# data[].attributes.body
Duela mila urte inguru, Europa eremu landatarra zen oraindik ere, eta biziraupeneko ekonomia zuen. 1000.urtetik ariskua kendu zen eta nekazaritza hedatu eta hiriak handitu ziren.

Nekazaritza-ekoizpena...

Europako klimak hobetu zenean XI. eta XVI. mendeetan nekazaritza hedatu zen, berrikuntza batzuk sartuta:

Nekazaritza-tresnak hobetzea.

Golde berriduna eta arnes berriak,hala nola lepokoa,erabiltzeari esker,lurraren emankortasuna areagotu zen.

Laborantza-metodo berriak.

Hiru urteko txandaketa sartu zuten nekazaritzan, hori esker lur eremu txikiagoak usten zuten lurgorrian.

Haize eta ur-erroten erabilera orokortzea.

Antziniatik ezagutzen zen,horren gaitik elikagaien ekoizpena handitu zen,jendeak ez zuten behar landanasko lan eitea.

# data[].attributes.body
Merkatuan nekazaritzako produktu gehiago zeuden,landako jendeak erosahalmen handiagoak zuten ere.Garraio eta ordainketasistema berriztu zuten:

Berrikuntzak garraioan.

Garraioan zaldietan eta mandoeetan lepokoa erabiltzen zuten edo ferrek erabiltzen zuten lehorrean garraiatzeko baina itsasoan korosta eta popa lemak itsasontzietan.

Merkataritza-berrikuntzak.

Diru gehiago zegoen zirkulazioan baina ere berrikuntza batzuk egon ziren, adibidez:kanbio-letrak,ziren txeke modukoa,hori salerosketan eresagoa egiten zuen esku dirurik euki gabe.Hori merkataritzaren garapena bultzatu zuen bai gertukoa eta tokikoa,gainera hasi zuten asokak egiten.Urrunetiko merkatariak biltzen ziren asoka egiteko.

2.2 Ibilbideak seguruak ziren eta urrutira joaten ziren.

XI. eta XIII. mendeetan segurtasun gehio zegoen ibildeetan eta horela merkataritza hedatu zen gehio.

-Lehorreko ibilbideak.

Monarkek jasotako zergak beren autoritatea inposatu zieten nobleei eta hiriak babestu zituzten.Horren gatik bideak seguruagoak izan zen,salgaiak animaliak edo gurdien gainean garraiatzen zuten.Europan lehorreko ibilbideak Mediterraneoko prtuetan lotzen zuten.

-Itsas ibilbideak.

Bikingoen inbasioak bukatu zirenean, ozeano Atlantikoa seguruagoa izan zen eta Mediterraneoan, gurutzadak tarteko(Lur Santua:Palestina konkistatzeko kampain militarrak,XII. eta XIII. mendeetan.)Bizantziar inperioa sendotu zenean eta kristau estatu txikiak sortu zirenean, merkataritza seguroagoa zen.

# data[].attributes.headline
3-Hiriak eremu onetan kokatzen zituzten.

# data[].attributes.subject
3-Hiriak eremu onetan kokatzen zituzten.

# data[].attributes.body
Erdi Aroko hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren, biztanleen behar garrantzitsuak asetzeko moduko ezaugarriak zituen lurralde batean: laborantzako eta artzaintzarako lur onak, ur ugari,zura lortzeko basoak,harriak eskuratzeko harrobiak...

Bertako hirigintza iregularra zen.

Hiri-nukleoak harreziz inguratuta zegoen (zarritan borrokak egoten ziren)ere harreziak gauez itxi egiten zituzten zartzen eta irtetzen dena kontrolatzeko ADB:merkataritza, zergak,...

Oinplanoa ez zen ona,jendeak plaza handi baten antolatzen ziren.Plaza horretan Katedrala,udaletxea eta lonja zeuazen.Jendeak biltzen ziren auzoetan,erlijioaren arabera(judutarra,mairu,auzoa,...)edo artisautza-jardueraren arabera,kaleak estuak eta biurriak ziren,estoledorarik eta txorrotako urik ez zegoen,higienea oso txara zen,zaborra botatzen zute kaleetan gorputzeko desetxoak ere botatzen zuten,gaixotasun asko zeude.Harresietatik kanpo auzo berriak sortu ziren biztanleak pobreak ziren baina higiene onagoak zeukaten, jarduera batzuk egiten zuten(errementeriak,zurrategiak,...).

Hiriko patrizioak osatzen zuten gobernua.

Biztanleek bere magistratua (zinegotziak) hautatzen zuten,finantzez,ordenaz eta justiziaz arduratzeko.Magistratuen burua burgumaisua edo alkatea zen,Udaletxean biltzen ziren eta hor hiriko gauza garrantzitzuak gordetzen zuten.

Gero merkatari eta familia aberatxak hirietako gobernua erosten zuten, familia horiek nobleziarekin batera, talde pribiligiatu bat sortzen zuten:hiriko patrizioak.

# data[].attributes.body
Hiriak artizautzako eta merkataritzako guneak ziren.

Hirietan ekoizten ziren produktu gehienak eta egiten ziren merkataritza-truke gehienak.Hiri gehienak ez zeukaten biztanle asko,15.000 edo 30.000 biztanle ziren 200.000ko hiriak gutxi ziren adibidez:Paris eta Kordoba...

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren, gremioak beren arauak ipintzen zuten,beste leku batzueko artisauen lehia eragozteko eta beren ekoizpenaren kalitatea,kantitatea eta prezioa aurezteko. Gremioak kaletan biltzen ziren,jardueraren arabera:aiztogileak,zilargia,ehuleak,etab...

Gizarte-talde berriak sortu ziren.

Talde berri bat sortu zen, Burgesak ez ziren aberatsak lurrak landatzearen,aberatsatu egin zuten produktuak saltzeagatik edo negozioetan irabaziak lortzeagatik.Gizarte talde handia zen,2 taldetan bereizten ziren:goi-burgesia(merkatari handiak eta bankariak) eta behe-burgesia:(artisauak eta merkatari txikiak).Burgesiaz gain, hirietan,nobleak,klerikoak eta herri xeheko jende asko bizi zen, milabeak eta eskaleak.

Jendeak hirietan askeak ziren ez ziren jaun feudal baten menpe,jopuak urte bat bizi behar ziren hiri horretan askeak izateko.

# data[].attributes.body
Burgesiaren babesak monarkiaren autoritatea sendotu zuen.

Feudalismoaren garai bete-betean ,XII. mendearen erdialdean arte, erregea erresumaren jaun feudala boteretsuena zen,bere lurrak zeukan (koroaren lurrak), lur horetan eskubide guztiak zeukan.

Monarkek burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziari inposatzeko,erresumaren lurralde-batasuna bermatzeko eta monarkia nazionalak eratzeko.

Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra, erresuma bideetan,itsasoetan eta hirietan merkataritzan aritzeko,hirietako gobernuak kontrolatu nahi zituzten,monarken politika eragin ere.

Burgesiak babesa eukitzeko hirigutun bat siniatu zuten.Gutun horen bidez,pribilegioa edo foruak ematen zitzaien,biztanleak askeak zirela, beren gobernua izatea eskubidea zuten.Erresumaren lege berriek,baina ere,merkataritza-monopolioak,merkatuak irekitzeko eta erresuma osoan zirkulatzeko bermeak ere zuten.

Pribilegio horren truke,burgesiak zergak ordaintzen zuten horren gain hal dute kontratatu soldadu mertzenarioak eta erresuma hobeto administratzeko funtzionarioak izateko.Horren gain,jaun feudalak al izan zuten.

# data[].attributes.body
XIV. mendeetan Europan,biztanleak gaizki zeuden,gosea,gerrak eta izurrietak,horren gaitik,krisi bat sortu zen Behe Erdi Aroan.

Izurrite Beltza Europan.

Izurrite beltza 1348. urtean inguru sortu zen Europan.Gaixotasuna oso infekiosua zen, ez zekiten zer egiten zuen eta nola hedatzen zen.

Gaixotasun hori oso hilkorra zen,arkakusoen bidez transmititzen zen.Hauek ziren sintomak:sukarra,arnasketa- eta azala beltzez jartzea,garai hortan pandemia bat artu zuten.

Jada ahuldua zegoen biztanleriaren eragin zion.

Gixotasun horen hedapenak oso ondori larriak izan zituen,krisis handi bat eragin zuen Europan.

-XIV. mendean,gerra ugari zeuden,horengatik hilda ugari eta ekonomia-galera handiak ziren.

-Lurren zati handia produktibitatea oso txikia zen,lurgorri gutxiago zeuden.

-Aldi horretan,Izotz Aro Txikia hasi zen.Izotzaldi,txingor eta euri ugari izan ziren eta goseteak ugari ziren.