# data[].attributes.headline
Lekcja wychowawcza – 5 pomysłów na przełamanie rutyny

# data[].attributes.subject
Lekcja wychowawcza – 5 pomysłów na przełamanie rutyny

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Web Page Blocked!

The page cannot be displayed. Please contact the administrator for additional information.

URL: portal.librus.pl/szkola/artykuly/lekcja-wychowawcza-5-pomyslow-na-przelamanie-rutyny

Client IP: 35.223.60.149
Attack ID: 20000051
Message ID: 018667213227

# data[].attributes.attachment_link.title
Lekcja wychowawcza – 5 pomysłów na przełamanie rutyny

# data[].attributes.attachment_link.description
W dobie pandemii lekcje wychowawcze to nie lada wyzwanie. Ograniczony kontakt z rówieśnikami, izolac...

# data[].attributes.headline
WALIZKA NASZYCH UCZUĆ - do wykorzystania na godzinie wychowawczej

# data[].attributes.subject
WALIZKA NASZYCH UCZUĆ - do wykorzystania na godzinie wychowawczej

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najbardziej marzę o..., Mam nadzieję, że rok 2021..., Brakuje mi..., Największą radość podczas czasu wolnego sprawiło mi..., W roku 2021 spróbuję..., Podczas czasu wolnego ja i moja rodzina..., Chciał(a)bym, aby..., Te święta były dla mnie..., W nowym roku ja i moi przyjaciele..., Chciał(a)bym, aby lekcje w tym roku..., W 2020 roku najfajniejsza książka, którą przeczytała(e)m to..., Najbardziej kolorowa chwila w moim życiu w roku 2020 to..., Czas świąteczny dał mi..., Tęsknię za..., W 2021 postaram się..., Trochę mi żal, że ..., W 2020 zniechęciło mnie..., W tym momencie w moim życiu podoba mi się..., Wierzę, że w tym roku..., Mam nadzieję, że niedługo..., Bardzo czekam na..., Nie mam cierpliwości do..., Wierzę, że nasza klasa..., Gdy jest mi ciężko, pomaga mi..., Mam obawy, że..., Cieszę się, że..., Uśmiecham się do siebie, gdy..., Czuję strach, gdy..., Czekanie jest dla mnie..., Cieszę się, że potrafię....

# data[].attributes.attachment_link.description
Najbardziej marzę o..., Mam nadzieję, że rok 2021..., Brakuje mi..., Największą radość podczas czasu wolnego sprawiło mi..., W roku 2021 spróbuję..., Podczas czasu wolnego ja i moja rodzina..., Chciał(a)bym, aby..., Te święta były dla mnie..., W nowym roku ja i moi przyjaciele..., Chciał(a)bym, aby lekcje w tym roku..., W 2020

# data[].attributes.headline
Poczucie bezpieczeństwa ucznia a budowanie relacji

# data[].attributes.subject
Poczucie bezpieczeństwa ucznia a budowanie relacji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Znany niemiecki neurobiolog Joachim Bauer w swojej książce pt. Co z tą szkołą pyta, czy dzisiejsze szkoły to miejsce budzące grozę czy „szklarnie przyszłości". Dlaczego to takie ważne? Ponieważ miejsce, w którym przebywamy, ma istotne znaczenie w odczuwaniu bezpieczeństwa.

Zadaniem nauczyciela powinno być tworzenie takich warunków do uczenia się i rozwoju, aby uczeń czuł się w szkole bezpiecznie, a sama szkoła była dla niego miejscem przyjaznym i życzliwym. Mózg ucznia, a dokładnie ciało migdałowate, działa jak skaner, czyli codziennie skanuje rzeczywistość, czy jest bezpiecznie. Jeśli otrzyma pozytywną odpowiedź, to dopiero wtedy może uruchomić ciekawość poznawczą i zaangażować się w proces uczenia się. Znany polski neurobiolog, profesor Vetulani na wielu konferencjach dla nauczycieli mówił, że „mózg nie służy do uczenia się - mózg służy do przetrwania". Jeśli uczeń doświadcza w szkole przykrości, a to, co się dzieje w szkole, powoduje lęk i stres, to uczenie się i rozwój jest po prostu niemożliwe.

Reakcja mózgu na przykrości

Kiedy uczeń doświadcza w szkole przykrości, jest nielubiany czy wykluczany społecznie, nie czuje się bezpiecznie, w jego mózgu aktywowane są te same obszary, które aktywują się w momencie, kiedy odczuwamy ból fizyczny. Wspomniany już Joachim Bauer mówi, że to, co wówczas przeżywa uczeń, można nazwać bólem psychicznym. W mózgu dochodzi do wytwarzania substancji odpowiedzialnych za stres, jak:

Acetylocholina - może wywołać zaburzenia snu.

Noradrenalina - wpływa na pracę serca i układu krążenia.

Kortyzol - zwany hormonem stresu, który osłabia system odpornościowy.

Kiedy mózg ucznia i jego ciało jest zalane kortyzolem, nauka jest niemożliwa. Uczeń nie tylko gorzej widzi, ale i gorzej słyszy z uwagi na obkurczanie się w uchu środkowym tych jego części, które odpowiedzialne są za słyszenie częstotliwości mowy ludzkiej. Uczeń ma kłopoty z zapamiętywaniem, przechowywaniem i wydobywaniem z pamięci nauczonych treści. To dlatego mówi się, że lęk i strach są zabójcami motywacji. To dlatego bez relacji nie ma edukacji, czyli nauczania i uczenia się.
Uznanie i akceptacja w procesie nauczania

Kiedy uczeń czuje się w szkole bezpiecznie, wie, że nic i nikt mu nie zagraża, że jest lubiany, doceniany jest jego wysiłek, a nauczyciel i jego rówieśnicy są do niego nastawieni przyjaźnie i życzliwie, w jego mózgu uaktywniają się zupełnie inne substancje, niż kiedy odczuwa stres i napięcie. Substancje, które się uaktywniają, to:

Dopamina - to tzw. środek dopingujący, który rozbudza u ucznia wewnętrzną gotowość do działania i uczenia się.

Opioidy endogenne - to dzięki nim uczeń odczuwa fizyczne i psychiczne zadowolenie ze swoich działań.

Endorfiny - to one powodują odczuwanie szczęścia i przyjemności tzw. hormony szczęścia.

Oksytocyna - jest odpowiedzialna za odczuwanie silnej więzi ucznia z nauczycielem i gotowość do poświęceń. To dlatego wielu uczniów jest w stanie wiele zrobić dla nauczyciela, kiedy odczuwają z nim więź. Uczniowie mówią wtedy: „nie interesuje mnie ten przedmiot, nawet go nie za bardzo lubię, ale lubię nauczyciela i zrobię dla niego to, o co prosi".

Te wszystkie substancje wspólnie uaktywniają „układ nagrody". Mózg ucznia skanuje rzeczywistość i odbiera sygnały z ciała, że jest bezpiecznie i że może zaangażować się w proces nauki. To dlatego budowanie pozytywnych relacji w szkole, które dają uczniowi poczucie bezpieczeństwa, jest tak naprawdę nie tylko kwestią społeczną, ale i biologiczną. Pojawia się więc pytanie, co musi się zadziać z zewnątrz, żeby uaktywnić ten „układ nagrody". Joachim Bauer mówi, że uczeń musi poczuć:

Że inni patrzą na niego z życzliwością i akceptacją.

Że jest ważny dla innych.

Że jest przez nich szanowany.

Że inni okazują mu uznanie dla jego działań.

Czyli że akceptacja, uznanie i szacunek mają niebagatelne znaczenie w kontekście szkoły i budowania w niej relacji.
Bezpieczeństwo i relacje a piramida Maslowa

Teoria piramidy potrzeba A. Maslowa sytuuje potrzebę bezpieczeństwa zaraz po potrzebach fizjologicznych, które są podstawą naszego przeżycia. Kiedy uczeń czuje się w szkole bezpiecznie, jest w stanie nawiązać szczęśliwe i karmiące go relacje, które z kolei są gwarancją sukcesu. Zaspokojona potrzeba bezpieczeństwa mówi o tym, że uczeń nie doznaje w szkole krzywdy fizycznej ani psychicznej. Ma pewność, że jest lubiany, szanowany i akceptowany. Wie, że nikt go w szkole nie skrzywdzi i że może liczyć na pomoc i wsparcie. O piramidzie Maslowa mówi się, że niezaspokojenie potrzeb niższego rzędu, czyli tych które są na dole piramidy, uniemożliwia zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu, czyli:

Potrzeby przynależności, miłości i akceptacji - każdy z nas rozwija się poprzez kontakty społeczne. Potrzeba ta realizowana jest przez przynależność do grupy (klasy), nawiązywanie trwałych uczniowskich więzi, współpracę oraz aprobatę. Kiedy uczeń ma niezaspokojoną tę potrzebę, odczuwa odtrącenie, odrzucenie i zawsze wpływa to negatywnie na jego stan emocjonalny.

Potrzeby szacunku i uznania - którą zaspokajają pozytywne relacje i przyjaźnie oparte na uznaniu i szacunku, zarówno ze strony rówieśników, jak i nauczyciela. Każdy uczeń chce, aby jego wiedza, kompetencje, osiągniecia i wkład pracy były dostrzeżone i uznane. Zaspokojenie tej potrzeby wpływa na poczucie własnej wartości i samoocenę.

Potrzeby wiedzy i samorealizacji - czyli ciekawości poznawczej niezbędnej do uczenia się.

Dopiero kiedy uczeń ma zaspokojoną potrzebę bezpieczeństwa, możemy mówić o zaspokajaniu kolejnych potrzeb z piramidy. Oznacza to, że nie da się budować wspierających relacji, bez zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa.
Zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w szkole nie dotyczy tylko tzw. aspektów technicznych, czyli bazy technicznej. W głównej mierze chodzi o takie traktowanie ucznia, które da mu komfort psychiczny i fizyczny i wpłynie pozytywnie na jego dobrostan. Wydaje się, że tego celu nie da się osiągnąć bez zwrócenia uwagi na jakość relacji w szkole. Takich relacji, dzięki którym uczeń będzie miał poczucie, że jest w szkole mile widziany i że jego obecność cieszy nauczyciela i rówieśników, którzy werbalnie i niewerbalnie przekazują mu komunikat: „jak dobrze, że jesteś tutaj z nami".

Literatura:

Co z tą szkołą. Joachim Bauer. Wydawnictwo Dobra Literatura. Słupsk 2015 r.

Kryzys szkoły. Jesper Juul. Wydawnictwo MiND. Podkowa Leśna 2014.

Nowa szkoła. Anna Szulc. Wydawnictwo Natuli. Szczecin 2019.

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poczucie bezpieczeństwa ucznia a budowanie relacji

# data[].attributes.attachment_link.description
Znany niemiecki neurobiolog Joachim Bauer w swojej książce pt. Co z tą szkołą pyta, czy dzisiejsze szkoły to miejsce budzące grozę czy „szklarnie przyszłości". Dlaczego to takie ważne? Ponieważ miejsce, w którym przebywamy, ma istotne znaczenie w odczuwaniu bezpieczeństwa.

# data[].attributes.headline
Jak uczyć dzieci radzenia sobie ze stresem

# data[].attributes.subject
Jak uczyć dzieci radzenia sobie ze stresem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W życiu szkolnym i prywatnym każdego dziecka występują sytuacje, które wywołują silne emocje i stres. Egzaminy, klasówki, publiczne wystąpienia czy też relacje z kolegami i koleżankami - to tylko niektóre momenty w życiu uczniów, które mogą u niektórych z nich wywoływać nerwowość, zdenerwowanie, napięcie lub strach. Jak uczyć dzieci radzenia sobie z tymi emocjami, jak diagnozować specjalne potrzeby edukacyjne uczniów, jak tworzyć sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego? Przeczytaj poniżej. A na koniec znajdziesz coś specjalnego... kilka praktycznych porad na temat tego, jak w codziennych relacjach szkolnych być asertywnym!

Jak uczyć dzieci radzenia sobie ze stresem

Dzieci każdego dnia, tak jak dorośli, doświadczają różnych czynników, które powodują stres. Rodzaj tych bodźców ma ogromny wpływ na natężenie emocji i samopoczucie ucznia. Warunkuje też dobór odpowiednich sposobów radzenia sobie z uczuciami. Inne rozwiązania należy zastosować w kontekście śmierci bliskiej osoby, a inne podczas realizacji codziennych obowiązków. Wśród nich najczęściej wyróżnia się:

Wydarzenia traumatyczne o rozmiarach katastrof, obejmujące całe grupy ludzi, np. pandemia, klęski żywiołowe.

Poważne zagrożenia dotyczące jednostek lub kilku osób, np. śmierć małżonka lub bliskiej osoby, separacja czy utrata pracy.

Drobne, codzienne utrapienia.

R.S. Lazarusa i S. Folkmana przedstawiają dwie zasadnicze grupy strategii radzenia sobie ze stresem, które warto przekazywać dzieciom:

1. Strategie zorientowane problemowo - polegają na konsekwentnym działaniu, które prowadzi do osiągnięcia celu pomimo istniejącego stresu, np. poprzez konfrontację lub planowe rozwiązywanie danego problemu.

2. Strategie zorientowane emocjonalnie - związane z redukcją negatywnych emocji połączonych z uczuciem porażki, np. dystansowanie się od problemu, pozytywne przewartościowanie czy poszukiwanie wsparcia.

Należy pamiętać, że proces radzenia sobie ze stresem pełni dwie funkcje:
Instrumentalną - zorientowaną na rozwiązanie problemu, który był źródłem stresu, poprzez zmianę własnego działania albo zmianę zagrażającego otoczenia.

Regulującą emocje - prowadzącą do obniżenia przykrego napięcia i innych negatywnych stanów emocjonalnych oraz stymulowania emocji w celu mobilizacji do działania.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat sposobów uczenia dzieci radzenia sobie ze stresem, zapisz się na szkolenie otwarte online:

Temat: Jak uczyć dzieci radzić sobie ze stresem i emocjami
Termin: 28.05.2021 r. godz. 14:00
Cena: 89 zł

Diagnozowanie specjalnych potrzeb edukacyjnych u dzieci

Czasami może zdarzyć się, że w przedszkolu albo szkole pojawią się dzieci, które nie będą w stanie samodzielnie radzić sobie z emocjami i wydarzeniami w ich życiu. Sytuacje te będą mogły mieć wpływ na ich rozwój oraz postępy w nauce. Dlatego tak ważne jest prowadzenie w placówce skutecznej diagnozy potrzeb edukacyjnych uczniów. Taka identyfikacja problemów pozwala na ustalenie wielu czynników, mających wpływ na funkcjonowanie ucznia w szkole czy przedszkolu.

Diagnoza potrzeb edukacyjnych ucznia pozwoli określić jego mocne i słabe strony, obszary deficytowe czy potencjał rozwojowy, który należy doskonalić. Na jej podstawie zespół nauczycieli będzie w stanie dostarczyć uczniowi odpowiedniego wsparcia, form pomocy psychologiczno-pedagogicznej i wykorzystać właściwe metody oraz techniki pracy z dzieckiem.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat rozpoznawania objawów zaburzeń rozwojowych, dysfunkcji oraz specyficznych kłopotów edukacyjnych u dzieci, zapisz się na szkolenie otwarte online:

Temat: Diagnozowanie specjalnych potrzeb edukacyjnych u dzieci w przedszkolu i klasach I-III
Termin: 28.05.2021 r. godz. 14:00
Cena: 89 zł

Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego i analiza pracy szkoły

Wdrożenie powyższych rozwiązań w pracy rady pedagogicznej będzie przydatne i pomocne przy tworzeniu sprawozdania z nadzoru pedagogicznego, który ma obowiązek tworzyć dyrektor placówki edukacyjnej. Do jego stworzenia musi on zgromadzić m.in.:

plan nadzoru pedagogicznego,

dokumentację dotyczącą kontroli,

wyniki sprawdzianów i egzaminów,

Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego powinno znaleźć się w protokole zebrania rady pedagogicznej - jest to ustawowy obowiązek dyrektora szkoły.
Jeśli chcesz dowiedzieć się m.in., jak przeprowadzać sprawozdanie z ewaluacji pracy szkoły metodą grup fokusowych i narzędzi elektronicznych, zapisz się na szkolenie otwarte online:

Temat: Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego i analiza prac y szkoły - zakończenie roku szkolnego
Cena: 129 zł
Terminy:

27.05.2021 r., godz. 14:00

28.05.2021 r. godz. 14:00

Jak być asertywnym?

Na koniec kilka słów na temat asertywności. Czym się charakteryzuje taka postawa, czy można się jej wyuczyć oraz w jaki sposób ją ćwiczyć? Asertywność to posiadanie i wyrażanie własnego zdania, postaw i emocji w taki sposób, aby nie naruszać praw i psychicznego terytorium innych osób. Osoby asertywne są stanowcze, nie będąc jednocześnie niegrzeczne.

Jeżeli chcesz zachowywać się asertywnie:

Zrozum siebie - mów jasno i wprost, o co Ci chodzi.

Używaj komunikatów typu JA, a nie komunikatów typu TY.

Zwróć uwagę, by realizować swoje zamiary, nie krzywdząc innych.

Unikaj barier komunikacyjnych.

Pamiętaj o komunikacji pozawerbalnej i komunikuj bez lęku i agresji.

Informuj o swojej złości.

Asertywność nie jest umiejętnością wrodzoną, lecz wyuczoną. Jest zmienna i zależy od sytuacji. Dlatego warto ją ćwiczyć m.in. za pomocą techniki stopniowania myśli. Polega ona na zmianie treści monologu wewnętrznego w celu „zaprogramowania" naszej świadomości i zastąpienia negatywnych bodźców - treściami o charakterze pozytywnym. Podczas tego działania świadomie odrzuca się negatywne myśli, poprzez zastępowanie ich zdaniami proasertywnymi. Np.: „Jestem w porządku", „Mam prawo być sobą", „Jestem tak samo ważna, jak inni ludzie", „Mam wiele mocnych stron". Technika ta, podobnie jak zdania proasertywne, służy do zmiany niekorzystnych dla nas nawyków myślowych.
Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak zwiększyć pewność siebie oraz zdobyć umiejętności pozwalających na efektywną komunikację w kontaktach zawodowych, zapisz się na szkolenie otwarte online:

Temat: Asertywność i pewność siebie w relacjach szkolnych
Termin: 25.05.2021 r., godz. 17:00

W trakcie szkolenia każdy uczestnik wykona testy dotyczące własnych stylów reagowania w kontaktach społecznych i sytuacjach konfliktowych oraz otrzyma ich dokładne omówienie.

Śledź na bieżąco nasz portal Librus Szkoła, bo już w przyszłym tygodniu opublikujemy kolejny zestaw szybkich wskazówek i porad, które wykorzystasz w swojej codziennej pracy!

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak uczyć dzieci radzenia sobie ze stresem

# data[].attributes.attachment_link.description
W życiu szkolnym i prywatnym każdego dziecka występują sytuacje, które wywołują silne emocje i stres. Egzaminy, klasówki, publiczne wystąpienia czy też relacje z kolegami i koleżankami - to tylko niektóre momenty w życiu uczniów, które mogą u niektórych z nich wywoływać nerwowość, zdenerwowanie, napięcie lub strach.

# data[].attributes.headline
Jak motywować i oceniać – pigułka wiedzy na najbliższy okres

# data[].attributes.subject
Jak motywować i oceniać – pigułka wiedzy na najbliższy okres

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przed nami czas ogromnej mobilizacji i wyzwań - matury, egzaminy, zmiany formy nauczania, a także szereg zadań związanych z zakończeniem roku szkolnego. Wiemy, że jest to czas szczególny, dlatego chcemy Cię wspierać, przedstawiając wskazówki i porady dotyczące najbardziej aktualnych tematów w edukacji! Jak prowadzić analizę pracy nauczyciela i szkoły, w jaki sposób zadbać o motywację oraz odporność psychiczną dzieci, jakie techniki wykorzystać, aby rozwijać kreatywność uczniów, po okresie długotrwałego nauczania zdalnego? Podpowiadamy poniżej.

Odporność psychiczna dzieci i młodzieży - od czego zależy?

Jako nauczyciel możesz podjąć proste kroki, które pomogą Twoim uczniom powrócić do nauczania hybrydowego i stacjonarnego bez zbędnego stresu:

Pamiętaj o dobrej atmosferze w klasie i integracji grupy - to szczególnie ważne aspekty, ponieważ podczas pandemii mogła zmienić się struktura społeczna w klasie, a powrót do szkoły dla wielu uczniów może być źródłem niepokoju i lęków.

Zadbaj o dobrą relację między Tobą a uczniem - na realizację podstawy programowej, rozliczenie pracy podczas nauki online, zadawanie prac domowych oraz przeprowadzanie kartkówek przyjdzie jeszcze czas. W tej chwili skup się na budowaniu pozytywnych relacji z uczniami.

Treści merytoryczne wprowadzaj z wykorzystaniem metod aktywnych - zabaw dydaktycznych, ciekawych form, interakcji. Dodatkowo podczas zajęć możesz skorzystać z technik relaksacji - pokaż uczniom, jak mogą radzić sobie w chwilach napięcia czy stresu.

Pamiętaj o sobie. Zadbaj o własną formę psychiczną. Nie obawiaj się prosić o pomoc innych, szczególnie w chwilach, gdy Twoich uczniów dotykają trudne sytuacje, które obciążają emocjonalnie również Ciebie.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat odporności psychicznej dzieci i młodzieży, zapisz się na szkolenie otwarte online:
Temat Odporność psychiczna dzieci i młodzieży - od czego zależy?
Termin: 14.05.2021 r., godz. 14:30
Cena: 89 zł
Kreatywność - jak rozwijać ją u uczniów?

W ostatnich latach kreatywność i innowacyjność jest wymieniana, obok krytycznego myślenia, jako jedna z najważniejszych kompetencji XXI w. Współczesny świat stawia wymagania, którym sprostać może tylko osoba kreatywna, czyli myśląca w sposób nietypowy, oryginalny, nowatorski, wykraczający poza schematy. Jak w takim razie uczyć jej uczniów? Wykorzystaj technikę kruszenia!

Technika ta inaczej nazywana jest odwróconą burzą mózgów (ang. reverse brainstorming). Jej celność polega na odwrotnym zadaniu pytania. Wykorzystując ją podczas pracy z uczniami, musicie zastanowić się, nie w jaki sposób rozwiązać problem, ale co zrobić, żeby go wywołać. W następnej kolejności racjonalizujemy uzyskane wyniki. Dzięki tej technice dokonacie analizy problemu z innego punktu widzenia i poszukacie alternatywnych rozwiązań. Po przeprowadzeniu odwróconej burzy mózgów musicie jasno określić, co należy zrobić, aby uniknąć powstania omawianego problemu.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat rozwijania kreatywności u uczniów, zapisz się na szkolenie otwarte online:
Temat: Ocenianie zachowania sprzyjające rozwojowi ucznia (na przykładzie modelu oceniania zachowania w klasach I-III szkoły podstawowej)
Termin: 17.05.2021 r., godz. 14:30
Cena: 89 zł

Ocenianie zachowania sprzyjające rozwojowi ucznia

Ocenianie zachowania ucznia polega na rozpoznawaniu stopnia respektowania zasad współżycia społecznego, norm etycznych oraz obowiązków określonych w statucie szkoły. Ale czy tylko te aspekty powinniśmy brać pod uwagę? Aby dbać o rozwój ucznia należy również zwracać uwagę na to, jak uczeń poznaje siebie. W jaki sposób realizuje proces zadawania pytań: co?, dlaczego?, jak się z tym czuję?, jak czują się z tym inni?, co mogę z tym zrobić?, czy chcę coś z tym zrobić? Poprzez proces rozpoznawania siebie będzie budował wysoką i realistyczną samoocenę, która sprzyja wytrwałości w działaniu, zwiększa odporność na niepowodzenia i pomaga radzić sobie z trudnościami.

Pamiętajmy jednak, że proces rozpoznawania siebie to trudna droga. Jest to czas, kiedy człowiek popełnia błędy, testuje różne strategie i sposoby, uczy się życia ze sobą i z innymi. Uczeń wycofa się z tego procesu, jeśli będzie bał się, że coś zrobi "źle" i zostanie negatywnie ocenion y.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat oceniania zachowania, które sprzyja rozwojowi ucznia, zapisz się na szkolenie otwarte online:
Temat: Ocenianie zachowania sprzyjające rozwojowi ucznia (na przykładzie modelu oceniania zachowania w klasach I-III szkoły podstawowej)
Termin: 17.05.2021 r., godz. 14:30
Cena: 89 zł

Od lekcji po ewaluację - analiza pracy nauczyciela i szkoły

Pamiętaj o najważniejszej zasadzie: ewaluacja nie musi polegać tylko na zbieraniu ankiet - zastosuj metodę profilu szkoły/lekcji lub analizę SWOT.

Dzięki zestawieniu oraz analizie mocnych i słabych stron Twojej placówki/zajęć, szans i zagrożeń wynikających z czynników zewnętrznych, otrzymasz dane, które pomogą Ci zaplanować rozwój oraz zmiany w jednostce/podczas lekcji. Na podstawie danych ilościowych i jakościowych otrzymasz jasny obraz bieżącej sytuacji, jak i ewentualnych zagadnień do przekształcenia.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat analizy pracy nauczyciela i szkoły, zapisz się na szkolenie otwarte online:
Temat: Od lekcji po ewaluację - analiza pracy nauczyciela i szkoły
Termin: 12.05.2021 r., godz. 12:00
Cena: 89 zł

Śledź na bieżąco nasz portal Librus Szkoła, bo już w przyszłym tygodniu opublikujemy kolejny zestaw szybkich wskazówek i porad, które wykorzystasz w swojej codziennej pracy!

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak motywować i oceniać - pigułka wiedzy na najbliższy okres

# data[].attributes.attachment_link.description
Przed nami czas ogromnej mobilizacji i wyzwań - matury, egzaminy, zmiany formy nauczania, a także szereg zadań związanych z zakończeniem roku szkolnego. Wiemy, że jest to czas szczególny, dlatego chcemy Cię wspierać, przedstawiając wskazówki i porady dotyczące najbardziej aktualnych tematów w edukacji!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ocenianie zachowania na stopień reguluje prawo oświatowe. O ile ściśle określona jest na przykład skala ocen w starszych klasach szkoły podstawowej i ponadpodstawowych, o tyle sam proces dochodzenia do oceny opisany jest w dokumentach wewnątrzszkolnych i nie podlega ściśle odgórnym rozporządzeniom.

Artykuł jest drugą częścią cyklu dot. oceniania zachowania #ocena z zachowania. Autorki analizują proces oceniania zachowania w szkołach oraz przedstawią projekt związany z ocenianiem zachowania realizowany w jednej z poznańskich szkół.

Jak ocenia się zachowanie uczniów w polskich szkołach? Przeanalizowałyśmy wiele dostępnych na stronach internetowych szkół statutów i regulaminów oceniania zachowania. Dominują dwa podejścia. Jedno to opis zachowania wzorowego, bardzo dobrego, dobrego, poprawnego, nieodpowiedniego oraz nagannego ucznia i informacja o tym, kto (zwykle wychowawca, inni nauczyciele, czasem także uczniowie z klasy) określa, do którego opisu zbliżone jest zachowanie danej osoby.

Drugi sposób to system punktowy. Za konkretne zachowania - zwykle ich lista to uszczegółowienie obszarów oceniania wymienionych w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych - otrzymuje się punkty. Dodatnie i ujemne.

Stopniowanie zachowania

W modelu tym określa się, czy dane zachowanie jest elementem charakterystyki wzorowego, bardzo dobrego, dobrego, poprawnego, nieodpowiedniego czy nagannego ucznia. Żeby to zrobić, każde zachowanie brane pod uwagę musi być stopniowane. Oto przykład z jednego z regulaminów:

"(wzorowy) wzorowo wypełnia przyjęte na siebie i powierzone mu obowiązki (...), zawsze aktywnie bierze udział w zajęciach lekcyjnych, wykazuje inicjatywę (...), zazwyczaj jest uważny, skupiony (...), chętnie wykonuje inne polecenia nauczyciela;

(bardzo dobry) bardzo dobrze wypełnia przyjęte na siebie i powierzone obowiązki (...), aktywnie bierze udział w zajęciach lekcyjnych, wykazuje inicjatywę (...), chętnie wykonuje polecenia nauczyciela (...), wypełnia przyjęte na siebie i powierzone obowiązki;

(dobry) bierze udział w zajęciach lekcyjnych, (...) wykonuje polecenia nauczyciela;

(poprawne) stara się wypełniać przyjęte na siebie i powierzone obowiązki (...), reaguje na uwagi nauczyciela (...), sporadycznie interesuje się życiem szkoły;

(nieodpowiednie) na lekcjach jest bierny (...), często odmawia wykonania poleceń nauczyciela (...), nie robi nic, by przezwyciężyć napotkane w nauce trudności i odrzuca pomoc, którą ofiarowują mu nauczyciele, koledzy" ¹.

To oczywiście tylko fragment regulaminu i to w jednym z obszarów oceniania. Ale nietrudno dostrzec budzące niepokój fragmenty. Jak oceniać, czy uczeń robi coś chętnie? Czy się stara? I dlaczego chęci są wyżej oceniane niż starania? Jak to jest z tymi trudnościami w nauce ucznia z nieodpowiednią oceną? Wizja osoby, która doświadcza jakiś poważnych trudności i odrzuca pomoc raczej kieruje nas w stronę solidnej diagnozy sytuacji, nie zaś wystawiania oceny nieodpowiedniej.

Stopniowanie zachowań nie jest łatwe i może prowadzić do kuriozalnych konstrukcji na poziomie regulaminów, które trudno przełożyć na szkolną rzeczywistość.

Punkty za zachowanie

Podobnie rzecz ma się z punktami za zachowanie. W takim modelu zachowanie jest nie tylko stopniowane, ale też nadaje się im wartość punktową. Jeśli zakładamy, że ocenianie zachowania ma służyć rozwojowi uczniów i uczennic (na przykład w zakresie moralności, umiejętności samooceny itd.), to sytuacja, w której zachowania mają swoje "ceny" i można na przykład zlikwidować ujemne punkty za pobicie kolegi punktami dodatnimi za przyniesienie nakrętek na szkolną zbiórkę, dostrzegamy problem. Ponadto trudno tak skonstruować punktowe "cenniki", żeby nie budziły one zastrzeżeń. Czy bowiem jednorazowe użycie w szkole, mimo zakazu, telefonu komórkowego ma taką wartość jak przeklinanie na korytarzu? Powinno "kosztować" więcej punktów"? A może mniej? Jak to zmierzyć, zważyć i przeliczyć na punkty?

We wzorowym kierunku

Skąd nasze przywiązanie do punktowych i opisowych modeli oceniania zachowania? Trudno powiedzieć jednoznacznie, bo niewiele jest w Polsce badań dotyczących tego zagadnienia. Z naszych rozmów z nauczycielami i rodzicami wnioskujemy jednak, że stosujemy sposoby dostępne, a nie wymyśla się innych. Ponadto na przykład punkty przydają się w rozmowach z rodzicami o wysokości ocen ich dzieci. Rodzice proszą o konkretną odpowiedź na pytanie, dlaczego ocena dobra? Dlaczego poprawna? Liczby są przekonującym argumentem. Ale czy koniecznym?

Jaki zatem jest dobry (a mówiąc językiem ocen zachowania wzorowy, bo dobra ocena to mało) kierunek zmian?

Po pierwsze włączenie oceniania zachowania do debaty o ocenianiu szkolnym. Często zapominamy o tej ocenie, a warto się jej przyglądać i udoskonalać proces oceniania, wychodząc poza realizowane od lat schematy.

Po drugie opowiadanie rodzicom i uczniom o korzyściach płynących ze zmieniania punktowych modeli oceniania zachowania na bardziej przyjazne uczniowi, realizowane w duchu zaufania, a nie rozliczania przewinień i zasług.

Jeśli zaś chodzi o kwestie związane wprost z samym wystawianiem oceny, problem leży nie tyle w efektach oceniania (stopień, ocena opisowa), ile w procesie dochodzenia do nich. Wielostronicowe regulaminy zachowania - bardzo precyzyjnie opisujące wzorowych, dobrych czy nagannych uczniów - niewiele mówią o tym, w jakim sensie ocenianie służy uczniowi. Jak ma je wykorzystać? Czy poza zaszufladkowaniem go zachęca do pracy nad sobą? Wskazuje jej możliwe kierunki? Piszemy o tym w kolejnych tekstach z tej serii. Zapraszamy do lektury kolejnych tekstów i do odwiedzin na stronie projektu Wzorowe z oceniania.

¹ Nie podajemy danych szkoły ani linku do regulaminu. Ten regulamin jest podobny do wielu innych. Piszemy o zjawisku, a nie problemie konkretnej szkoły.

Aleksandra Dopierała
Doktor psychologii, wykładowczyni i psychoterapeutka systemowa, nauczycielka mianowana. Pracuje w szkole i na Wydziale Psychologii i Prawa Uniwersytetu SWPS w Poznaniu. Członkini European Forum for Restorative Justice. Na co dzień, w jednej z poznańskich szkół koordynuje program rozwoju społeczno-emocjonalnego. Pomaga tworzyć środowisko uczenia budowane na zdrowych i bezpiecznych relacjach oraz wzajemnym uczeniu się i podmiotowości uczniów, nauczycieli i rodziców. Realizuje szkolny system sprawiedliwości oparty o sprawiedliwość naprawczą, skoncentrowany na wzajemnym zrozumieniu i wspólnym wypracowywaniu rozwiązań.

Sylwia Jaskulska
Prof. UAM dr hab., pedagożka, pracuje w Laboratorium Pedagogiki Szkolnej na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorka, współautorka i współredaktorka kilku książek o szkole (np. S. Jaskulska, Ocena zachowania w doświadczeniach gimnazjalistów, S. Jaskulska, Rytuał przejścia. Młodzież szkolna na progu edukacyjnym, M. Dudzikowa, S. Jaskulska (red.), Twierdza. Szkoła w metaforze militarnej. Co w zamian?) i kilkudziesięciu innych tekstów. Członkini Uniwersyteckiego Ośrodka Koordynacyjno-Programowego Kształcenia Nauczycieli. Honorowa Ambasadorka oddolnej ogólnopolskiej inicjatywy edukacyjnej Rok Relacji w Edukacji. Redaktorka naukowa serwisu oświatowego Ja, Nauczyciel'ka. Pasjonatka dramy edukacyjnej. Prowadzi stronę na FB i kanał na YT: Sylwia Jaskulska-Spotkania Edukacyjne.

Renata Racinowska
Nauczyciel mianowany. Z wykształcenia nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej, z pasji i na co dzień wychowawczyni grupy mieszanej wiekowo uczniów klas 1-3 w poznańskiej szkole. Od 4 lat jako autorka tekstów dotyczących edukacji wczesnoszkolnej dzieli się swoim wieloletnim doświadczeniem i spojrzeniem na podmiotowość ucznia. Współtworzy bloga szkolnego. W szkole propagatorka i inicjatorka działań i metod odpowiadających potrzebom uczniów, niekoniecznie wymaganiom systemu. Mistrzyni słowa. Tworzy opowieści, inspiruje nimi dzieci i dorosłych.

Alicja Staszczuk
Nauczycielka, trenerka komunikacji i wykładowca. Na co dzień pracuje jako nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej oraz wicedyrektorka tego etapu edukacyjnego. W weekendy przekazuje swoją praktykę studentkom i studentom pedagogiki. W międzyczasie prowadzi warsztaty dla nauczycieli i rodziców z modelu towarzyszenia w rozwiązywaniu konfliktów Minimediacji SNO. Jako edukatorka Pozytywnej Dyscypliny i miłośniczka Porozumienia bez Przemocy z zaangażowaniem towarzyszy dzieciom i dorosłym na drodze poznawania wiedzy i odkrywania własnych zasobów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ocenianie zachowania na stopień reguluje prawo oświatowe. O ile ściśle określona jest na przykład skala ocen w starszych klasach szkoły podstawowej i ponadpodstawowych, o tyle sam proces dochodzenia do oceny opisany jest w dokumentach wewnątrzszkolnych i nie podlega ściśle odgórnym rozporządzeniom. Artykuł jest drugą częścią cyklu dot. oceniania zachowania #ocena z zachowania.

# data[].attributes.headline
Ocenianie zachowania służące rozwojowi uczniów i uczennic

# data[].attributes.subject
Ocenianie zachowania służące rozwojowi uczniów i uczennic

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wszyscy jesteśmy oceniani. W różnych codziennych sytuacjach oceniają nas inni ludzie, a także my sami dokonujemy oceny naszych działań. Jednak tylko w szkole można otrzymać za zachowanie stopień. To niezwykle ważne, żeby ocenianie zachowania było procesem służącym rozwojowi ucznia i uczennicy, nie zaś tylko etykietowaniem, segregowaniem czy wydawaniem sądów.

Artykuł jest trzecią częścią cyklu dot. oceniania zachowania #ocena z zachowania. Autorki analizują proces oceniania zachowania w szkołach oraz przedstawią projekt związany z ocenianiem zachowania realizowany w jednej z poznańskich szkół.

Informowanie, udzielanie wskazówek do samodzielnego planowania własnego rozwoju, motywowanie do dalszych postępów. Takie cele oceniania zachowania znajdziemy w Ustawie o systemie oświaty (z dnia 7 września 1991 r.), a konkretnie z rozdziale Ocenianie, klasyfikowanie i promowanie uczniów w szkołach publicznych.

Gdyby te cele były realizowane, ocenianie zachowania miałoby sens. W praktyce bywa różnie. Systemy punktowe czy opisowe, które omawiałyśmy w poprzednim tekście, mają wiele wad. A jak mają się do rozwoju ucznia?

Proces oceniania zachowania czy wystawianie oceny?

Ocena zachowania jest dla ucznia informacją, czy i w jakim stopniu spełnia on kryteria, które w danej szkole ustalono. Dzięki takiej ocenie uczeń może dowiedzieć się, jak jego zachowanie i postawa wygląda w oczach innych, jakich zmian się od niego oczekuje, aby następnym razem otrzymać aprobatę ze strony wychowawcy. Jest spore prawdopodobieństwo, że dowie się raczej, czego mu brakuje albo w czym już jest "wzorowy", niż tego, dlaczego się od niego tego oczekuje i w jaki sposób mógłby to osiągnąć.

Uczeń w procesie oceniania swego zachowania jest biernym odbiorcą informacji nie podlegającej dyskusji (a przynajmniej nie w takim stopniu, w jakim czasami by chciał).

Oceniane zachowania może być postrzegane przez uczniów i uczennice jako krótki, często bolesny moment, przez który trzeba po prostu przejść. Liczy się wynik, ostateczny werdykt nauczyciela. Tymczasem ocenianie, żeby miało realny wpływ na rozwój uczniów, powinno być raczej procesem, w którym uczniowie mają szansę przyglądać się sobie i swoim relacjom społecznym.

Szkoła powinna być miejscem, w którym uczeń styka się z jasnymi i sensownymi zasadami. W ustawie możemy przeczytać, że zasady te dotyczą współżycia społecznego i norm etycznych. Ważne jest, żeby te zasady nie były jedynie przepisami, których uczeń ma obowiązek przestrzegać. Pisząc o zasadach, mamy na myśli pewne prawa i ograniczenia, na które uczeń może mieć realny wpływ i dzięki którym tworzy społeczność dbających o siebie, szanujących się ludzi.

Uczniowie stykając się z zasadami, powinni móc powiedzieć, co one dla nich znaczą, jak je rozumieją, a także co może im pomóc w uczeniu się przestrzegania tych zasad w życiu codziennym.

Nawet jeśli mamy do dyspozycji regulamin, na który nasi uczniowie nie mają wpływu, a być może taki, do którego sami nie jesteśmy przekonani, zawsze możemy z nim pracować: określać wartości, które są zapisane w tych regulaminach; ustalać z naszą klasą priorytety na dany semestr; prowadzić tematyczne lekcje wychowawcze tłumaczące językiem szkolnej codzienności język punktów czy wytycznych. Jeśli te działania nie są podejmowane na poziomie szkoły, możemy pozytywny proces uruchomić w naszej klasie.

Ocenianie zachowania czy samoocena?

W często stosowanych modelach punktowych ocena jest związana z osiągnięciami uczniów i jest niejako nagrodą za "dobre sprawowanie", czyli podporządkowanie regułom szkoły (często wystawiana przez osoby dorosłe, bez uwzględnienia tego, co myśli o sobie uczeń ani tego, jak widzą go rówieśnicy). Taka ocena nie daje żadnego wglądu w procesy, które zachodzą w uczniu i przez to ma niewielki potencjał wspierania go i budowania samooceny.

Tymczasem samoocena jest najlepszym znanym nam sposobem „dobrego" wykorzystania faktu, że w szkołach oceniane jest zachowanie. Badania wykazują, że w szkołach, w których dokonywana jest rzetelna samoocena, zmienia się klimat. A ten z kolei wpływa na rozwój uczniów w wielu aspektach - poczucie bezpieczeństwa, chęć angażowania się, brak przemocy w szkole, a nawet zapobieganie bycia ofiarą przemocy poza szkołą. Taki klimat w placówce edukacyjnej może także oddziaływać pozytywnie na przyszłe losy edukacyjne i zawodowe uczniów i uczennic.

Poza korzyściami dla całej społeczności, możliwość dokonywania samooceny ma też oczywiście wartość dla poszczególnych osób. Realistyczna samoocena sprzyja wytrwałości w działaniu, zwiększa odporność na niepowodzenia i pozwala lepiej radzić sobie z trudnościami. A żeby nasza samoocena była realistyczna, powinniśmy mieć szansę na jej dokonywanie i być w tym procesie objętymi wsparciem.

Doświadczanie radości ze swoich osiągnięć (docenianie), otrzymywanie adekwatnych lub proaktywnych informacji zwrotnych na swój temat od znaczących dorosłych i rówieśników sprzyjają kształtowaniu się wysokiej i realistycznej samooceny. Wprowadzenie elementów samooceny, ale takiej prawdziwej, dotyczącej na przykład obszarów wybranych przez każdego z uczniów na początku roku do pracy nad sobą, jest zatem kolejnym sposobem nadania sensu ocenianiu zachowania innego, niż tylko utrzymywanie w szkole porządku. Proces oceniania zachowania będzie służył rozwojowi uczniów, jeśli będą oni mieli możliwość ćwiczenia sztuki poznawania siebie i nazywania tego, co w sobie widzą.

Zapraszamy do lektury kolejnych tekstów i do odwiedzin na stronie projektu Wzorowe z oceniania.

Bibliografia

R. Berkowitz, H. Moore, R. Astor, R. Benbenishty, Research Synthesis of the Associations Between Socioeconomic Background, Inequality, School Climate, and Academic Achievement. Review of Educational Research. 2016, 87(2).

A. Brzezińska, K. Appelt, B. Ziółkowska, Psychologia rozwoju człowieka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2016.

M. Eliot, D. Cornell, A. Gregory, X. Fan, Supportive school climate and student willingness to seek help for bullying and threats of violence. Journal of School Psychology, 2010, 48.

S. Jain, A.K. Cohen, T. Paglisotti, M. A. Subramanyam, A. Chopel, E. Miller, School climate and physical adolescent relationship abuse: Differences by sex, socioeconomic status, and bullying. Journal of Adolescence, 2018, 66.

J. MacBeath, M. Schratz, D. Meuret, L. Jakobsen, Czy nasza szkoła jest dobra?, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2003.

Aleksandra Dopierała
Doktor psychologii, wykładowczyni i psychoterapeutka systemowa, nauczycielka mianowana. Pracuje w szkole i na Wydziale Psychologii i Prawa Uniwersytetu SWPS w Poznaniu. Członkini European Forum for Restorative Justice. Na co dzień, w jednej z poznańskich szkół koordynuje program rozwoju społeczno-emocjonalnego. Pomaga tworzyć środowisko uczenia budowane na zdrowych i bezpiecznych relacjach oraz wzajemnym uczeniu się i podmiotowości uczniów, nauczycieli i rodziców. Realizuje szkolny system sprawiedliwości oparty o sprawiedliwość naprawczą, skoncentrowany na wzajemnym zrozumieniu i wspólnym wypracowywaniu rozwiązań.

Sylwia Jaskulska Prof. UAM dr hab., pedagożka, pracuje w Laboratorium Pedagogiki Szkolnej na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorka, współautorka i współredaktorka kilku książek o szkole (np. S. Jaskulska, Ocena zachowania w doświadczeniach gimnazjalistów, S. Jaskulska, Rytuał przejścia. Młodzież szkolna na progu edukacyjnym, M. Dudzikowa, S. Jaskulska (red.), Twierdza. Szkoła w metaforze militarnej. Co w zamian?) i kilkudziesięciu innych tekstów. Członkini Uniwersyteckiego Ośrodka Koordynacyjno-Programowego Kształcenia Nauczycieli. Honorowa Ambasadorka oddolnej ogólnopolskiej inicjatywy edukacyjnej Rok Relacji w Edukacji. Redaktorka naukowa serwisu oświatowego Ja, Nauczyciel'ka. Pasjonatka dramy edukacyjnej. Prowadzi stronę na
FB i kanał na YT: Sylwia Jaskulska-Spotkania Edukacyjne.

Renata Racinowska
Nauczyciel mianowany. Z wykształcenia nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej, z pasji i na co dzień wychowawczyni grupy mieszanej wiekowo uczniów klas 1-3 w poznańskiej szkole. Od 4 lat jako autorka tekstów dotyczących edukacji wczesnoszkolnej dzieli się swoim wieloletnim doświadczeniem i spojrzeniem na podmiotowość ucznia. Współtworzy bloga szkolnego. W szkole propagatorka i inicjatorka działań i metod odpowiadających potrzebom uczniów, niekoniecznie wymaganiom systemu. Mistrzyni słowa. Tworzy opowieści, inspiruje nimi dzieci i dorosłych.

Alicja Staszczuk
Nauczycielka, trenerka komunikacji i wykładowca. Na co dzień pracuje jako nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej oraz wicedyrektorka tego etapu edukacyjnego. W weekendy przekazuje swoją praktykę studentkom i studentom pedagogiki. W międzyczasie prowadzi warsztaty dla nauczycieli i rodziców z modelu towarzyszenia w rozwiązywaniu konfliktów Minimediacji SNO. Jako edukatorka Pozytywnej Dyscypliny i miłośniczka Porozumienia bez Przemocy z zaangażowaniem towarzyszy dzieciom i dorosłym na drodze poznawania wiedzy i odkrywania własnych zasobów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ocenianie zachowania służące rozwojowi uczniów i uczennic

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszyscy jesteśmy oceniani. W różnych codziennych sytuacjach oceniają nas inni ludzie, a także my sami dokonujemy oceny naszych działań. Jednak tylko w szkole można otrzymać za zachowanie stopień. To niezwykle ważne, żeby ocenianie zachowania było procesem służącym rozwojowi ucznia i uczennicy, nie zaś tylko etykietowaniem, segregowaniem czy wydawaniem sądów.

# data[].attributes.headline
Co o budowaniu relacji powinien wiedzieć nauczyciel

# data[].attributes.subject
Co o budowaniu relacji powinien wiedzieć nauczyciel

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Odpowiedzialność za budowanie relacji w szkole spoczywa na nauczycielach, dlatego warto zastanowić się, na co nauczyciel ma wpływ i co od niego zależy.

„Większe kompetencje nauczycieli w budowaniu relacji przyniosłyby pożytek wszystkim. Dzieci mają wiele kompetencji, ale jednego nie można od nich wymagać: nie są w stanie brać na siebie odpowiedzialności za jakość kontaktów z dorosłymi"

Jesper Juul

Komunikacja podstawą dobrej relacji

Podstawą dobrej relacji jest empatyczna, wspierająca komunikacja, w której nauczyciel stara się:

Zrozumieć ucznia, popatrzeć na świat jego oczami.

Poznać potrzeby ucznia, szczególnie te niezaspokojone, które determinują często trudne dla nauczyciela zachowania ucznia.

Poznać pragnienia, życzenia i marzenia ucznia. Poznanie i uznanie z szacunkiem to element dobrej komunikacji. Warto pamiętać, że poznanie i uznanie nie zawsze musi oznaczać spełnienie.

Szanować granice fizyczne i psychologiczne (emocjonalne) ucznia.

Szanować jego myśli i poglądy, szczególnie kiedy są inne od naszych.

Szanować jego przeżycia i uczucia.

Sztuka dialogu wyrażona w języku osobistym

Jak pisze Jesper Juul, „sprawą wielkiej wagi w relacji z drugim człowiekiem jest nauczenie się języka osobistego, w którym mówimy o sobie, opisujemy własny stosunek do różnych zdarzeń i wyrażamy własne preferencje - a nie oceniamy czy diagnozujemy innych".

Zaufania i jeszcze raz zaufania, które nie jest wymuszone czy uzależnione od posłuszeństwa ucznia.

Autentycznego zainteresowania.

Bezwarunkowej akceptacji.

Potraktowania z równą godnością.

Tak więc języka osobistego musimy się nauczyć. Zwykle nie mamy takich kompetencji, aby mówić o sobie, mówić o tym, co jest dla nas ważne i na czym nam zależy. Za to jesteśmy mistrzami w języku oceniającym, krytykującym, ośmieszającym czy ironizującym. Kiedy my byliśmy uczniami, raczej nikt do nas nie zwracał się w języku osobistym. Stąd nie mamy takiego wzorca ani takich nawyków komunikacyjnych. Być może to dobry czas, aby w sposób świadomy, z użyciem refleksji i siły woli, mówić do uczniów:

Co my chcemy, a czego nie chcemy.

Co lubimy, a czego nie lubimy.

Co nam się podoba, a co nam się nie podoba.

Język osobisty nauczyciela mógłby brzmieć następująco:

Potrzebuję od ciebie......co ty na to...

Nie podoba mi się to i chcę, żebyś o tym wiedziała.

To, co mówię, jest dla mnie ważne.

Zależy mi na tym, żebyście mnie posłuchali.

Dialog i troska w budowaniu relacji z uczniem to dostrzeganie i traktowanie również poważnie jego potrzeb, myśli, pomysłów, uczuć czy życzeń, nawet kiedy stoją one w sprzeczności z naszymi. Będzie to więc uważne słuchanie tego, co mówi do nas uczeń. Tego co:

Na czym mu zależy, co jest dla niego ważne.

Co mu się podoba, a co mu się nie podoba.

Jaki jest jego punkt widzenia (może być różny niż mój).

Co lubi, a czego nie lubi.

W języku osobistym nie chodzi o zmianę mówienia, a o zmianę patrzenia na budowanie relacji.
Język osobisty to autentyczne wyrażanie siebie i służy on tylko do tego i do niczego więcej. Jeżeli ja daję sobie prawo do wyrażania siebie i swojego zdania, to daję to prawo każdemu człowiekowi, niezależnie od tego, ile on ma lat i ile ma wzrostu. Uczeń również ma prawo wyrażać siebie w języku osobistym. Ma prawo czegoś nie lubić, coś oprotestować, a my nie nazywajmy tego buntem, złym zachowaniem. Raczej przyjmijmy postawę empatycznej otwartości i dowiedzmy się:

Jakie ma zdanie na dany temat?

Jak on chciałby coś zrobić?

Czego potrzebują uczniowie do budowania relacji z nauczycielem
Nauczyciel jako dobry słuchacz i rozmówca

Ewa Radanowicz (dyrektorka szkoły w Radowie Małym) mówi, że komunikacja to taka sama umiejętność, jak wiele innych i dlatego można się jej nauczyć. W komunikacji opartej na relacji nauczyciel jest zarówno słuchaczem, jak i rozmówcą.

Nauczyciel, który jest dobrym słuchaczem i rozmówcą:

Kiedy rozmawia z uczniem, jest z nim w kontakcie wzrokowym, siedzi blisko, przyjaźnie kiwa głową, okazuje zainteresowanie tym, co mówi uczeń i słuchając, nie zajmuje się niczym innym.

Wydaje tzw. dźwięki potwierdzające to, że słucha i że rozumie, czyli „acha", „hmm", „tak".

Zadaje pytania otwarte, aby dokładnie zrozumieć, o co uczniowi chodzi, np. jak, co, po co.

Uważa z zadawaniem pytania „dlaczego", na które zwykle uczeń po prostu nie zna odpowiedzi. Poza tym pytanie „dlaczego" jest nazywane pytaniem prokuratorskim i nie sprzyja budowaniu relacji.

Jeśli nie rozumie, to prosi o wyjaśnienie, doprecyzowanie lub sam parafrazuje to, co usłyszał od ucznia.

Jest empatyczny (wczuwający się), akceptujący i nieoceniający.

Szanuje ciszę w rozmowie, ponieważ wie, że ona również jest procesem porozumiewania się i że czasem komunikacja nie potrzebuje słów.

Wie, że rozmowa to proces dwustronny, unika więc monologu czy przysłowiowego kazania.

Jest zaciekawiony uczniem, tym co myśli i co wyraża słowami.

Dobra komunikacja z uczniem oznacza bycie z nim w dialogu. A dialog, jak pisze Juul, to nic innego jak wspólne spotkanie człowieka z człowiekiem. Podczas tego spotkania, każdy jest ciekawy drugiej strony i tego, co ona ma do powiedzenia. Aby móc być w takim dialogu z uczniem, musimy podejść do niego bez uprzedzeń, przekonań na jego temat czy z góry ustalonych celów na rozmowę. „Wprawdzie rośnie świadomość tego, jak ważna jest jakość relacji z dziećmi i młodzieżą, ale wciąż wielu z nas nie rozumie, że ma ona decydujące znaczenie dla ich dobra".
Marzena Jasińska
Literatura:

Kryzys szkoły. Jesper Juul. Wydawnictwo MiND. Podkowa Leśna 2014.

Dobre relacje w szkole. Natalia Boszczyk. Wydawnictwo Wolters Kluwer. Warszawa 2020.

W szkole wcale nie chodzi o szkołę. Ewa Radanowicz. Wydawnictwo Sensor. Głogów 2020

Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Odpowiedzialność za budowanie relacji w szkole spoczywa na nauczycielach, dlatego warto zastanowić się, na co nauczyciel ma wpływ i co od niego zależy. „Większe kompetencje nauczycieli w budowaniu relacji przyniosłyby pożytek wszystkim.

# data[].attributes.headline
Rozpoznawanie zachowań trudnych u dzieci i młodzieży

# data[].attributes.subject
Rozpoznawanie zachowań trudnych u dzieci i młodzieży

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zachowania trudne to pojęcie bardzo szerokie, którym określamy najczęściej różnego typu trudności wychowawcze w pracy z uczniami. Obserwowanie (prowadzenie kart obserwacji) nie tylko pozwala na wczesne zdiagnozowanie np. zaburzeń w zachowaniu, postępującej demoralizacji czy też stanów depresyjnych u dzieci i młodzieży, ale przede wszystkim daje fundament zorganizowania skutecznego wsparcia dla tych uczniów.

Zachowania trudne

Najczęściej obserwowane zachowania trudne u dzieci i młodzieży to: łamanie zasad, lekceważenie autorytetu dorosłych, kłamstwa, niszczenie przedmiotów własnych i cudzych (akty wandalizmu), przemoc werbalna, psychiczna i fizyczna, wulgarne słownictwo i zachowanie, postępująca demoralizacja (lekceważenie obowiązków szkolnych, nałogi, wagary, ucieczki z domu). Podłoże tych zachowań może być różne, jednak w każdym przypadku uczeń potrzebuje wsparcia dorosłych opiekunów.

Obserwując któreś z wymienionych wyżej zachowań, dobrze jest prowadzić karty obserwacji zachowań konkretnego ucznia czy uczennicy. Notowane powinny być nie tylko zachowania trudne, ale także kontekst, ponieważ on daje nam informacje o tym, co prowokuje ucznia do konkretnych reakcji (co wydarzyło się przed trudnym zachowaniem), oraz pozwala ocenić skuteczność podejmowanych działań wychowawczych (utrwalanie wzorca czy wygaszanie niewłaściwych zachowań). Stałe prowadzenie kart da także odpowiedź, czy zachowania mają charakter incydentalny czy też obserwujemy już utrwalony wzorzec aspołecznego zachowania, który wyraźnie narusza prawa innych osób. W tym przypadku uczeń powinien zostać zdiagnozowany przez specjalistów w poradni psychologiczno-pedagogicznej pod kątem rozpoznania zaburzeń zachowania.

Wsparcie dla ucznia z trudnymi zachowaniami

Bez względu na kontekst aspołecznego zachowania uczennicy lub ucznia decydująca o skuteczności jest natychmiastowa stała reakcja nauczyciela, np. stanowczy komunikat o łamaniu ustalonej reguły i przypomnienie ustalonych konsekwencji: Umówiliśmy się, że zwracamy się do siebie kulturalnie i grzecznym tonem, nie akceptujemy krzyków i wyzwisk. Znasz konsekwencje, więc proszę teraz się do nich zastosować. Jeśli podobnie będą reagować wszyscy uczący, zmniejsza się chaos w rozumieniu norm u dziecka. Idealnie byłoby, żeby włączać w te ustalone reguły także rodziców (chociaż nie zawsze jest to możliwe).

Ważne zasady pracy z uczniami z trudnymi zachowaniami: kontrolować swoje emocje, uważnie obserwować zachowania i słuchać aktywnie (słowa i komunikaty niewerbalne), koncentrować się na mocnych stronach (często trudne zachowania są wynikiem niskiej samooceny), szukać rozwiązań, a nie obwiniać, podejmować próby zaangażowania ucznia w zmiany zachowania (np. kiedy komunikuje, że to nudne i nie będzie tego robić, zapytać, jak chciałby się tego nauczyć lub jaką techniką chciałby to zrobić), chwalić wysiłki, nawet jeśli nie przyniosą spodziewanego efektu.

Praca wychowawcza z grupą, w której są trudni uczniowie

Praca z grupą, w której są uczniowie z trudnymi zachowaniami, jest zawsze wyzwaniem dla nauczyciela. Powinna być przede wszystkim dobrze zaplanowana. Najważniejsze obszary pracy wychowawczej:

Jasno określone zasady postępowania i częste ich przypominanie. Może to być kontrakt ustalony wspólnie z grupą. Lepiej, żeby były tam sformułowania, co należy robić, a nie czego nie wolno. (Zamiast: Nie wolno chodzić po klasie w czasie lekcji. Lepiej: Pracujemy w wyznaczonych miejscach.) Przypominanie może mieć formułę nawiązywania do zapisów przy okazji różnych zachowań, np. kiedy jest zbyt głośno podczas pracy nad wyznaczonymi zadaniami: Umówiliśmy się, że podczas pracy w zespołach rozmawiamy tak, żeby było słychać muzykę.

Stałość i konsekwencja w reagowaniu na zachowania uczennic i uczniów. Zwiększa możliwość przewidywalności zdarzeń, co wpływa na poczucie bezpieczeństwa. Ponadto: jeśli ktoś decyduje się złamać zasady, równocześnie decyduje się na przyjęcie konsekwencji. To powoduje zwiększenie odpowiedzialności młodych ludzi.

Komunikacja asertywna i dobre relacje z uczniami. Z racji funkcji nauczyciel powinien być modelem zachowań. Asertywność i zrównoważenie emocjonalne w komunikowaniu się z uczniami pokazują, że można kontrolować emocje, rozmawiać na każdy temat z szacunkiem dla drugiej osoby. Dodatkową korzyścią z dobrych relacji będzie ułatwienie w znajdowaniu rozwiązań różnych problemów uczniów. Chętniej współpracują, jeśli czują, że nauczyciel ich lubi.

Skupianie się na możliwościach, a nie na błędach. Ma to znaczący wpływ na wspieranie samooceny uczniów. Im bardziej będą wierzyć, że mogą osiągnąć sukces, tym mocniej będą zmotywowani do wysiłków, a to może ich zachęcić do pracy nad zmiana strategii zachowań, które im w osiągnięciu sukcesu przeszkadzają.

Podsumowując

Ks. prof. Józef Tichner napisał kiedyś, że: Wychowują jedynie ci, którzy mają nadzieję. Analizując spiętrzające się trudności w pracy wychowawczej, może być tak, że nauczyciel czuje, że problem go przerasta. Może wtedy będzie wsparciem ta myśl, że część naszych uczniów już przestała wierzyć, że sukces i szczęście w życiu jest dla nich, ten pogląd podziela także część rodziców naszych wychowanków. Zostaliśmy tylko my, nauczyciele. Jeśli my stracimy nadzieję, że można im pomóc w osiągnięciu sukcesu na miarę ich możliwości, zostaną sami. Zmiana jest możliwa, jeśli się tej zmiany chce. Wymaga czasu, szczególnie jeśli dotyczy zmiany utrwalonej strategii reagowania. Mamy wpływ na zmianę zachowań swoich uczniów. I to jest źródłem nadziei, która motywuje do podejmowania ciągle nowych wyzwań.

Maria Tuchowska
Nauczyciel dyplomowany, polonista i teolog. Posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą w placówkach integracyjnych różnego poziomu, edukator, coach, przeprowadziła ok. 600 szkoleń z zakresu kompetencji psychospołecznych nauczycieli, prawa oświatowego, pracy z dziećmi i młodzieżą z różnego typu zaburzeniami. Specjalizuje się również w tematyce dotyczącej zagadnień związanych z obecnością rodziców w szkole.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozpoznawanie zachowań trudnych u dzieci i młodzieży

# data[].attributes.attachment_link.description
Zachowania trudne to pojęcie bardzo szerokie, którym określamy najczęściej różnego typu trudności wychowawcze w pracy z uczniami. Obserwowanie (prowadzenie kart obserwacji) nie tylko pozwala na wczesne zdiagnozowanie np. zaburzeń w zachowaniu, postępującej demoralizacji czy też stanów depresyjnych u dzieci i młodzieży, ale przede wszystkim daje fundament zorganizowania skutecznego wsparcia dla tych uczniów.

# data[].attributes.headline
Praca z uczniem z problemami w uczeniu się

# data[].attributes.subject
Praca z uczniem z problemami w uczeniu się

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy wiesz, jak pracować z uczniami z różnego rodzajami trudności? W jaki sposób pomagać dzieciom z dysfunkcjami? W tej grupie są uczniowie z dużymi możliwościami! Jak wykorzystać ich potencjał i sprawić, aby dzieci te miały wysoką samoocenę i równocześnie wykorzystywały w pełni swoją inteligencję?

Wśród najczęściej występujących trudności w uczeniu się wyróżniamy:

Dysleksję - to trudności w uczeniu się czytania, którym towarzyszą często trudności w pisaniu.

Dysgrafię - to trudności w opanowaniu pożądanego poziomu graficznego pisma (nieczytelne pismo), związane z dyspraksją (obniżoną sprawnością ruchową i manualną).

W jaki sposób możesz postępować na co dzień w pracy z dyslektykiem?

Sprawdzaj stopień zrozumienia samodzielnie przeczytanych przez ucznia poleceń, szczególnie podczas sprawdzianów. Wolne tempo czytania i słabe rozumienie jednorazowo przeczytanego tekstu może uniemożliwić wykazanie się wiedzą z danego materiału.

Korzystaj z różnych metod przekazywania wiedzy - angażuj jak najwięcej zmysłów uczniów poprzez np. zastosowanie środków audiowizualnych.

Zapisywane na tablicy informacje dziel na partie - czytanie z czarnej lub białej tablicy pełnej zapisków jest trudniejsze, łatwiej również zgubić się w szukaniu nowych informacji.

Unikaj głośnego odpytywania ucznia z czytania przy całej klasie - jeśli musisz ocenić głośne czytanie, przeprowadź je na przerwie, po zakończonej lekcji.

Zadawaj precyzyjne pytania, sprawdzaj wiadomości częściej, ale z mniejszej ilości materiału.

W toku nauczania przedmiotów ścisłych umożliwiaj dziecku ustne skomentowanie wykonanych działań.

Rozplanuj graficznie sprawdzian w taki sposób, aby pod pytaniem zostawić miejsce na odpowiedź - w efekcie unikniesz przenoszenia odpowiedzi na inną stronę, które sprzyja gubieniu czy myleniu znaków.

Posadź dziecko z przodu klasy - dzięki temu zwiększysz jego koncentrację uwagi oraz ograniczysz liczbę bodźców rozpraszających. Dodatkowo uczeń siedzący bliżej tablicy popełni mniej błędów przy przepisywaniu.

To oczywiście tylko wybrane przykłady działań, jakie możesz podjąć podczas pracy z dyslektykami. Aby poznać zasady pracy z uczniami wykazującymi różne trudności w uczeniu się, weź udział w otwartym szkoleniu online i dowiedz się:

Kim jest uczeń z problemami w uczeniu się?

O jakim uczniu mówimy? Ustalenie definicji.

Co warto wiedzieć o motywacji ucznia z problemami w uczeniu się?

Jak udzielać informacji zwrotnej, aby była motywująca?

Nagrody i kary - czy motywują?

Podczas szkolenia Praca z uczniem z problemami w uczeniu się dowiesz się, jak rozmawiać z uczniem z problemami w uczeniu się i jak wspierać jego motywację do rozwoju. Poznasz metody, które sprawią, że współpraca z nim przyniesie lepsze efekty. Wspólnie znajdziemy odpowiedź na pytanie: Co możesz zrobić, aby uczniowi chciało się chcieć!

Termin szkolenia: 7.05.2021 r., godz. 13.30 - 15.30

Cena: 89 zł

Szkolenie otwarte online - możesz samodzielnie dołączyć do niego w każdej chwili

Organizator: Centrum Kształcenia Nauczycieli Librus

Zaświadczenie: otrzymasz po szkoleniu

Dołącz do szkolenia: kliknij tutaj!

# data[].attributes.attachment_link.title
Praca z uczniem z problemami w uczeniu się

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy wiesz, jak pracować z uczniami z różnego rodzajami trudności? W jaki sposób pomagać dzieciom z dysfunkcjami? W tej grupie są uczniowie z dużymi możliwościami! Jak wykorzystać ich potencjał i sprawić, aby dzieci te miały wysoką samoocenę i równocześnie wykorzystywały w pełni swoją inteligencję?

# data[].attributes.headline
Poczucie własnej wartości, a pewność siebie – cz. 1

# data[].attributes.subject
Poczucie własnej wartości, a pewność siebie – cz. 1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Jeśli nie masz prawdziwego poczucia własnej wartości, to niezależnie od swojej pozycji i umiejętności zawsze będziesz czuć, że czegoś ci brakuje" Jesper Juul. Co oznaczają słowa Juula? Dlaczego uczeń może nie mieć poczucia własnej wartości, pomimo że osiąga w szkole spektakularne sukcesy - świadectwo z wyróżnieniem, średnia 5.0, udział w olimpiadach itp. Czym w ogóle jest poczucie własnej wartości? I jak w szkole nauczyciel może zadbać o ucznia, aby ten poczuł się ważny i wartościowy?

Rozważania na temat poczucia własnej wartości warto zacząć od własnej refleksji nad pytaniem: „Kiedy ja czuję się ważna/ ważny dla innych? Po czym poznaję, że jestem dla nich wartością?". Kiedy pytam o to nauczycieli, zwykle jako pierwsze pojawia się zdziwienie, po nim następuje konsternacja, a następnie przejmująca cisza. W codziennym pędzie nie zastanawiamy się na tym, a przecież to fundamentalne pytanie. Zachęcam więc do refleksji, a kiedy już będziemy znać swoją odpowiedź - zastanowienia się, jak na to pytanie odpowiedzieliby nasi uczniowie. I czy tak samo jak my? A może warto ich o to zapytać? Nawet teraz, podczas edukacji zdalnej. A może szczególnie teraz. Dlaczego to takie ważne? Ponieważ świadomość bycia ważnym dla innych - zwłaszcza dla osób, które są dla nas znaczące - buduje poczucie naszej wartości. Nie robią tego nasze osiągnięcia, medale, nagrody czy wyróżnienia.

Kim jest uczeń, który ma poczucie własnej wartości?

To jest taki uczeń, który lubi siebie, który akceptuje siebie takim, jakim jest. Ma świadomość swoich zasobów, ale i swoich ograniczeń. Wie, że nie jest idealny - i dobrze się z tym czuje, jest to dla niego w porządku. Taki uczeń myśli „Jestem ok taki, jaki jestem. Nie muszę tego codziennie udowadniać innym". Jednak żeby uczeń tak myślał o sobie, najpierw musi otrzymać bezwarunkową akceptację od nauczycieli. Akceptację jego jako człowieka wartościowego z samego faktu, że jest, a nie że coś robi lub czegoś nie robi. Uczeń z poczuciem własnej wartości ma przekonanie, że jest wystarczająco dobry i że to przekonanie jest z nim każdego dnia w szkole, niezależnie od tego, czy usłyszy od nauczyciela pochwałę typu „jesteś taki mądry, inteligentny" itp.

Taki uczeń potrafi przyjąć porażkę. Oczywiście, że będzie przeżywał smutek czy rozczarowanie, ale nie będzie robił z tego tragedii. Nie będzie deprecjonował ani siebie, ani innych dlatego, że coś poszło nie tak, jak się spodziewał. Np. uczeń trenuje 10 lat piłkę nożną i nie dostał się do drużyny juniorów, o której marzył. Powie i pomyśli sobie „Ok, wprawdzie trenowałem 10 lat piłkę nożną, ale widocznie nie jestem dość dobry, żeby zostać zawodowym sportowcem. Tak więc będzie to moje hobby". Natomiast uczeń, któremu brakuje poczucia własnej wartości, powie „Zawaliłem, nie dałem rady, jestem beznadziejny i głupi. I po co było trenować te 10 lat - i tak nic z tego. Czego się nie dotknę to klapa. Inni to mają szczęście, są dużo lepsi ode mnie".

Jednocześnie łatwiej takiemu uczniowi brać odpowiedzialność za swoje błędy i porażki. Będzie przeżywać związane z nimi trudne emocje, ale poszuka wobec nich wsparcia, a nie będzie obwiniać innych.

To także uczeń, który ma odwagę powiedzieć, że coś mu się nie podoba, że się z nami nie zgadza, ma odwagę zgłosić sprzeciw wobec niesprawiedliwości. Który zna swoje potrzeby, rozpoznaje swoje uczucia, ale też potrafi rozpoznać je u innych.

Nauka poczucia własnej wartości

Poczucia własnej wartości uczymy się od dzieciństwa, zawsze w relacji ze znaczącymi dla nas osobami. Nauczyciel to znacząca osoba dla ucznia. To, jak traktuje ucznia, co i w jaki sposób do niego mówi, wpływa na rozwijanie się poczucia własnej wartości ucznia. Ważne jednak aby pamiętać, że poczucie wartości ucznia nie zależy od tego, ile razy dziennie usłyszy od nauczyciela, jaki to jest wspaniały i jak dobrze się spisuje. Dzieci do 10. roku życia mają 100 % zaufania do nauczyciela i wszystko, co słyszą na swój temat, uznają za prawdę. Nawet jeśli same mają inne doświadczenia. Starsi uczniowie również są bardzo wrażliwi na ocenę swojego zachowania. Dlatego uświadomiwszy sobie nasz wpływ, trzeba z niego mądrze korzystać.

Zdaniem Petry Kranz Lindgren (szwedzka psycholog) poczucie własnej wartości ma dwa wymiary:

1. Świadomość siebie - swoich umiejętności, pragnień, marzeń, uczuć, potrzeb, myśli.

2. To, na ile akceptuję wszystko, co o sobie wiem. Na ile akceptuję to, co przeżywam, co myślę, o czym marzę, czego potrzebuję. Aby uczeń akceptował to, co wie o sobie, najpierw musi być przekonany, że jest w 100% akceptowany przez nauczyciela.

Co jest fundamentem budowania takiej wspierającej relacji?

Karmiący kontakt osobisty i zainteresowanie uczniem jako osobą.

Uznanie dla niego samego, niezależnie od tego co robi lub czego nie robi.

Szacunek do jego uczuć, potrzeb, pragnień, myśli i marzeń. Szacunek i uznanie wyrażane w osobistej komunikacji.

Przekonanie, ale i doświadczanie tego, że jest wartością dla nauczyciela.

Uczeń, który ma rozchwiane poczucie własnej wartości, tak naprawdę wątpi w to, że to, co myśli, przeżywa, może być interesujące dla nauczyciela. Dzieje się tak wtedy, kiedy spotyka się ze strony nauczyciela z:

kwestionowaniem tego, co przeżywa, podważaniem uczuć,

ośmieszaniem, ironią czy sarkazmem, które nauczyciel może postrzegać jako poczucie humoru,

deprecjonowaniem samego ucznia lub tego, co robi,

Kiedy w relacji z nauczycielem dochodzi do tych sytuacji, uczeń zaczyna czuć, że coś z nim jest nie tak, że nie jest ok.
Zupełnie czym innym od poczucia własnej wartości jest wiara w siebie lub pewność siebie, choć w codziennym życiu często to utożsamiamy.

Pewność siebie - wiara w siebie

Pewność siebie odnosi się do tego, co uczeń potrafi zrobić, jakie ma umiejętności w określonej dziedzinie. Pewność siebie zawiera się w odpowiedzi na pytania:

Czyli pewność siebie rozwija się wraz z dokonaniami, sukcesami, osiągnięciami ucznia. Im uczeń jest lepszy w jakiejś dziedzinie, tym ma większą w niej pewność siebie. Wiara w siebie jest zawsze ograniczona do konkretnych dziedzin naszego życia, np.: matematyki, sportu, muzyki, rysunku, gotowania itp.

Kiedy uczeń ma za mało wiary w siebie, dość prosto można go wesprzeć pomagając w nauce, proponując ćwiczenia, treningi, udzielając konstruktywnej informacji zwrotnej np.

czy udzielając wsparcia i zachęty.

Kiedy nasz uczeń pomimo odnoszenia różnych sukcesów ciągle powtarza lub jego rodzice mówią nam, że brak mu pewności siebie, nie wierzy w siebie, to chodzi właśnie o brak poczucia własnej wartości. Ponieważ odnoszenie sukcesów nawet w wielu dziedzinach w niczym nie pomaga, jeśli chodzi o poczucie własnej wartości. Nie ma żadnego związku pomiędzy poczuciem własnej wartości a pewnością siebie. To dwa oddzielne byty, karmiące się zupełnie innymi działaniami.

Pewność siebie dotyczy tego, co uczeń potrafi robić i czy zostanie to zauważone i docenione przez nauczyciela. Poczucie własnej wartości to odpowiedź na pytanie, kim jestem dla innych, na ile jestem ważny i wartościowy.

Literatura:

Perta Kranzt Lindgren. Mów, słuchaj i zrozum. Wydawnictwo Mamania. Warszawa 2017.

Jesper Juul. Twoje kompetentne dziecko. Wydawnictwo Mind. Podkowa Leśna. 2012.

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poczucie własnej wartości, a pewność siebie - cz. 1

# data[].attributes.attachment_link.description
„Jeśli nie masz prawdziwego poczucia własnej wartości, to niezależnie od swojej pozycji i umiejętności zawsze będziesz czuć, że czegoś ci brakuje" Jesper Juul. Co oznaczają słowa Juula? Dlaczego uczeń może nie mieć poczucia własnej wartości, pomimo że osiąga w szkole spektakularne sukcesy - świadectwo z wyróżnieniem, średnia 5.0, udział w olimpiadach itp.

# data[].attributes.headline
Poczucie własnej wartości, a pewność siebie – cz. 2

# data[].attributes.subject
Poczucie własnej wartości, a pewność siebie – cz. 2

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
To, co robi i mówi nauczyciel wpływa na to, jak uczniowie będą siebie postrzegać, co będą o sobie myśleć. To dość duża odpowiedzialność. Dlatego warto wiedzieć, jak mogę zadbać o poczucie wartości mojego ucznia.

Poczucie własnej wartości to podstawa dobrego samopoczucia, ale też budowania harmonijnych i satysfakcjonujących relacji z innymi (więcej o tym w 1. części - tutaj). Jest to swoista szczepionka, która pozwala dziecku lepiej radzić sobie z różnymi trudnościami, np. zmianą szkoły, rozwodem rodziców czy byciem obiektem nękania czy nacisków w szkole. Jeśli uczeń ma poczucie własnej wartości, to nie jest ofiarą dla potencjalnego sprawcy. Poczucie własnej wartości to też baza dla zdrowia psychicznego.

Czym karmi się poczucie własnej wartości? Wskazówki dla nauczyciela

1. Empatyczna komunikacja z uczniem, w której akceptujemy to co przeżywa, co myśli, czego potrzebuje. Czasami samo uznanie wystarczy. Uczeń ma poczucie, że został przyjęty bezwarunkowo np. z tym co przeżywa. Pomagają tu słowa typu:

Widzę, że to Cię mocno rozzłościło, kiedy dostałeś jedynkę ze sprawdzianu. No tak, to jest taka sytuacja, która może spowodować złość. Zastanówmy się wspólnie, co się stało? Jak do tego doszło?

Zamiast:

I po co się tak wściekasz. Gdybyś się uczył, to nie byłoby teraz problemu. Jak nie przestaniesz, to wpiszę Ci uwagę do rodziców!

W pierwszej wypowiedzi nauczyciel akceptuje, uznaje i przyjmuje to, co przeżywa uczeń. Mówi mu, że jest ok czuć to, co on czuje. W drugiej oskarża ucznia i straszy, mówiąc nie wprost - coś z tobą jest nie tak, że czujesz to, co czujesz, więc muszę Cię ukarać, żebyś to zrozumiał, miał nauczkę itp.

2. Autentyczne interesowanie się i zaciekawienie światem ucznia, które wyraża się w słuchaniu tego, co do nas mówi bez naszych interpretacji, ocen czy porównań.

3. Wyrażanie siebie poprzez używanie osobistej komunikacji:

Co chcę, czego nie chcę?

Czego potrzebuję, czego nie potrzebuję?

Co mi się podoba, co mi się nie podoba?

Co lubię, czego nie lubię?

Bez oskarżania czy karania. Ale też uznawanie i szanowanie tego, czego w relacji z nami chce uczeń, a czego nie chce, co lubi, a czego nie lubi itd. Od razu chcę zaznaczyć, że uznanie i szacunek nie oznacza zgody. Mogę uznać i uszanować, ale powiedzieć „NIE" np.

Słyszę, że nie chcesz zrobić teraz karty pracy. Ja na dziś tak przygotowałam ten temat. Mamy więc problem. Zastanówmy się, jak go rozwiążemy? Co o tym myślisz?

Być może taki sposób traktowania ucznia wymaga pewnej odwagi. Niektórzy nauczyciele mogą sobie pomyśleć „Nie będzie mną rządził, nie dam sobą manipulować". Przypomina to walkę, w której chcemy udowodnić, że to my jesteśmy górą, a od ucznia wymagamy posłuszeństwa. To jest droga donikąd. Pokazujemy w niej uczniowi, że nie obchodzi nas to, czego on chce, a czego nie chce, że nie obchodzi nas jako człowiek, a tym samym, że nie jest dla nas ważny.

4. Odpowiedzialność nauczyciela za decyzje, które podejmuje i emocje, które przeżywa. To nie uczeń mnie sprowokował i się zdenerwowałam, to ja nie dałam rady, sytuacja mnie przerosła. Jeśli w emocjach krzyknę, obrażę (co się zdarza, bo jesteśmy tylko ludźmi), to idę do ucznia i przepraszam. Ale w tym przepraszaniu nie obarczam winą, za moje przeżycia, czyli nie mówię:
Gdybyś mnie nie zdenerwował, to bym nie ciebie nie krzyczała.

Tylko:

Przepraszam Cię. Ta sytuacja mnie przerosła, nie dałam rady. Nie powinnam na Ciebie krzyczeć, to moja wina.

5. Wnoszenia dobra w życie klasy, szkoły. Uczeń, który może coś zrobić na rzecz klasy, czuje się jej ważnym członkiem. Czuje, że inni się z nim liczą i doceniają go. Dlatego jeśli mamy w klasie uczniów z brakiem poczucia własnej wartości (a na pewno mamy), to warto im zaproponować zrobienie czegoś dobrego, konkretnego na rzecz innych, a następnie docenienie ich wkładu. Bardzo spodobał mi się pomysł nauczycielki z klasy II, która zaproponowała swoim uczniom zabawę pt. „Doceń mnie za to, że jestem". Polegała ona na tym, że co jakiś czas każdy uczeń miał swój dzień np. Dzień Mateusza, Dzień Zosi itd., w którym przedstawiał siebie, to, co lubi, co mu się podoba, czym się interesuje, mógł zaproponować klasie swoją ulubioną zabawę i ją poprowadzić czy zaprosić gościa np. mamę, która wraz z nim zrobi coś dobrego dla klasy. Przez ten dzień dziecko było najważniejsze, docenione i przede wszystkim zauważone.

6. Uznanie, ale nie w postaci pochwały czy nagrody, a wdzięczności. Wiem, że w szkole pochwały i nagrody są na porządku dziennym. Tzw. pozytywne wzmocnienia stosuje się wtedy, kiedy uczeń zrobi coś dobrze. Oczywiście, że dzieci to cieszy, choć wytrawny obserwator zobaczy, że tylko przez chwilę. Potem następuje pustka i chęć kolejnej nagrody, kolejnej pochwały. Uczeń zaczyna łączyć tzw. dobre uczynki z nagrodami, co absolutnie nie karmi jego wnętrza, czyli właśnie poczucia własnej wartości. Mało tego - po jakimś czasie dziwimy się, że na naszą prośbę, żeby pomógł koledzy, pyta nas, czy dostanie za to plusa. Dlatego spróbujmy, może póki co eksperymentalnie, stosować słowa wdzięczności (np. „dziękuję", „cieszę się", „jestem zadowolona", „jest mi miło", „lubię"), zamiast „świetnie", „super", „brawo". Pamiętajmy, że chwalenie, podobnie jak krytyka, to też ocena. To skutkuje tym, że uczeń zaczyna być zależny od oceny, pochwały nauczyciela i zatraca kontakt z samym sobą oraz z tym, że coś robi tak po prostu dla satysfakcji, żeby pomóc lub zrobić przyjemność swojej koleżance, koledze czy nauczycielowi.

7. Autentyczny dialog z uczniem, aby poszukać rozwiązania trudności czy problemów, oparty na szacunku. W tym dialogu nauczyciel mówi o sobie, swoich obserwacjach, uczuciach, potrzebach i wyraża prośby. Ale też z ciekawością słucha tego, co mówi uczeń i o co prosi. W autentycznym dialogu staramy się poszukać takiego rozwiązania, które zapewni dobre samopoczucie i dobre funkcjonowanie zarówno uczniowi, jaki nauczycielowi.

Jak nauczyciel może wzmacniać u ucznia wiarę w siebie?

Proponuję, żeby zrezygnować ze słów typu:

Udało się.

Miałeś szczęście.

Trafiło Ci się itp.

Te słowa sugerują pewną przypadkowość i tak naprawdę pozbawiają ucznia wiary w siebie. Zauważmy i doceniajmy wkład. Dlatego jeśli chcemy mówić o sukcesach ucznia, to używajmy zwrotów w formie dokonanej:

Dostałeś.

Zrobiłeś.

Nauczyłeś się.

Dałeś radę.

Poradziłeś sobie.

To buduje przekonanie, że wysiłek, który uczeń włożył w pracę, jest jego wysiłkiem i że nauczyciel to widzi i uznaje.
Każdy z nas ma potrzebę bycia kimś ważnym, interesującym dla drugiego człowieka. Chcemy wzbogacać życie innych, czuć się potrzebni i wartościowi. Warto więc zadać sobie pytanie, na ile mój uczeń wzbogaca moje życie i co sobie myśli, co czuje w tym względzie? Ale też na ile ja wzbogacam życie mojego ucznia?

Literatura:

Perta Kranzt Lindgren. Mów, słuchaj i zrozum. Wydawnictwo Mamania. Warszawa 2017.

Jesper Juul. Twoje kompetentne dziecko. Wydawnictwo Mind. Podkowa Leśna. 2012.

Wykład Jacka Walkiewicza na Konferencji Nowoczesny Dyrektor -Jachranka 2017.

Marzena Jasińska
Trener, dyplomowany coach, doradca rodzinny. Od lat wspiera rodziców w konsultacjach indywidualnych oraz warsztatach psychoedukacyjnych. Swoją pracę opiera na filozofii Jespera Juula, założeniach Rodzicielstwa Bliskości oraz Porozumienia Bez Przemocy. Specjalizuje się w zakresie neurodydaktyki oraz uczenia się uczniów. Ekspert rozwoju osobistego, komunikacji, negocjacji. W swojej pracy zajmuje się także tematyką mediacji szkolnych, procesów grupowych, zarządzania zmianą w organizacji i zarządzania zespołem. Prywatnie mama dwóch dorosłych synów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poczucie własnej wartości, a pewność siebie - cz. 2

# data[].attributes.attachment_link.description
To, co robi i mówi nauczyciel wpływa na to, jak uczniowie będą siebie postrzegać, co będą o sobie myśleć. To dość duża odpowiedzialność. Dlatego warto wiedzieć, jak mogę zadbać o poczucie wartości mojego ucznia. Poczucie własnej wartości to podstawa dobrego samopoczucia, ale też budowania harmonijnych i satysfakcjonujących relacji z innymi (więcej o tym w 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rytuały to czynności powtarzane przez ludzi, które mają jakąś symbolikę, łączą grupę, wzmacniają więzi, służą przekazywaniu tradycji. Szkolne rytuały mogą być podzielane przez całą społeczność. Dzieje się tak w przypadku dnia patrona, szkolnego rajdu czy ceremonii pasowania na pierwszoklasistę. Ale każda klasa (podobnie jak każda rodzina) może mieć też swoje własne rytuały. Są one skutecznym narzędziem pracy wychowawczej z klasą.

Artykuł jest szóstą częścią cyklu merytorycznych materiałów dla dyrektorów i nauczycieli #tutoring rówieśniczy. W ramach cyklu autorka zwraca uwagę na rozwój nastolatków na wczesnym etapie dorastania, przedstawia sposoby ich wspierania, patrzy na ten czas również z perspektywy kryjącego się w nim potencjału. W artykułach są przedstawione konkretne propozycje działania oraz autorski program tutoringu rówieśniczego.

Dlaczego rytuał klasowy?

O tym, że dobrze działająca relacja wychowawcza jest oparta na zrozumieniu i zaufaniu, ale też autorytecie, chyba nie trzeba nikogo przekonywać. Tworzenie w klasie klimatu współpracy i szacunku oraz skuteczne zarządzanie to przepis na udane pełnienie roli wychowawcy czy wychowawczyni klasy. Jednym z narzędzi pracy wychowawczej może być rytuał. Nadaje on klasowej codzienności wyjątkowy charakter, w atrakcyjny sposób pomaga przekazywać treści wychowawcze, ale też zbliża wychowawcę do uczniów i uczennic.

Wspólne aktywności uatrakcyjajniące szkolne życie zawsze są dobrą strategią budowania relacji. Ale rytuał to nie tylko atrakcyjna aktywność. Powtarzalność rytuału wskazuje, że dana klasa ma swoje życie, swój rytm. To odróżnia ją od reszty szkolnej społeczności i czyni wyjątkową. Oto kilka pomysłów, jak można ten rytualny rytm nadać swojej klasie.

Co u Ciebie słychać? Podczas zajęć szkolnych nie zawsze jest czas na swobodne rozmowy, opowiadanie o sobie. Jednak nawet podczas lekcji przedmiotowych można wygospodarować kilka minut w tygodniu na rytuał „Co u Ciebie słychać?". Lekcja wychowawcza zaś jest na ten zwyczaj momentem wymarzonym. Wylosowany w danym tygodniu uczeń prezentuje się podczas kolejnej sesji „Co u Ciebie słychać?". Ma w ciągu 5-10 minut opowiedzieć, czym się aktualnie interesuje, co czyta, może przybliżyć postać swojego idola, pokazać zdjęcia psa lub nauczyć klasę jakiejś gry. Ważne, żeby były to bardzo krótkie prezentacje. Ma to być drobny, ale powtarzający się element lekcji. Żeby zabawa ta była jeszcze mniej formalna i bardziej „wtopiła się" w klasowe życie można nie informować uczniów o tym, kto będzie o sobie opowiadał. Każdy ma być na taką ewentualność przygotowany, a lekcję wychowawczą zaczyna losowanie.

Czytanie książek podczas lekcji. Na prowadzonej przez wychowawcę lekcji przedmiotowej, raz w tygodniu lub chociaż raz w miesiącu, każdy czyta 10 minut przyniesioną przez siebie dowolną książkę. Rytuał ten ma wiele zalet. Przybliża klasę do nauczyciela, który pozwala jej na odejście przez kilka minut od zadań lekcyjnych (dlatego powinna być to lekcja przedmiotowa, nie wychowawcza). Promuje czytelnictwo - dla wielu z uczniów, którzy mało czytają, możliwość zamieniania 10 minut fizyki na obcowanie z książką okaże się prawdziwym skarbem. Czytając swoje książki, poznajemy się - widzimy, kto, co czyta. Młodsi i starsi uczniowie, dla których niezwykle ważni są rówieśnicy, mogą inspirować się wzajemnie, zarażać pasją do jakiejś serii wydawniczej. Kiedy kończy się czas czytania, uczniowie chowają książki i przechodzą do lekcji. Nie trzeba w żaden sposób komentować tego wspólnego czytania. Nauczyciel powinien mieć w klasie kilka książek dla tych, którzy zapomną o dniu czytelnika.

Mapa skarbów. Dorastający uczniowie są gotowi do wyznaczania sobie dalekich celów, do planowania. Zmienia się postrzeganie siebie w czasie. Gratyfikacja nie musi być natychmiastowa jak u młodszych dzieci. Tę umiejętność można trenować i wykorzystać ją w pracy wychowawczej, na przykład realizując jakieś zadania cały semestr, by na końcu czekała nagroda. Moją propozycją jest mapa skarbów. Na początku roku nauczyciel pokazuje ją klasie. Na mapie zaznaczony jest skarb, punkt startowy, ale nie ma narysowanej do niego drogi. Nauczyciel umawia się z grupą, jakie wydarzenia/zachowania/sytuacje będą przybliżały klasę do skarbu. Za każdym razem, gdy klasa wykona jakieś „zadanie", można rysować fragment drogi (np. 5 cm). Co będzie skarbem/nagrodą można ustalić wspólnie z klasą. Podczas lekcji wychowawczej można rozmawiać z klasą o mijającym tygodniu i rytualnie zaznaczać kolejne etapy przebytej drogi.

Ważna uwaga. Tego typu zabawy są podobne to szkolnych ocen, słoneczek w młodszych klasach, a nawet stosowanych w niektórych rodzinach żetonów za wykonywanie domowych obowiązków itp. Dlatego trzeba pielęgnować walor zabawowy tego klasowego rytuału. Powinien on służyć podkreślaniu tego, co w grupie dobre. Nie można więc „cofać" klasy na mapie czy informować, kto zatrzymał marsz do nagrody. Ważne są rozmowy i jakiś sposób „ogrania" sytuacji, żeby nie sprowadzić tego rytuału do behawioralnej procedury podobnej do wystawiania ocen. Dobrze też, żeby zadania wykonywane przez klasę promowały pracę grupową, solidarność czy altruizm. Nagradzanie dzieci i młodzieży za tak zwane dobre zachowanie odbierze rytuałowi urok i zrówna mapę skarbów z dziennikiem ocen.

Kapsuła czasu. W poprzednim tekście pisałam o „The Rite Journey", programie działającym w niektórych szkołach w Nowej Zelandii. Jego twórcom przyświecała myśl, że młodzieży brakuje współcześnie rytuałów i wsparcia wspólnoty w procesie stawania się dorosłymi. Wieloletni program zakładał nie tylko rozmowy, dyskusje i inne zajęcia związane z przekazem wiedzy „starszyzny", ale także ceremonie, jak na przykład „rytualne wyrzucanie kamieni", na których uczniowie uprzednio zapisują coś, co symbolizuje ich dzieciństwo.

Czytając o tym programie, myślałam o podobnych pomysłach, które można niewielkim nakładem czasu i finansowym zrealizować w każdej szkole. Przykładem może być pisanie „karteczek do siebie z przyszłości" w szóstej, a potem siódmej klasie i zamykanie ich w kapsule czasu, która zostanie otwarta na koniec klasy ósmej. Jest to świetna zabawa, którą uczniowie i uczennice chętnie podejmują. Przy okazji mają oni okazję wejrzeć w siebie, zastanowić się nad sobą. Pisanie listów od siebie może dla wielu osób być trudnym wyzwaniem, ale podołanie mu stanie się sukcesem.

Rytuał ten pokazuje też, że wychowawca czy wychowawczyni towarzyszy grupie w dorastaniu. Nawiązuje on wyraźnie do idei rytuałów przejścia, które są w szkołach bardzo potrzebne.

Zdjęcie klasowe. Na jednym z portali społecznościowych widziałam bardzo ciekawą galerię zdjęć. Ojciec i dwie córki robili sobie zdjęcie co roku - w tym samym miejscu, w podobnych pozach. Pięknie uchwycili w ten sposób przemijający czas, ale też rodzinną miłość. Od razu pomyślałam o szkolnym rytuale zbudowanym na tym pomyśle. Rozpoczynając pracę wychowawczą w klasie, można zaproponować uczniom robienie takiego zdjęcia każdego roku, w tym samym miejscu, na przykład na boisku szkolnym. Klasa powinna zawsze się tak samo ustawiać do zdjęcia. Oglądanie co roku tych zdjęć to świetna zabawa. Staną się one też pięknym elementem zdobiącym pamiątkowy album na koniec szkoły.

Urodziny, imieniny. Jeśli w klasie jest zwyczaj świętowania urodzin/imienin uczniów, można wymyślić coś specjalnego, co wyróżni klasę spośród innych. Na przykład w danym tygodniu zdjęcie jubilata lub solenizanta może zdobić ścianę w symbolicznej ramce, która na co dzień wisi pusta na klasowej ścianie.

Warto przeczytać

Gajda K. A., Pedagogiczny dramat terapeutyczny jako spotkanie z młodzieżą, w: Etiudy sceniczne o dorastaniu, red. I. Dowlasz, Kielce 2011.

Hamerski J., Gotowe scenariusze imprez szkolnych, czyli jak przygotować imprezę w szkole, żeby nie byłą nudną „kuczcią", Poznań 2011.

Ozenc K. , Hagan M., Kreatywne rytuały przydatne w pracy, Warszawa 2020.

Zabielska J., Pomysł na niebanalną uroczystość szkolną, Kraków 2013.
O programie "The Rite Journey"
Smith A.P., The implementation of a rites of passage programme into a boys' secondary school, „Pastoral Care in Education", 2012/30. http://theritejourney.com/boys-year-long-program.

Pisałam szerzej

Jaskulska S., Kreowanie doświadczeń liminalnych w szkole z wykorzystaniem metody dramy edukacyjnej, „Studia Edukacyjne", 2016/42.

Jaskulska S., Rytualne i nierytualne oblicze „fali" w szkole, „Studia Edukacyjne", 2017/ 43.

Jaskulska S., Liminalność dorastania jako rys współczesności. "Stająca się dorosłość" w świetle antropologicznej teorii rytuałów przejścia, w: Młodzież w dobie przemian społeczno-kulturowych, red. K. Segiet, Poznań 2015.

Jaskulska S., O potencjale stanów przejściowych na przykładzie dorastania i wchodzenia w dorosłość, „Humaniora", 2018/3 (23).

Jaskulska S., Rytuał przejścia. Młodzież szkolna na progu edukacyjnym, Poznań 2018.

Jaskulska S., Spotkanie dramowe zamiast szkolnej akademii. Nowe wymiary kreowanie doświadczeń rytualnych w szkole a wspieranie rozwoju adolescentów, w: Młodzież między ochroną a ryzykiem. Wspieranie oraz pomoc psychologiczno-pedagogiczna dla adolescentów i adolescentek, red. B. Jankowiak, A. Matysiak-Błaszczyk, Poznań 2017.

Jaskulska S., Współczesne oblicza pedagogiki liminalnej. W stronę wspierania rozwoju młodzieży szkolnej poprzez zabawę, w: Społeczne i podmiotowe uwarunkowania rozwoju młodzieży, red. A. Cybal-Michalska, M. Orłowska, W. Segiet, Dąbrowa Górnicza 2018.

Jaskulska S., Wypowiedzi studentów na temat szkolnych zwyczajów związanych z przejściami między kolejnymi szczeblami kształcenia w świetle teorii rytuału Rene Girarda, w: Młodzież w sferze doświadczeń edukacyjno-zawodowych, red. A. Cybal-Michalska, B. Kanclerz, L. Myszka-Strychalska, P. Peret-Drążewska, Poznań 2018.

Jaskulska S., Rytuały i świętowanie a budowanie relacji w szkole, w: Zdrowe relacje w szkole. Artykuły, scenariusze lekcji, red. M. Rosińska, https://e-dos.net/Rok_relacji_publikacja2020.pdf?fbclid=IwAR1xpIROw2EIXJJd2oCwgZTU9uUeipMlSxm9OUVXoNJorrHmvBmGM2rhPPs.

Sylwia Jaskulska
Prof. UAM dr hab., pedagożka, pracuje na stanowisku profesora w Laboratorium Pedagogiki Szkolnej na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorka, współautorka i współredaktorka kilku książek o szkole (np. S. Jaskulska, Ocena zachowania w doświadczeniach gimnazjalistów, S. Jaskulska, Rytuał przejścia. Młodzież szkolna na progu edukacyjnym, M. Dudzikowa, S. Jaskulska (red.), Twierdza. Szkoła w metaforze militarnej. Co w zamian?) i kilkudziesięciu innych tekstów. Członkini Uniwersyteckiego Ośrodka Koordynacyjno-Programowego Kształcenia Nauczycieli. Zastępczyni redaktor naczelnej „Rocznika Pedagogicznego". Honorowa Ambasadorka oddolnej ogólnopolskiej inicjatywy edukacyjnej Rok Relacji w Edukacji. Doświadczenia naukowe zdobywa i pogłębia poprzez udział w ogólnopolskich i międzynarodowych projektach i współpracując z zagranicznymi ośrodkami uniwersyteckimi. Pasjonatka dramy edukacyjnej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rytuały w mojej klasie - praktyczne pomysły dla wychowawców

# data[].attributes.attachment_link.description
Rytuały to czynności powtarzane przez ludzi, które mają jakąś symbolikę, łączą grupę, wzmacniają więzi, służą przekazywaniu tradycji. Szkolne rytuały mogą być podzielane przez całą społeczność. Dzieje się tak w przypadku dnia patrona, szkolnego rajdu czy ceremonii pasowania na pierwszoklasistę. Ale każda klasa (podobnie jak każda rodzina) może mieć też swoje własne rytuały.

# data[].attributes.headline
Dlaczego i jak budować i wspierać szkolne rytuały?

# data[].attributes.subject
Dlaczego i jak budować i wspierać szkolne rytuały?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dary rytuału dla społeczności, także tej szkolnej, są ogromne. Rytuał pomaga pielęgnować tradycję i spaja wspólnotę. W swych współczesnych odsłonach takich, jak festyny, festiwale, Andrzejki czy Dzień Ziemi, rytuał angażuje i pozwala na kreatywne, a nie tylko odtwórcze uczestnictwo.

Artykuł jest piątą częścią cyklu merytorycznych materiałów dla dyrektorów i nauczycieli #tutoring rówieśniczy. W ramach cyklu autorka zwraca uwagę na rozwój nastolatków na wczesnym etapie dorastania, przedstawia sposoby ich wspierania, patrzy na ten czas również z perspektywy kryjącego się w nim potencjału. W artykułach są przedstawione konkretne propozycje działania oraz autorski program tutoringu rówieśniczego.

Rytuał w edukacji - doświadczenie ucznia i nauczyciela

Od lat przyglądam się edukacyjnemu wymiarowi rytuału i świętowania. Na początku były własne, szkolne doświadczenia. Z czasów nauki w liceum najlepiej pamiętam przedstawienie, które moja klasa przygotowywała dla całej szkoły. I chrzest kotów. Najstarsi uczniowie przywitali nas w murach szkoły organizując konkursy, wyzwania. Zbudowali klimat dobrej zabawy. Potem było studenckie koło teatralne. Od dwóch lat prowadzę autorskie zajęcia dla przyszłych pedagogów: „Od akademii ku czci do gry miejskiej. Rytuały i ceremonie w szkole". Realizowane są podczas nich dwa cele. Po pierwsze dążymy do poznania fenomenu rytuału. Do zrozumienia go, zaufania mu i dostrzeżenia potrzeby pielęgnowania rytuałów w szkole. Po drugie analizujemy rytualne oblicze szkoły i szukamy współczesnych, atrakcyjnych form, w których to oblicze może się realizować. Do jakich wniosków dochodzimy?

Potrzeba rytuału w szkole

Rytuał towarzyszy człowiekowi od zawsze. Pozwala przekazywać tradycję, jednoczy wspólnotę, ale też przynosi pociechę i pomaga zrozumieć trudne wydarzenia. Przykładem może być obrządek pogrzebowy - prowadzi on rodzinę zmarłego krok po kroku z bólu do żałoby i ukojenia. Dojrzewanie i wchodzenie w dorosłość miały w społecznościach plemiennych rytualny wymiar dlatego właśnie, że był to proces trudny do zrozumienia. Poza tym, rytuał nadawał mu bardzo konkretne ramy czasowe - dziś jesteś dzieckiem, jutro dorosłym człowiekiem, bo przeszedłeś rytualną próbę. Szkolny rytuał to nie tylko taneczna zabawa czy strojenie szkolnej choinki na holu. To też dzień patrona, koncert z okazji Dnia Niepodległości. Rytuał ma pomóc objaśniać trudne wydarzenia historyczne, opowiadać je językiem zrozumiałym dla uczniów i w sposób atrakcyjny.

Zamiast „akademii ku czci"

Przykładem szkolnego rytuału jest „akademia ku czci". Podczas zajęć, o których wspomniałam na początku, oglądamy filmowe zapisy takich akademii. Są one do siebie podobne. Dominują wyuczone na pamięć wiersze i piosenki. Słychać szmery na sali. Część publiczności ziewa. Dochodzimy zawsze ze studentami do podobnych wniosków - przedstawienia, w których dzieci robią to samo albo tygodniami uczą się na pamięć roli i wszystko wykonują pod dyktando dorosłych, są lepsze niż nic. W końcu w teatrze czy filmie też mamy reżysera, scenografię, tekst, a w starszych klasach przygotowywanie akademii czy przedstawienia samo w sobie staje się rytuałem. Ale jeśli pomyślimy o święcie i rytuale jako możliwości budowania relacji, to można znaleźć lepsze przykłady niż wchodzenie w rolę aktorki czy aktora. Myślę na przykład o grze miejskiej na temat jakiegoś wydarzenia historycznego zamiast akademii. O scenkach dramowych zamiast przedstawienia. Takie dramowe spotkanie może zaangażować także rodziców, którzy są na szkolnych przedstawieniach w roli nieaktywnej publiczności, a mogą przecież stać się częścią zdarzeń.

Programy wychowawcze wykorzystujące rytuał w wychowaniu

W niektórych szkołach na świecie rytuał świadomie jest wykorzystany do pracy z uczniami nie tylko od święta, ale też w szkolnej codzienności. Przywołam dwa przykłady. Pierwszy to "The Rite Journey". Program reklamowany jako „przemiana współczesnego nastolatka" wprowadzono w wybranych szkołach w Nowej Zelandii. Jego twórcom przyświecała myśl, że młodzieży brakuje współcześnie struktur, kolektywnych rytuałów i wsparcia wspólnoty w procesie stawania się dorosłymi. Wieloletni program zakłada nie tylko rozmowy, dyskusje i inne zajęcia związane z przekazem wiedzy „starszyzny", ale także ceremonie, jak na przykład „rytualne wyrzucanie kamieni", na których uczniowie uprzednio zapisują coś, co symbolizuje ich dzieciństwo.

Drugi program to „Link Crew" działający w 5000 szkół w USA i Kanadzie. Polega on na przygotowywaniu osób ze starszych klas do towarzyszenia i pomagania uczniom i uczennicom zaczynającym naukę w liceach, a także na koordynowaniu tej pomocy. Starsi uczniowie wykonują zadania podnoszące ich samoocenę (być starszym, więcej wiedzącym kolegą/koleżanką), a młodsi zyskują przekonanie, że ktoś chce im pomóc w okresie przejściowym. Działania starszaków są następujące:

oprowadzenie po szkole,

objaśnienie planu lekcji,

pomoc w wybieraniu zajęć,

w poruszaniu się w systemie komputerowym,

opowiadanie ciekawostek o szkole i jej zwyczajach,

a nawet takie gesty jak przybicie piątki podczas przerwy.

Nowi uczniowie poprzez uczestnictwo w programie nawiązują wspierające relacje ze starszymi, a także otwierają się na innych uczniów i uczennice, bo pokonują nieśmiałość lub lęk przed nowym miejscem.
Przywołane przykłady mogą być inspiracją, bo pokazują, jak można wspierać uczniów w rozwoju i jak realizować cele wychowawcze, korzystając z dobrodziejstw rytuału w codziennym szkolnym życiu. Od poziomu ogólnoszkolnego, czyli na przykład wdrożeniu rocznego programu imprez/konkursów szkolnych związanych z patronem czy patronką szkoły do poziomu każdego zespołu klasowego - wymyślenie zwyczajów związanych w odpytywaniem, z „radosnym piątkiem", z tematyką lekcji wychowawczych, klasowego powitania itp. - można budować i wzmacniać relacje z uczniami poprzez rytuał i świętowanie.

W kolejnym tekście zaproponuję kilka klasowych rytuałów, które nie wymagają wiele wysiłku, a mogą zmieniać relacje grupowe i klimat klasy.

Warto przeczytać

Gajda K. A., Pedagogiczny dramat terapeutyczny jako spotkanie z młodzieżą, w: Etiudy sceniczne o dorastaniu, red. I. Dowlasz, Kielce 2011.

Hamerski J., Gotowe scenariusze imprez szkolnych, czyli jak przygotować imprezę w szkole, żeby nie byłą nudną „kuczcią", Poznań 2011.

Zabielska J., Pomysł na niebanalną uroczystość szkolną, Kraków 2013.
O programie "The Rite Journey"

Smith A.P., The implementation of a rites of passage programme into a boys' secondary school, „Pastoral Care in Education", 2012/30.

http://theritejourney.com/boys-year-long-program.

O programie „The Link Crew"

Gewertz C., Peers Help 9th Graders Survive Critical Year, „Education Digest", 2018, tom 83 nr 7.

Pisałam szerzej
Jaskulska S., Kreowanie doświadczeń liminalnych w szkole z wykorzystaniem metody dramy edukacyjnej, „Studia Edukacyjne", 2016/42.

Jaskulska S., O potencjale stanów przejściowych na przykładzie dorastania i wchodzenia w dorosłość, „Humaniora", 2018/3 (23).

Jaskulska S., Spotkanie dramowe zamiast szkolnej akademii. Nowe wymiary kreowanie doświadczeń rytualnych w szkole a wspieranie rozwoju adolescentów, w: Młodzież między ochroną a ryzykiem. Wspieranie oraz pomoc psychologiczno-pedagogiczna dla adolescentów i adolescentek, red. B. Jankowiak, A. Matysiak-Błaszczyk, Poznań 2017.

Jaskulska S., Współczesne oblicza pedagogiki liminalnej. W stronę wspierania rozwoju młodzieży szkolnej poprzez zabawę, w: Społeczne i podmiotowe uwarunkowania rozwoju młodzieży, red. A. Cybal-Michalska, M. Orłowska, W. Segiet, Dąbrowa Górnicza 2018.

Jaskulska S., Rytuały i świętowanie a budowanie relacji w szkole, w: Zdrowe relacje w szkole. Artykuły, scenariusze lekcji, red. M. Rosińska, https://e-dos.net/Rok_relacji_publikacja2020.pdf?fbclid=IwAR1xpIROw2EIXJJd2oCwgZTU9uUeipMlSxm9OUVXoNJorrHmvBmGM2rhPPs

Sylwia Jaskulska Prof. UAM dr hab., pedagożka, pracuje na stanowisku profesora w Laboratorium Pedagogiki Szkolnej na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorka, współautorka i współredaktorka kilku książek o szkole (np. S. Jaskulska, Ocena zachowania w doświadczeniach gimnazjalistów, S. Jaskulska, Rytuał przejścia. Młodzież szkolna na progu edukacyjnym, M. Dudzikowa, S. Jaskulska (red.), Twierdza. Szkoła w metaforze militarnej. Co w zamian?) i kilkudziesięciu innych tekstów. Członkini Uniwersyteckiego Ośrodka Koordynacyjno-Programowego Kształcenia Nauczycieli. Zastępczyni redaktor naczelnej „Rocznika Pedagogicznego". Honorowa Ambasadorka oddolnej ogólnopolskiej inicjatywy edukacyjnej Rok Relacji w Edukacji. Doświadczenia naukowe zdobywa i pogłębia poprzez udział w ogólnopolskich i międzynarodowych projektach i współpracując z zagranicznymi ośrodkami uniwersyteckimi. Pasjonatka dramy edukacyjnej.

https://www.facebook.com/sylwia.jaskulska.spotkania.edukacyjne

# data[].attributes.attachment_link.title
Dlaczego i jak budować i wspierać szkolne rytuały?

# data[].attributes.attachment_link.description
Dary rytuału dla społeczności, także tej szkolnej, są ogromne. Rytuał pomaga pielęgnować tradycję i spaja wspólnotę. W swych współczesnych odsłonach takich, jak festyny, festiwale, Andrzejki czy Dzień Ziemi, rytuał angażuje i pozwala na kreatywne, a nie tylko odtwórcze uczestnictwo. Artykuł jest piątą częścią cyklu merytorycznych materiałów dla dyrektorów i nauczycieli #tutoring rówieśniczy.

# data[].attributes.headline
JAK POSTĘPOWAĆ W PRZYPADKU CYBERPRZEMOCY?

# data[].attributes.subject
JAK POSTĘPOWAĆ W PRZYPADKU CYBERPRZEMOCY?

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoom is the leader in modern enterprise video communications, with an easy, reliable cloud platform for video and audio conferencing, chat, and webinars across mobile, desktop, and room systems. Zoom Rooms is the original software-based conference room solution used around the world in board, conference, huddle, and training rooms, as well as executive offices and classrooms. Founded in 2011, Zoom helps businesses and organizations bring their teams together in a frictionless environment to get more done.

# data[].attributes.body
https://us05web.zoom.us/j/88420074940?pwd=blREc3VXZzlvRTBqWGFDNGVxOGkzZz09

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoom is the leader in modern enterprise video communications, with an easy, reliable cloud platform for video and audio conferencing, chat, and webinars across mobile, desktop, and room systems. Zoom Rooms is the original software-based conference room solution used around the world in board, conference, huddle, and training rooms, as well as executive offices and classrooms. Founded in 2011, Zoom helps businesses and organizations bring their teams together in a frictionless environment to get more done.

# data[].attributes.body
część III :
https://us02web.zoom.us/j/85926643851?pwd=d3hUZWlMVFNaVXNqRyt2N3RlVlphUT09

# data[].attributes.body
część II :
https://us02web.zoom.us/j/89301287842?pwd=K1ZFZE5xU3ZGMnljekdCMGEzck5lUT09

# data[].attributes.body
Link do spotkania

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoom is the leader in modern enterprise video communications, with an easy, reliable cloud platform for video and audio conferencing, chat, and webinars across mobile, desktop, and room systems. Zoom Rooms is the original software-based conference room solution used around the world in board, conference, huddle, and training rooms, as well as executive offices and classrooms. Founded in 2011, Zoom helps businesses and organizations bring their teams together in a frictionless environment to get more done.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoom is the leader in modern enterprise video communications, with an easy, reliable cloud platform for video and audio conferencing, chat, and webinars across mobile, desktop, and room systems. Zoom Rooms is the original software-based conference room solution used around the world in board, conference, huddle, and training rooms, as well as executive offices and classrooms. Founded in 2011, Zoom helps businesses and organizations bring their teams together in a frictionless environment to get more done.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoom is the leader in modern enterprise video communications, with an easy, reliable cloud platform for video and audio conferencing, chat, and webinars across mobile, desktop, and room systems. Zoom Rooms is the original software-based conference room solution used around the world in board, conference, huddle, and training rooms, as well as executive offices and classrooms. Founded in 2011, Zoom helps businesses and organizations bring their teams together in a frictionless environment to get more done.

# data[].attributes.body
https://blog.ceo.org.pl/edukacja-zdalna/

# data[].attributes.body
https://us02web.zoom.us/j/89177624314?pwd=a3hOcHhocTF0YWNjK2hUalNjZ2s2UT09

# data[].attributes.body
godz. 9.30 ZOOM

# data[].attributes.body
W dniu 21.05.2020 godz. 7:30 w Zespole Szkół w Kalinówce Kościelnej odbędzie się szkolenie dotyczące procedur związanych z covid 19  dla wszystkich nauczycieli i pracowników szkoły. Szkolenie poprowadzą żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej. Obecność obowiązkowa.

Pozdrawiam

Marta Bartnik

# data[].attributes.attachment_link.description
Video made with Biteable. The World’s Simplest Video Maker

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeżeli dyrektor nie ma możliwości otwarcia przedszkola od 6 maja br., np. z uwagi na brak możliwości spełnienia wytycznych dotyczących BHP oraz szczegółowych wytycznych Głównego Inspektora Sanitarnego, wówczas może, za zgodą organu prowadzącego, zawiesić na czas ograniczony działalność placówki do czasu wypełnienia tych wytycznych. O tym fakcie musi jednak poinformować właściwego Kuratora Oświaty.

Praca nauczyciela w przedszkolu polega, między innymi, na tzw.:

edukacji sytuacyjnej, polegającej na tym, że nauczyciel adaptuje formy przeprowadzania zajęć i ich treści do sytuacji. Nauczyciel pracuje z dziećmi na tych treściach, które po modyfikacji pasują do zaistniałej sytuacji, także w miarę możliwości dla tych dzieci, które nie biorą udziału w zajęciach grupowych;

oraz na tzw. integracji metodycznej, czyli nauczyciel może z dziećmi w grupie (przedszkolnej) pracować jedną metodą na danym materiale programu nauczania, aby dzieciom, które nie przebywają na zajęciach, zaproponować realizację tego samego materiału przy wykorzystaniu innej metody.

Opieka nad dziećmi w przedszkolu

Możliwość korzystania z wychowania przedszkolnego jest adresowana przede wszystkim do rodziców, których charakter pracy i wykonywane obowiązki zawodowe wymagają przebywania poza miejscem zamieszkania. Otwarcie przedszkoli to realna pomoc rodzicom.

W przypadku, gdy rodzice zdecydują się na pozostanie z dzieckiem w domu, do 24 maja będą mogli korzystać z zasiłku opiekuńczego. Przysługuje on rodzicom dzieci do 8. roku życia.

W przypadku, gdy przedszkole nie będzie mogło przyjąć wszystkich chętnych dzieci, decyzja w tej sprawie należy do organu prowadzącego. W przypadku samorządowych publicznych przedszkoli organem prowadzącym jest wójt/burmistrz/prezydent miasta, który w ramach prowadzonej sieci może wskazać rodzicom inne przedszkole, które zapewni opiekę.

Dobra współpraca rodziców z nauczycielami

Dotychczasowa współpraca nauczycieli wychowania przedszkolnego i rodziców dzieci w wieku przedszkolnym przebiegała bardzo sprawnie. Zachęcamy zatem do tego, aby kontynuować podjęte działania. Prosimy nauczycieli, aby w miarę możliwości w dalszym ciągu wspierać dzieci, które zostaną w domu oraz ich rodziców.

Nadal aktualna pozostaje oferta programów telewizyjnych i radiowych oraz wcześniej przekazane wskazówki do realizowania ciekawych gier, a także zabaw edukacyjnych w warunkach domowych.

W okresie, gdy działalność przedszkola zostanie zawieszona na mocy decyzji dyrektora, za zgodą organu prowadzącego, nauczyciele nadal prowadzą zajęcia przy wykorzystaniu metod i technik kształcenia na odległość.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zajęcia opiekuńcze w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego - Ministerstwo Edukacji Narodowej - Portal Gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Stopniowe uruchamianie pracy przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego w ramach odmrażania gospodarki, nie oznacza całkowitego powrotu do stanu przed pandemią i tym samym pełnego funkcjonowania tych placówek. Placówki te będą przede wszystkim organizować zajęcia opiekuńcze oraz w miarę możliwości, zajęcia dydaktyczno-wychowawcze.

# data[].attributes.headline
Nauka zdalna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

# data[].attributes.subject
Nauka zdalna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sytuacja epidemii stawia wszystkich w nowej, trudnej sytuacji. Wymusza przeorganizowanie dotychczasowego sposobu funkcjonowania szkół, nakłada konieczność nauki zdalnej. Z tego powodu pojawia się wiele trudności i niedogodności związanych z uczeniem się w domu. W szczególnej sytuacji znajdują się uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi:przede wszystkim dzieci óżnymi niepełnosprawnościami. Rodzice nie zawsze wiedzą jak pomóc dziecku i jak wspierać je w nauce, ponieważ do tej pory większość pracy wykonywały one przy wsparciu nauczyciela w szkole, w otoczeniu kolegów z klasy. Zdajemy sobie sprawę, że nauka zdalna jest trudnym zadaniem i nie zastąpi bezpośredniego zdobywania wiedzy w szkole w relacji z nauczycielem i rówieśnikami. W związku z tym podpowiadamy co zrobić, żeby oddziaływania edukacyjne, rewalidacyjne i terapeutyczne prowadzone w w domu były jak najbardziej efektywne.

1. Doskonale znasz swoje dziecko, wiesz na ile je stać. Jeśli widzisz, że jest zmęczone, sfrustrowane, zniechęcone - porozmawiaj o uczuciach, wesprzyj, zaproponuj przerwę, inną aktywność, wspólne spędzenie czasu.

2. Zapewnij sobie wsparcie w postaci rozmowy z innymi rodzicami, podpytuj jak sobie radzą, jak organizują pracę dziecka w domu.

3. Zapewnij odpowiednie warunki do nauki, pamiętaj o przerwach, zachęcaj do aktywności fizycznej.

Opracowały - Sylwia Czerech, Anna Świderek

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nauka zdalna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

# data[].attributes.attachment_link.title
Nauka zdalna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

# data[].attributes.attachment_link.description
Sytuacja epidemii stawia wszystkich w nowej, trudnej sytuacji. Wymusza przeorganizowanie dotychczasowego sposobu funkcjonowania szkół, nakłada konieczność nauki zdalnej. Z tego powodu pojawia się wiele trudności i niedogodności związanych z uczeniem się w domu. W szczególnej sytuacji znajdują się uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi:przede wszystkim dzieci óżnymi niepełnosprawnościami.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od lat wielu z nas mówi, że szkoła nie powinna być taka, jaka jest. A od kilku tygodni po prostu jest inna. To dobra okazja, żeby przemyśleć swój sposób działania jako nauczyciela - pisze Jarosław KORDZIŃSKI

Jednym z bohaterów „Folwarku zwierzęcego" Orwella jest koń Boxer. Wierny, silny i odpowiedzialny za wszystkich i za wszystko. Jego maksyma życiowa to zdanie: „Będę pracował ciężej". I rzeczywiście robi wszystko, na co go stać, a nawet więcej. W końcu pada ze zmęczenia i w nagrodę za swój trud zostaje wysłany do rzeźni.

Cała opowieść Orwella to oczywiście jedna wielka metafora, ale obraz Boxera to wypisz wymaluj potoczny obraz polskiego nauczyciela. Taki co to powinien umieć wszystko, odpowiadać za każdą rzecz, która się przytrafi jego uczniom i we właściwy sposób reagować na wszelkie skierowane wobec niego oczekiwania. Tylko czy taki wyobrażony omnipotent jest rzeczywiście dziś potrzebny?

Na wielu szkoleniach, kiedy mówimy o planowaniu, wśród licznych metod działania wymienia się opublikowaną przed blisko dwustu laty zasadę Pareto. Dużo rzadziej natomiast mówi się o znacznie młodszym, a wynikającym z niej, prawie niewielu ważnych rzeczy. Zasada Pareto zakłada, że 20% naszego zaangażowania, przynosi 80% osiąganych przez nas rezultatów. Natomiast opracowane przez Josepha Jurana prawo niewielu ważnych rzeczy zakłada, że w sposób istotny można zwiększyć jakość naszej pracy, jeśli zdołamy usunąć niewielką, ale kluczową liczbę rzeczywistych przyczyn uniemożliwiających potencjalny sukces.

Większość z tego, co istnieje we wszechświecie - naszych działań oraz wszystkich sił, zasobów i idei - ma bardzo małą wartość i nie przynosi prawie żadnych rezultatów. Z drugiej strony nieliczne rzeczy działają fantastycznie i mają ogromne znaczenie. [Richard Koch]

Wielu z nas skupia się na tym, co jest priorytetowe w pracy nauczyciela. Część uważa, że to praca z najlepszymi uczniami. Był czas, kiedy mówiono, żeby pracować przede wszystkim z najsłabszymi. Tymczasem prawda leży tam gdzie leży i nie jest nawet wypadkową obu wspomnianych rozwiązań. O tym jakie wyniki osiągniemy, nie decyduje to, komu poświęcisz najwięcej czasu, ale co w jego ramach zrobisz. Jeśli zależy nam na najlepszych wynikach w okolicy, zapewne warto pracować z najlepszymi, ale też wspierać najsłabszych. Jeśli zależy nam, żeby każdy uczeń sam przejął odpowiedzialność za swój rozwój, wyniki przestają być ważne - ważne są zróżnicowane możliwości działania, docenianie pracy uczniów, bieżąca informacja zwrotna, a przede wszystkim entuzjazm i zaangażowanie uczących. Liczy się to, co zamierzamy i możemy wspólnie z uczniem osiągnąć, a nie to, co należy z nim zrobić, lub to - co też się niekiedy zdarza - co uczeń ma zrobić, żebyśmy mogli się wykazać z realizacji tego i owego. Tymczasem wciąż hołdujemy strategii Boxera - pracujemy ciężej i ciężej. A efekty? Są albo ich nie ma. W tej chwili raczej nie ma, a jeśli nawet są, to nie takie, które uznajemy za wystarczające. Bo też sytuacja, w której się znaleźliśmy jest inna niż ta, która pozwala uczyć, a następnie sprawnie weryfikować wybrane osiągnięcia uczniów potwierdzone wynikami egzaminów zewnętrznych czy choćby rezultatami banalnych szkolnych sprawdzianów.

Dziś wiele się zmieniło. W bardzo ciekawy sposób opisują tę rzeczywistość autorzy tekstów zamieszczonych w publikacji przygotowanej pod redakcją Jacka Pyżalskiego „Edukacja w czasach pandemii wirusa COVID 19". To tu jeden z rozdziałów rozpoczynają słowa: „Kluczowe pytanie, przed którym stoją teraz nauczyciele, brzmi: Co jest w obecnej sytuacji najważniejsze? Od czego powinniśmy zacząć i jakie oddziaływania warunkują to, że wszystko, co robimy obecnie, będzie edukacyjnie wartościowe?". A kilka stron dalej pada odpowiedź: „...młodzi ludzie będą gotowi do nauki dopiero wtedy, gdy znajdą się w sieci pozytywnych relacji i będą czuli się relatywnie bezpiecznie" i powołuje się na dwie piramidy określające poziom zaspokojenia potrzeb (Maslow) oraz poziom osiągnięć (Bloom) podkreślając, że dziś ta pierwsza jest zdecydowanie ważniejsza!

Od lat wielu z nas mówi, że szkoła nie powinna być taka, jaka jest. A od kilku tygodni po prostu jest inna. To dobra okazja, żeby przemyśleć swój sposób działania jako nauczyciela. Tradycyjna szkoła każe nam robić więcej, jeszcze więcej i jeszcze więcej. W sposób szczególny doświadczają tego obecnie uczniowie, ich rodzice i w jakimś sensie nauczyciele.

.Może więc zamiast robić więcej, warto po prostu robić lepiej? I zacząć żyć zgodnie z zasadą zaproponowaną przed laty przez Warnera Buffetta: „Czasem to, czego nie robisz, jest równie ważne jako to, co robisz".
Jarosław Kordziński

# data[].attributes.attachment_link.title
Jarosław KORDZIŃSKI: Nieliczne rzeczy. Jaka edukacja po? | Wszystko co najważniejsze

# data[].attributes.attachment_link.description
Od lat wielu z nas mówi, że szkoła nie powinna być taka, jaka jest. A od kilku tygodni po prostu jest inna. To dobra okazja, żeby przemyśleć swój sposób działania jako nauczyciela - pisze Jarosław KORDZIŃSKI Jednym z bohaterów „Folwarku zwierzęcego" Orwella jest koń Boxer. Wierny, silny i odpowiedzialny za wszystkich i za wszystko.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czas, który w szczególny sposób został nam dany, zmusza na swój sposób do refleksji Ot, choćby nad tym, że: „Aby odróżnić ważne rzeczy od nieistotnych, musimy mieć przestrzeń do myślenia, czas na patrzenie i słuchanie, przyzwolenie na zabawę, mądrość, aby spać, i dyscyplinę niezbędną do stosowania bardzo selektywnych kryteriów podczas dokonywania wyborów..." - pisze Jarosław KORDZIŃSKI

Problemem wielu nas jest swego rodzaju nadaktywność. To bez wątpienia konsekwencja jakiegoś wewnętrznego przymusu zmuszającego do robienia tego, co powinni robić, by udowodnić, że robimy to, co do nas należy. Konsekwencją takiego życia jest pozostawanie w nieustannym przekonaniu, że zamiast robić rzeczy istotne, w gruncie rzeczy rozmieniamy się na drobne. No bo zastanówmy się - tak, praca jest ważna, ale czy najważniejsza? Czy da się zrobić tak, żeby i wilk był syty, i owca cała? Czy trzeba specjalnego oświecenia, żeby nauczyć się po prostu odmawiać i dokonywać wyborów zgodnie ze swoimi, a nie zawodowymi czy organizacyjnymi priorytetami?

Mówimy o swego rodzaju filozofii życia, polegającej na ciągłym dokonywaniu wyboru tego, co w każdej sytuacji jest najważniejsze i eliminowaniu tego, co zbędne. To inaczej postępowanie zgodnie z zasadą „mniej, ale lepiej".

Przytoczona zasada ma swoją historię. Jej źródłem może być zasada „Less is more" (mniej znaczy więcej) będąca maksymą giganta architektury XX wieku, Miesa van der Rohe, która stała się przykazaniem dla całych pokoleń architektów, projektantów i twórców. Mniej znaczy więcej to również zasada promowa przez wielu praktyków Oceniania Kształtującego. To myślenie w kategoriach projektowania pracy z uczniami w oparciu o jednoznaczny, realny, przydatny i możliwy do osiągnięcia wynik. To swoiste NaCoBezU, które opisuje zakładane rezultaty pracy ucznia na danej lekcji. To jednocześnie wyzwanie dla nauczyciela, który planując konkretne zajęcia bierze odpowiedzialność nie tyle za to, co będzie robić z uczniami, ani nawet za to jakie zadania czy polecenia będą mieli wykonać jego podopieczni, ale za to... co konkretnie zostanie w ich głowach, jakimi umiejętnościami będą od tej pory mogli się posługiwać, na ile rozwinie się ich świadomość, że oto właśnie znowu dorośli, mogą i potrafią więcej, w związku z czym odpowiadają za kolejny fragment świata, który ich otacza.

Przypatrzmy się, co o minimalizmie mówi Francine Jay autorka kultowej na swój sposób książki "Minimalizm daje radość": "Większość ludzi kojarzy minimalizm z pustką. Tymczasem pustka w ogóle nie jest pociągająca. Kojarzy się ze stratą, pozbawieniem nas czegoś, czy też niedostatkiem. Jednak spójrzmy na pustkę pod innym kątem - zastanówmy się nad tym, czym ona jest (...) i wówczas dojdziemy do pojęcia przestrzeni. Przestrzeń! To coś, z czego każdy z nas mógłby skorzystać! Przestrzeń w szafach, przestrzeń w garażach, przestrzeń w kalendarzach, przestrzeń do myślenia, zabawy, tworzenia, cieszenia się rodziną... i na tym polega właśnie piękno minimalizmu (...) Minimalizm pozwala zrobić miejsce w życiu na to, co najważniejsze".

W praktyce szkolnej może to dotyczyć dokładnej analizy zakresu wykorzystywanego przez nas programu nauczania oraz treści podręcznika i w ogóle tego, co i jak proponujemy naszym podopiecznym. To na przykład myślenie w kategoriach „Zadawaj z sensem"- projektu doprecyzowanego przez Jacka Staniszewskiego oraz Marcina Zaroda. Inicjatorzy kampanii nie ograniczyli się do prostego komunikatu „Nie zadawaj zadań domowych", ale postarali się o dostarczenie argumentów za ograniczeniem tej formy pracy, choćby poprzez zmianę jakościową zadawanych zadań.

Z prostego (?!) minimalizmu prosta droga wiedzie, ku kolejnemu poziomowi nadawania sensu naszemu życiu a mianowicie ku esencjalizmowi. Charakteryzuje go sentencja Dietera Ramsa, słynnego projektanta kultowych produktów marki Braun, która głosi: „Less, but better"- mniej, lecz lepiej. Autor książki poświęconej esencjalizmowi pokazuje świetną metaforę znaczenia tego pojęcia. Opisuje przypadek Nory Ephron, która uczestnicząc w zajęciach z podstaw dziennikarstwa dostała zadanie sporządzenia notatki dotyczącej faktu, że dyrekcja i nauczyciele jej szkoły w najbliższy czwartek wezmą udział w specjalnie dla nich przygotowanych zajęciach prowadzonych przez znanego naukowca, gubernatora stanu i najważniejszego przedstawiciela władz szkoły. Nora, podobnie jak wszyscy uczestniczący w zajęciach, szczegółowo opisała gdzie, kiedy, kto i w czym weźmie udział. Wymieniła nazwiska wszystkich ważnych osób i szczegółowo podała tematy wszystkich najważniejszych wystąpień i... i jak wszyscy uczestnicy tych zajęć, dowiedziała się, że nie wykonała zadania jak należy. Dlaczego? Ponieważ nie podała najważniejszego faktu związanego z opisywanym zdarzeniem- tego że w czwartek nie będzie lekcji!

Warto przemyśleć co jest najważniejsze! Gregor McKeown, którego myśl została zacytowana na wstępie, kontynuuje ją w następujący sposób: „ ...wymienione rzeczy - przestrzeń, słuchanie, zabawa, sen i selekcjonowanie - mogą być postrzegane jako nieistotne czynniki rozpraszające. W najlepszym wypadku uznaje się, że miło je mieć. W najgorszym są wyszydzane jako oznaki słabości i rozrzutności (...) jednak te właśnie czynności stanowią antidotum na nieistotne zabieganie, które męczy tak wielu z nas. Nie są trywialnymi czynnikami rozpraszającymi, lecz ważnymi narzędziami pozwalającymi odróżniać to, co naprawdę jest trywialne od rzeczy prawdziwie ważnych".

.Jest taki czas, kiedy wiele spraw można przemyśleć raz jeszcze. Skorzystajmy z niego.
Jarosław Kordziński

# data[].attributes.attachment_link.title
Jarosław KORDZIŃSKI: Jest taki czas | Wszystko co najważniejsze

# data[].attributes.attachment_link.description
Problemem wielu nas jest swego rodzaju nadaktywność. To bez wątpienia konsekwencja jakiegoś wewnętrznego przymusu zmuszającego do robienia tego, co powinni robić, by udowodnić, że robimy to, co do nas należy. Konsekwencją takiego życia jest pozostawanie w nieustannym przekonaniu, że zamiast robić rzeczy istotne, w gruncie rzeczy rozmieniamy się na drobne.

# data[].attributes.headline
Jak bezpiecznie prowadzić lekcje online? Poradnik dla nauczycieli i dyrektorów

# data[].attributes.subject
Jak bezpiecznie prowadzić lekcje online? Poradnik dla nauczycieli i dyrektorów

# data[].attributes.body
RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH

# data[].attributes.body
godz. 13.00

# data[].attributes.headline
Rzecznik Praw     Obywatelskich opublikował poradnik ,,Jak bezpiecznie prowadzić lekcje online?"

# data[].attributes.subject
Rzecznik Praw     Obywatelskich opublikował poradnik ,,Jak bezpiecznie prowadzić lekcje online?"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Konieczność nauczania zdalnego spadła na nauczycieli nagle. Dla wielu z nas jest to całkiem nowe doświadczenie. Ocenianie, które jest częścią procesu edukacji, w dobie kształcenia zdalnego przysparza wielu problemów. Władze oświatowe nie zwalniają nas bowiem z obowiązku wystawienia uczniom stopni na koniec roku szkolnego, jednak ocena ta powinna być podsumowaniem całorocznych osiągnięć. Jak rozwiązać to teraz, gdy mamy z uczniami wyłącznie kontakt zdalny?
Zawodzi przeprowadzanie sprawdzianów (bo trudno zweryfi kować samodzielność odpowiedzi), ale również odpytywanie uczniów przy tablicy nie jest możliwe. Możemy zamiast tego odpytywać online, ale zajmuje za dużo czasu i za bardzo przeciąża internet. To duży kłopot. Wydaje się więc, że w obecnej sytuacji pozostaje jedynie możliwość oceny projektów uczniowskich, bo nawet jeśli nie są wykonywane samodzielnie, to nie umniejsza to ich kształcącej roli.

Taką właśnie propozycję przedstawię w niniejszym artykule, ale najpierw chciałabym, się zastanowić nad sensem i potrzebą oceniania ucznia oraz nad propozycją formy oceny kształtującej.

Co to jest ocenianie?

Słownikowa defi nicja mówi, że ocena to opinia o czymś lub o kimś dokonana w wyniku analizy danych. Opinia nie musi być ani krytyczna, ani pochlebna - powinna być za to rzetelna i pomocna. Przede wszystkim musimy myśleć o ocenianiu w szerszym znaczeniu. Dla wielu nauczycieli jest ono ściśle związane z wystawianiem stopni, czyli - ich zdaniem - ocena musi mieć swój liczbowy odpowiednik (w skali od 1 do 6) lub może być to jego substytut (procenty, punkty, „buźki" itp.). Taka ocena wyrażona stopniem daje jedynie informację, jak daleko praca ucznia
oddalona jest od ideału, ale nie mówi nic o tym, co uczeń zrobił źle oraz co i jak powinien poprawić, aby ta praca była lepsza. Oznacza to, że taka ocena tylko w bardzo ograniczonym stopniu pomaga uczniowi się uczyć.

Po co oceniamy?

Są dwa zasadnicze powody oceniania:
1. Przekazanie uczniowi informacji, jak postępuje jego nauka, co jest jednoznaczne z pomaganiem mu w uczeniu się.
2. Pozyskanie przez nauczyciela informacji o tym, jak uczą się jego uczniowie, jakie zagadnienia już opanowali, a co należy jeszcze powtórzyć.

Możemy zatem sformułować definicję oceniania kształtującego:
Ocenianie kształtujące polega na pozyskiwaniu przez nauczyciela i ucznia w trakcie nauczania informacji, które pozwolą rozpoznać, jak przebiega proces uczenia się, aby:
* nauczyciel mógł modyfikować i poprawiać dalsze nauczanie,
* uczeń otrzymywał informację zwrotną pomagającą mu się uczyć.

Wystawienie stopnia jest dla ucznia tylko pewną informacją mówiącą o efektach jego pracy i o sytuacji ucznia na tle klasy. Ale dzięki temu uczeń nie zyskuje wiedzy, co i jak ma poprawić, a nauczyciel nie dowiaduje się, nad czym ma z uczniem jeszcze pracować. Czyli nie jest oceną kształtującą.

Praktyka oceniania kształtującego

Ogólna zasada, którą stosujemy w ocenianiu kształtującym, jest taka, że informacji zwrotnej należy uczniowi udzielić w trakcie nauki (gdy może jeszcze coś poprawić), natomiast stopień to ocena podsumowująca osiągnięcia. Eksperci oceniania kształtującego, odwołując się do wniosków z badań, wskazują, że najlepiej byłoby zaniechać oceniania stopniami w ogóle.

Co mówi nasze prawo oświatowe?

Prawo oświatowe w Polsce umożliwia całkowite odejście od wystawiania stopni, ale tylko na etapie edukacji wczesnoszkolnej. Jest to możliwe - i to zarówno jeśli chodzi o oceny cząstkowe, jak i o ocenę końcoworoczną, o ile pozwala na to statut szkoły. Natomiast od klasy trzeciej szkoły podstawowej wzwyż wystawianie stopni na koniec roku jest już obowiązkiem, ale wciąż jeszcze można nie posługiwać się nimi w ramach ocen cząstkowych. Odnosząc się więc do sytuacji pandemii i zdalnego nauczania oraz biorąc pod uwagę, że nie mamy w tym zakresie swobodę wyboru, rekomendujemy w klasach I-III całkowite zrezygnowanie z wystawiania stopni. Jeśli zaś chodzi o klasy starsze, to korzystając z obowiązujących przepisów mamy możliwość ograniczenia się tylko do wystawienia stopnia na koniec roku.

Dlaczego warto ograniczyć ocenianie za pomocą stopni?

Rekomendacja, aby ograniczyć ocenianie za pomocą stopni, wynika stąd, że dają one uczniowi jedynie informację o tym, jak daleko mu do perfekcji lub jakie zajmuje miejsce w rankingu klasowych osiągnięć. Niektórzy nauczyciele uważają, że stopnie motywują uczniów do nauki, jednak moim zdaniem rzadko tak się dzieje. A nawet jeśli się zdarza, to jest to tylko motywacja zewnętrzna, która jest bardzo krucha. W czasie nauczania zdalnego ten argument motywacyjny zupełnie odpada, gdyż nauczyciel nie ma żadnej kontroli nad wykonywaną przez ucznia
pracą. Uczniowie zdają sobie też sprawę, że stopień nie jest odzwierciedleniem ich wysiłków, więc nie jest też dla nich użyteczną informacją.

W obecnym czasie rekomendujemy więc ograniczenie wystawiania stopni tylko do oceny końcoworocznej.

Jak oceniać ucznia w czasie nauki zdalnej?

Uczniowi potrzebna jest opinia na temat jego pracy. Najlepiej, gdyby była formułowana w postaci informacji zwrotnej, na którą składają się:
1. informacje o tym, co zostało zrobione dobrze (zgodnie z wcześniej ustalonymi kryteriami),
2. informacje o tym, co i jak należy poprawić,
3. wskazówki, jak uczeń ma dalej się uczyć i rozwijać.

Informacji zwrotnej może udzielić uczniowi:
* nauczyciel,
* inny uczeń (ocena koleżeńska),
* on sam (samoocena).

W przypadku informacji zwrotnej płynącej od nauczyciela ważna jest przede wszystkim jej jakość. Nie musi ona odnosić się do wszystkich aspektów pracy, powinna natomiast pomóc uczniowi w uczeniu się. W obecnym czasie nauczyciele skarżą się, że formułowanie jej zabiera zbyt wiele czasu. Podkreślają, że o ile w klasie szkolnej można było podejść do ucznia i udzielić mu szybkiej wskazówki, teraz należy napisać i osobno wysłać informacje każdemu z uczniów. Prace, które uczeń wykonuje w domu bez pomocy nauczyciela, powinny być sprawdzone
i opatrzone informacją zwrotną. Dlatego nauczyciel powinien zastanowić się, jakie zadania proponuje uczniom jako prace domowe. Warto zatem zadawać takie prace domowe, które rozwijają uczniów, a informacja zwrotna do nich pomaga im się uczyć. Jeśli to możliwe, warto prace, które łatwo sprawdzić, pozostawić ocenie koleżeńskiej lub samoocenie. W tym przypadku trzeba uczniom dostarczyć wzór dobrze wykonanej pracy.

W ocenianiu kształtującym bardzo istotne jest wcześniejsze określenie kryteriów osiągnięcia sukcesu. Powinny one być znane uczniom przed przystąpieniem do pracy. Jest to tak samo ważne przy ocenie koleżeńskiej, jak i przy samoocenie - bez określenia kryteriów ani jedna, ani druga nie jest możliwa.

Ocena koleżeńska to informacja zwrotna udzielana uczniowi przez koleżankę lub kolegę. Uczniowie powinni wiedzieć, 66 że oceniają pracę ucznia, a nie jego osobę. Aby uczeń mógł dokonać oceny koleżeńskiej, musi wiedzieć, jak powinna wyglądać prawidłowo przygotowana praca. Oznacza to, że nauczyciel, po wykonaniu przez uczniów zadania, powinien dostarczyć im wzorzec, z którym mogą porównać ocenianą pracę. W czasie zdalnego nauczania można zorganizować ocenę koleżeńską w parach, za pośrednictwem poczty mailowej. Jest to o tyle ważne, że
poznając prace innej osoby, uczniowie uczą się od siebie nawzajem.

Również dla przeprowadzenia samooceny uczniowi potrzebny jest wzorzec właściwie wykonanej pracy. Jest to szczególnie użyteczne w przypadku zadań testowych. Uczeń może wykonać test, a następnie porównać swoje odpowiedzi z odpowiedziami przesłanymi przez nauczyciela.

Zarówno przy ocenie koleżeńskiej, jak i w sytuacji, kiedy uczeń ma dokonać samooceny, wskazane jest, by miał możliwość skonsultowania swojej opinii o ocenianej pracy z nauczycielem. Może to się odbywać w ramach konsultacji telefonicznych lub online.

Jak połączyć ocenianie kształtujące z wystawianiem oceny końcoworocznej w dobie nauczania zdalnego?

W obliczu obecnej sytuacji musimy wziąć pod uwagę, że wystawiana na koniec roku szkolnego ocena może nie odzwierciedlać w sposób idealny postępów ucznia realizowanych w ciągu całego roku szkolnego. Uczniowie mają oczywiście wystawione oceny na koniec pierwszego semestru, a także zdobyli już jakieś stopnie w ramach semestru II, jednak trudności przysparza ocenienie wiedzy zdobytej przez nich w czasie pandemii, gdy odbywa się nauczanie zdalne.

Najlepszym wyjściem byłoby więc zaproponowanie uczniowi stopni na podstawie jego dotychczasowych dokonań, z możliwością poprawy oceny, jeśli wyrazi taką chęć. Taka poprawa polegać może na wykonaniu przez niego dodatkowej pracy czy projektu na zadany temat lub udowodnieniu (na podstawie dotychczasowych przygotowanych prac), że zasługuje on na wyższy stopień. Sposób ten wymaga od nauczyciela podjęcia indywidualnej rozmowy z każdym uczniem i przeprowadzenia negocjacji oceny. W efekcie możemy mieć do czynienia z dwoma
różnymi scenariuszami rozwoju tej sytuacji:

1. Uczeń zgadza się na proponowaną ocenę i w związku z tym przestaje się uczyć. Takie zagrożenie istnieje zawsze. Groźba otrzymania niskiej oceny nie może być dla uczniów motywatorem. W sytuacji, w której się obecnie znaleźliśmy, nie mamy wyboru - stopniami nie zmusimy uczniów do nauki. Jeśli edukacyjne propozycje nauczyciela nie okażą się ciekawe, to uczniowie nie będą się teraz uczyli.

2. Uczeń nie zgadza się z oceną, więc nauczyciel musi przygotować dla niego propozycje działań, które umożliwią mu zmianę oceny. Wykonaną przez ucznia pracę trzeba następnie sprawdzić, ocenić i zdecydować razem z nim, czy osiągnięty rezultat jest wystarczającym powodem do podwyższenia oceny. W zależności od liczby uczniów może to być bardzo pracochłonne dla nauczyciela. Korzyścią jest jednak wykonanie przez ucznia dodatkowej pracy i nauczenie się przez niego czegoś nowego. Dodatkowa praca może polegać na przygotowaniu lekcji zdalnej dla innych uczniów na zadany temat, wtedy uczeń uczy się prezentacji, a rolą nauczyciela jest jedynie tę prezentację uzupełnić.

Można też od razu założyć, że ocena końcoworoczna będzie wypadkową ocen otrzymanych od momentu wybuchu epidemii oraz oceny przyznanej za wykonanie przez ucznia miniprojektu. Jeśli uczeń go nie wykona, to ocena na koniec roku wyliczona zostanie na podstawie ocen dotychczasowych.

Może się też zdarzyć, że uczeń nie zrealizuje miniprojektu samodzielnie - że w pracy nad nim pomoże mu ktoś z rodziny. Musimy jednak optymistycznie założyć, że czas poświęcony na wykonywanie przez niego tej pracy nie jest mimo wszystko stracony, a uczeń i tak sporo się nauczy. Można też pokusić się o wymóg zaprezentowania przez ucznia efektów projektu, co może wpłynąć na większe jego zaangażowanie w pracę nad nim, nie mówiąc o tym, że może być kształcące dla reszty uczniów.

Jak oceniać zdalnie - krok po kroku

Przede wszystkim można teraz oceniać w taki sposób, aby pomóc uczniowi się uczyć, czyli udzielając informacji zwrotnej. Pojawiła się szansa, aby uczniowie zrozumieli, że ocenianie nie polega na wystawianiu stopni, ale oznacza towarzyszenie im w procesie uczenia się.

Zdalnie oceniamy kształtująco

Wróćmy jednak do ocen wyrażanych za pomocą stopni, które wystawiane mają być na koniec roku. Jeśli przekonaliście się do propozycji przedstawionej wcześniej, to przedstawcie ją i omówcie na spotkaniu zdalnym z uczniami. Może to wyglądać w ten sposób:

Proponuję, aby w tym szczególnym roku szkolnym wasza ocena końcowa oparta była przede wszystkim na waszych dotychczasowych osiągnięciach. Otrzymaliście już pewne oceny w postaci stopni, np. stopień na koniec poprzedniego semestru. Te stopnie dotyczą przeszłości. Na ich podstawie mogę każdemu z was zaproponować ocenę na koniec roku. Nadal jednak uczymy się (zdalnie) i poznajemy nowe tematy.
Nie mogę ocenić waszej pracy wykonanej online, dlatego chcę wam zaproponować inne rozwiązanie. Dla osób, które nie są usatysfakcjonowane oceną otrzymaną „za przeszłość", mogę zaproponować wykonanie projektu dotyczącego poznawanych obecnie w sposób zdalny tematów. Jeśli ktoś przedstawi wykonany przez siebie projekt, jego ocena wpłynie na poprawę stopnia na koniec roku. Dla nas wszystkich ocenianie zdalne jest nowością, dlatego również jestem ciekawa waszej opinii i innych propozycji.

Możliwe, że pojawią się inne uczniowskie propozycje, które was przekonają. Byłoby wspaniale, bo takie rozwiązanie buduje partnerstwo w nauczaniu pomiędzy nauczycielem i uczniami, a to owocuje większym zaangażowaniem tych ostatnich i wzięciem przez nich odpowiedzialności za swoją naukę. Jeśli uczniowie przyjmą propozycję, to następnym krokiem będzie opracowanie tematów projektów wraz z kryteriami ich wykonania. W dalszej kolejności trzeba przedstawić te propozycje tematów uczniom, ewentualne zmodyfikować je bądź przyjąć propozycje tematów zaproponowanych przez naszych podopiecznych. Dalszym etapem jest wystawienie uczniom próbnych stopni i przedstawienie ich wraz z prośbą o decyzję, czy akceptują te propozycje, czy też decydują się na poprawę i wykonanie projektu. W kolejnym kroku należy określić termin konsultacji udzielanych uczniom odnośnie do prac nad projektami oraz ustalić sposoby i terminy prezentacji projektów. Samo prezentowanie projektów może również być ważnym elementem nauczania zdalnego. Uczniowie biorący udział w prezentacji mogą zadawać
pytania autorom projektów i w ten sposób uczyć się omawianego tematu.
Artykuł ukazał się się w publikacji „Edukacja w czasach pandemii wirusa COVID-19" wydanej pod redakcją naukową Jacka Pyżalskiego przez EduAkcja Sp. z o.o. Centrum Edukacji Obywatelskiej znalazło się w gronie Partnerów Merytorycznych ebooka.
Należy pamiętać, że ustalone na początku roku zasady oceniania nie są adekwatne w obecnej sytuacji i należy z nich raczej zrezygnować. Każdy z nauczycieli z osobna (a być może większe gremia - np. grono pedagogiczne szkoły) musi ustalić na nowo zasady tego systemu. Nie ma wypróbowanych metod, dlatego mamy szansę na podjęcie własnych decyzji w porozumieniu z uczniami.

# data[].attributes.attachment_link.description
Konieczność nauczania zdalnego spadła na nauczycieli nagle. Dla wielu z nas jest to całkiem nowe doświadczenie. Ocenianie, które jest częścią procesu edukacji, w dobie kształcenia zdalnego przysparza wielu problemów. Władze oświatowe nie zwalniają nas bowiem z obowiązku wystawienia uczniom stopni na koniec roku szkolnego, jednak

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kluczowym wyzwaniem w zakresie organizacji zdalnej edukacji jest koordynacja interakcji pomiędzy uczniami i rodzicami a nauczycielami. W tradycyjnej szkole te relacje strukturyzuje plan lekcji, natomiast w edukacji zdalnej - w dużej mierze realizowanej asynchronicznie - jest to znacznie trudniejsze. Uważamy, że z wyjątkiem bardzo małych szkół dyrektor nie może wziąć odpowiedzialności za skoordynowanie tego obszaru działań całej placówki - zadanie to powinien wziąć na siebie wychowawca klasy.
Jesteśmy przekonani, że to wychowawcy najlepiej powierzyć funkcję koordynatora procesu nauczania - oczywiście w ramach oddziału klasowego, którym się opiekuje. To on najlepiej zna swoich uczniów oraz ich rodziców, wie, które osoby mogą potrzebować dodatkowego wsparcia i na co zwrócić szczególną uwagę w komunikacji z nimi. Wychowawca może być też osobą odpowiedzialną za skoordynowanie
działań innych nauczycieli oraz mieć kontrolę nad tym, ile zadań do wykonania otrzymują uczniowie, a także przeciwdziałać, jeśli są nimi przeciążeni. W praktyce taką funkcję koordynacyjną wychowawca może sprawować poprzez zarządzanie dyskiem w chmurze, gdzie zebrane są wszystkie materiały i zadania przeznaczone do wykonania dla danej klasy.

Najważniejszym zadaniem wychowawcy pozostaje oczywiście utrzymanie relacji z uczniami, dlatego konieczne jest przewidzenie w tygodniowym rozkładzie zajęć czasu na kontakt z nim. Warto, aby zajęcia te odbywały się poprzez komunikator wideo (a przynajmniej audio), tak aby wszyscy uczniowie z danej klasy mieli możliwość zobaczenia się, porozmawiania o tym, co się dzieje wokół nich i o emocjach, które w związku z tym się pojawiają.

Jesteśmy przekonani, że kontakt ucznia z wychowawcą ma tutaj kluczowe znaczenie, dlatego proponujemy, by dochodziło do niego przynajmniej dwa razy w tygodniu - raz na forum całej klasy, a drugi raz np. w mniejszych grupach lub indywidualnie. Kontakty
indywidualne (np. poprzez komunikator internetowy lub telefon) powinny służyć między innymi sprawdzeniu, czy uczniowie radzą sobie z nauką w nowej sytuacji i jak odnajdują nowe rozwiązania organizacyjne zdalnego nauczania.

To wychowawcy w naturalny sposób są linią pierwszego kontaktu z rodzicami - mogą odpowiedzieć na ich pytania, wyjaśnić stosowane przez szkołę metody czy zasięgnąć informacji zwrotnej, po to by następnie przekazać ją innym nauczycielom lub dyrekcji szkoły.

Tak szerokie zarysowanie roli wychowawcy jako pośrednika i koordynatora stanowi duże wyzwanie i może być sporym obciążeniem czasowym dla jednej osoby, warto więc pomyśleć o wsparciu pracy wychowawców poszczególnych klas przez nauczycieli przedmiotowych. Można to realizować na przykład poprzez przypisanie na stałe do tej roli nauczycieli, którzy w czasie kwarantanny nie prowadzą zajęć obowiązkowych (np. plastyka lub zajęcia świetlicowe). Z kolei nauczyciele przedmiotowi niepełniący obowiązku wychowawcy mogą pomagać swoim
kolegom w opracowywaniu zadań z ich przedmiotu dla pozostałych klas. Bardzo istotną pomocą dla wychowawców mogłoby być również wsparcie ze strony szkolnego psychologa lub pedagoga, polegające na przygotowywaniu propozycji scenariuszy lekcji wychowawczych dopasowanych do zdalnej formy interakcji, tak aby uwzględniały szczególne okoliczności, w jakich się obecnie znaleźliśmy. Taka
pomoc znacznie zmniejszyłaby obciążenie wychowawców, a jednocześnie sprawiłaby, że zajęcia prowadzone przez nich w kryzysowej sytuacji odpowiadałyby aktualnym potrzebom uczniów.

Warto pamiętać, że wychowawca może nie mieć odpowiednich kompetencji do zmierzenia się z szeregiem problemów, z którymi obecnie zmagają się jego uczniowie. Kluczowe jest więc zapewnienie w takich przypadkach wsparcia szkolnego psychologa lub pedagoga. Taka osoba powinna pełnić stałe dyżury o określonych porach dnia, ale mieć też możliwość aktywnego wychodzenia z kontaktem do uczniów, zwłaszcza tych wymagających szczególnego wsparcia.

Wsparcie pracy nauczycieli

Motywacje, możliwości, kompetencje, wyposażenie, ale też sytuacja osobista, rodzinna nauczycieli to kluczowe wyznaczniki określające sposób zorganizowania zdalnego nauczania w danej szkole. Pierwszym zadaniem dyrektora jest poznanie i zrozumienie uwarunkowań pracy nauczycieli. Koniecznie trzeba zadbać szczególnie o tych, którzy są w najtrudniejszej sytuacji - nauczycieli opiekujących się własnymi dziećmi, które również muszą teraz wspierać w nauce, a także nauczycieli, którzy nigdy wcześniej nie korzystali z technologii informacyjnych
i komunikacyjnych w pracy dydaktycznej, nie czują się w tym środowisku komfortowo i wszystkiego muszą się dopiero nauczyć. Pamiętajmy też o niepewności i stresie samych nauczycieli, którzy tak jak my czują się zapewne zagrożeni samą pandemią.

Zrozumienie uwarunkowań pracy nauczycieli to pierwszy krok na drodze do stworzenia warunków dla efektywnej edukacji zdalnej, natomiast zorganizowanie dostosowanego do specyficznych potrzeb tej grupy zawodowej wsparcia jest krokiem kolejnym. W szkołach średniej wielkości i dużych nie jest możliwe, by to dyrektor (na którego spadło wiele nowych obowiązków organizacyjnych i zarządczych) wspierał wszystkich nauczycieli bezpośrednio. Warto więc zadbać o to, by kontakt z dyrektorem wesprzeć interakcjami pomiędzy samymi nauczycielami,
ich wzajemnym wsparciem i współpracą - w parach lub małych grupach (np. przedmiotowych).

Proponujemy zatem stałe utrzymywanie kontaktu zdalnego w gronie całej rady pedagogicznej lub - w przypadku większych szkół - przynajmniej jej części. W wielu szkołach sprawdza się rozwiązanie w postaci codziennego wysyłania przez dyrektora szkoły wiadomości mailowej do wszystkich nauczycieli (warto wcześniej ustalić z pedagogami zasadę codziennego sprawdzania poczty o wskazanej
godzinie) oraz krótkich (do 45 minut) spotkań online całej rady pedagogicznej, organizowanych co dwa dni. Takie formy kontaktu zapewniają nauczycielom poczucie wspólnoty, tak niezbędne w sytuacji mierzenia się z nowym wyzwaniem. Działania takie są też okazją dla dyrekcji do zebrania informacji zwrotnej, zweryfikowania, co działa, a co nie działa w nowym systemie i ewentualnego ustalenia zmian.

Równie istotnym elementem wsparcia nauczycieli jest zaaranżowanie pomiędzy nimi współpracy. Warto do niej zachęcać i doceniać jej przejawy. Współpraca nauczycieli w tej nowej sytuacji może dotyczyć zarówno obszaru dydaktyki, jak i technologii - w obu przypadkach motywacją do jej podjęcia powinny być krótkoterminowe korzyści dla wszystkich zaangażowanych stron.

W zakresie dydaktyki warto zachęcać nauczycieli do spotkań w zespołach przedmiotowych i wspólnego wymyślania zadań, które uczniowie mogą następnie wykonywać w domach. Dzięki temu rozwijają swoje kompetencje, realizując przy tym cele ogólne podstawy programowej z danego przedmiotu. Wspólne stworzenie zadań lub wymiana w tym zakresie pomysłów pomiędzy poszczególnymi nauczycielami tego samego przedmiotu może pomóc zaoszczędzić im pracy.

Jeśli zaś chodzi o technologię, to w wielu szkołach sprawdziło się rozwiązanie polegające na wzajemnym uczeniu się obsługi narzędzi edukacji zdalnej przez nauczycieli. Szczególną rolę mogą tutaj odegrać nauczyciele informatyki, ale i prowadzący inne przedmioty mogą podzielić się swoimi umiejętnościami z tego obszaru. Mówiąc o narzędziach, warto przypomnieć nauczycielom i rodzicom, że edukacja zdalna nie jest festiwalem różnorodności tychże - wręcz przeciwnie, im mniej narzędzi stosujemy, tym lepiej (nie tyko nauczyciele, ale też dzieci i rodzice
muszą się ich nauczyć zanim zaczną uczyć się dzięki nim). Warto więc ustalić z nauczycielami, z jakich narzędzi będziemy korzystać jako z podstawowych.

Współpraca pomiędzy nauczycielami i wsparcie ze strony dyrekcji mogą w obecnej sytuacji pomóc szczególnie zagubionym pedagogom, ale na pewno nie załatwi to wszystkich ich problemów i nie sprawi, że zaczną oni z dużą swobodą i pewnością siebie stosować metody, których wcześniej nigdy nie wypróbowywali w pracy z uczniami. Konieczne jest uszanowanie tych ograniczeń - jeśli ktoś nigdy nie posługiwał się ocenianiem kształtującym, trudno wymagać od niego teraz, aby z dnia na dzień porzucił ocenianie za pomocą stopni (nawet jeśli jesteśmy
głęboko przekonani, że jest to zasadne). Podobnie jest z pracą metodą projektu - jeśli nauczyciel nigdy nie czuł się w niej dobrze, nie zastosuje jej teraz. Szanując ograniczenia, warto pozwolić nauczycielom pracować tymi metodami, w których czują się bezpiecznie, a wymagać jedynie, by praca zgodna z ich preferencjami nie obciążała zbytnio uczniów i nie wykluczała tych, którzy mają słabszy dostęp do sprzętu elektronicznego.

Ważnym postulatem w nowej sytuacji jest maksymalne ograniczenie szkolnej dokumentacji. Z informacji docierających ze szkół wynika, że przejście w tryb zdalnego nauczania wymaga od nauczycieli wiele dodatkowej pracy, warto więc na nowo przemyśleć sposób jej dokumentowania. Ważne, aby był on wystarczający dla potwierdzenia realizacji zadań dydaktycznych i - co za tym idzie - wypłaty wynagrodzenia (rozporządzenie nie narzuca dyrektorom w tym zakresie żadnych rozwiązań), ale nie generował przy tym dodatkowej pracy. Zastąpienie kontroli nauczycieli zaufaniem do nich też jest formą wsparcia w obecnej sytuacji.

Współpraca z rodzinami uczniów i uczennic

Współpraca z rodzinami uczniów stała się w dobie pandemii jeszcze ważniejsza niż wcześniej. Zaangażowanie członków rodziny (głównie rodziców) w proces edukacji, szczególnie w przypadku młodszych dzieci, stało się teraz kluczowym i nieodzownym elementem. Płynna komunikacja i porozumienie z rodzicami mogą więc znacznie ułatwić realizację zdalnej edukacji. Warto myśleć o tym już na
początku i tak kierować sytuacją, by nie tylko wiedzieli oni, jak ma dziś wyglądać edukacja ich dzieci, ale też rozumieli, dlaczego wprowadzane są takie, a nie inne rozwiązania.

W wielu szkołach dyrektorzy raz w tygodniu kierują do wszystkich rodziców list - wysyłając go przez dziennik elektroniczny, mailowo lub publikując na stronie szkoły albo na internetowym forum rodziców. To korzystne rozwiązanie. W liście takim wyjaśnić można kluczowe z podejmowanych decyzji, zaprosić do kontaktu i dzielenia się informacją zwrotną, zastrzec, że system będzie podlegał zmianom
w kolejnych tygodniach, zapowiedzieć cotygodniowe ankiety dotyczące działania systemu, ustalić jeden kanał komunikacji z rodzicami (strona WWW, forum, e-dziennik). Z informacji spływających do nas wiemy, że rodzice tego oczekują, ponieważ gubią się w dużej ilości komunikatów przekazywanych im różnymi kanałami.

Dobrym pomysłem jest ustalenie z wychowawcami klas, by również oni raz w tygodniu za pośrednictwem ustalonego wcześniej kanału kontaktowali się z rodzicami swoich uczniów - taka komunikacja pozwoli przekazać podstawowe informacje dotyczące rozwiązań przyjętych dla danej klasy oraz zdać relację z postępów i sytuacji uczniów.
Artykuł ukazał się się w publikacji „Edukacja w czasach pandemii wirusa COVID-19" wydanej pod redakcją naukową Jacka Pyżalskiego przez EduAkcja Sp. z o.o. Centrum Edukacji Obywatelskiej znalazło się w gronie Partnerów Merytorycznych ebooka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Organizacja zdalnego nauczania - rola nauczyciela, wychowawcy oraz rodzin uczniów i uczennic

# data[].attributes.attachment_link.description
Kluczowym wyzwaniem w zakresie organizacji zdalnej edukacji jest koordynacja interakcji pomiędzy uczniami i rodzicami a nauczycielami. W tradycyjnej szkole te relacje strukturyzuje plan lekcji, natomiast w edukacji zdalnej - w dużej mierze realizowanej asynchronicznie - jest to znacznie trudniejsze. Uważamy, że z wyjątkiem bardzo małych

# data[].attributes.headline
Prezentacja na lekcję wychowawczą, może komuś się przyda

# data[].attributes.subject
Prezentacja na lekcję wychowawczą, może komuś się przyda

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak dbać o poczucie własnej wartości? by Agnieszka Wszołek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Jak dbać o poczucie własnej wartości? ✌️ - Personalized

# data[].attributes.body
Neurodydaktyka

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Centrum Edukacji Obywatelskiej | szkolenia i kursy dla nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.title
Blog - Centrum Edukacji Obywatelskiej | szkolenia i kursy dla nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.description
Chcesz na bieżąco otrzymywać informacje o materiałach i inicjatywach Centrum Edukacji Obywatelskiej?

# data[].attributes.headline
Przydatne i do wykorzystania  w pracy                          SCHEMAT LEKCJI ZDALNEJ      

# data[].attributes.subject
Przydatne i do wykorzystania  w pracy                          SCHEMAT LEKCJI ZDALNEJ      

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozwijać inteligencję emocjonalną u dzieci

# data[].attributes.headline
WYBRANE Z PORADNIKA KSZTAŁCENIE NA ODLEGŁOŚĆ

# data[].attributes.subject
WYBRANE Z PORADNIKA KSZTAŁCENIE NA ODLEGŁOŚĆ

# data[].attributes.headline
Mieliśmy przyjemność poznać te panią na EduInnowacjach. O edukacji zdalnej ciekawie moówi Oktawia Gorzeńska

# data[].attributes.subject
Mieliśmy przyjemność poznać te panią na EduInnowacjach. O edukacji zdalnej ciekawie moówi Oktawia Gorzeńska