# data[].attributes.body
Wysłuchaj przemówienia Władysława Gomułki i napisz  w  kilku zdaniach dlaczego wzbudziło ono nadzieję Polaków na pozytywne zmiany w kraju? Pracę w  formie PDF,  WORD lub zdjęcia tekstu odeślij na adres mailowy skrobis19@gmail.com do 3 kwietnia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Przemówienie Władysława Gomułki na wiecu w Warszawie: Plac Defilad, 24 października 1956 roku

# data[].attributes.headline
Temat: Powtórzenie wiadomości z działu IV.

# data[].attributes.subject
Temat: Powtórzenie wiadomości z działu IV.

# data[].attributes.body
Odpowiedz na pytania ze str. 119, w formie PDF, WORD lub zdjęcia tekstu, odeślij na mój adres skrobis19@gmail.com do 3 kwietnia.
PRZYPOMINAM O KONIECZNOŚCI WYKONANIA PREZENTACJI O MNIEJSZOŚCIACH NARODOWYCH!!!

# data[].attributes.body
JESZCZE RAZ przypominam o prezentacji o mniejszościach narodowych !!! Ostateczny termin przesłania prac to poniedziałek (30 marca godz. 12.00). Osoby, które nie prześlą prac, otrzymają OCENĘ NIEDOSTATECZNĄ. Pracę można wysłać również w formacie WORD lub PDF.

# data[].attributes.body
Obejrzyj uważnie film i odpowiedz na pytania:
1. Wymień przejawy tzw."małej stabilizacji".
2. Jaki tygodnik kazał zamknąć Gomułka?
3. Wymień osiągnięcia rządów Gomułki (polityka wewnętrzna i zagraniczna)
4. Co sprowadził syn Gomułki do Polski?
5. Kto napisał List Otwarty do partii? Co zawierał?
6. Wymień 2 współpracowników Jacka Kuronia?
7. Kim byli komandosi? Jakiego byli pochodzenia?
8. Kim byli partyzanci?
9. Co wydarzyło się w marcu 1968 roku? Kogo  oskarżono o wywołanie zamieszek?
10.Wymień kilka produktów, które zdrożały w grudniu 1970 roku.
11. Co wydarzyło się 17 grudnia 1970 roku?
12. Jak nazywała się jedna z ofiar grudnia?
13. Kto przejął władzę po Władysławie Gomułce?
ODPOWIEDZI NA PYTANIA ODEŚLIJ NA MÓJ ADRES MAILOWY DO 6 KWIETNIA!!! ZA ZADANIE BĘDZIE OCENA!

# data[].attributes.attachment_link.title
Gomułka - mała stabilizacja, marzec 68, wybrzeże 70

# data[].attributes.body
Napisz prasówkę (1 informacja z kraju, 1 ze świata) i wraz ze swoim komentarzem odeślij na mój adres (do 6 kwietnia).

# data[].attributes.headline
WOS                                    Temat : Państwo i demokracja.  

# data[].attributes.subject
WOS                                    Temat : Państwo i demokracja.  

# data[].attributes.body
Przeczytaj temat str.122 - 125, odpowiedz na pytania:
1. Czym jest państwo?
2. Wymień cechy państwa.
3. Wymień funkcje państwa.
4. Wymień 3 rodzaje ustrojów politycznych, krótko opisz każdy z nich; podaj po 1 przykładzie państwa (np. totalitaryzm - III Rzesza pod rządami Hitlera), itd.
5. Wyjaśnij czym różni się demokracja bezpośrednia od pośredniej.
Odpowiedzi odeślij na mój adres mailowy do środy (8 kwietnia).

# data[].attributes.body
Temat: PRL w latach 1956 - 1970, c.d.
Wysłuchaj na YouTube dwóch interpretacji pieśni "Ballada o Janku Wiśniewskim" w wykonaniu Krystyny Jandy i Kazika Staszewskiego. Napisz, o jakich wydarzeniach mowa. Kim był tytułowy "Janek Wiśniewski"?

Która interpretacja bardziej Ci się podoba?
Odpowiedź odeślij na mój adres mailowy.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem lekcji (str. 193 - 197). Możesz również przeczytać lekcję z e-podręcznika.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W połowie 1976 r. władze próbowały zrównoważyć rynek przez podniesienie cen. Szybko jednak z tego zrezygnowały ze względu na gwałtowny opór społeczny, najostrzejszy w Radomiu i Ursusie. Podwyżki cofnięto, a niedobór mięsa uzupełniono importem, sfinansowanym kolejnymi kredytami. Choć sytuacja gospodarcza się pogarszała, w państwowych mediach (np. w „Głosie Szczecińskim") wciąż pisano o sukcesach i przekraczaniu przez fabryki ustalonych planów produkcyjnych.

Przemysłowy hurraoptymizm

Po kilku latach kosztownych inwestycji przemysłowych okazało się, że również z tego powodu zadłużenie kraju rośnie w zastraszającym tempie. Optymistyczne plany zakładały, że budowane na kredyt fabryki szybko uruchomią produkcję towarów na tyle atrakcyjnych, że bez trudu znajdą one nabywców na rynkach zachodnich. Dzięki temu zarobione na ich sprzedaży dolary pozwolą spłacić zadłużenie. W tym czasie powstały m.in.: Huta Katowice, Fabryka Samochodów Małolitrażowych w Bielsku‑Białej i Tychach, Port Północny. Wybrane inwestycje prezentuje poniższa ilustracja interaktywna.

Infografika przedstawiająca mapę. Na mapie zaznaczono kilka sztandarowych inwestycji realizowanych w czasie rządów Edwarda Gierka.

Tymczasem okazało się, że większość planów była nierealistyczna. Fabryki budowano dłużej, niż pierwotnie zakładano. Koszt ich postawienia i wyposażenia oraz uruchomienia produkcji był znacznie wyższy, niż obliczano. Do tego produkowane towary nie były już tak nowoczesne i atrakcyjne - zwłaszcza dla wybrednego konsumenta zachodniego - jak się wydawało w momencie zakupu licencji. Inwestowano w tańsze, ale od początku nieco przestarzałe technologie, przez co potem trudno było eksportować towary i zarabiać na nich dolary. Kraj stopniowo pogrążał się w pułapce zadłużeniowej.

Kryzys w rolnictwie

W równie opłakanym stanie znalazło się polskie rolnictwo. W latach 1976-1980 światowa produkcja rolna zmniejszyła się o 11,4 proc. Jednak na sytuacji polskiego rolnictwa zaciążyła przede wszystkim polityka państwa, które ze względów politycznych ponownie zaczęło faworyzować PGR‑y i spółdzielnie produkcyjne. Nadal pokutował pogląd, że indywidualne gospodarstwa rolne są sprzeczne z ideologią komunistyczną. Podczas oficjalnych uroczystości (jak na zdjęciu poniżej) podkreślano rolę państwowych gospodarstw w osiąganiu zakładanej produkcji rolnej.

W sytuacji niedostatku środków produkcji to właśnie rolnikom indywidualnym w pierwszej kolejności utrudniano dostęp do maszyn, pasz i nawozów. Tymczasem dyskryminowane gospodarstwa chłopskie uzyskiwały lepsze wyniki mimo czterokrotnie niższej mechanizacji oraz trzykrotnie niższego zużycia pasz i nawozów sztucznych. Redukując akurat ten sektor rolnictwa, władze przyczyniły się do spadku łącznej produkcji rolnej i dodatkowych kłopotów z zaopatrzeniem w żywność.

Polska w pułapce zadłużenia

Trudności w spłacaniu kredytów zaciągniętych na Zachodzie pogłębiało też funkcjonowanie polskiej gospodarki w dwóch strefach walutowych. W wymianie handlowej z krajami zachodnimi obowiązywał dolar, natomiast z tymi należącymi do RWPG - tzw. rubel transferowy. Kurs tego ostatniego w 1975 r. ustalono na sztywnym i nierealnym poziomie wynoszącym 1 dolar = 0,62 rubla. Dla polskiej gospodarki oznaczało to duże straty, a przede wszystkim pogłębiało niedobór dolarów niezbędnych do spłacania kredytów. Przykładem dobrze ilustrującym tę sytuację jest budowa okrętów na eksport do Związku Sowieckiego. Część ich specjalistycznego wyposażenia kupowano na Zachodzie, płacąc za nie dolarami. Następnie gotowe jednostki sprzedawano do ZSRS i innych krajów RWPG za ruble transferowe - ze stratą. W dodatku coraz więcej zagranicznej waluty przeznaczano na spłacanie zaciągniętych kredytów. Wykres pokazuje, jaki procent wpływów z eksportu Polska przeznaczała na spłatę odsetek od zaciągniętych kredytów. Jak widać, pod koniec rządów Edwarda Gierka wszystkie zarobione na Zachodzie pieniądze były przeznaczane na ten cel.

Wykres przedstawiający poziom obciążenia wpływów z eksportu dewizowego kosztami obsługi zadłużenia zagranicznego [%]

W latach 1971-1975 na inwestycje przeznaczano 55 proc. kredytów, 30 proc. szło na zakup surowców i materiałów, a 15 proc. na import towarów konsumpcyjnych. Natomiast w drugiej połowie dekady więcej pieniędzy z kredytów wydawano na zakup zbóż i pasz oraz obsługę narastającego długu. Koszty obsługi zadłużenia zagranicznego rosły (patrz wykresy poniżej). Pod koniec lat 70. zaczęło brakować możliwości uzyskania nowych kredytów niezbędnych do obsługi bieżącego zadłużenia.

Nadmierne zadłużenie, nieracjonalne wykorzystanie kredytów oraz nietrafione inwestycje stały się głównymi przyczynami kryzysu gospodarczego, w jakim Polska znalazła się na początku lat 80. XX w.

Słownik

różnica między eksportem a importem danego kraju

wartość wytworzona przez społeczeństwo w wyniku działalności produkcyjnej w pewnym okresie, stanowiący różnicę między wartością uzyskanej produkcji a wartością zużytych na jej wytworzenie środków rzeczowych

Państwowe Gospodarstwa Rolne (PGR)

gospodarstwo rolne, którego właścicielem jest państwo; PGR‑y były w Polsce formą socjalistycznej własności ziemskiej w latach 1949-1993

międzynarodowa jednostka rozrachunkowa, stosowana w rozliczeniach wzajemnych krajów należących do RWPG, wprowadzona w 1964 r., a zlikwidowana w 1991 r.

jedna z form socjalistycznej gospodarki w rolnictwie, będąca pozornie dobrowolnym zrzeszeniem rolników w krajach realnego socjalizmu

osoba odpowiedzialna za opracowanie planów dotyczących gospodarki narodowej lub prognoz gospodarczych przedsiębiorstwa

Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, organizacja powołana w 1949 r. w Moskwie, której zadaniem było koordynowanie współpracy gospodarczej państw należących do bloku komunistycznego i podporządkowanych ZSRS

sytuacja, w której dane państwo - aby móc spłacać odsetki od zaciągniętych kredytów - zmuszone jest do dalszego zwiększania zadłużenia; konsekwencją wejścia w pułapkę zadłużenia jest dezorganizacja gospodarki, wzrost inflacji, a także spadek wiarygodności państwa i obniżenie jego wiarygodności na świecie

stosunek płacy nominalnej (a więc pensji otrzymywanej przez pracownika) do przeciętnego poziomu cen dóbr i usług konsumpcyjnych; wskazuje, ile produktów i usług można za nią kupić

Słowa kluczowe

Edward Gierek, zadłużenie, kryzys, gospodarka, PRL, socjalizm, komunizm, kredyty, przemysł, rolnictwo, płaca realna

# data[].attributes.attachment_link.description
W połowie 1976 r. władze próbowały zrównoważyć rynek przez podniesienie cen. Szybko jednak z tego zrezygnowały ze względu na gwałtowny opór społeczny, najostrzejszy w Radomiu i Ursusie. Podwyżki cofnięto, a niedobór mięsa uzupełniono importem, sfinansowanym kolejnymi kredytami. Choć sytuacja gospodarcza się pogarszała, w państwowych mediach (np.

# data[].attributes.body
Na str. 125 podręcznika znajduje się ramka z tytułem OKIEM NASTOLATKA. Przeczytaj pytania i zastanów się, jakich udzieliłbyś odpowiedzi. Nie musisz ich zapisywać.

# data[].attributes.headline
PRZYPOMINAM O ZALEGŁYCH ZADANIACH Z HISTORII I PRASÓWKACH Z WOS.

# data[].attributes.subject
PRZYPOMINAM O ZALEGŁYCH ZADANIACH Z HISTORII I PRASÓWKACH Z WOS.

# data[].attributes.body
Na podstawie tekstu z tematu "Państwo i demokracja" odpowiedz na pytania 4, 6 i 7 ze strony 127 podręcznika.

# data[].attributes.body
Na podstawie przeczytanego tekstu i załączonego filmiku, odpowiedz na pytania:
1. W jaki sposób Edward Gierek chciał sfinansować plan podniesienia rozwoju gospodarczego kraju? Dlaczego to się nie udało?
2. Jakie produkty stały się symbolami społeczeństwa socjalistycznego czasów Gierka? (np. coca - cola), itd.
3. Wytłumacz skróty:
a) PRG
b) RWPG
4. Czym były Peweksy?
5. Jaki medal otrzymał od Edwarda Gierka Leonid Breżniew?
6. Na podstawie załączonego filmiku i podręcznika napisz na czym polegała "propaganda sukcesu" czasów Edwarda Gierka?
https://www.youtube.com/watch?v=myujiZWzteA

# data[].attributes.body
Obejrzyj zamieszczony filmik, w zeszycie odpowiedz na pytanie: na czym polega trójpodział władz w państwie demokratycznym? Odpowiedzi możesz poszukać również w podręczniku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trójpodział władzy - dlaczego jest solidną podstawą dobrego ustroju?

# data[].attributes.body
Wykonaj zadania ze strony 84 - 87 zeszytu ćwiczeń, zdjęcie ćwiczeń odeślij na mój adres do piątku /24 kwietnia/.

# data[].attributes.body
Przypominam o zadaniu o Władysławie Gomułce z 31 marca! Należało je odesłać do mnie do 6 kwietnia!!!. Proszę Wszystkich, którzy tego nie zrobili o jak najszybsze przesłanie zadania. Jest na ocenę!

# data[].attributes.body
Obejrzyj filmik edukacyjny, odpowiedz na zawarte w nim pytania, odpowiedzi odeślij na mój adres mailowy (podobnie pytanie z poprzedniego tematu) do 24 kwietnia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wybory do sejmu i senatu - film edukacyjny NOWA ERA

# data[].attributes.body
Odpowiedz do zeszytu na pytania 1,2,4,8,14 ze str. 200 podręcznika. Odpowiedzi odeślij na mój adres do 29 kwietnia (środa).

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z treścią podręcznika na str. 136-137, odpowiedz na pytania:
1. Kto w Polsce ma inicjatywę ustawodawczą?
2. Gdzie trafia projekt ustawy?
3. Jaka jest rola Senatu w procesie tworzenia ustawy?
4. Kto podpisuje ustawę? Gdzie może ją skierować?
5. Kto ma prawo zgłosić weto?
5. Gdzie publikuje się ustawę?

# data[].attributes.headline
Temat: Początki opozycji demokratycznej w Polsce.

# data[].attributes.subject
Temat: Początki opozycji demokratycznej w Polsce.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem z podręcznika (str.202 - 206), przepisz do zeszytu notatkę z lekcji, którą znajdziesz poniżej (cztery punkty).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Kryzys społeczno-gospodarczy w 1976 r.

a. po pierwszych korzystnych latach rządów Edwarda Gierka sytuacja gospodarcza zaczęła się pogarszać.

b. władze podjęły decyzję o znacznych podwyżkach cen na niektóre towary

c. reakcją na podwyżkę cen były strajki, które wybuchły 25 VI 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku

d. do stłumienia protestów władze skierowały Zmotoryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej ( ZOMO)

e. uczestników protestów dotknęły represje

f. zapadła natychmiastowa decyzja o wstrzymani podwyżek

g. na towary, których brakowało, władze wprowadziły kartki

2. Organizacja pomocy dla represjonowanych robotników

a. w 1976 r. został utworzony Komitet Obrony Robotników ( KOR)

b. KOR został utworzony przez 14 działaczy, m.in.: Jana Józefa Lipskiego, Jacka Kuronia i Antoniego Macierewicza

- organizowanie pomocy materialnej dla robotników zwolnionych z pracy

- organizowanie pomocy prawnej dla sądzonych robotników

- wydawanie „Biuletynu Informacyjnego KOR" oraz pisma „Robotnik"

d. w 1977 r. został zamordowany współpracownik KOR, student Stanisław Pyjas

3. Kształtowanie się opozycji

a. w 1977 r. Komitet Obrony Robotników przekształcił się w Komitet Samoobrony Społecznej „KOR" (KSS „KOR")

b. w 1977 r. powstał Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela ( ROPCiO)

c. w 1978 r. powstały Wolne Związki Zawodowe ( WZZ) - m.in. Andrzej Gwiazda, Anna Walentynowicz

e. działalność Ruchu Młodej Polski - Aleksander Hall

4. Znaczenie pontyfikatu Jana Pawła II dla społeczeństwa polskiego

a. 16 X 1978 r. kardynał Karol Wojtyła został wybrany na papieża i przyjął imię Jana Pawła II

b. wybór Polaka na papieża został przyjęty przez polskie społeczeństwo z ogromnym entuzjazmem

c. w czerwcu 1979 r. odbyła się pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski

# data[].attributes.attachment_link.title
Materiały do nauki historii i wiedzy o społeczeństwie

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Kryzys społeczno-gospodarczy w 1976 r. a. po pierwszych korzystnych latach rządów Edwarda Gierka sytuacja gospodarcza zaczęła się pogarszać. b. władze podjęły decyzję o znacznych podwyżkach cen na niektóre towary c. reakcją na podwyżkę cen były strajki, które wybuchły 25 VI 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku d.

# data[].attributes.body
Obejrzyj filmiki, odpowiedz w zeszycie na pytanie: W jaki sposób wybieramy Prezydenta w Polsce; jakie są kompetencje Prezydenta RP?

# data[].attributes.headline
Temat: Początki opozycji demokratycznej w Polsce.

# data[].attributes.subject
Temat: Początki opozycji demokratycznej w Polsce.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałem "Czerwiec '76"(przeczytaj lub wysłuchaj w wersji audio), odpowiedz do zeszytu na pytania:
1. Dlaczego robotnicy w czerwcu '76 roku rozpoczęli strajki i demonstracje? W jakich miastach?
2. Czym był KOR?
3. Czym były "ścieżki zdrowia"?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Projekt

Podzielcie klasę na grupy. Zadaniem każdej będzie odnalezienie osoby, która pamięta jeden z kryzysów w historii PRL: Czerwiec '56, Marzec '68, Grudzień '70, Czerwiec '76, Sierpień '80 lub Grudzień '81. Może to być świadek historii pamiętający obrady Okrągłego Stołu i wybory z 4 czerwca 1989 r. Oczywiście nie wszystkim uda się dotrzeć do uczestników wydarzeń, jednak na pewno odnajdziecie ludzi, którzy z jakichś powodów szczególnie zapamiętali ten czas. Porozmawiajcie z rodzicami, dziadkami, a także ich znajomymi o tym, jak wspominają te lata. Przygotujcie pytania, które skłonią do wspomnień i refleksji o historii tamtych lat.
Spiszcie lub nagrajcie relacje i przedstawcie w klasie. A może warto zorganizować w szkole spotkanie ze świadkiem historii z okazji rocznicy tamtych wydarzeń?

W państwach niedemokratycznych, a takim krajem była Polska przed rokiem 1989, konfliktów nie rozwiązywano, ale tłumiono siłą. Władza wysyłała przeciwko bezbronnym ludziom milicję i wojsko.
Pierwszym dużym buntem społecznym w czasach PRL był protest robotników w Poznaniu. Ogromne wydatki na zbrojenia, zbyt wygórowane normy produkcji, spadek zarobków, przy jednoczesnym wzroście cen podstawach produktów spożywczych - wszystko to spowodowało niezadowolenie robotników z zakładów im. Józefa Stalina (wcześniej H. Cegielskiego). 28 czerwca 1956 r. rozpoczęli oni pochód w stronę centrum miasta, po drodze przyłączali się robotnicy z innych fabryk.

Pochód liczący około 100 tys. osób śpiewał pieśni religijne i wznosił hasła: „Żądamy chleba", „Precz z komunistami", „My chcemy Boga", „Żądamy religii w szkołach", „Precz z Moskalami".
Demonstranci opanowali budynki władz miejskich i Komitet Wojewódzki PZPR oraz zajęli więzienie. Z magazynu więziennego oraz ze Studium Wojskowego protestujący wynieśli broń, z której strzelali w stronę oblężonego budynku Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Rozpoczęła się krwawa walka. Początkowo demonstranci mieli przewagę, spalili kilkadziesiąt czołgów (obrzucili je butelkami z benzyną), ale szybko zostali spacyfikowani. Do Poznania wkroczyło ponad 10 tys. żołnierzy, którzy dysponowali ok. 300 czołgami oraz transporterami opancerzonymi i innymi rodzajami broni. W trakcie walk ulicznych, a potem pacyfikacji miasta, śmierć poniosło około 75 osób (dokładna liczba do dziś nie została ustalona), a według różnych źródeł od 500 do 800 zostało rannych.

Następnego dnia premier Józef Cyrankiewicz wygłosił przemówienie radiowe, w którym groził: „Każdy prowokator czy szaleniec, który odważy się podnieść rękę przeciw władzy ludowej, niech będzie pewien, że mu tę rękę władza odrąbie".
Zdaniem historyków poznański czerwiec doprowadził do zmian politycznych w Polsce w październiku 1956 r. Na czele PZPR stanął wówczas Władysław Gomułka, wypuszczono wielu więźniów politycznych, w tym kardynała Stefana Wyszyńskiego.

W marcu 1968 roku rozpoczęli protest warszawscy studenci po tym, jak władze zakazały wystawiania „Dziadów" Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka.
W trakcie spektaklu padały antyrosyjskie okrzyki przyjmowane z aplauzem przez publiczność. Po ostatnim przedstawieniu „Dziadów" studenci utworzyli pochód i przemaszerowali z Teatru Narodowego pod pomnik Mickiewicza, domagając się dalszych przedstawień. Protestujący żądali zniesienia cenzury.

W wielu miastach Polski studenci zaczęli zbierać podpisy pod petycją do Sejmu, protestując przeciwko zakazowi przedstawień.
Po kilku dniach niektórzy uczestnicy manifestacji zostali zatrzymani, a dwóch studentów wyrzucono z uczelni. 8 marca 1968 zorganizowano na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego wiec w obronie represjonowanych i relegowanych kolegów. Milicja brutalnie rozpędziła protestujących, a kilkudziesięciu młodych ludzi, m.in. Jacek Kuroń i Karol Modzelewski, zostało aresztowanych. W następnych dniach odbyły się wiece na wielu uczelniach w całej Polsce. Protestujący domagali się ustalenia odpowiedzialności za brutalną akcję MO, a także ograniczenia cenzury i respektowania wolności słowa. Na Uniwersytecie i na Politechnice Warszawskiej rozpoczęto strajk okupacyjny, po trzech dniach jednak zakończony wobec groźby rozwiązania uczelni. Według władz PZPR inspiratorami zajść były osoby pochodzenia żydowskiego.

Buntownicy pozostali jednak osamotnieni, nie udało im się nakłonić do protestów robotników z wielkich zakładów.
Władze brutalnie rozprawiły się z protestującymi, na kilku uczelniach zamknięto całe wydziały, tysiące studentów skierowano do służby wojskowej. Wiele osób w wyniku nagonki antysemickiej musiało wyjechać z kraju.
Doświadczenie Marca '68 było jednym z najważniejszych czynników kształtujących opozycję lat 80‑tych.

14 grudnia 1970 r. w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk wywołany ogłoszonymi dwa dni wcześniej podwyżkami cen artykułów pierwszej potrzeby, zwłaszcza żywności. Rozpoczął on falę protestów i manifestacji ulicznych, które objęły większość Wybrzeża.
Najtragiczniejsze zdarzenia miały miejsce w Gdyni, gdzie 17 grudnia wojsko bez ostrzeżenia otworzyło ogień w stronę idących do pracy robotników. Zginęło kilkadziesiąt osób. Doszło do gwałtownych starć kilku tysięcy robotników z oddziałami milicji i wojska. Do zamieszek doszło też w Szczecinie, stoczniowcy spalili budynek Komitetu Wojewódzkiego PZPR. 18 grudnia strajkowały już największe zakłady w Gdańsku, Gdyni, Słupsku, Elblągu i Szczecinie.

Symbolem tych wydarzeń stała się śmierć młodego robotnika - Zbyszka Godlewskiego, który zginął od serii z karabinu maszynowego.
Jego ciało koledzy położyli na drzwiach i nieśli do budynku Miejskiej Rady Narodowej. Wkrótce po masakrze inżynier Krzysztof Dowgiałło napisał „Balladę o Janku Wiśniewskim". Nie znał prawdziwego nazwiska poległego, więc wybrał popularne imię i nazwisko. O tragicznych wydarzeniach Grudnia 1970 roku opowiada film „Czarny czwartek" w reż. Antoniego Krauze, motywem przewodnim filmu jest „Ballada o Janku Wiśniewskim" w wykonaniu Kazika Staszewskiego.

Robotniczy protest doprowadził do zmiany ekipy rządzącej, pierwszym sekretarzem PZPR został Edward Gierek.
W telewizyjnym przemówieniu odciął się od decyzji poprzedniego kierownictwa partii i obiecał poprawę sytuacji materialnej. Zdaniem Gierka nie był to robotniczy protest, ale działania „wrogów socjalizmu" i dlatego musiały spotkać się z tak zdecydowaną reakcją. Kolejne lata dziejów PRL do czasu powstania „Solidarności" historycy określają „dekadą Gierka".

25 czerwca 1976 r. kilkadziesiąt tysięcy osób w ok. 97 zakładach pracy rozpoczęło strajki i demonstracje uliczne.
Bezpośrednią przyczyną protestów była zapowiedziana poprzedniego dnia w Sejmie przez premiera Piotra Jaroszewicza drastyczna podwyżka cen artykułów żywnościowych (m.in.: mięso i ryby - 69%, nabiał - 64%, ryż - 150%, cukier - 90%). Nazajutrz w Radomiu, Ursusie i Płocku doszło do pochodów i demonstracji zakończonych starciami z milicją i ZOMO (Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej). Najbardziej zacięte walki uliczne miały miejsce w Radomiu. Strajkowali robotnicy w wielu fabrykach na terenie całej Polski.

Ekipa Edwarda Gierka wycofała się z podwyżek, ale postanowiła zastraszyć protestujących. Władze rozpoczęły brutalne represje. Zatrzymanych robotników przepuszczano przez tzw. „ścieżki zdrowia", czyli szpaler bijących pałkami milicjantów. W pokazowych procesach skazywano ludzi na wieloletnie więzienie i wysokie kary pieniężne.
Po tych wydarzeniach powstał Komitet Obrony Robotników (KOR), jawna organizacja opozycyjna sprzeciwiająca się polityce władz i niosąca pomoc prawną i finansową represjonowanym uczestnikom protestu w Ursusie, Radomiu i Płocku. Dzięki działalności KOR możliwe były zmiany w 1980 roku. Niestety kryzys ekonomiczny w kraju pogłębiał się, władze Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zdecydowały o wprowadzeniu kartek na zakup cukru. Od tego momentu aż do 1989 roku PRL miała być „krajem kartek".

Druga połowa lat siedemdziesiątych w PRL to narastający kryzys gospodarczy i niezadowolenie społeczeństwa z realiów państwa komunistycznego.
Wybór Polaka, kardynała Karola Wojtyły, na papieża w październiku 1978 r. oraz jego pielgrzymka do ojczyzny w czerwcu 1979 r. obudziły nadzieje społeczeństwa na zmiany. Historyk Andrzej Paczkowski napisał o tych czasach, że „Polacy klękając przed papieżem, zarazem wstawali z kolan". Rok później wybuchły strajki, które zmieniły bieg historii i były początkiem końca komunizmu w Europie. Bezpośrednią przyczyną protestów w sierpniu 1980 roku stały się podwyżki cen, które wywołały strajki w największych zakładach produkcyjnych w całej Polsce. 14 sierpnia przerwano pracę w Stoczni Gdańskiej. Poza postulatami ekonomicznymi zażądano przywrócenia do pracy usuniętych za działalność związkową Anny Walentynowicz i Lecha Wałęsy.

Powstał wówczas Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS), na czele którego stanął Wałęsa. Komitet sformułował 21 postulatów dotyczących m.in. zgody na powołanie niezależnych od partii Wolnych Związków Zawodowych, zagwarantowania prawa do strajku, uwolnienia więźniów politycznych.
18 sierpnia strajk rozpoczął się w Szczecinie, gdzie także utworzono Międzyzakładowy Komitet Strajkowy kilkudziesięciu zakładów pracy. Władze wycofywały się z podwyżek, ale nie chciały wyrazić zgody na postulaty polityczne. Na całym Wybrzeżu rozpoczął się strajk generalny. Robotników wsparli intelektualiści, m.in. Tadeusz Mazowiecki, Bronisław Geremek, Andrzej Wielowieyski. Doradzali oni działaczom „Solidarności" w kwestiach prawnych i ekonomicznych, ale decyzje podejmowali strajkujący robotnicy.

31 sierpnia 1980 r. nastąpiła historyczna chwila: Lech Wałęsa w imieniu wszystkich strajkujących pracowników podpisał porozumienie z Komisją Rządową.
Władze zgodziły się na realizację 21 postulatów, w tym na zarejestrowanie ogólnopolskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność". Kolejne postulaty miały również charakter polityczny. Robotnicy domagali się przestrzegania zawartego w konstytucji PRL prawa do wolności słowa oraz dostępu do kontrolowanych przez partię mediów. Strajkujący żądali też zaprzestania represji wobec osób prześladowanych za przekonania. Następnego dnia robotnicy wrócili do pracy.
Sierpień '80 to pierwszy konflikt społeczny w czasach PRL, w którym komuniści nie użyli siły. Jedną z przyczyn był fakt, że dziesięć milionów Polaków działało wówczas w NSZZ Solidarność.
Porozumienie z władzą okazało się jednak kruche. „Karnawał Solidarności" trwał tylko szesnaście miesięcy. 13 grudnia 1981 r. władza rozprawiła się z NSZZ „Solidarność", ogłaszając stan wojenny. O tych wydarzeniach opowiada film Andrzeja Wajdy „Człowiek z żelaza".

Konflikty po podpisaniu w 1980 roku porozumień sierpniowych i zarejestrowaniu NSZZ „Solidarność" nie ustały.
Brakowało żywności, artykułów higienicznych, obuwia, benzyny. Nawet wprowadzenie kartek niemal na wszystko nie poprawiło sytuacji. Przez cały rok 1981 wybuchały protesty, strajkowały zakłady pracy, wyższe uczelnie, komunikacja miejska. Najważniejsze funkcje w państwie objął gen. Wojciech Jaruzelski, który był I sekretarzem PZPR, premierem i ministrem obrony narodowej. Władze komunistyczne w największej tajemnicy przygotowywały wprowadzenie stanu wojennego. 12 grudnia 1981 roku przed północą rozpoczęły się aresztowania działaczy „Solidarności". Był to przewrót wojskowy.

W ciągu kilku dni w więzieniach i w specjalnych ośrodkach internowano ponad sześć tysięcy osób.
Zawieszono działalność organizacji społecznych, ograniczono swobodę poruszania, wprowadzono godzinę milicyjną, kontrolowano rozmowy telefoniczne i korespondencję. Zakazano organizacji manifestacji i strajków, zmilitaryzowano zakłady przemysłowe. Do ogromnej operacji wojskowo‑policyjnej skierowano 80 tys. żołnierzy, 30 tys. milicjantów, zomowców i esbeków (SB - Służba Bezpieczeństwa). Po raz pierwszy od czasu II wojny światowej użyto tak wielkich sił do zdławienia opozycji. Historycy często te wydarzenia nazywają wojną polsko‑jaruzelską.

13 grudnia rano, zamiast programu dla dzieci w telewizji, Polacy mogli oglądać przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, wcielającego się w rolę obrońcy „ojczyzny, która znalazła się nad przepaścią".
Generał przedstawił działania opozycji i „Solidarności" jako „jawne dążenie do całkowitego rozbioru socjalistycznej polskiej państwowości".
Pozostali na wolności działacze „Solidarności" odpowiedzieli na wprowadzenie stanu wojennego strajkami, ale były one łamane przez specjalne jednostki milicji, ZOMO i wojska.
Do najbardziej tragicznych wydarzeń doszło 16 grudnia 1981 r. w kopalni „Wujek", gdzie do protestujących strzelano z broni palnej. Zginęło dziewięciu górników, kilkudziesięciu zostało rannych.

Mimo determinacji władze komunistyczne nie zdołały pokonać ludzi „Solidarności". Wielu działaczy już w podziemiu organizowało opór.
Wydawano tysiące niezależnych publikacji, nadawało radio „Solidarność", działały niezależne teatry, organizowano pomoc dla rodzin internowanych działaczy. Stan wojenny zniesiono 22 lipca 1983 roku.
Przywódca „Solidarności" - Lech Wałęsa - jesienią 1983 otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla i stał się symbolem walki o wolną Polskę i prawa człowieka.
Można powiedzieć, że „Solidarność" w grudniu 1981 r. przegrała bitwę, aby osiem lat później wygrać wojnę.

W roku 1988 rozpoczęła się kolejna fala protestów. Strajkowały górnośląskie kopalnie, port w Szczecinie, a potem Stocznia Gdańska.
Żądano ponownego zalegalizowania „Solidarności". Konflikt narastał, sytuacja ekonomiczna kraju była niezwykle dramatyczna. Po raz pierwszy w historii PRL postanowiono rozwiązać konflikt społeczny nie przy użyciu siły, ale w drodze negocjacji. Obie strony: władze PRL, a z drugiej strony opozycja solidarnościowa i przedstawiciele Kościoła, rozpoczęli 6 lutego 1989 roku obrady przy okrągłym stole.

Wynegocjowano między innymi ponowną rejestrację NSZZ „Solidarność", wolne wybory do Senatu i w 35 proc. do Sejmu, a także utworzenie urzędu prezydenta.
Porozumienie przy okrągłym stole zapoczątkowało demokratyczne przemiany nie tylko w Polsce, ale i w całym bloku państw kontrolowanych przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Strona rządowa sądziła, że dzięki reglamentowaniu wolności uda jej się utrzymać władzę. Wybory 4 czerwca 1989 roku i następne miesiące pokazały, jak bardzo się myliła.

# data[].attributes.attachment_link.description
Podzielcie klasę na grupy. Zadaniem każdej będzie odnalezienie osoby, która pamięta jeden z kryzysów w historii PRL: Czerwiec '56, Marzec '68, Grudzień '70, Czerwiec '76, Sierpień '80 lub Grudzień '81. Może to być świadek historii pamiętający obrady Okrągłego Stołu i wybory z 4 czerwca 1989 r.

# data[].attributes.body
Obejrzyj załączony materiał. Odpowiedz do zeszytu na pytania 2 ze str.144 i 10 ze str. 145 podręcznika.

# data[].attributes.body
Obejrzyj załączony filmik o sierpniu '80 roku. Napisz w zeszycie czego domagali się strajkujący robotnicy w tzw. 21 postulatach? Jakie były główne postacie tych wydarzeń?
PROSZĘ PRZESŁAĆ NOTATKĘ Z WTORKU!!

# data[].attributes.attachment_link.title
Sierpeń 1980 - co się wtedy działo w Polsce? | Onet100

# data[].attributes.body
Jeden chyba znacie...

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z poniższym materiałem, spróbuj zrobić zadania on - line, przepisz do zeszytu w formie notatki fragment "Zapamiętaj".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy przede wszystkim kontrola zgodności obowiązujących w Polsce źródeł prawa z Konstytucją (ustaw, umów międzynarodowych, rozporządzeń). Idea kontroli konstytucyjności prawa opiera się na założeniu, że jest ono systemem hierarchicznym, czyli że akty prawne niższego rzędu nie mogą zawierać przepisów sprzecznych z tymi, które zawarto w aktach wyższego rzędu. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne. Akt niezgodny z Konstytucją przestaje obowiązywać albo w momencie ogłoszenia orzeczenia, albo w terminie określonym przez Trybunał.

Zgodnie z Konstytucją RP, każdy czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, może wnieść skargę konstytucyjną dotyczącą zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na którego mocy sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach, prawach lub obowiązkach.
Do zadań Trybunału Konstytucyjnego należy też:
We współczesnych demokracjach odpowiedzialność konstytucyjna jest, obok politycznej, najważniejszą formą odpowiedzialności władzy wykonawczej. Jest to odpowiedzialność za naruszenie prawa, inicjowana przez parlament, ale ponoszona przed organem władzy sądowniczej. W Polsce jest nim Trybunał Stanu.
Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą między innymi:

Prezydent RP - za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa;

Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów - za naruszenie Konstytucji lub ustaw, a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem;

posłowie i senatorowie - za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego oraz nabywania tego majątku.

Utrata biernego i czynnego prawa wyborczego (na okres od 2 do 10 lat).

Trybunał Stanu wymierza kary przewidziane w ustawach karnych.

Zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji publicznych (na okres od 2 do 10 lat).

Utratę wszystkich lub niektórych orderów i odznaczeń.

Zapamiętaj:

na podstawie art. 10 ust. 2 Konstytucji RP władzę sądowniczą w Polsce sprawują sądy i trybunały;

władza sądownicza jest odrębna i niezależna od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej;

wymiar sprawiedliwości w Polsce sprawują: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, administracyjne oraz wojskowe;

Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu orzekają wyłącznie w sprawach wymienionych w Konstytucji RP.

Karol wystąpił o zgodę na rozpoczęcie działalności gospodarczej do właściwego urzędu. Otrzymał decyzję odmowną. Złożone przez niego odwołanie zostało też rozpatrzone negatywnie. Karol postanowił wnieść do sądu skargę na decyzję o odmowie wydania pozwolenia na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Struktura wymiaru sprawiedliwości w Polsce

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał zawiera: - artykuł 156 Konstytucji RP, dotyczący odpowiedzialności rządu przed Trybunałem Stanu i cztery ćwiczenia interaktywne, które należy wykonać na jego podstawie; - zdjęcie, które przedstawia posąg Temidy; - odwołanie do wcześniejszej wiedzy ucznia związanej z funkcjami państwa, prawami człowieka i trójpodziałem władzy oraz cele sformułowane w języku ucznia

# data[].attributes.body
Przeczytaj temat z podręcznika, przepisz załączoną notatkę do zeszytu.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z poniższym materiałem. Zastanów się jaka jest rola Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu?

# data[].attributes.headline
Temat: Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce.

# data[].attributes.subject
Temat: Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce.

# data[].attributes.body
Obejrzyj materiał, zastanów się jakie utrudnienia dla obywateli naszego państwa wiązały się z wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce?
PROSZĘ O PRZESŁANIE ZALEGŁYCH NOTATEK!!

# data[].attributes.attachment_link.title
Wprowadzenie stanu wojennego - co musisz wiedzeć | Onet100

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałem z podręcznika ze str.152 - 155. Zastanów się czym jest wolontariat i do czego powołane są związki zawodowe (przypomnij sobie ostatnie lekcje historii). Podaj przykłady działań w zakresie wolontariatu w Polsce. Podaj 2 przykłady obecnie działających związków zawodowych.  Odpowiedzi zapisz w zeszycie i odeślij na mój adres mailowy.

# data[].attributes.body
Na podstawie filmiku z poprzedniej lekcji i treści podręcznika napisz w zeszycie jakie restrykcje spadły na Polaków wraz z wprowadzeniem przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego stanu wojennego? (np.                       - wprowadzono godzinę milicyjną,    - przerwano łączność telefoniczną, itp.)

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem. Zastanów się od kogo i czego powinny być niezależne media?

# data[].attributes.body
Sprawdź, czy potrafisz.., w ramach podsumowania wykonaj zadania ze str. 100 - 103 zeszytu ćwiczeń.
W związku ze zbliżającym się terminem wystawiania ocen końcoworocznych, proszę o odsyłanie zaległych prac.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem, spróbuj rozwiązać zadania on - line.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z poniższym materiałem. Wymień w zeszycie państwa, które powstały po rozpadzie Związku Radzieckiego.

# data[].attributes.body
W załączonym materiale obejrzyj historię powstania UE w pigułce (Długa droga do unii - materiał z 2002 roku). Wymień kraje unijne w kolejności przystępowania do niej:
- Niemcy
- Francja
- Belgia
- Włochy,
-
-
-
- Polska
-
- itd. ...
Który z krajów opuszcza obecnie Wspólnotę?

# data[].attributes.body
Obejrzyj materiał o obradach Okrągłego Stołu. Jakie były główne postacie tego wydarzenia? Do czego doprowadziły obrady? Jak myślisz, dlaczego zdecydowano się na taką właśnie formułę obrad? Dlaczego stół był okrągły? Co miał symbolizować jego kształt?

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Polska Agencja Prasowa / Polish Press Agency

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z poniższym materiałem, jakie prawa mają obywatele Unii Europejskiej? Wykonaj ćwiczenia "Sprawdź wiedzę"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dyskusja

Repatriacja, czyli powrót do ojczyzny

Wielu Polaków po zmianie granic w 1945 roku (koniec II wojny światowej) znalazło się poza granicami kraju. Kilkaset tysięcy naszych rodaków zostało wywiezionych w czasie wojny i w okresie represji stalinowskich w głąb Związku Radzieckiego. Żyli z dala od Ojczyzny, ale zachowali język, tradycje, obyczaje. Nam polskie obywatelstwo wydaje się czymś oczywistym, mamy je przecież od urodzenia, ale wielu rodaków mogło tylko o nim marzyć. Dziś do wolnej Polski wracają potomkowie zesłańców.
Czy zastanawialiście się kiedyś, co to znaczy być obywatelem jakiegoś kraju?
Czy wszyscy ludzie mieszkający w naszym kraju są obywatelami Polski?
Do czego jest nam potrzebne obywatelstwo?
W Polsce obowiązuje prawo krwi, które polega na tym, że obywatelstwo „dziedziczymy" po rodzicach niezależnie od tego, gdzie się urodziliśmy. Nawet jeśli urodzimy się na innym kontynencie i tak pozostaniemy obywatelami Polski. Tak stanowi Konstytucja RP. W niektórych krajach, np. w USA, obowiązuje prawo ziemi. Oznacza to, że dziecko urodzone na terenie takiego państwa (także na pokładzie statku lub samolotu należącego do tego kraju) otrzymuje obywatelstwo i bez znaczenia jest fakt, że rodzice mają inne obywatelstwo.
W Polsce czasami też stosowane jest prawo ziemi. Tak dzieje się w przypadku dzieci, których rodzice są nieznani albo nie mają obywatelstwa żadnego kraju.
Polak nie może zostać pozbawiony obywatelstwa swojego kraju, gwarantuje to Konstytucja RP.

Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.

Co się dzieje, kiedy jedno z rodziców jest Polakiem, a drugie obcokrajowcem?
Niezależnie od tego, czy dziecko urodziło się w Polsce, czy za granicą, dziecko ma prawo do naszego obywatelstwa, jeśli jedno z rodziców jest obywatelem Polski. Decyzja należy do rodziców. Mogą wybrać jedno lub postanowić, że dziecko będzie miało dwa obywatelstwa: np. po matce obywatelstwo polskie, po ojcu - francuskie, chyba że prawo drugiego kraju tego zabrania.
Posiadanie drugiego obywatelstwa nie zwalnia z żadnych obowiązków wobec Polski ani nie ogranicza praw polskiego obywatela.

Greckie pojęcie „obywatel" ( polites) wywodzi się od słowa polis, co znaczy miasto‑państwo. Od tego słowa pochodzi także wyraz „polityka". Starożytne miasto‑państwo ateńskie utożsamiane jest z początkami demokracji. U Ateńczyków obywatel to człowiek wolny, urodzony w polis z rodziców Ateńczyków. Kobiety, cudzoziemcy oraz niewolnicy nie byli pełnoprawnymi obywatelami, nie mogli brać udziału w Zgromadzeniu Ludowym, na którym podejmowano ważne dla polis decyzje. Obywatel Aten musiał uczestniczyć w życiu swojego państwa, służyć mu, być mądrym i odważnym. Wzorowym obywatelem Aten był Perykles - wybitny polityk żyjący w V wieku p.n.e.
W konstytucji zapisano katalog wolności i praw obywatelskich, m.in.:

prawo do życia

prawo do równości

prawo do nietykalności osobistej

prawo do rzetelnej procedury sądowej

prawo do ochrony prywatności

wolność sumienia i religii

wolność wyrażania swoich poglądów

prawo do własności

prawa pracownicze

prawa socjalne (emerytura, renta, zasiłek dla bezrobotnych itp.)

prawo do ochrony zdrowia

prawo do nauki

prawo do wolności twórczej i korzystania z dóbr kultury

prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska

A jeśli obywatel uważa, że jego konstytucyjne prawa są łamane?
Obywatel ma zawsze prawo do rzetelnej procedury sądowej, może też skierować sprawę do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik bada, czy na skutek działania lub bezczynności organów, organizacji lub instytucji, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP
Rozdz. II
Art. 80.
Każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej.

Cudzoziemiec może wystąpić o polskie obywatelstwo, jeżeli nie zagraża bezpieczeństwu kraju, od lat mieszka w Polsce i ma stałe źródło dochodów.
Obcokrajowcy, którzy chcą otrzymać obywatelstwo naszego kraju, muszą zdać egzamin państwowy ze znajomości języka. O polskie obywatelstwo może ubiegać się też osoba, która od trzech lat jest w związku małżeńskim z Polką lub Polakiem. Przyznanie obywatelstwa to zwykle proces długotrwały, ale znane są przypadki, gdy procedury skrócono do minimum. Zwykle wówczas, gdy chodzi o pozyskanie sportowców do reprezentacji narodowych.
Prezydent RP ma możliwość nadania cudzoziemcowi obywatelstwa polskiego. Prezydent nie jest ograniczony w swoich konstytucyjnych kompetencjach żadnymi warunkami i może nadać obywatelstwo polskie osobom, które nie spełniają wszystkich warunków zapisanych w polskim prawie.

W ostatnich latach obywatelstwo polskie otrzymali m.in.:
Norman Davies - wybitny historyk brytyjski, który wiele badań i dzieł poświęcił historii Polski, Charity Szczechowiak - koszykarka z Nigerii - oraz Emil Sajfudinow - rosyjski żużlowiec pochodzenia tatarskiego.

Dyskusja

Podzielcie klasę na dwie grupy.

Grupa I
Wskażcie argumenty na obronę tezy, że państwo powinno ułatwiać nabycie obywatelstwa przez osoby cenne dla rozwoju polskiego sportu, sztuki, gospodarki lub nauki.

Grupa II
Poszukajcie argumentów na obronę tezy, że obywatelstwo powinno być przyznawane wyłącznie osobom czującym silny związek z państwem polskim (niektórzy obcokrajowcy ubiegają się o obywatelstwo polskie tylko po to, aby zamieszkać, pracować i swobodnie podróżować po Unii Europejskiej).

# data[].attributes.attachment_link.title
Obywatel Polski, obywatel Unii Europejskiej

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Być obywatelem", "Prawo do obywatelstwa", "Gdy tata jest Polakiem, a mama cudzoziemką...", "Obywatelstwo dla przybysza", "Prawa obywateli", "Kłopoty za granicą", "Obowiązki obywatela", "Obywatelstwo Unii Europejskiej", "Sprawdź wiedzę".

# data[].attributes.headline
Temat: Obrady Okrągłego Stołu i wybory '89 roku.

# data[].attributes.subject
Temat: Obrady Okrągłego Stołu i wybory '89 roku.

# data[].attributes.body
Wysłuchaj załączonych materiałów. odpowiedz w zeszycie kim był Tadeusz Mazowiecki? Dlaczego wybory '89 roku były przełomowe dla czasów upadku komunizmu? Czym wizerunek godła komunistycznego różni się od współczesnego?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Transformacja ustrojowa | Kronika polska

Historyk Jerzy Eisler o polskiej transformacji ustrojowej, w ramach której nieefektywną gospodarkę planową zastąpiono, w drodze terapii szokowej, systemem wolnorynkowym

Opis materiału

Tematem audycji są gospodarcze i ustrojowe zmiany, które nastąpiły w Polsce po 1989 roku. Gościem programu jest historyk Jerzy Eisler, który swoją wypowiedź rozpoczyna od wskazania charakterystycznych cech sytuacji społeczno-gospodarczej w w okresie PRL. Nieefektywne zarządzanie gospodarką, ciągłe braki towaru i system zakupów na kartki były znanymi bolączkami w tamtego okresu. Paradoksalnie, był to dobry punkt wyjścia do szeroko zakrojonych reform w sferze politycznej i ekonomicznej. Eisler wspomina eksplozję prywatnej przedsiębiorczości, której symbolem pozostaje handel na tzw. szczękach oraz łóżkach polowych. Zmiana modelu gospodarczego w Polsce była gwałtowna - Eisler wskazuje na słabe i mocne strony tego rozwiązania.

Audycje ilustrują archiwalne nagrania: fragment expose pierwszego premiera III RP Tadeusz Mazowieckiego i ministra finansów Leszka Balcerowicza.

Kronika Polskato cykl audycji Andrzej Sowy i Wojciecha Dmochowskiego poświęconych historii Polski. Poruszana w programie tematyka obejmuje najważniejsze wydarzenia historyczne, począwszy od chrztu Polski i losów pierwszych Piastów, a skończywszy na transformacji ustrojowej 1989 roku. W programie goszczą historycy, a poszczególne odcinki są ilustrowane tekstami źródłowymi.

ilustracja: Tadeusz Mazowiecki, fot. Artur Klose, Wikimedia Commons, CC BY SA

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.title
Transformacja ustrojowa | Kronika polska

# data[].attributes.attachment_link.description
Historyk Jerzy Eisler o polskiej transformacji ustrojowej, w ramach której nieefektywną gospodarkę planową zastąpiono, w drodze terapii szokowej, systemem wolnorynkowym Opis materiału Tematem audycji są gospodarcze i ustrojowe zmiany, które nastąpiły w Polsce po 1989 roku. Gościem programu jest historyk Jerzy Eisler, który swoją wypowiedź rozpoczyna od wskazania charakterystycznych cech sytuacji społeczno-gospodarczej w w okresie PRL.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Okrągły stół, kontraktowe wybory | Kronika polska

Historyk Jerzy Eisler o pierwszych, częściowo demokratycznych wyborach, które odbyły się w 1989 roku

Opis materiału

Odcinek poświęcony obradom Okrągłego Stołu i wyborom, które odbyły się w 1989 roku. Gościem programu jest historyk Jerzy Eisler, który kreśli tło historyczne pierwszych w powojennej Polsce wyborów, w których Polacy mieli realny wpływ na kształtowanie swojej reprezentacji parlamentarnej. Decyzja o ich przeprowadzeniu zapadła w czasie obrad Okrągłego Stołu, a w ich wyniku ukonstytuował się parlament, na który składał się wybrany w wolnym głosowaniu senat oraz sejm zwany kontraktowym. Eisler szczegółowo opisuje strukturę niższej izby parlamentu, wskazując na różne pule mandatów, z których tylko część przypadała dla kandydatów bezpartyjnych - w praktyce prawie bez wyjątku działaczy solidarnościowych. Wybory zakończyły się triumfem obozu solidarnościowego i, jak wspomina Eisler, towarzyszyła im również radosna, optymistyczna atmosfera.

W audycji wykorzystano archiwalne nagrania: fragmenty przemówień gen. Czesława Kiszczaka i Lecha Wałęsy wygłoszonych podczas obrad Okrągłego Stołu oraz wypowiedzi Lecha Wałęsy i prof. Andrzeja Zolla o wyborach z 1989 roku.

Kronika Polskato cykl audycji Andrzej Sowy i Wojciecha Dmochowskiego poświęconych historii Polski. Poruszana w programie tematyka obejmuje najważniejsze wydarzenia historyczne, począwszy od chrztu Polski i losów pierwszych Piastów, a skończywszy na transformacji ustrojowej 1989 roku. W programie goszczą historycy, a poszczególne odcinki są ilustrowane tekstami źródłowymi.

ilustracja: fot. Adrian Grycuk, Wikimedia Commons, CC BY SA

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.title
Okrągły stół, kontraktowe wybory | Kronika polska

# data[].attributes.attachment_link.description
Historyk Jerzy Eisler o pierwszych, częściowo demokratycznych wyborach, które odbyły się w 1989 roku Opis materiału Odcinek poświęcony obradom Okrągłego Stołu i wyborom, które odbyły się w 1989 roku. Gościem programu jest historyk Jerzy Eisler, który kreśli tło historyczne pierwszych w powojennej Polsce wyborów, w których Polacy mieli realny wpływ na kształtowanie swojej reprezentacji parlamentarnej.

# data[].attributes.headline
Temat: Młodzi Polacy w Unii Europejskiej. 

# data[].attributes.subject
Temat: Młodzi Polacy w Unii Europejskiej. 

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika, wiedzy ogólnej oraz innych dostępnych źródeł napisz kilka zdań na temat: jakie korzyści mają ludzie młodzi (np. w Twoim wieku i trochę starsi) z członkostwa Polski w Unii Europejskiej? (Np. młodzi ludzie mogą podjąć studia w wybranym kraju Wspólnoty, mogą uczestniczyć /oczywiście nie w czasach epidemii/ w wymianie międzynarodowej uczniów i studentów..., itp.
Możesz wysłuchać również "Ody do radości"

# data[].attributes.attachment_link.title
"Oda do radości" - Anthem of The European Union [POLISH]

# data[].attributes.body
Przeczytaj materiał ze strony 230 - 231 podręcznika, w ramach powtórzenia uzupełnij zeszyt ćwiczeń.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika, załączonego materiału oraz innych dostępnych źródeł odpowiedz na pytania:
1. Jakie kraje określane są mianem Trzeciego Świata?
2. Na czym polega podział na bogatą Północ i biedne Południe?
3. Na czym polega proces globalizacji?
4. Czy przejawy globalizacji dostrzegasz w Polsce?

# data[].attributes.headline
Temat: Konflikty na świecie po 1989 roku.

# data[].attributes.subject
Temat: Konflikty na świecie po 1989 roku.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałem z epodręcznika, spróbuj wykonać zadania on - line.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na świecie istnieje około 200 państw i kilka razy więcej grup etnicznych, narodowych i plemiennych. Państwa i grupy mają swoje interesy i cele. Mogą one być albo wspólne, albo rozbieżne. Jeżeli jakaś grupa podmiotów ma wspólne interesy i cele, to często dochodzi między nimi do współpracy. Jeżeli zaś występuje rozbieżność interesów i celów, może dojść do konfliktu.

Źródła konfliktów zbrojnych

Jak już wspomniano, przyczyną konfliktów jest rozbieżność interesów i celów poszczególnych podmiotów. Nie każda rozbieżność interesów prowadzi jednak do konfliktu zbrojnego. Dochodzi do niego wtedy, gdy strony nie potrafią lub nie chcą się pogodzić pokojowo. Źródeł konfliktów zbrojnych możemy poszukiwać w czynnikach ekonomicznych, politycznych lub ideologicznych. Zazwyczaj konflikty mają złożony charakter, a przyczyn ich wybuchu jest wiele. Przykładem jest kontynent afrykański, gdzie dominują spory terytorialne oraz religijne i etniczne. Sztuczny, pokolonialny charakter granic państwowych, dzielących narodowości i plemiona, stanowi poważne źródło konfliktów międzynarodowych.

Wśród przyczyn konfliktów ważne miejsce zajmują czynniki ekonomiczne, np. dostęp do złóż ropy naftowej. Niektórzy badacze przewidują, że w przyszłości konfliktogennym bogactwem naturalnym będzie woda pitna. Do istotnych źródeł konfliktów zbrojnych zaliczymy także czynniki ideologiczne i religijne. Czynnik ideologiczny leżał u podstaw wielu konfliktów, w które angażowały się mocarstwa w okresie zimnej wojny. Obecnie tło religijne ma na przykład toczący się na Bliskim Wschodzie konflikt izraelsko‑arabski. Przyczyn konfliktów możemy doszukiwać się ponadto w ingerencjach z zewnątrz, zbrojeniach czy aspiracjach mocarstw regionalnych do dominacji.

Skala i geografia konfliktów na świecie

W latach 1945-1983 miało miejsce ponad 150 wojen, w które było zaangażowanych ponad 80 państw. Statystyki pokazują, że rocznie prowadzono 12 konfliktów zbrojnych. Według opinii niektórych ekspertów od zakończenia II wojny światowej najdłuższy okres bez żadnego konfliktu wyniósł 26 dni. Inni twierdzą, że tylko 2-4 dni. Do 1991 r. liczba konfliktów zbrojnych wzrosła do 180.
Obecnie najwięcej konfliktów toczy się w Azji i Afryce. W tych rejonach konflikty są bardzo krwawe i niezwykle trudno je rozwiązać. W Azji są to głównie spory i konflikty między państwami, często o charakterze terytorialnym (np. konflikt o Kaszmir) i krwawe wojny wewnętrzne (np. wojna domowa w Syrii). Na Bliskim Wschodzie spory grożące wojną dotyczą relacji między Izraelem a państwami arabskimi i Palestyną. Konflikty interesów Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin utrudniają rozwiązywanie tych problemów przy udziale Organizacji Narodów Zjednocznych.

W Afryce toczy się wiele wojen domowych. Cechuje je jest duża liczba walczących stron, a głównymi ofiarami jest ludność cywilna. Dominują na kontynencie spory międzyplemienne i międzywyznaniowe. W XXI wieku wojny trwały m.in. w Demokratycznej Republice Konga, Sudanie czy Czadzie. Przedmiotem sporów i konfliktów w Afryce są także surowce. Niezwykle poważnym źródłem przemocy w państwach azjatyckich i afrykańskich są terroryzm i radykalny islamizm. Na tle sporów i konfliktów w Azji i Afryce spokojnymi kontynentami wydają się Ameryka Południowa i Ameryka Północna.

Przez ostatnich kilkanaście lat w Europie nie toczyły się krwawe konflikty wewnątrzpaństwowe i międzynarodowe. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu problemem były

Konflikty na świecie

Obecnie najpoważniejszy konflikt zbrojny w Europie ma miejsce na Ukrainie.
Etapy konfliktu:

konflikt o Krym.
Zmiana władzy na Ukrainie (odsunięcie prorosyjskiego prezydenta) wywołała protesty części mieszkańców Krymu i wzrost separatystycznych nastrojów na półwyspie. W 2014 r. rosyjscy żołnierze opanowali półwysep, a w przeprowadzonym referendum większość głosujących opowiedziała się za przyłączeniem Krymu do Rosji. Wynik ten zakwestionowały organizacje międzynarodowe i część mieszkańców Krymu.

konflikt na obszarze wschodniej Ukrainy.
Przeciwko nowemu rządowi ukraińskiemu zaprotestowali także separatyści w obwodzie ługańskim i donieckim, którzy przy wsparciu militarnym Rosji w marcu 2014 r. zbrojnie wystąpili przeciwko Ukrainie. W odpowiedzi władze Ukrainy rozpoczęły operację wojskową, której celem jest zlikwidowanie separatystycznych ugrupowań zbrojnych we wschodniej Ukrainie i utrzymanie integralności kraju. W rozwiązanie konfliktu na Ukrainie zaangażowani są przywódcy państw europejskich, zwłaszcza Niemiec i Francji, oraz Unia Europejska.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konflikty zbrojne we współczesnym świecie

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Konflikty zbrojne we współczesnym świecie", "Pojęcie konfliktu zbrojnego, sporu i wojny", "Skutki konfliktów zbrojnych", "Podsumowanie".

# data[].attributes.body
Temat z Wos - u pokrywa się z tym z historii! Przerysuj do zeszytu i uzupełnij krzyżówkę ze str. 175 podręcznika.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem. Przeczytaj na czym polegał Plan Balcerowicza, czym była transformacja ustrojowa? Jakie były jej społeczne i gospodarcze skutki?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Granice mojej ojczyzny nigdy nie objęły rządów Polski Ludowej. Tym razem zaborca nie sprawował ich bezpośrednio, lecz przez samych Polaków. Nie każdy z nich był agentem, ale wszyscy byli wykonawcami woli wrogiej potęgi, która zniewoliła mój kraj, narzuciła mu siłą wasalny rząd i ustrój, który doprowadził Polskę do ruiny. Zakres autonomii rządzących bywał mniejszy lub większy, ale nie zmienia to faktu, że ludzie, którzy rządzili w latach Polski Ludowej, byli w gruncie rzeczy namiestnikami Związku Sowieckiego, chociaż tak gorąco próbują temu przeczyć. To, że byli Polakami, a nie Rosjanami, nie zmienia faktu, że sprawowali władzę z obcego mandatu, i że osadzeni zostali na swoich stołkach siłą przez wroga, który utrzymywał ich przy władzy, wisząc nad Polską groźba użycia tej siły. Dlatego 45 lat Polski Ludowej było dla mnie taką samą przerwą w ciągłości suwerenności Rzeczypospolitej, jaką były 123 lata zaborów.
Andrzej Drawicz
Wielu emigrantów występuje w podobnym duchu [odniesienie do słów J. Nowaka‑Jeziorańskiego] [...]. Dla kilku pokoleń i większości ich przedstawicieli to, co nazywano Polską Ludową, było zwichniętą u zarania i wykoślawioną przez dziesięciolecia - ale zawsze przecież Polską. Będąc zmuszonymi w niej żyć, starano się ją uczłowieczyć, poszło na to wiele szczerego wysiłku i w efekcie od czasów postalinowskich nie stanowiła ona jedynie wyszczerzonej maski zła. Adaptowano siebie do niej, ale i ją dla siebie. Mniej czy bardziej bierny opór rządzonych wymuszał na rządzących elastyczność metod, [...] ale przecież i rządzący nie byli jedynie „namiestnikami Związku Sowieckiego". Przynajmniej nie wszyscy; a im bliżej ku naszym dniom, tym bardziej się to komplikowało [...]. Więc nie ma zgody na nieciągłość tego, co nazywamy ojczyzną, ze strony uwikłanych, a uwikłani byliśmy wszyscy.

Na przełomie kwietnia i maja 1988 roku kraj znowu ogarnęła fala strajków. Zastrajkowała m.in. Huta im. Lenina w Krakowie, Huta Stalowa Wola, Stocznia Gdańska. Demonstrowano także na ulicach, żądając przywrócenia działalności związku oraz poprawy sytuacji ekonomicznej czy zwolnienia z więzień aresztowanych. Do pacyfikacji strajkujących i demonstrujących wysłano ZOMO.

W lipcu 1988 roku w Polsce przebywał Michaił Gorbaczow. Wizyta - mimo napiętej sytuacji w kraju - przebiegała w wyjątkowo przyjemnej atmosferze. Gorbaczow zachowywał się inaczej niż jego poprzednicy i zdobywał sympatię otoczenia. Ponadto zdawano sobie sprawę, że w ZSRR ruszył proces zmian. Podczas spotkania z intelektualistami na Zamku Królewskim w Warszawie padło pytanie o „aktualność doktryny Breżniewa". Gorbaczow nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi, niemniej odebrano to jako kres jej funkcjonowania.

Kolejna fala strajków ogarnęła kraj w sierpniu 1988 roku. Wówczas po raz pierwszy przedstawiciele władz wystąpili z propozycją spotkania tzw. Okrągłego Stołu, przy którym zasiądą przedstawiciele opozycji i strony rządowej. W gremium partyjnym nie brakowało opornych i niechętnych porozumieniu z opozycją, niemniej ostatecznie na VIII Plenum KC PZPR zwyciężyła chęć kompromisu. Warto jednak wspomnieć, że później (a zwłaszcza na X Plenum) tzw. beton partyjny, niechętny liberalizacji, kompromisowi z opozycją i przeobrażeniom gospodarczym, mocno się uaktywnił. W rozmowach sondażowych z rządem uczestniczyli m.in. Władysław Siła‑Nowicki i Andrzej Stelmachowski (działacz Klubu Inteligencji Katolickiej). W szukanie kompromisu zaangażowali się także przedstawiciele Episkopatu.

31 sierpnia 1988 roku doszło do pierwszego spotkania gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą. Spotkanie odbyło się w Warszawie. Wałęsa mimo braku konkretnych obietnic ze strony władz zobowiązał się doprowadzić do ugaszenia strajków. Kolejne spotkanie planowano na 16 września. Znowu zaangażował się Episkopat. Mediatorem był ks. Alojzy Orszulik. Tym razem miejscem rozmów była podwarszawska Magdalenka. Ustalono wówczas, że obrady okrągłego stołu odbędą się w połowie października. Jednak terminu nie dotrzymano - zmienił się rząd. Nowym premierem został Mieczysław Rakowski, długoletni redaktor naczelny „Polityki", uchodzący za zwolennika liberalnego kursu polityki. Pierwsze wypowiedzi nowego premiera, niechętne Okrągłemu Stołowi, a także próba postawienia Stoczni Gdańskiej w stan likwidacji temu przeczyły. Nie bez znaczenia były też tarcia we władzach partyjnych. Niemniej nastąpiło drobne złagodzenie sytuacji w kontaktach ze społeczeństwem.

Obchody jubileuszu zdobycia niepodległości, a także rocznicy wprowadzenia stanu wojennego, tym razem nie spotkały się z takimi represjami jak demonstracje przeprowadzone jeszcze wiosną czy latem. KC PZPR podjął ostatecznie uchwałę o wprowadzeniu w życie pluralizmu politycznego i związkowego. Ostatnim problemem, który blokował podjęcie rozmów, były kwestie personalne: strona rządowa nie chciała początkowo zaakceptować wszystkich zgłoszonych przez opozycję kandydatów do rozmów, ale ostatecznie wyraziła zgodę.

Warto wspomnieć o jeszcze jednym istotnym wydarzeniu, które także miało wpływ na utrzymanie sympatii dla Solidarności. 30 listopada 1988 roku odbyła się debata pomiędzy Alfredem Miodowiczem (szefem „rządowych" związków zawodowych, czyli Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych) i Lechem Wałęsą. Założeniem debaty było skompromitowanie Wałęsy. Uważano, że Miodowicz - długoletni działacz, a ponadto członek Biura Politycznego - pokaże swoją wyższość intelektualną. Debata jednak zakończyła się pełnym sukcesem szefa Solidarności.

W grudniu 1988 roku przy Lechu Wałęsie jako przewodniczącym NSZZ „Solidarność" powstał Komitet Obywatelski, a jego sekretarzem został Henryk Wujec. W ramach Komitetu utworzono 15 sekcji, w których starano się gromadzić materiały na potrzeby rozmów Okrągłego Stołu. Komitet liczył 135 osób (doradców z różnych dziedzin).

Rozmowy rozpoczęły się 6 lutego 1989 roku. Zakończyły 5 kwietnia. Odbywały się w stolicy, w pałacu Namiestnikowskim, przy okrągłym stole specjalnie wykonanym na tę okazję.

Bezpośredni udział w rozmowach brało 57 osób, jednak zaangażowanych w nie było kilkaset (udzielających się w pracach przygotowawczych i grupach roboczych). Wśród uczestników warto wymienić: Władysława Findeisena, Aleksandra Gieysztora, Czesława Kiszczaka, Lecha Wałęsę, Alfreda Miodowicza, Jerzego Turowicza, Mikołaja Kozakiewicza, Józefa Ślisza i Jana Janowskiego. Rozmowy odbywały się w trzech zespołach - gospodarki i polityki społecznej, pluralizmu związkowego oraz reform politycznych.

Ich efektem była zgoda na powtórną rejestrację Solidarności i wprowadzenie wolności w życiu politycznym. Zapowiedziano zreformowanie systemu prawnego i sądownictwa, a także ograniczenie cenzury. Zawarto też kontrakt przedwyborczy dotyczący podziału mandatów w przyszłym parlamencie (dlatego wybrany później sejm nazywano kontraktowym). Zgodnie z umową 65% mandatów miało przypaść stronie rządzącej, a 35% opozycji. Wybory do senatu (który również pojawił się po latach) miały być w pełni wolne. 7 kwietnia sejm uchwalił ustawę o zmianie Konstytucji PRL, w której znalazły się zapisy o wprowadzeniu senatu oraz urzędu Prezydenta. Jego wyboru miały dokonać połączone izby sejmu i senatu, czyli Zgromadzenie Narodowe. Wprowadzono także nowe ordynacje wyborcze i ustalono termin wyborów na 4 i 18 czerwca.

W kwietniu 1989 roku Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował ponownie NSZZ „Solidarność" i NSZZ „Solidarność" Rolników Indywidualnych. Znowu zaczął się ukazywać „Tygodnik Solidarność". Pojawiła się także „Gazeta Wyborcza", kolejne opozycyjne pismo. Jego redaktorem naczelnym został Adam Michnik. W gazecie prezentowali się kandydaci Komitetu Obywatelskiego, każdy miał zdjęcie zrobione z Lechem Wałęsą. KO uzyskał też dostęp do radia i telewizji - 28 kwietnia w radiu, a 9 maja w telewizji została nadana pierwsza audycja Studia „Solidarność".

Wybory odbyły się 4 czerwca 1989 roku. Głosowano w dwóch turach. Frekwencja była bardzo niska (I tura - 62,7%, II - 25%). Opozycja uzyskała 161 mandatów w sejmie i prawie wszystkie (99 na 100) w senacie. Dla strony rządzącej na pewno ogromną porażką był fakt, że prawie całkowicie przepadła tzw. lista krajowa (z 35 kandydatów do parlamentu dostały się tylko 2 osoby). Mandaty te zostały rozdzielone na listy okręgowe i obsadzone w II turze.

Po wyborach, kiedy kształtowały się kluby poselskie, opozycyjni posłowie utworzyli Obywatelski Klub Parlamentarny, który liczył 260 osób. Jego przewodniczącym został Bronisław Geremek. 4 lipca 1989 roku odbyło się inauguracyjne posiedzenie sejmu i senatu. Marszałkiem nowo wybranego sejmu został Mikołaj Kozakiewicz, a senatu Andrzej Stelmachowski.

Wcześniej prowadzono rozmowy na temat obsadzenia urzędu prezydenta i zasadniczo ustalono, że obejmie go Wojciech Jaruzelski. Na łamach „Gazety Wyborczej" ukazał się tekst Wasz prezydent, nasz premier, sugerujący, że wybór na stanowisko prezydenta gen. Jaruzelskiego powinien doprowadzić do obsadzenia urzędu premiera przez człowieka opozycji. 19 listopada 1989 roku Zgromadzenie Narodowe wybrało na prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego (przewagą jednego głosu).

Tym samym generał Jaruzelski zrezygnował z funkcji I sekretarza KC PZPR. Misję tworzenia rządu prezydent powierzył gen. Czesławowi Kiszczakowi, któremu jednak nie udało się tego dokonać: OKP zawarł bowiem porozumienie z dotychczasowymi przybudówkami PZPR. W efekcie nowym premierem został Tadeusz Mazowiecki (24 sierpnia 1989 roku). Nowy rząd miał charakter koalicyjny. Na czele czterech ministerstw stali członkowie PZPR (np. resort obrony objął Florian Siwicki, a ministerstwo spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak).

Członkiem rządu o najbardziej barwnej osobowości okazał się Jacek Kuroń, który objął tekę ministra pracy i polityki socjalnej. Do historii przeszły jego pogadanki nazywane „podwieczorkiem przy mikrofonie", które zjednywały mu poparcie społeczne.

Obejmując urząd premiera, Tadeusz Mazowiecki powiedział słynne słowa: „Przeszłość odkreślamy grubą linią. Odpowiadać będziemy jedynie za to, co uczyniliśmy, by wydobyć Polskę z obecnego stanu załamania".

Jednym z najważniejszych zadań, które stanęły przed rządem było zreformowanie gospodarki. Realizacji programu gospodarczego podjął się Leszek Balcerowicz. Jego zadanie polegało przede wszystkim na zahamowaniu hiperinflacji, dokonaniu uwłaszczenia, uregulowaniu kwestii własności, zlikwidowaniu dopłat do nierentownych zakładów. Balcerowicz (wicepremier i minister finansów) przedstawił swój plan 17 grudnia 1989 roku. Zaproponował 11 nowych ustaw. Dotyczyły one: gospodarki finansowej, przedsiębiorstw, podmiotów zagranicznych, podatków, prawa bankowego, dewizowego, celnego, zatrudnienia, szczegółowych warunków rozwiazywania umów o pracę, wzrostu wynagrodzeń, stosunków kredytowych.

Program reform Balcerowicza został zaakceptowany przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy. Polsce obiecano uruchomienie kredytów o łącznej wartości 2,2 mld dolarów. Przeciwdziałać inflacji miało wprowadzenie w przedsiębiorstwach państwowych progresywnego podatku od ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń, ustalenie sztywnego kursu dolara, podniesienie stopy kredytowej, a przede wszystkim ograniczenie dotacji państwowych do deficytowych działów gospodarki. Dla społeczeństwa była to terapia wstrząsowa. Chciano kapitalizmu, ale nie zdawano sobie sprawy z efektów jego wprowadzenia. Skutkiem reformy było bardzo duże bezrobocie oraz wzrost cen (o 40-50%). Kolejny raz doszło więc do strajków i protestów. Próbowali je rozładowywać Lech Wałęsa i Jacek Kuroń. Balcerowicz konsekwentnie realizował politykę rządu. Już w marcu 1990 roku widocznym sukcesem był spadek inflacji.

Kolejnym ważnym krokiem było przeprowadzenie prywatyzacji - zrezygnowanie z prowadzenia działalności gospodarczej przez państwo oraz spowodowanie napływu kapitału zagranicznego do Polski. Niestety, proces ten wiązał się z dużą niedbałością przy stanowieniu praw, w wyniku czego m.in. działacze aparatu partyjnego zakładali spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i wykorzystując luki prawne, powiększali swój kapitał. Nastała era afer gospodarczych.

Nastąpiły także wyraźne zmiany w polskiej polityce zagranicznej. Przyjęto całkowicie odmienne priorytety. Polska zaczęła dążyć do integracji politycznej i militarnej z Zachodem. Ministrem spraw zagranicznych w rządzie Tadeusza Mazowieckiego został Krzysztof Skubiszewski. Powiewem nowego był również inny wymiar polityki zagranicznej. Od 9 do 14 listopada 1989 roku przebywał w Polsce kanclerz RFN Helmut Kohl. Doszło wówczas do symbolicznego polsko‑niemieckiego pojednania podczas mszy świętej, która odbyła się w Krzyżowej na Dolnym Śląsku. 17 lipca 1990 w rokowaniach na temat zjednoczenia RFN i NRD wziął udział minister spraw zagranicznych Polski i uzyskał zapewnienie, że zjednoczone Niemcy zawrą traktat potwierdzający nienaruszalność polskiej granicy zachodniej. 27 lutego 1990 roku wznowiono też (zerwane w 1967 roku) stosunki między Polską a Izraelem.

Rząd Tadeusza Mazowieckiego proklamował politykę grubej kreski: nie podjęto kwestii odpowiedzialności za 45 lat rządów komunistycznych w Polsce.

29 grudnia 1989 uchwalone zostały zmiany w konstytucji. Przede wszystkim przywrócono państwu miano Rzeczpospolitej Polskiej. Miało być od tej pory państwem prawa, w którym władza zwierzchnia należy do narodu i jest sprawowana poprzez sejm i senat. Szersze uprawnienia uzyskał samorząd terytorialny. Wprowadzono pluralizm polityczny. 9 lutego 1990 roku przywrócono godło państwowe z czasów II RP - orła w koronie. Rozwiązano Służbę Bezpieczeństwa i Milicję Obywatelską, a w ich miejsce powstał Urząd Ochrony Państwa i Policja Państwowa.

W styczniu 1990 roku rozwiązano PZPR. W dniach 27-30 stycznia w Sali Kongresowej w Warszawie odbył się ostatni zjazd PZPR.

W miejsce PZPR powstało kilka ugrupowań z Socjaldemokracją Rzeczypospolitej Polskiej na czele. Jej głównymi liderami byli Aleksander Kwaśniewski i Leszek Miller. Część byłych członków utworzyła Unię Socjaldemokratyczną Rzeczypospolitej Polskiej (na czele stanął Tadeusz Fiszbach). SdRP uznała się za kontynuatorkę PZPR, przejęła jej aktywa i pasywa. W sejmie utworzono Parlamentarny Klub Lewicy Demokratycznej. W 1990 roku zlikwidowano RSW Prasa-Książka-Ruch, uchodzący za koncern partyjny. Znaczna część budynków będących własnością PZPR stała się własnością państwa, np. Gmach Komitetu Centralnego został w 1991 roku siedzibą giełdy.

Przestało także istnieć ZSL, 5 maja powrócono do nazwy PSL. Jego liderem został Roman Bartoszcze. Działały także nadal ugrupowania będące wcześniej „w podziemiu", jak KPN Leszka Moczulskiego i PPS Jana Józefa Lipskiego.

Na scenie politycznej pojawiły się nowe ugrupowania, np. Zjednoczenie Chrześcijańsko‑Narodowe z Wiesławem Chrzanowskim na czele, Kongres Liberalno‑Demokratyczny, Porozumienie Centrum czy Unia Polityki Realnej.

20 maja 1990 roku odbyły się pierwsze całkowicie wolne i demokratyczne wybory samorządowe. Frekwencja wyniosła tylko 42,3%.

Jednolity do tej pory obóz solidarnościowy od połowy 1990 roku zaczął się dzielić. Wyraźnie stało się to widoczne przed nowymi wyborami prezydenckimi. M.in. zwolennicy Tadeusza Mazowieckiego powołali Ruch Obywatelski-Akcja Demokratyczna. Jesienią 1990 roku odbyły się wybory. Sukces odniósł Lech Wałęsa. 22 grudnia 1990 roku nastąpiło jego zaprzysiężenie. Wałęsa sprawował władzę tylko jedną kadencję. W 1995 roku nowym prezydentem został Aleksander Kwaśniewski, lider SLD (koalicji wyborczej powstałej w 1991 roku przede wszystkim na bazie SdRP). Po jego dwóch kadencjach funkcja prezydenta - zgodnie z kolejną elekcją - przypadła Lechowi Kaczyńskiemu. Prezydent wraz z wybitnymi osobistościami polskiej sceny politycznej zginął w katastrofie rządowego samolotu w okolicach Smoleńska. Polska delegacja leciała na obchody rocznicy zbrodni katyńskiej. Po raz pierwszy w historii III RP, ale kolejny w historii Polski, uprawnienia prezydenta przejął zgodnie z konstytucją marszałek sejmu Bronisław Komorowski.

W kolejnych wyborach Bronisław Komorowski wolą większości Polaków objął urząd prezydenta.

27 października 1991 roku odbyły się pierwsze całkowicie wolne wybory do sejmu. W skład parlamentu weszli przedstawiciele 29 ugrupowań politycznych, co nie sprzyjało stabilności politycznej. Próbowano zaradzić tej sytuacji, zmieniając w 1993 roku ordynację wyborczą. Wprowadzono m.in. progi wyborcze. W 1993 roku do władzy doszli postkomuniści z SLD, który utworzył koalicję z PSL. Od tego momentu rozpoczęła się swego rodzaju huśtawka wyborcza, która raz windowała lewicę, a raz ugrupowania postsolidarnościowe. 21 września 1997 roku sukces odniosła Akcja Wyborcza „Solidarność", natomiast 23 września 2001 roku ponownie zwyciężyła lewica.

Zmieniała się też scena polityczna: pojawiały się nowe ugrupowania, znikały lub zmieniały nazwy partie ukształtowane w 1989 roku lub później. Na przykład w 2005 roku sukces wyborczy przypadł ugrupowaniu Prawo i Sprawiedliwość, powstałemu w 2001 roku, z Jarosławem Kaczyńskim na czele. W jego składzie znaleźli się politycy wcześniej należący do Porozumienia Centrum. PiS utworzył koalicje z Ligą Polskich Rodzin i Samoobroną. W 2007 roku nastąpił rozpad koalicji i przedterminowe wybory, w wyniku których do władzy doszła Platforma Obywatelska. To ugrupowanie zostało założone przez Andrzeja Olechowskiego, Macieja Płażyńskiego (polityków wywodzących się z Akcji Wyborczej „Solidarność") oraz Donalda Tuska (wcześniej członka Kongresu Liberalno‑Demokratycznego i Unii Wolności). PO weszła w koalicję z PSL. Platforma jest jedyną partią polityczną, która powtórzyła sukces wyborczy w kolejnej elekcji (w 2011 roku).

Dla kształtowania się polskiej demokracji istotne znaczenie miało uchwalenie nowej konstytucji, która zastąpiła konstytucję PRL z 1952 roku. Prace nad nią rozpoczął już sejm kontraktowy. On też wprowadził pierwsze zmiany do peerelowskiej ustawy. W 1992 roku (17 października) sejm przyjął czasowe rozwiązanie pod postacią małej konstytucji. Akt regulował kwestie zależności między władzą ustawodawcza i wykonawczą oraz kompetencje samorządu terytorialnego.

Ostatecznie konstytucję obowiązującą do dziś uchwaliło Zgromadzenie Narodowe 2 kwietnia w 1997 roku. 15 maja 1997 roku została przyjęta przez naród polski w referendum, a 17 października weszła w życie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Transformacja gospodarcza i ustrojowa. Początki III RP

# data[].attributes.attachment_link.description
Granice mojej ojczyzny nigdy nie objęły rządów Polski Ludowej. Tym razem zaborca nie sprawował ich bezpośrednio, lecz przez samych Polaków. Nie każdy z nich był agentem, ale wszyscy byli wykonawcami woli wrogiej potęgi, która zniewoliła mój kraj, narzuciła mu siłą wasalny rząd i ustrój, który doprowadził Polskę do ruiny.

# data[].attributes.body
Wybierz jeden z konfliktów współczesnego świata ze str 192 - 193 podręcznika. Opisz krótko jeden z nich/do wyboru:
1) Irak i Syria
2) Sudan
3) Ukraina  - Rosja
4) Korea Północna i Południowa
5) Palestyna.

# data[].attributes.headline
Powtórz materiał z ostatnich lekcji o współczesnych konfliktach  zbrojnych. Zastanów się który z nich jest najbardziej niebezpieczny dla ogólnoświatowego pokoju.

# data[].attributes.subject
Powtórz materiał z ostatnich lekcji o współczesnych konfliktach  zbrojnych. Zastanów się który z nich jest najbardziej niebezpieczny dla ogólnoświatowego pokoju.

# data[].attributes.headline
Temat: Polska w NATO i UE. Świat w erze globalizacji. 

# data[].attributes.subject
Temat: Polska w NATO i UE. Świat w erze globalizacji. 

# data[].attributes.body
Obejrzyj załączony materiał, wykonaj zadania on - line.

# data[].attributes.attachment_link.title
Globalizacja. Dysproporcje rozwojowe współczesnego świata - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Przeczytaj Podsumowanie ze strony 196 podręcznika, spróbuj wykonać test (ze str. 197).