# data[].attributes.body
Burgerlijke cultuur van Nederland in de zeventiende eeuw

Accenten binnen het onderwerp:

• stadhuis/paleis op de Dam;

• genres in de schilderkunst;

• stadsschouwburg van Amsterdam; rederijkerskamers (bijvoorbeeld Vondel); kluchten en tragedies, spektakelstukken;

• rol van het orgel (Sweelinck); diverse muzikale genres voor de kleine kring;

• Chinees porselein (Delfts aardewerk);

• encyclopedische verzamelingen.

Specificaties van het onderwerp vanuit domein

B invalshoeken voor reflectie:

Kunst en religie, levensbeschouwing

- Visies op geschiedenis: religieus én wereldlijk.

- Diversiteit van christelijke geloofsovertuigingen.

- Bijvoorbeeld: in stadhuis op de Dam, opstand tegen Spanje parallel aan opstand Bataven tegen Romeinen; Vanitas (oudheid - stoïcijns, bijbel - Prediker); diverse -moralistische - genres.

Kunst en esthetica

- Schoonheid van de zichtbare wereld, naast klassieke theorieën.

- Protestantse visies op de kunsten.

- Kennis van menselijke hartstochten.

- Aristotelische principes in het theater.

- Natuur: zichtbare (goddelijke) natuur.

- Originaliteit: inventiviteit én 'blijven bij je stiel'.

- Voorbeelden: Descartes, Lebrun ('traité des passions' en andere modellenboeken).

Kunstenaar en opdrachtgever; politieke en economische macht

- Opleiding: ateliers; reizen naar Rome; niet centralistisch Æ steden/regio's. Onderscheid tussen 'ambachtsman' en 'geleerde kunstenaar'. 'Studie' oudheid belangrijk.

- Opdrachtgevers: vrije markt, overheden, gezelschappen.

- Organisatie samenleving: de Republiek zoekt zijn plaats tussen grootmachten (17e eeuw); Amsterdam 'centrum wereldhandel'.

- Verzamelingen: encyclopedische verzamelingen en rariteitenkabinetten.

Kunst en vermaak

- Ter lering en vermaak.

- Vermaak als medicijn (klucht).

- Bijvoorbeeld: Brederode.

Kunst, wetenschap en techniek

- Empirisch onderzoek.

- Camera obscura.

- Kunst- en vliegwerk (toneelmachines).

Kunst intercultureel

- Ontdekkingsreizen: wisselwerkingen in Chinees porselein - Delfts aardewerk.

- Schilderijen flora/fauna/mensen, landschappen vreemde landen als 'reisverslag met Hollandse ogen'.

# data[].attributes.body
Een waar wereld wonder van de Burgerij

# data[].attributes.attachment_link.title
Koninklijk Paleis Amsterdam, voorheen stadhuis van Amsterdam

# data[].attributes.body
Het werd tussen 1648 en 1665 gebouwd als stadhuis, naar ontwerp van architect Jacob van Campen. Het bouwwerk geldt als Nederlands belangrijkste historische en culturele monument van de Gouden Eeuw. Het Paleis op de Dam is venster nummer 24 van de Canon van Amsterdam.

# data[].attributes.body
Al vroeg in de 17de eeuw had de Verenigde  Oost-Indische Compagnie (VOC) een lucratieve handel in Chinese goederen  opgezet. Ook porselein maakte daar deel van uit, een artikel dat in het Westen  nog grotendeels onbekend was en voorbehouden aan vorsten en  hoogwaardigheidsbekleders, die hun kostbare porselein vaak van edel-metalen  monturen lieten voorzien of het prominent in hun kunst- kabinet opstelden.
Het publiek was gecharmeerd van  de diepblauwe exotische voorstellingen op het hagelwitte porselein

# data[].attributes.body
Nederland is beroemd om zijn oude historische pijporgels. Omdat er in de gouden eeuw nog geen elektriciteit was, in plaats daarvan had een orgelist meerdere 'orgeltrappers' aan het werk om het orgel van lucht te voorzien.

Jan Pieterszoon Sweelinck was een groot orgelspeler in de 17e eeuw. Hij was leermeester en onder andere Bach is gevormd door Sweelinck en zijn leerlingen. Sweelinck heeft meer dan 50 jaar aan het orgel gezeten in de oude kerk van Amsterdam, waar hij na zijn dood is begraven en is geëerd door Vondel.

# data[].attributes.body
Een camera obscura (Latijn voor donkere kamer) is een verduisterde ruimte waarbij in een van de wanden een klein gaatje is aangebracht, later ook wel een lens. Het hierdoor invallende licht werpt een afbeelding van de buitenwereld op de tegenoverliggende wand. Net zoals bij afbeelding door een lens het geval is, wordt de buitenwereld op zijn kop afgebeeld. Als de achterwand van de camera obscura doorzichtig wordt gemaakt (bijvoorbeeld met matglas) is de afbeelding van buitenaf te zien.Een bijzonder aspect van de camera obscura is dat de opnamen een oneindige scherptedieptehebben, tenminste de versies zonder lens.

# data[].attributes.body
De Stadsschouwburg Amsterdam is een theatergebouw aan het Leidseplein in Amsterdam en de naam van de inmiddels verdwenen hoofdstedelijke schouwburgen aan het Leidseplein en de Keizersgracht. Sinds 1982 is de Stadsschouwburg een rijksmonument.

De eerste Nederduytsche Academie
In het begin van de 17e eeuw waren kunstzinnige vorming en vermaak een zaak van de Rederijkerskamers, genootschappen voor de gegoede burgerij. In 1632 splitste een kleine groep, waarvan Brederode, Coster en Hooft deel uitmaakten, zich af en stichtten een eigen genootschap. Zij wilden meer aandacht aan het toneel besteden en in plaats van het gebruikelijke Latijn de eigen landstaal gebruiken. Hun motto werd ‘Door Yver In Liefde Bloeyende’.

De eerste schouwburg
In 1638 werd een houten schouwburg geopend aan de Keizersgracht, ontworpen door Jacob van Campen. Speciaal voor de opening schreef Joost van de Vondel de ‘Gysbrecht van Aemstel’. Deze voorstelling was vanaf dat moment lange tijd de traditionele openingsvoorstelling van het nieuwe jaar. Op 11 mei 1772 brandde dit gebouw tot de grond toe af. Om een grotere lichtopbrengst op het toneel te krijgen had men het aantal kaarsen, in die tijd de enige lichtbron, verdubbeld. Het gevolg was dat de gordijnen vlam vatten.

# data[].attributes.body
Bredero kende de voorschriften voor de kunst uit zijn tijd heel goed. De reden waarom zijn gedichten zo direct overkomen is dat hij barstte van het talent: het lijkt net of de gebeurtenissen en gevoelens echt zijn.

Bredero’s verzamelde gedichten werden in 1622, vier jaar na zijn dood, uitgegeven door de Amsterdamse uitgever Cornelis Lodewijkszoon van der Plasse. De bundel kreeg de titel Groot lied-boeck en bevatte drie onderdelen:boertige (grappige), amoureuze (liefdes-) en aandachtige (godsdienstige) liederen.

# data[].attributes.body
"Cogito ergo sum." (Ik denk, dus ik ben)

"Besluiteloosheid is de laagste graad van vrijheid."

René Descartes is de eerste filosoof van het zeventiende-eeuwse rationalisme, waartoe ook Spinoza en Leibniz behoren. Descartes wordt beschouwd als de vader van de moderne filosofie. In het boek Over de methode beschrijft de Franse denker de beginselen van een wiskundige methode voor zekere kennis, een methode die wij nu wetenschappelijk noemen: stap voor stap kennis ontleden tot zekere uitspraken en vanuit dat fundament wetenschap opbouwen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Animatie uit de aflevering van het HUMAN-programma 'Durf te Denken' over René Descartes (uitzending woensdag 9 oktober 2013, 16.35 uur op Ned.2). Ontwerp: Sverre Fredriksen en Tiddo Muda Tekst: Leon Heuts Stem: Hadewych Minis Sounddesign en muziek: Terminator Smile In 'Durf te Denken' maak je via animaties en tv-colleges kennis met de actualiteit van grootse filosofen/denkers.

# data[].attributes.body
Uitgangspunt is dat wij mensen God niet rechtstreeks kunnen zien, laat staan kennen, maar wel indirect, als het ware 'in zijn voetsporen', dat wil zeggen in de door God geschapen zichtbare natuur en in zijn - eveneens klaarblijkelijke - voortdurende liefhebbende zorg daarvoor. God openbaart zich daarin aan de mens opdat die God als schepper en verzorger herkent, hem op zijn beurt liefheeft en hem eer betuigt in de vorm van 'godsdienst'.

# data[].attributes.headline
Aristotelische principes in het theater. 

# data[].attributes.subject
Aristotelische principes in het theater. 

# data[].attributes.body
In het werk geeft Aristoteles zijn opvatting weer over ‘poëzie’, waaronder ook lyriek, epos en drama vallen. De drie-eenheid van het aristotelisch theater is:

Eenheid van tijd: het op het toneel voorgestelde gebeuren mag niet de tijdsduur van een etmaal overschrijden.

Eenheid van plaats: het geheel moet zich op dezelfde of nagenoeg dezelfde plaats afspelen

Eenheid van handeling: geen niet ter zake doende nevenintriges mogen de strakke lijnen verstoren.

# data[].attributes.body
In de 16e eeuw introduceren Vlaamse pottenbakkers het tinglazuur in de noordelijke Nederlanden, ter vervanging van het aloude loodglazuur. Dit tinglazuur aardewerk ontstond in Italië in de 15e eeuw en is beter bekend als majolica. De eerste Delftse producten in tinglazuur worden dan ook met bonita in die term aangeduid. Aan het einde van de 16e eeuw introduceren eerst de Portugezen en later de Nederlanders zelf Chinees porselein, met zijn kenmerkende blauwe beschildering, in Nederland. Dit geïmporteerde porselein was fijn en sierlijk en was onmiddellijk zeer gewild. Alleen de zeer rijken konden het zich echter permitteren. De Delftse majolicabakkers, die nog geen echt porselein konden maken, begonnen hier imitaties van te maken. Dit was rood aardewerk bedekt met een wit dekkend oppervlak, waarin men gekleurde decoraties aanbracht.

# data[].attributes.headline
kunst (tekeningen) in de 17de eeuw + links

# data[].attributes.subject
kunst (tekeningen) in de 17de eeuw + links

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zo'n 50.000 objecten omvat de collectie tekeningen van het Rijksmuseum, schetsboeken inbegrepen. De tekeningen zijn uitgevoerd in diverse technieken: pen, krijt, pastel, aquarel en combinaties daarvan. Het gaat vooral om Noord-Nederlandse tekenkunst van de 16de tot de 20ste eeuw, hoewel ook enkele 15de-eeuwse tekeningen worden bewaard. Uit de 16de eeuw zijn er mooie groepen werk van Crabeth, Goltzius en Jaques de Gheyn II. De verzameling 17de eeuw omvat werk van vrijwel elke tekenaar die in die tijd meetelde. Hoogtepunten: de groep van zo'n 60 tekeningen van Rembrandt en de ateliernalatenschap van de familie Ter Borch. Onder de Zuid-Nederlandse kunstenaars zijn Rubens, Jordaens en Van Dyck vertegenwoordigd.

De 18de- en 19de-eeuwse tekeningen bieden een encyclopedisch overzicht, van De Wit, Troost en Cats tot de Haagse en Amsterdamse School - met aquarellen van Mauve, Isaac Israels en Breitner. Peter Vos, Jaap Hillenius en Lucebert zijn enkele voorbeelden uit de snelgroeiende collectie werken van Nederlandse 20ste-eeuwse kunstenaars. Van buitenlandse scholen zijn vooral de 16de-eeuwse Italiaanse tekeningen en de 18de-eeuwse Franse (Watteau, Boucher en Fragonard) noemenswaard.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tekeningen - Kunstwerken - Rijksstudio - Rijksmuseum

# data[].attributes.attachment_link.description
Zo'n 50.000 objecten omvat de collectie tekeningen van het Rijksmuseum, schetsboeken inbegrepen. De tekeningen zijn uitgevoerd in diverse technieken: pen, krijt, pastel, aquarel en combinaties daarvan. Het gaat vooral om Noord-Nederlandse tekenkunst van de 16de tot de 20ste eeuw, hoewel ook enkele 15de-eeuwse tekeningen worden bewaard.

# data[].attributes.body
historiestuk: kennis tonen (pictor doctor): Klassieke aandoende architectuur: andere sp[ecialismen: emoties en reacties weergeven: god evenbeeld nabootsen

# data[].attributes.attachment_link.description
In de zeventiende en achttiende eeuw beleeft de jonge Nederlandse Republiek gouden tijden. In vergelijking met de haar omringende landen heeft ze een relatief open samenleving. Haar burgerlijke cultuur, ondernemerschap en religieuze tolerantie vormen een magneet voor arbeid, talent en geld uit andere landen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Italië zorgden Carraci, Caravaggio en Bernini voor een nieuwe stroming binnen de kunst, de Barok. Langzaam ging deze stroming als een golf door Europa waar het zich vermengde met de plaatselijke kunsttradities. Zo ook in Nederland, waar Brueghel en Rubens plaats moesten maken voor een nieuwe generatie schilders die zorgden voor de Gouden Eeuw van de Nederlandse schilderkunst.
De eerste meester in de zo kenmerkende stijl van de Nederlandse schilders uit de Gouden eeuw was Frans Hals. Hals genoot zijn schildersopleiding van Carel van Mander in Haarlem en trad aldaar toe in het St. Lucasgilde in 1910. Frans Hals schilderde bijna alleen maar portretten en had een frivole stijl die zijn wortels heeft in het manierisme. In 1616 reisde Hals naar Antwerpen om de werken van Rubens en Van Dyck te bestuderen. De wijze waarop zij hun composities opbouwden, hielp Frans Hals bij het ontwerp van zijn

schutterstukken waarmee hij het meest beroemd zou worden. Gedurende zijn carriere had Frans Hals talloze leerlingen waaronder zijn broer Dirck en Judith Leyster.

Rembrandt van Rijn
Terwijl Frans Hals in Haarlem furore maakte met zijn portretten, stond in Amsterdam een andere portretschilder aan het begin van zijn carriere.Rembrandt van Rijn, ging in 1624 in de leer bij Pieter Lastman die hem leerde hoe een compositie op te bouwen. Lastman was ook op de hoogte van het werk van Caravaggio en Rubens en bracht Rembrandt zo ook licht en donkereffecten bij. Rond 1631 begon Rembrandt zijn eigen atelier in Amsterdam samen met Jan Lievens. Al snel oogste Rembrandt veel succes met zijn portretten en breidde hij zijn werkterrein uit met Bijbelse en mythologische taferelen.

Tot de leerlingen van Rembrandt van Rijn behoren onder meer Gerrit Dou en Ferdinand Bol. Gerrit Dou leerde van Rembrandt de techniek van het licht en donker dat zo kenmerkend is voor zijn werk. Dou zou dit zijn hele leven blijven gebruiken, maar op den duur zijn eigen stijl ontwikkelen waarin details belangrijk werden. Minitieus schilderde hij historische scenes, genrestukken en stillevens en stichtte hiermee een stroming van fijnschilders in Leiden.

de Leidense School
In Leiden ontstond halverwege de 17e eeuw een rijke periode aan goede schilders gestuwd door de oprichting van het Sint Lucasgilde voor schilders in 1648. Een van de oprichters van dit gilde wasGabriel Metsu, een leerling van Gerrit Dou. Metsu schilderde vaak genrestukken met kleine gezelschappen in een interieur. De schilderijen van Metsu worden echter vaak overschaduwd door het werk van Johannes Vermeer door wie Metsu veel geinspireerd was. Ook Johannes Vermeer was onderdeel van het Sint Lucasgilde en leidde het zelfs tweemaal. Vermeers heldere kleuren bestaande uit dure pigmenten zoals het loodtin geel en het korenbloem blauw, in combinatie met het subtiele lichtgebruik levert een ongekende intensiteit op. Ondanks of misschien juist doordat Vermeer pas eind 19e eeuw de waardering kreeg die hij verdient, is zijn beperkte oeuvre (34 schilderijen) verspreid over de hele wereld. Tijdens zijn leven echter had Vermeer vermoedelijk een hoofdafnemer van zijn werk. De verzameler Pieter van Ruijven had maar liefst 26 werken in zijn bezit.

Vermeer was in zijn stijlontwikkeling in een constante strijd verwikkeld met Pieter de Hoogh, een genreschilder uit Haarlem die een groot deel van zijn leven in Delft werkte. De Hoogh was een leerling van landschapsschilder Nicolaes Berghem en schilderde evenals Vermeer veel interieurs en stadgezichten. Zijn palet was echter warmer door het gebruik van rood en bruintinten. Ook gebruikte de Hoogh veel meer perspectief in zijn werk.

Een andere grote kunstenaar die ook rond 1650 actief werd in Leiden was Jan Steen, al zou Steen ook een groot deel van zijn leven in Haarlem werken. Steens werk wordt gekenmerkd door levendige, chaotische, uitbundige taferelen uit het dagelijks leven, een groot contrast met het heldere en opgeruimde in het werk van Vermeer en De Hoogh. Steen schiderde echter niet alleen drinktaferelen vol humor en vermaning, maar was ook een schilder van Bijbelse en historische stukken die meer teruggrijpen op de Italiaanse barok en schilderijen van Rembrandt van Rijn. Ook werkte Jan Steen tijdelijk samen met landschapsschilder Jan van Goyen.

de Landschapsschilders
OokJan van Goyen was onderdeel van het leidse Sint Lucasgilde ondanks dat hij een lang werkte in den Haag. Van Goyen was een leerling van Esaias van de Velde en had een tijd door Frankrijk gereisd voordat hij zich toelegde op de landschapsschilderkunst. De landschappen van Van Goyen zijn talrijk, hij maakte maar liefst 1200 schilderijen gedurende zijn leven. Om dit te kunnen doen had hij een vrij dunne penseelstreek en een beperkt spectrum aan goedkope pigmenten. Toch weet hij met deze beperkte middelen uiterst sfeervolle en herkenbare doeken neer te zetten.

De opkomst van de landschapsschilderkunst is te danken aan Jan van Goyen, maar evenzeer aan Salomon van Ruisdael die ook een leerling van Van de Velde was en werkte bij het Sint Lucasgilde. Salomon leerde het vak weer aan zijn neef Jacob van Ruisdael die nog succesvoller werd dan zijn oom. Het werk van Jacob van Ruisdael is uiterst gedetailleerd en worden gekenmerkt door enorme wolkenluchten. In zijn latere werken wordt zijn stijl donkerder en zwaarder, juist deze periode is vaak een bron van inspiratie voor latere kunstenaars.

In tegenstelling tot wat men vaak denkt, is het werk van de Nederlandse landschapsschilders niet realistisch. De mogelijkheden hiervoor waren ook beperkt aangezien tubes verf niet bestonden en de verf dus met behulp van olie en pigmenten zelf in het atelier werd gemaakt. Buiten schilderen werd hierdoor praktisch onmogelijk. De landschapsschilders maakte buiten dan ook vaak schetsen die ze in het atelier uitwerkten tot schilderij. In dit proces werden de landschappen vaak geromantiseerd en mooier gemaakt dan in werkelijkheid om contrast en diepgang te versterken.

Aan het eind van Nederlandse Gouden eeuw werd de landschapskunst steeds verder beinvloed door Franse meesters als Lorrain en Poussin die veel classicistischer schilderden naar de idealen van de Griekse en Romeinse cultuur. In Nederland zie je deze overgangen voorzichtig terug in het werk van Albert Cuyp die een mengeling vindt tussen de Nederlandse landschapskunst van Van Goyen en Ruisdael en de Italiaanse invloed naar Nederland gebracht door de Fransen. Dit is vooral terug te zien in het gebruik van het licht dat steeds diffuser wordt en de opbouw van de landschappen.

Barok in Nederlandse Musea
De grootste collectie Nederlandse barok is in Nederland te vinden in het Rijksmuseum, het Boijmans en het Mauritshuis, maar uiteraard zijn er collecties Nederlandse barokkunst verspreid over heel Nederland.
Meer over de Internationale barok in deel 1 van deze serie.

Jeroen de Baaij (1987) is kunstliefhebber, recensent en hoofdredacteur van //Vensters online kunstmagazine.

# data[].attributes.attachment_link.title
Een uitgebreide kunstgeschiedenis: Barok (deel 2)

# data[].attributes.attachment_link.description
In Italië zorgden Carraci, Caravaggio en Bernini voor een nieuwe stroming binnen de kunst, de Barok. Langzaam ging deze stroming als een golf door Europa waar het zich vermengde met de plaatselijke kunsttradities. Zo ook in Nederland, waar Brueghel en Rubens plaats moesten maken voor een nieuwe generatie schilders die zorgden voor de Gouden Eeuw...

# data[].attributes.body
Verzamelen. Rembrandt

# data[].attributes.attachment_link.title
Dutch Harpsichord music:  Daphne (from the Camphuysen manuscript)

# data[].attributes.attachment_link.description
Monumenta Musica Neerlandica "Daphne" (also know as doen D. d'over schoone Maeght v. Eyck). better quality: http://www.vimeo.com/1200782 from the Camphuysen manuscript This tune also to be found in der fluyten lusthof, is one of the most popular. Very melodic. Text and tune are found in early seventeent-century England: "a pleasant new ballad of D(aphne)".

# data[].attributes.attachment_link.title
blauw garen en koperdraad - nederlandse volksmuziek uit 1700

# data[].attributes.attachment_link.description
"Blaeu gaeren en koper draet" a Dutch tune known from `Hollantsche Boerenlieties en Contredansen` part 1 (1700), also known as "la boree" or ´Bourree de la France`, It has parts in common with the english ´parsons farwell` from the Playford Dancing Master of 1653.

# data[].attributes.attachment_link.title
Inleiding op het onderwerp: Encyclopedische verzamelingen

# data[].attributes.attachment_link.description
"Wie iets buitenissigs wil zien, moet naar de Nederlanden komen. Alles wordt hier verzameld wat de natuur voortbrengt, uit de meest verborgen plekken van de zee en de onherbergzaamste oorden van de aarde". Een Florentijn in 1658 In de 17e eeuw stond Nederland in de wijde wereld bekend als een rariteit.

# data[].attributes.body
Rembrandt titus aan de lessenaar

# data[].attributes.body
een schilderij met een voorstelling uit het dagelijkse leven of uit de alledaagse omgeving. Het aantal onderwerpen is zeer gevarieerd, maar toch zijn er meerdere vaak terugkerende thema's te onderscheiden: huiskamer- en salontaferelen, keukenscènes, markten en herbergen en voorstellingen van figuren uit diverse beroepen. De afgebeelde personen waren meestal anoniem, hoewel er ook gevallen zijn waarin wel bij name bekende personen zich lieten afbeelden bij alledaagse bezigheden. In dat laatste geval spreekt men wel van 'genre-achtige' stukken.

kwalitatief:

compositie: kleur: licht: detail: gezichtsuitdrukking: symboliek

# data[].attributes.attachment_link.description
Uitleg over de opdracht Blow-up voor 4H kubv: Maak een werkstuk dat is geïnspireerd is op een detail uit een beroemd schilderij uit de gouden eeuw.