu Szlaku Zabytków Techniki i ma swój własny - Szlak Wody Przemysłu i Rzemiosła TeH2O - wcale nie mniej ciekawy od śląskiego kuzyna.

Na szlaku TeH2O może i nie znajdziecie żadnej kopalni, ale za to doskonale zachowaną fabrykę materiałów wybuchowych z czasów II wojny światowej (czyli Exploseum!), fabrykę obrabiarek drewna, halę pomp wodociągowych, wieżę ciśnień oraz Muzeum Mydła i Historii Brudu i owszem. A to tylko mała część szlaku TeH2O. Zajrzyjcie na jego stronę, aby poznać wszystkie obiekty oraz zasady ich zwiedzania (a zabawy będzie na co najmniej dwa dni).

Myślę sobie, że zwiedzanie Exploseum to mus i obowiązek. Ze świecą szukać na świecie drugiej tak dobrze zachowanej fabryki materiałów wybuchowych z czasów drugiej wojny światowej. Dawną DAG Fabrik Bromberg można zwiedzać solo lub z przewodnikiem. Polecam tę drugą opcję, bo bilet niewiele jest droższy, a przewodnicy robią kawał dobrej roboty! (pytajcie o partyzanta).

Bydgoszcz jedna, ale regiony już dwa

Trzeba było widzieć moją minę, gdy w gazetce pokładowej PKP wyczytałam rewelację, że Bydgoszcz to Kujawy. Jak to Kujawy, skoro Bydgoszcz to Pomorze? Zbita z tropu dopytałam tubylców i zgadnijcie co okazało się? Że wszyscy mają rację i nikt nie jest w błędzie. Umowną granicą Pomorza z Kujawami jest Brda. Kierując się tą logiką dworzec Bydgoszcz Główna i Opera Nova to Pomorze, ale Stary Rynek to już Kujawy.

A skoro jesteśmy przy Brdzie

Bydgoszcz dawno temu odkryła, że rzeka przepływająca przez śródmieście to skarb, i że do wody trzeba być frontem, nie zadem. Czego bodaj pierwszą jaskółką były biurowce korespondujące formą i stylem z zabytkowymi spichrzami nieopodal. Co ciekawe, postawiono je w - szalonych dla architektury ( Solpol hashtag pamiętamy) - latach dziewięćdziesiątych. I nic się od tego czasu nie zastarzały, nadal cieszą oko.

Bydgoski Tramwaj Wodny nie dla zgrywu nazywa się Słonecznik

Wyobraźcie sobie, że napędza go... energia słoneczna! Słonecznik pływa po Brdzie w ciepłe miesiące, a bilety są tanie jak barszcz (i zdradzę Wam sekret, że najlepiej kupić je online z wyprzedzeniem).

Na Brdzie zakotwiczył też domek na wodzie, który można sobie wynająć, a nawet popłynąć nim w rejs, jednocześnie korzystając z wszystkich wygód domu na lądzie. No i się nie buja. Dla szczurów lądowych takich jak ja, to akurat argument koronny.

Wenecja Bydgoska wygrywa w malowniczość

Wenecja Bydgoska to kawałek dziewiętnastowiecznego miasta zachowany w niemal niezmienionej formie. Kamieniczki, dawne farbiarnie, drukarnie, rzeźnia, tego typu sprawy. Cały urok polega zaś na tym, że ich (często sfatygowane) fasady wyrastają prosto z wody. Gdyby nie ta czerwona cegła i pruski mur byłoby jak w Wenecji. Najlepszy widok na Wenecję Bydgoską jest z Wyspy Młyńskiej. Speaking of which.

Bydgoszcz ma też wyspę. A właściwie kilka wysp

A Wyspa Młyńska to ich królowa i jak przystało na królową, to przeszła najbardziej spektakularną metamorfozę.

No bo tak. Gdyby „My, dzieci z dworca ZOO" rozgrywały się w Bydgoszczy, to nazywałyby się „My, dzieci z Wyspy Młyńskiej". Tak było. Dziś Wyspa Młyńska to zadbany i przyjemny park, obła w kształtach Przystań Bydgoszcz (która kilka lat temu rozbiła bank architektonicznych nagród) oraz wyspa muzeów (są już cztery). Z jej brzegów rozciągają się też najlepsze widoki w mieście!

Metamorfoza Wyspy Młyńskiej nadal trwa. Ostatni akord wybrzmi, gdy znikną rusztowania z olbrzyma z pruskiego muru, czyli dawnych młynów Rothera.

A skoro mowa o akordach, to Bydgoszcz tytułuje się miastem muzyki

Bo Opera Nova, bo Festiwal Operowy, bo Filharmonia Pomorska, bo inne festiwale i - wreszcie - Akademia Muzyczna, której absolwentem jest Rafał Blechacz. Ale dla mnie hitem okazały się muzyczne tramwaje. Otóż każdy przejazd ulicą Focha w stronę opery honorowany jest pierwszymi taktami uwertury do „Wilhelma Tella". Nastawcie uszy w liniach 1, 3, 5, 8.

Więcej sztuki w Bydgoszczy: street art!

Powiem krótko: jest dobrze! A największe natężenie obrazków na ścianach występuje w okolicy ulicy 3 maja. Ale nie uprzedzajmy faktów, bo bydgoskim muralom poświęciłam osobny post: Bydgoszcz jak malowana! Spacer śladem murali i innego street artu.

Leon Wyczółkowski na ulicy!

Zabawna sprawa, Leon Wyczółkowski nigdy w Bydgoszczy nie mieszkał, ale z Bydgoszczą kojarzy się jak z żadnym innym miejscem w Polsce. Ostatnie lata malarz spędził nieopodal, w Gościeradzu, a po jego śmierci potężny zbiór prac oraz pamiątek trafił właśnie do Bydzi.

Natomiast cały dowcip z Wyczółkowskim w Bydgoszczy polega na tym, że nie trzeba fatygować się do Muzeum Okręgowego, by pooglądać jego prace, bo obrazy Leona Wyczółkowskiego (no dobrze, kopie obrazów) znajdziecie - dosłownie - na ulicach Bydgoszczy.

Szlak nazywa się „Z Wyczółkowskim po drodze", a obrazów jest dziesięć. Szukajcie gablotek na Wyspie Młyńskiej oraz ulicach Gdańskiej i Mostowej.

Ja jestem za-chwy-co-na!

Zagadka: co łączy Bydgoszcz i Greenwich?

I tu i tu staniecie na południku (a na dowód wykonacie sobie pamiątkowego selfika). Co prawda Bydgoszcz nie leży na południku zero, a na osiemnastym (tu Greenwich wygrywa), ale tak akuratnie się złożyło, że ów osiemnasty południk przecina... Stary Rynek.

Przyznajcie sami, że takie szczęście, to rzecz rzadko występująca w przyrodzie.

➙ CZYTAJ RÓWNIEŻ: Sprawdź, gdzie w Polsce wypada środek Europy

A poza tym Bydgoszcz ma hotel w klimatach „Grand Budapest Hotel"!

Czyli kultowy Hotel pod Orłem - ponad stuletni, najstarszy wciąż działający hotel w Bydgoszczy.

Pokoje - jak pokoje. Ale za to lobby, jadalnię i klatkę schodową Hotel pod Orłem ma niewiarygodnej wręcz urody. Jak w pałacu u jaśniepaństwa, a nie czterogwiazdkowym hotelu sieciowym. Kryształowe wielkie lustra, forniry, żyrandole, fikuśna snycerka i okucia. Jest blichtr, jest klimat, a szczęki trzeba zbierać z dywanów, oczywiście czerwonych.

A i ceny za nocleg nie należą do zaporowych. Pokój w Hotelu pod Orłem możecie zarezerwować tutaj.

(z bardziej budżetowych noclegów w Bydgoszczy podrzucam pod rozwagę Campanile naprzeciwko dworca autobusowego. Czysto i wygodnie, dobra kawa na śniadanie, czajnik w pokoju, a cena bardzo spoko.)

Coś na ząb? Czernina, tort pralinowy i drożdżówki. Niekoniecznie na raz

Tym, którym dzwoni, ale nie wiadomo, w którym uchu podpowiem, że czernina to inaczej czarna polewka. Zupa ląduje na kujawskich i pomorskich stołach nie tylko wtedy, gdy przyszli teściowie chcą subtelnie powiedzieć 'wara od naszej córki'. Czernina to wielki smakołyk w tej części Polski. Być może zastanawiacie się na czym polega jego wyjątkowość. Nie przedłużając. Czernina to zupa z kaczej krwi. Smacznego!

Wracamy na bezpieczny grunt. Rozpustny tort pralinowy z cukierni Adama Sowy. Wszystkie inne czekoladowe torty w najlepszym razie mogą mu czyścić buty (a tort Sachera zwłaszcza). Sekretem tego idealnego ciasta jest połączenie chrupiącego grylażu z piętrem rozpływającej się w ustach czekolady. Niebo w gębie! (dostępne na szczęście nie tylko w bydgoskim mateczniku, bo cukiernie Adama Sowy opanowują Polskę).

Wreszcie na finał drożdżówki, czyli po tutejszemu szneki z glancem. Moi P.T. Czytelnicy z południa Polski musicie koniecznie ich spróbować. Choćby po to, by zrozumieć dlaczego to, co w Małopolsce sprzedawane jest pod nazwą 'drożdżówki' powinno mieć ustawowy zakaz noszenia tej nazwy.

Na deser fun facts z rzeźni. Nie zgadniecie, który amerykański pisarz terminował w bydgoskiej ubojni

Nie, nie był to autor „Rzeźni numer 5". Za to był to autor „Buszującego w zbożu", J.D. Salinger we własnej osobie!

Możecie - zresztą słusznie - zastanawiać się, co amerykański pisarz robił w bydgoskich zakładach mięsnych na przełomie 1937 i 1938. Bynajmniej nie szukał literackich inspiracji. Ojciec Salingera był „królem szynek i serów" w Nowym Jorku i wykorzystując swe liczne kontakty posłał Jerome'a do Europy, by uczył się fachu od najlepszych.

Po latach J.D. Salinger pobyt w Bydgoszczy wspominał tak:

W wieku osiemnastu, dziewiętnastu lat, rok przesiedziałem w Europie... większość czasu w Wiedniu, choć musiałem też terminować w przetwórni szynek w Polsce... Ostatecznie na parę miesięcy wylądowałem w Bydgoszczy, gdzie mordowałem świnie i pchałem lory przez śnieg w towarzystwie grubego majstra, który nieustannie zabawiał mnie strzelaniem ze swej śrutówki do wróbli, do żarówek i do kolegów z pracy.

Więcej o bydgoskim epizodzie J.D. Salingera przeczytacie na stronie culture.pl (skąd też zaczerpnęłam cytat).

PS A gdyby ktoś z Drogich Czytelników chciał odwiedzić zakład pracy J.D. Salingera, to spieszę donieść, że Bydgoskie Zakłady Mięsne to dziś galeria handlowa Focus.

To kiedy wybieracie się do Bydgoszczy?

Spieszę donieść, że to jeszcze nie koniec listy powodów. W zanadrzu mam jeszcze coś znakomitego. Co oznacza, że Bydgoszcz niedługo wróci na bloga.

Ten wpis czytacie dzięki Bydgoskiej Lokalnej Organizacji Turystycznej ByLOT, która pokazała mi Bydgoszcz od zupełnie nieznanej mi strony (oraz dała wolną rękę, do jej opisywania). Merci! Oraz muszę dodać, że wizyta realizowana była w ramach projektu pn. "Jedźcie z blogiem. Dobre relacje promują Konstelacje". Projekt współfinansowany ze środków Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Ciekawy wpis, to puść go dalej!
Zajrzyj też do spisu treści bloga.
Nie chcesz przegapić kolejnych tekstów?
Dodaj mnie do Feedly albo polub na Instagramie i Facebooku!
Lub zapisz się na newsletter. Zero spamu, tylko powiadomienia o nowych artykułach!
A teraz sprawdź skrzynkę i kliknij w potwierdzający link.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz: 12 powodów by pojechać do Bydgoszczy (i zostać na dłużej!)

# data[].attributes.attachment_link.description
Więc, gdy odezwała się do mnie Bydgoska Lokalna Organizacja Turystyczna ByLOT, zareagować mogła tylko w jeden słuszny sposób: podskoczyć z okrzykiem yes, please ! Również dlatego, że Bydgoszcz od lat ma stałe miejsce w mym sercu. Nie pomnę ile zaliczyłam tu pierwszych razy (choć wcale nie takich jak myślicie, świntuszki).

# data[].attributes.attachment_link.title
Spacerem po Bydgoszczy cz.I. Walk around Bydgoszcz. Part I.

# data[].attributes.attachment_link.title
Spacerem po Bydgoszczy. Cz. 2. Stare miasto.  Old Town Bydgoszcz.

# data[].attributes.attachment_link.title
Spacerem po Bydgoszczy cz.3. St. Martin and St. Nicholas Cathedral

# data[].attributes.attachment_link.title
Spacerem po Bydgoszczy. Cz. 4. Muzeum Wyczółkowskiego.

# data[].attributes.body
część 1

# data[].attributes.body
część 2

# data[].attributes.body
część 3

# data[].attributes.body
część 4

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoski Stary Rynek na przestrzeni dziejów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z filmem "Czterej pancerni i pies" zetknął się chyba każdy, a na pewno większość z nas. Ten kultowy i ponadczasowy serial, na którym wychowało się starsze pokolenie, cieszy się wciąż niesłabnącą popularnością. Świadczyć o tym mogą niemal coroczne wznowienia jego emisji w różnych pasmach polskiej telewizji. Dzięki temu przebiegające podczas II wojny światowej losy załogi czołgu Rudy i psa Szarika, są wciąż żywe, przypominają się nam na nowo i zaskarbiają sobie względy kolejnych odbiorców.

Co ciekawe „4" oznaczająca czterech pancernych w kontekście Bydgoszczy jest cyfrą, która przewija się wielokrotnie, w tym roku przypada przecież szczególnie ciekawa data - otóż 44 lat temu filmowcy zjawili się w Bydgoszczy. W Bydgoszczy kręcono sceny aż do 4 odcinków II serii: IX - Zamiana, XIV - Czerwona seria, XV - Wysoka fala i XVI - Daleki patrol.

Realizacja „bydgoskich" odcinków miała miejsce począwszy od końca sierpnia, poprzez cały wrzesień 1968 r. Miasto nad Brdą umożliwiło wówczas w głównej mierze, odwzorowanie wydarzeń rozgrywających się w niemieckim miasteczku Ritzen.

Filmowcy przybyli do Bydgoszczy 19 sierpnia 1968 roku. Zdjęcia były kręcone na rozmaitych odcinkach bydgoskiego Węzła Wodnego.

Jedno z miejsc stanowił obszar ulicy Fordońskiej, gdzie w jednym z kadrów filmu wychwycić można widok stalowego mostu kolejowego, będącego w pobliżu osiedla Rzemieślniczego.

Znaczną część ujęć wykonano na Rybim Rynku, który specjalnie na potrzeby realizacji odcinka pt. Wysoka fala, po uprzednim zabezpieczeniu okien piwnic okolicznych zabudowań, został podtopiony poprzez wpompowanie odpowiedniej ilości wody. Kręcone tam z wielkim rozmachem sceny wiernie oddały moment natarcia na zalany przez pancernych rynek w Ritzen. Mało brakowało aby terenem podtopionym zostały okolice ul. Marcinkowskiego co wiązało się jednak ze zbyt wielkimi kosztami. Jak mówią relacjonujący kręcenie uczestnicy, całonocna zabawa dla mieszkańców Bydgoszczy w centrum miasta oznaczała wiele trudności w kręceniu, ponieważ cały czas trzeba było przeganiać mieszkańców, którzy przypadkowo wkraczali w kadr filmowcom.

Najbardziej spektakularny bydgoski epizod związany jest z kolei ze słynną sceną wysadzania za pomocą pancerfausta wrót śluzy nr 3 Okole przez Gustlika. W tym miejscu należy się jednak kilka słów wyjaśnienia, ponieważ oczywiście sama śluza w rzeczywistości nie została uszkodzona, zniszczona została jedynie drewniana atrapa. Dodać należy, że to nie była jedyna śluza wykorzystana na planie zdjęciowym. Mieszkańcom Bydgoszczy nie umknęło wykorzystanie w kultowym serialu również nieistniejącej już dziś śluzy przy ulicy Grottgera.

Ponadto na taśmie filmowej utrwalono m.in. zabudowania Stomilu, okolice Wyspy Młyńskiej i tzw. Wenecji Bydgoskiej, Malczewskiego oraz Grodzką. Doskonale rozpoznawalnym obiektem, który widoczny jest w odcinkach XV- Wysoka fala i XVI- Daleki patrol, jest oprócz tego gmach Rejonowego Urzędu Pocztowego przy ul. Jagiellońskiej.

Ciekawe epizody kultowego serialu Czterej pancerni i pies łączące się z Bydgoszczą i Kanałem Bydgoskim, na trwałe wpisały się w bydgoskie tradycje filmowe ale również w pamięć mieszkańców miasta nad Brdą, którzy niejednokrotnie wykorzystywani byli jako statyści w serialu. To właśnie z Bydgoszczy pochodził kaskader, który wcielił się w rolę Gustlika podczas skoku do śluzy. Po 44 latach mieszkańcy z rozrzewnieniem wspominają pobyt ekipy filmowej nie tylko na miejscach noclegów w jednym z dzisiejszych akademików na ul. Koszarowej ale również na planie, gdzie w dni zdjęć ściągały liczne panny chcące zobaczyć oczywiście Janka Kosa. Równie liczni byli panowie rozkochani w filmowej Marusi oraz Lidce.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
piknik czterej pancerni i pies w bydgoszczy

# data[].attributes.attachment_link.description
„Powrócimy wierni, my czterej pancerni, rudy i nasz pies." Jak w cytowanych słowach kultowy serial przedstawiający powraca wielokrotnie na ekrany telewizora. Mimo wielokrotnych emisji nadal cieszy się olbrzymim zainteresowaniem, dlatego z olbrzymią przyjemnością przedstawiamy Państwu stronę internetową związaną z kręconymi w Bydgoszczy odcinkami „Czterech Pancernych".

# data[].attributes.headline
Wenecja bydgoska - kronika filmowa z 1956r.

# data[].attributes.subject
Wenecja bydgoska - kronika filmowa z 1956r.

# data[].attributes.headline
Wyspy Młyńska - historia i współczesność

# data[].attributes.subject
Wyspy Młyńska - historia i współczesność

# data[].attributes.attachment_link.title
Wyspa Młyńska - historia i współczesność

# data[].attributes.headline
Kronika Filmowa o Kanale Bydgoskim - 1945r.

# data[].attributes.subject
Kronika Filmowa o Kanale Bydgoskim - 1945r.

# data[].attributes.attachment_link.title
🇵🇱 STARY KANAŁ BYDGOSKI - The old Bydgoszcz Canal - Старый Быдгощ канал

# data[].attributes.body
unikalny film

# data[].attributes.body
unikatowy film

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoszcz! Unikatowe i niesamowite KOLOROWE ujęcia wideo przedwojennej Bydgoszczy!!!

# data[].attributes.headline
Pierwsze dni II wojny światowej w Bydgoszczy

# data[].attributes.subject
Pierwsze dni II wojny światowej w Bydgoszczy

# data[].attributes.headline
Bydgoszcz 1940r. - w czasie II wojny światowej

# data[].attributes.subject
Bydgoszcz 1940r. - w czasie II wojny światowej

# data[].attributes.headline
Bydgoszcz - fragment kroniki filmowej z 1968r. o wrześniu 1939r. w Bydgoszczy

# data[].attributes.subject
Bydgoszcz - fragment kroniki filmowej z 1968r. o wrześniu 1939r. w Bydgoszczy

# data[].attributes.headline
Exploseum - Wybuchowa historia Bydgoszczy

# data[].attributes.subject
Exploseum - Wybuchowa historia Bydgoszczy

# data[].attributes.attachment_link.title
Exploseum - Wybuchowa historia Bydgoszczy

# data[].attributes.headline
Bydgoski dworzec kolejowy na przestrzeni dziejów

# data[].attributes.subject
Bydgoski dworzec kolejowy na przestrzeni dziejów

# data[].attributes.body
unikatowe zdjęcia

# data[].attributes.attachment_link.title
Bydgoski dworzec kolejowy na przestrzeni dziejów

# data[].attributes.body
strona internetowa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dokładnie 93 lata temu Bydgoszcz powróciła w granice państwa polskiego.

Bydgoszcz nie została objęta powstaniem wielkopolskim ze względu na obecność w mieście silnego garnizonu pruskiego. Swoją siedzibę miało tutaj Königlich Preußische 4. Infanterie-Division oraz kilka pułków. Zasięg powstania ograniczył się do Brzozy, kilka kilometrów na południe od miasta.

Już od kilku miesięcy polskie dzienniki przygotowywały mieszkańców na ewentualność włączenia Bydgoszczy w granice odradzającej się Rzeczpospolitej. Gdy po podpisaniu Traktatu Wersalskiego stało się to już pewne, radość w prasie mieszała się z przestrogami aby w dniach najbliższych zamykać mieszkania (co robiło się w tamtych czasach nader rzadko), aby uniemożliwić rabunki rzezimieszkom chcącym skorzystać z zamieszania.

16 listopada 1918 roku utworzono w mieście Radę Ludową, której przewodniczył dr Jan Biziel. Trzy dni później w ratuszu odbyło się uroczyste przekazanie władzy z rąk niemieckich do polskich. Ostatni niemiecki burmistrz Hugo Wolf oddał symboliczne klucze do miasta polskiemu prawnikowi Janowi Maciaszkowi, który stał się pierwszym prezydentem polskiej Bydgoszczy.

Następnego dnia - we wtorek 20 stycznia 1920 roku - do miasta wkroczyły wojska polskie. Przez kolejne dwadzieścia lat miasto Bromberg odeszło w niepamięć, wielu Niemców wyemigrowało, a ci którzy pozostali pokojowo współżyli z polskimi mieszkańcami miasta.

Tak o styczniowych uroczystościach pisała ówczesna prasa:

"W sobotę po południu około godz. 4 wkroczył do Bydgoszczy 8. pułk strzelców wielkopolskich. Na Starym Rynku powitał go w imieniu Rady Ludowej p. dr. Biziel. Dowódca Pułku podziękował serdecznie za powitanie, poczem orkiestra zagrała „Jeszcze Polska nie zginęła", poczem pułk udał się do koszar. Zgromadzona licznie publiczność wznisła okrzyki na cześć naszych braci źołnierzy, których dzielna postawa powszechny wywołała entuzyazm. "

A tak cieszyła się redakcja Dziennika Bydgoskiego (kliknij na zdjęcie aby powiększyć.)

Pokojowe współistnienie dwóch narodów w mieście zaczęło ulegać zepsuciu dopiero po dojściu NSDAP do władzy w Niemczech, które podsycało nastroje nacjonalistyczne także poza granicami kraju. Miało to służyć powstaniu "piątych kolumn". Efektem tych działań była krwawa dywersja trzeciego września 1939 roku, będąca wraz z jej konsekwencjami jedną z najczarniejszych kart w historii Bydgoszczy.

Źródło zdjęć ze Starego Rynku: fotopolska.eu. Skan Dziennika: wikimedia.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Bydgoszcz nie została objęta powstaniem wielkopolskim ze względu na obecność w mieście silnego garnizonu pruskiego. Swoją siedzibę miało tutaj Königlich Preußische 4. Infanterie-Division oraz kilka pułków. Zasięg powstania ograniczył się do Brzozy, kilka kilometrów na południe od miasta. Już od kilku miesięcy polskie dzienniki przygotowywały mieszkańców na ewentualność włączenia Bydgoszczy w granice odradzającej się Rzeczpospolitej.