# data[].attributes.body
Kolędowanie – obrzęd ludowy praktykowany przede wszystkim w kulturach rolniczych i pasterskich, polegający na tym, że grupy kolędników odwiedzały poszczególne gospodarstwa z życzeniami pomyślności w Nowym Roku, za co otrzymywały od gospodarzy dary w postaci jedzenia lub drobnych datków pieniężnych. Terminem KOLĘDA określano dawniej zarówno sam obrzęd (chodzenie po kolędzie), jak i podarunki składane kolędnikom, a także śpiewane przez nich specjalne pieśni życzące. Wraz z ekspansją chrześcijaństwa oraz ustanowieniem obecnych dat świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku obrzędy kolędnicze usytuowały się przede wszystkim w czasie tzw. GODÓW (okres od wigilii Bożego Narodzenia do Trzech Króli) w okolicach OSTATKÓW oraz WIELKANOCY - kolędowanie wiosenne.

Charakterystycznymi postaciami w grupach kolędniczych byli: PASTERZE, TRZEJ KRÓLOWIE, lub sam KRÓL HEROD, dziad, baba (za postacie kobiece przebierali się również chłopcy), Żyd, ŚMIERĆ, ANIOŁ, DIABEŁ, Cygan, Cyganka, żołnierz, policjant, kominiarze, muzykanci. Część z nich zakrywa twarze maskami, które nazywano larwami.

# data[].attributes.body
Istotą kolędowania była obrzędowa wymiana darów. W zamian za życzenia przyjmowane jako pomyślna wróżba urodzaju i powodzenia, gospodarze obdarowywali kolędników świątecznymi smakołykami lub drobnymi datkami. Zarówno forma składania życzeń (śpiewanie, recytowanie, wykrzykiwanie), jak i towarzyszące jej działania (np. przedstawienia kolędnicze, tańce, popisy sprawności) oraz stroje (przebrania) uczestników obrzędu były niezwykle zróżnicowane i zależne od regionu i czasu.

# data[].attributes.body
Popularną formą było kolędowanie z maszkarami zwierzęcymi, któremu towarzyszyło często odgrywanie komicznych scenek oraz straszenie widzów i wyprawianie różnego rodzaju figli. Najbardziej upowszechniły się: TUROŃ, koza lub kozioł, niedźwiedź, koń, bocian, baran, czyli zwierzęta symbolizujące siłę, zdrowie, życiową energię.

Formą kolędowania było też chodzenie z szopką, w której przy pomocy zestawu kukiełek odgrywano przedstawienia podobne do HERODÓW lub JASEŁEK. Obchód kolędniczy był wyczekiwanym wydarzeniem, a pominięcie domu uważane było za zły znak.

# data[].attributes.body
Często spotykane było również kolędowanie z gwiazdą wykonaną z kolorowego papieru, podświetloną od środka, przymocowaną ruchomo do drzewca. Gwiazdę oklejano często kolorową bibułą lub pergaminem, różnego rodzaju wycinankami, pomponami, frędzlami z krepiny czy świętymi obrazkami. Praktyka wodzenia gwiazdy nawiązywała do nowonarodzenia słońca, ale wraz z rozwojem chrześcijaństwa zaczęto ją wiązać z GWIAZDĄ BETLEJEMSKĄ. Trzymający ją kolędnik nazywany był GWIAZDOREM lub GWIAŹDZICHEM.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kolędnicy małopolscy 2008/2009

Kolędnicy kaszubscy (Gwiżdże)

Turoń, Muzeum Etnograficzne w Krakowie

Kolędowanie - obrzęd ludowy praktykowany przede wszystkim w kulturach rolniczych i pasterskich przez Słowian i Rumunów, polegający na tym, że grupy kolędników odwiedzały poszczególne gospodarstwa z życzeniami pomyślności w Nowym Roku, za co otrzymywały od gospodarzy dary w postaci jedzenia lub drobnych datków pieniężnych. Terminem kolęda określano dawniej zarówno sam obrzęd ( chodzenie po kolędzie), jak i podarunki składane kolędnikom, a także śpiewane przez nich specjalne pieśni życzące. Dawni Słowianie nazwy tej używali również odnośnie do Święta Godowego. Kolędowaniem nazywano również rytuał obchodzenia domów przez grupy przebierańców z okresie Zapustów i Wielkanocy.

Pierwsze wzmianki o wizytowaniu domostw przez przebranych ludzi w maskach pojawiły się między XIII a XV w. W tekstach tych dość często wyrażona jest dezaprobata dla takich zachowań, gdyż napisane one zostały przez kaznodziejów chrześcijańskich. Kolędowanie pierwotnie związane było z magią wegetacyjną oraz zaklinaniem urodzaju i płodności. Zarówno stroje kolędników, jak i ich zachowania oraz śpiewane lub recytowane przez nich rytualne teksty cechowała wyraźna symbolika płodnościowa i wiara w magiczną moc sprawczą wypowiadanych słów. Wszelkie życzenia, jak i klątwy posiadały większą moc, gdy wypowiadane były nie przez postaci ziemskie, ale przez postaci powiązane z Maski oraz przebrania używane w celach rytualnych umożliwiały kolędnikom stawanie się osobnikiem przybyłym z zaświatów. Człowiek w kostiumie nie objawiał już cech ludzkich. Symboliczny związek istniejący pomiędzy przebraniem a jego żywym odpowiednikiem umożliwiał zyskanie wymiaru sakralnego. Dlatego też człowiek, który przebrany był za groźne zwierzę, wykazywać miał cechy tegoż osobnika. Już sama obecność kolędnika, czyli istoty przybyłej z zaświatów związaną ze światem sakralnym była uznawana za dar. Jednak aby ten dar w postaci przybycia czy życzeń miał się spełnić, wymagana była wzajemność. Za życzenia posłane w różnych postaciach należały się podarunki w formie pożywienia, alkoholu lub pieniędzy. Równocześnie wskazuje się na związek dawnego obrzędu kolędowania z kultem zmarłych, wiarą w ich rolę jako „opiekunów płodności i urodzaju". W późniejszym okresie obrzęd uległ częściowej chrystianizacji. Moment kolędowania początkowo związany był z Nowym Rokiem, który u przedchrześcijańskich Słowian obchodzony był na wiosnę. Wraz z ekspansją chrześcijaństwa oraz ustanowieniem obecnych dat świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku obrzędy kolędnicze usytuowały się przede wszystkim w czasie tzw. Godów (okres od wigilii Bożego Narodzenia do Trzech Króli) w okolicach Ostatków oraz Wielkanocy (kolędowanie wiosenne), choć w zależności od regionu praktykowane były również w innych momentach okresu zimowo-wiosennego. Kolędowanie nie jest zwyczajem wywodzącym się z Polski. Rozmaitość formy tego zwyczaju występują w całej Europie.

Kolędowanie pełniło funkcje religijno-kulturowe powiązane z kultem przodków, magiczne, które zaopatrzyć miały ludzi w szczęście i powodzenie, funkcje recepcyjne i matrymonialne, funkcje gospodarcze, agrarne i hodowlane w związku z życzeniem dobrych plonów oraz społeczne i ludyczne. Z czasem funkcja ludyczna zaczęła przeważać ze względu na zmiany cywilizacyjne, które dokonały się na wsiach.

Istotą kolędowania była obrzędowa wymiana darów. W zamian za życzenia przyjmowane jako pomyślna wróżba urodzaju i powodzenia, gospodarze obdarowywali kolędników świątecznymi smakołykami lub drobnymi datkami. Zarówno forma składania życzeń (śpiewanie, recytowanie, wykrzykiwanie), jak i towarzyszące jej działania (np. przedstawienia kolędnicze, tańce, popisy sprawności) oraz stroje (przebrania) uczestników obrzędu były niezwykle zróżnicowane i zależne od regionu i czasu.

Popularną formą było kolędowanie z maszkarami zwierzęcymi, któremu towarzyszyło często odgrywanie komicznych scenek oraz straszenie widzów i wyprawianie różnego rodzaju figli. Najbardziej upowszechniły się: turoń, koza lub kozioł, niedźwiedź, koń, kogut, bocian, baran, czyli zwierzęta symbolizujące siłę, zdrowie, życiową energię i płodność. W niektórych regionach kolędnikom towarzyszył żywy koń.

Formą kolędowania było też chodzenie z szopką, w której przy pomocy zestawu kukiełek odgrywano przedstawienia podobne do herodów lub jasełek. Obchód kolędniczy był wyczekiwanym wydarzeniem, a pominięcie domu uważane było za zły znak.

Na Lubelszczyźnie można zaobserwować zwyczaj zwany chodzeniem z kozą. Za kozę przebierał się chłopiec, który przykryty był płachtą, trzymał w ręku kij, na którego końcu usadowiony był kozi łeb wystrugany z buraka lub drewna. Ów kozi łeb nakrywano zajęczą lub baranią skórą, a na czubku głowy usadowione były rogi. Koza bawiła zgromadzonych, figlując i zaczepiając dziewczęta.

Innego rodzaju formą kolędowania był konik. Improwizowany występ przedstawiał taniec konia maszkary, który w szczytowym momencie upada. Pozostali kolędnicy próbują przywrócić go ponownie do życia. Ożywiony koń wstając symbolizuje odrodzenie przyrody. Na południowym Podlasiu archaiczną formą kolędowania jest chodzenie z wężem. Kolędnicy nosili w kieszeni kożucha papierowego lub drewnianego węża, którego wyrzucali do góry, śpiewając kolędy.

W niektórych wsiach Podlasia można było zaobserwować kolędowanie z maszkarami ptaków, podczas którego chłopcy maszerowali od domu do domu z bocianem lub żurawiem zwanymi truską, kluwaczem. Na krańcu kija umieszczony był czerwony dziób, który poprzez pociągnięcie sznurka otwierał się i zamykał. Kolędnicy naśladując klekotanie bociana, zaczepiali dziewczęta.

Często spotykane było również kolędowanie z gwiazdą wykonaną z kolorowego papieru, podświetloną od środka, przymocowaną ruchomo do drzewca. Gwiazdę oklejano często kolorową bibułą lub pergaminem, różnego rodzaju wycinankami, pomponami, frędzlami z krepiny czy świętymi obrazkami. Praktyka wodzenia gwiazdy nawiązywała do nowonarodzenia słońca, a po synkretyzmie z chrześcijaństwem zaczęła się wiązać z gwiazdą betlejemską. Trzymający ją kolędnik nazywany był gwiazdorem lub gwiaździchem.

W Święto Trzech Króli często spotykano kolędujących chłopców, którzy przebrani byli za króla Kacpra, Melchiora i Baltazara. Zwyczaj ten był bardzo popularny pod koniec XIX w. Chłopcy nosili korony wykonane z papieru, a ich twarze umazane były sadzą. Na Pomorzu charakterystyczną cechą było hałasowanie przez kolędników diabelskimi skrzypcami oraz burczybasem. Burczybas nie był instrumentem stricte muzycznym, ale narzędziem, które stosowane było w zabiegach magicznych. Używano go w szczególnym czasie, a celem było odstraszenie złych mocy poprzez wydobywany dźwięk. Zdarzało się, że trzej królowie wędrowali z gwiazdą.

W wielu regionach Polski pojawiały się tzw. herody, czyli grupy odgrywające biblijną opowieść o przyjściu na świat Jezusa, w którą wplatano zabawne wątki ludowe. Ta forma kolędowania sięga średniowiecznych misteriów religijnych, które podczas ważnych świąt dorocznych odgrywane były w kościołach. Tego typu misteria miały miejsce już w XI w. we Francji i Anglii. W Polsce pojawiły się przed wiekiem XIII. Zakazane były przez władze duchowe z racji pogłębiającego się estradowego charakteru, który inadekwatny był do reguł kościelnych. Charakterystycznymi postaciami w grupach kolędniczych byli także: pasterze, trzej królowie, dziad, baba (za postacie kobiece przebierali się również chłopcy), Żyd, śmierć, diabeł, Cygan, Cyganka, żołnierz, policjant, kominiarze, muzykanci. Część z nich zakrywa twarze maskami, które nazywano larwami.

Na Kaszubach cała grupa powinna liczyć nie mniej niż dziesięć osób. Życzenia składano w postaci wierszowanych oracji lub śpiewając specjalne życzące kolędy, płatano przy tym figle (np. Kominiarz sprawdzał czystość kominka i smarował wszystkich sadzą, a kto go nie dotknął, nie mógł spodziewać się szczęścia; dziewczyny uszczypnięte przez Bociana miały spodziewać się dziecka), recytowano zabawne rymowanki, całemu widowisku towarzyszyła atmosfera ogólnej wesołości.

Na terenie Borów Tucholskich, w niektórych wsiach pospolity gwiżdż w słomianym płaszczu wyparty został przez świętego mikołaja, którego wygląd identyczny jest współczesnej reprezentacji ukazywanej w kulturze popularnej.

W Sławatyczach na południu Podlasia podczas trzech ostatnich dni w roku można spotkać grupy brodaczy. Są to mężczyźni ubrani w brody z lnianego włókna symbolizujące długie życie. Charakterystyczną cechą brodaczy są metrowe czapy zrobione z kolorowych bibułowatych kwiatów oraz maski z długim nosem, baranie kożuchy owinięte słomą nogi oraz kije, na których podrzucają panny, czyli „biorą je na hocki". Złapane dziewczyny spodziewać się mogą szczęścia w życiu.

W niektórych wsiach Żywiecczyzny można spotkać zwyczaj kolędowania tzw. dziadów. Zwyczaj ten ma miejsce w wieczór sylwestrowy i Nowy Rok. Kolędownicze grupy bywają bardzo liczne, a ich uczestnicy funkcjonują spontanicznie i hałaśliwie. W latach 20. XX w. dziadów zapraszano do domostw, obecnie przyjmowani są na podwórkach. Zdarzają się grupy które wyruszając już w wieczór sylwestrowy, odwiedzają wszystkie zabawy. W momencie pojawienia się dziadów orkiestra gra dla nich specjalnego walca i polkę. W Nowy Rok przebierańcy wędrują po domach wraz z muzykantami zbierając kolędę. Za zbyt skromny datek gospodarzowi należy się kara w postaci różnego rodzaju psot.

Charakterystycznym widowiskiem na południowej Lubelszczyźnie jest dialog bożonarodzeniowy, który uważany jest za jeden z najstarszych widowisk misteryjnych o technice dramatycznej, charakterystycznej dla utworów scenicznych średniowiecza. W występie brało udział kilku mężczyzn, a na widowisko odgrywane w największej chałupie schodzili się wszyscy mieszkańcy wsi.

Inną formą kolędowania jest chodzenie z niebem, które występuje we wsi Błonie pod Szczebrzeszynem w dniu św. Szczepana. Z kolędą domostwa odwiedzają trzej lub czterej chłopcy. Charakterystycznym atrybutem jest kula usadowiona na kiju ozdobiona motywami biblijnymi i ozdobnymi gwiazdkami, a wewnątrz kuli pali się świeczka.

W żywej tradycji do dziś kolędowanie jest jeszcze spotykane w niektórych miejscach w Polsce, na Słowacji, w Czechach, Białorusi, Rosji, Ukrainie i Serbii. Prócz tego tradycja ta jest często podtrzymywana przez szkoły, domy kultury, zespoły regionalne, stając się elementem folkloryzmu, a przedstawienia kolędnicze i jasełkowe są bardzo popularne jako forma teatru, prezentowana na różnego rodzaju kolędniczych przeglądach i festiwalach.

Kolędowanie na Ukrainie - 1864 rok

Parada kolędników we Lwowie 2010

Przyjmowanie kolędników do mieszkania na Białorusi

Białoruska moneta Kolęda

W Szwajcarii, Słowenii, Bawarii i Austrii mają miejsce tzw. Perchty. Mają one związek z pogańską boginią, której charakterystyczną cechą jest drewniana maska i owcza skóra. Postać ta kojarzona jest z przesileniem zimowym i jest ucieleśnieniem przeznaczenia i śmierci. W austriackim regionie Pongau występują „piękne Perchty" ( Schonperchten), które są personifikacją dobra w wielkich, zdobniczych nakryciach głowy, oraz „brzydkie Perchty" ( Schiachperchten), które w straszliwych rogatych maskach stanowią odzwierciedlenie zła. Wraz z nimi domy odwiedza horda dziwacznych stworów zapożyczona z podań, baśni, legend czy regionalnej tradycji. Obecnie Perchty traktowane są jako zwiastuny pomyślnego roku i urodzajnych plonów.

Na Ukrainie popularnym zwyczajem kolędniczym jest wertep, który ma miejsce w pierwszy i drugi dzień Bożego Narodzenia. Nazwa ta wywodzi się z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i oznacza „ pieczarę", „ grotę", czyli miejsce, w którym zgodnie z wierzeniami wyznawców prawosławia narodził się Jezus. Wertep przyjmuję formę wędrownego teatru obrzędowego, w którym to wątek religijny przeplata się z wątkiem obyczajowo-świeckim. Młodzi mężczyźni przebierają się za Heroda, anioła, diabła, trzech króli, Żyda, jego żonę, czorta, biedę oraz śmierć. Część religijna jest stała i często monotonna w przeciwieństwie do części świeckiej, która poprzez improwizacje jest bardzo żywiołowa.

Na Bułgarii kolędnicy odwiedzają domy zgodnie ze ściśle określoną tradycją, zaczynając od północy do świtu w Wigilię. Kolędnicy to zazwyczaj mężczyźni, którym towarzyszy starszy mężczyzna, tzw. stenenik. Karierowicz odpowiedzialny jest za noszenie kija zwanego gega. Życząc mieszkańcom zdrowia, szczęścia i bogactwa, śpiewają pieśni. Siła owych pieśni ściga demony. Wraz ze wschodem słońca tracą one swą moc i zatrzymują się na koleduvat. Przygotowania odbywają się już od 20 grudnia. Stroje mężczyzn są strojami tradycyjnymi, świątecznymi ze specjalną ozdobą na czapkach.

W Macedonii kolędnikami są przeważnie dzieci, które 6 stycznia wczesnym rankiem budzą mieszkańców domostw pieśnią. Wstają między 5 a 11 rano by przygotować się do obchodu całej okolicy i pobliskich wiosek. Śpiewają kolędy lub piosenki o nazwie koledarski pesni. Dzieci nagradzane są pieniędzmi, owocami, słodyczami, czekoladą i innymi prezentami.

W Serbii przygotowania odbywają się na kilka dni przed rozpoczęciem. Maski dzieli się na trzy typy według postaci, które reprezentują: antropomorficzne, zoomorficzne i antropo-zoomorficzne. Przebrania i maski wykonywane są z różnego rodzaju materiałów, tj. hide, suszona skorupa tygrysa, drewna, czarna wełna, włosie końskie, fasoli, malowane rogi, ubrania, owcza i cielęca skóra. Przywódcę grupy kolędniczej nazywa się dziadkiem. W przeddzień kolędy pozostali kolędnicy schodzą się do jego domu, by o północy wspólnie rozpocząć działalność. Przechodząc ulicami wioski, uczestnicy krzyczą, hałasują dzwonkami, grzechotkami, pałkami, szablami. Jedna z uczestniczek nazywana Oblubienicą przebrana za kobietę w ciąży w ręku trzyma kądziel i obraca włókno konopi. Niektórzy z kolędników nazywani są alońnikami, czyli ludźmi opętanymi przez demona ala. W koledari śpiewa się specjalne pieśni, w których to słowo środkowe - wołacz kolęda, wstawia się na środku i końcu każdego wersetu. Koledari, odwiedzając domostwa, wypędzają z nich demony, przeszukując je, krzyczą, tańczą, figlują, stukają pałeczkami w ściany i podłogę. Po wypędzeniu demonów krótko tańczą w koło, by kończąc pobłogosławić dom. Nagrodą jest chleb upieczony specjalnie dla koledari oraz inne prezenty w postaci jedzenia.

W 2006 roku w Polsce wyemitowano dwie monety okolicznościowe związane z kolędowaniem. Monety te miały nominały 2 zł i 20 zł (monetę o nominale 2 zł wyemitowano w nakładzie 600 000 sztuk, zaś monetę o nominale 20 zł wyemitowano w nakładzie 55 000 sztuk). Monety te wchodzą w skład serii monet Polski rok obrzędowy. W 2004 roku Narodowy Bank Republiki Białorusi wyemitował dwie monety okolicznościowe związane z kolędowaniem, monety te miały nominały 1 rubel białoruski i 20 rubli białoruskich. Monety te wchodzą w skład białoruskiej serii monet Święta i obrzędy Białorusinów.

Kolonia Limited, Księga Bożonarodzeniowa, Wrocław 1993

Maria Borejszo, Boże Narodzenie w kulturze polskiej, Poznań 1996

A. Kostrzewa, H. M. Łopatyńska, Przewodnik po Bożym Narodzeniu, Toruń 2014

H. Czachowski, A. Kostrzewa-Majoch, H. M. Łopatyńska, Akwizytorzy szczęścia o dawnych i współczesnych kolędnikach, Toruń 2004

A. Zadrożyńska, Powtarzać czas początku, Warszawa 1985

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolędowanie - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Kolędowanie - obrzęd ludowy praktykowany przede wszystkim w kulturach rolniczych i pasterskich przez Słowian i Rumunów, polegający na tym, że grupy kolędników odwiedzały poszczególne gospodarstwa z życzeniami pomyślności w Nowym Roku, za co otrzymywały od gospodarzy dary w postaci jedzenia lub drobnych datków pieniężnych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tradycja - nasze obyczaje i wierzenia, przekazywane z pokolenia na pokolenie, są bardzo ważne ze względu na przyszłość danej zbiorowości.

W naszej rodzimej kulturze związane są one często z obchodzeniem świąt liturgicznych. Co ciekawe, wiele polskich obrzędów świątecznych wywodzi się z czasów dawniejszych niż chrześcijaństwo. Przechowywała je zwłaszcza tradycja ludowa. Praktyki magiczne oraz elementy dawnych pogańskich świąt splotły się z elementami chrześcijańskimi. Ponadto, każde kolejne pokolenie wciąż wzbogaca uroczystości o nowe zwyczaje. Pomimo tych zmian, niektóre z obrzędów zachowały się od stuleci.
W Adwencie w wielu regionach Polski grano na smętne melodie przed wschodem słońca.

Na prezentacji 3D można z każdej strony obejrzeć ligawkę. Ligawka to długi, lekko zakrzywiony, trochę węższy w miejscu gdzie się do niego dmie i trochę szerszy w miejscu gdzie powietrze wylatuje instrument dęty wykonany z drewna.

Wieczorami spotykano się w domach, gdzie kobiety przędły i darły pierze, opowiadając przy tym bajki i śpiewając. Szóstego grudnia gospodarze i pasterze składali w kościele dary świętemu Mikołajowi - patronowi dobytku. Grzeczne dzieci natomiast, podobnie jak obecnie, obdarowywano upominkami. Z kolei trzynastego grudnia, w dniu świętej Łucji, prognozowano pogodę na nadchodzący rok.

Wróżono także z pogody w dzień Wigilii: słoneczna aura zapowiadała, że kury będą się dobrzy niosły, natomiast pochmurna gwarantowała obfitość mleka. Urodzaj miodu miała zapewnić jemioła, własnoręcznie strącona przez gospodarza, a następnie włożona do ula.

W wigilijny wieczór każdy element wystroju niósł ze sobą określoną symbolikę. Pokój, w którym spożywano wieczerzę, powinien przypominać stajenkę betlejemską - na podłodze roztrząsano słomę, w rogach izby stawiano snopy zboża złożone z czterech zbóż - symbolizowały one urodzaj. Według prastarych wierzeń w dzień wigilii z krainy śmierci przychodziły dusze, przybierające postać ptaków, zwierząt lub ludzi. Dlatego w tym dniu należało ugościć każdego przybysza. Ponadto gospodarze dzielili się opłatkiem i jedzeniem z wigilijnego stołu ze swoimi zwierzętami. Po wieczerzy praca była zakazana, a wszyscy starali się spędzić czas w spokoju i szczęściu, gdyż wróżyło to pomyślność w nadchodzącym roku.

Film pod tytułem "Polskie obyczaje bożonarodzeniowe". Film rozpoczyna się widokiem miasta o zmroku, słychać delikatną kolędę "Lulajże Jezuniu" Lulajże Jezuniu moja perełko, lulaj ulubione me pieścidełko. Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj a Ty Go Matulu z płaczu utulaj. Akcja przenosi się do klasy szkolnej, przy tablicy stoi nauczycielka. Na ekranie wyświetla się wiersz Juliana Tuwima, który odczytuje lektor: Ziemio, ziemiątko, Nocą nad łóżkiem Świecisz i krążysz Różowym jabłuszkiem Sny wyogromniały Ziemio, ziemiątko, Wszechświat stał w pokoju Świąteczną choinką. Ziemio, ziemeczko, Dróżki gwiaździste Po gałązkach błyskały Mlekiem wieczystem, Trzaskały świeczki, Świerkowe świerszcze, Anioł zaniemówił Najpiękniejszym wierszem. Nauczycielka objaśnia: Tak w wierszu pod tytułem "Choinka" Julian Tuwim przedstawił swoją wizję świąt. Lektor kontynuuje: Boże Narodzenie to jedno z najważniejszych świąt cyklicznych, upamiętniające przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Wiele zwyczajów bożonarodzeniowych jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, jednak część z nich mogła ulec zapomnieniu. Ocalił je Oskar Kolberg - żyjący w XIX wieku polski etnograf i kompozytor. Na ekranie wyświetla się zdjęcie Oskara Kolberga. Nauczycielka mówi: Kolberg był niezwykle zainteresowany polskim folklorem. Podczas swoich wypraw po wsiach notował melodie oraz wszelkie ludowe zwyczaje, które następnie zamieścił w obszernych zbiorach zatytułowanych"Pieśni ludu polskiego"oraz "Lud,jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce." Spuścizna pozostawiona przez Oskara Kolberga uznawana jest za jedną z najważniejszych w polskiej etnografii muzycznej. Ocalił on od zapomnienia setki pieśni i obyczajów, które w niepiśmiennym społeczeństwie zginęłyby w obliczu zmian obyczajowych. Na ekranie wyświetla się izba wypełniona rękodziełem a nauczycielka kontynuuje: Księgi Kolberga obejmują rozmaite regiony Polski. W swoich zbiorach opisał między innymi sposób przygotowania domostw na Święta Bożego Narodzenia.Tradycyjną ludową dekoracją był "pająk". Wykonywano go z bibuły, fasoli lub słomy i wieszano pod sufitem.Do ram obrazów przyczepiano bibułowe kwiatki lub wtykano w nie gałązki jodły lub świerku. Popularne obecnie choinki pojawiły się dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Początkowo dekorowano je łańcuchami z bibułki, słomianymi zabawkami, jabłkami, orzechami i ciastkami. Dzięki Kolbergowi wiemy również, jakie potrawy znajdowały się na wigilijnym stole w drugiej połowie XIX wieku. Tak opisuje on wieczerzę w regionie Wielkopolski: Lektor odczytuje zapiski Kolberga: Zwykłymi potrawami corocznie przynajmniej w liczbie 9, w stanie wyższym używanemi są: zupa migdałowa, kluseczki z sosem, karp na szaro, szczupak z szafranem, andróty z makiem albo kluski z miodem i makiem, suszone gruszki i śliwki gotowane, grzybki na sucho na oleju smażone, groch biały i karaski w oleju tretowane (smażone) z kapustą. Lud wiejski kontentuje się "siemieniuchą" to jest zupą z siemienia konopnego, kaszą jaglaną, kapustą z grzybkami, grzybami w oleju smażonemi i kluskami z makiem. Kolacją się je, jak gwiazda na niebie się pokaże. (...)

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RIkGjxcy9LBbI

Film pod tytułem "Polskie obyczaje bożonarodzeniowe". Film rozpoczyna się widokiem miasta o zmroku, słychać delikatną kolędę "Lulajże Jezuniu" Lulajże Jezuniu moja perełko, lulaj ulubione me pieścidełko. Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj a Ty Go Matulu z płaczu utulaj. Akcja przenosi się do klasy szkolnej, przy tablicy stoi nauczycielka. Na ekranie wyświetla się wiersz Juliana Tuwima, który odczytuje lektor: Ziemio, ziemiątko, Nocą nad łóżkiem Świecisz i krążysz Różowym jabłuszkiem Sny wyogromniały Ziemio, ziemiątko, Wszechświat stał w pokoju Świąteczną choinką. Ziemio, ziemeczko, Dróżki gwiaździste Po gałązkach błyskały Mlekiem wieczystem, Trzaskały świeczki, Świerkowe świerszcze, Anioł zaniemówił Najpiękniejszym wierszem. Nauczycielka objaśnia: Tak w wierszu pod tytułem "Choinka" Julian Tuwim przedstawił swoją wizję świąt. Lektor kontynuuje: Boże Narodzenie to jedno z najważniejszych świąt cyklicznych, upamiętniające przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Wiele zwyczajów bożonarodzeniowych jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, jednak część z nich mogła ulec zapomnieniu. Ocalił je Oskar Kolberg - żyjący w XIX wieku polski etnograf i kompozytor. Na ekranie wyświetla się zdjęcie Oskara Kolberga. Nauczycielka mówi: Kolberg był niezwykle zainteresowany polskim folklorem. Podczas swoich wypraw po wsiach notował melodie oraz wszelkie ludowe zwyczaje, które następnie zamieścił w obszernych zbiorach zatytułowanych"Pieśni ludu polskiego"oraz "Lud,jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce." Spuścizna pozostawiona przez Oskara Kolberga uznawana jest za jedną z najważniejszych w polskiej etnografii muzycznej. Ocalił on od zapomnienia setki pieśni i obyczajów, które w niepiśmiennym społeczeństwie zginęłyby w obliczu zmian obyczajowych. Na ekranie wyświetla się izba wypełniona rękodziełem a nauczycielka kontynuuje: Księgi Kolberga obejmują rozmaite regiony Polski. W swoich zbiorach opisał między innymi sposób przygotowania domostw na Święta Bożego Narodzenia.Tradycyjną ludową dekoracją był "pająk". Wykonywano go z bibuły, fasoli lub słomy i wieszano pod sufitem.Do ram obrazów przyczepiano bibułowe kwiatki lub wtykano w nie gałązki jodły lub świerku. Popularne obecnie choinki pojawiły się dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Początkowo dekorowano je łańcuchami z bibułki, słomianymi zabawkami, jabłkami, orzechami i ciastkami. Dzięki Kolbergowi wiemy również, jakie potrawy znajdowały się na wigilijnym stole w drugiej połowie XIX wieku. Tak opisuje on wieczerzę w regionie Wielkopolski: Lektor odczytuje zapiski Kolberga: Zwykłymi potrawami corocznie przynajmniej w liczbie 9, w stanie wyższym używanemi są: zupa migdałowa, kluseczki z sosem, karp na szaro, szczupak z szafranem, andróty z makiem albo kluski z miodem i makiem, suszone gruszki i śliwki gotowane, grzybki na sucho na oleju smażone, groch biały i karaski w oleju tretowane (smażone) z kapustą. Lud wiejski kontentuje się "siemieniuchą" to jest zupą z siemienia konopnego, kaszą jaglaną, kapustą z grzybkami, grzybami w oleju smażonemi i kluskami z makiem. Kolacją się je, jak gwiazda na niebie się pokaże. (...)

Słowo oznacza religijną pieśń o tematyce bożonarodzeniowej. Pierwsze polskie kolędy pochodzą z XV wieku, a nowe utwory tego gatunku pisane są do dnia dzisiejszego. Oprócz kolęd popularne były również . Pastorałka porusza wątki zaczerpnięte z życia codziennego.

Pieśni bożonarodzeniowe wykonywano we wszystkich regionach Polski.
Oj maluśki, maluśki
Ulubiona pastorałka Jana Pawła II pochodzi z regionu Podhala. Pierwsze wersje utworu powstały w XVIII wieku.
Lulajże Jezuniu Pójdźmy wszyscy do stajenki
Źródła:

encyklopedia.pwn.pl

sjp.pwn.pl

Encyklopedia Muzyki pod red. A. Chodkowskiego, PWN, Warszawa 2001

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie obyczaje bożonarodzeniowe: kolęda, pastorałka, kolędnicy i kolędowanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Tradycja - nasze obyczaje i wierzenia, przekazywane z pokolenia na pokolenie, są bardzo ważne ze względu na przyszłość danej zbiorowości. W naszej rodzimej kulturze związane są one często z obchodzeniem świąt liturgicznych. Co ciekawe, wiele polskich obrzędów świątecznych wywodzi się z czasów dawniejszych niż chrześcijaństwo. Przechowywała je zwłaszcza tradycja ludowa.

# data[].attributes.body
Kolędnicy wędrownicy z gwiazdą na patyku,
pogubili wszystkie nuty ze starych śpiewników.
Kolędują na gitarze, rock n`rolla niosą w darze,
rock n`rolla niosą w darze!

Rok, rok, rok, dobry rok
Rok, rok, rok, dobry rok
Dzieciątko z Betlejem do świata się śmieje
Światło, światło idzie w mrok

Święty Józef nic nie mówi, tylko myśli sobie,
znacznie ciszej na fujarkach grali pastuszkowie.
Ale trudno, niech już będzie, niech nam grają po kolędzie,
niech nam grają po kolędzie!

Rok, rok, rok, dobry rok
Rok, rok, rok, dobry rok
Dzieciątko z Betlejem do świata się śmieje
Światło, światło idzie w mrok

Roztańczyły się anioły z wysokiego nieba,
wszystkie tańczą rock n`rolla – Panie Boże przebacz.
Ale dzisiaj tak wesoło wszystkim ludziom i aniołom,
wszystkim ludziom i aniołom!

Rok, rok, rok, dobry rok
Rok, rok, rok, dobry rok
Dzieciątko z Betlejem do świata się śmieje
Światło, światło idzie w mrok

# data[].attributes.attachment_link.title
Pastorałka   Kolędnicy wędrownicy   z wokalem  wolniej

# data[].attributes.body
Krok pierwszy: wycinanie elementów

Z tektury wycinamy 4 trójkąty równoramienne o wymiarach: 8 cm podstawa i 17 cm bok tekturki oraz 4 trójkąty równoramienne (trochę mniejsze) o podstawie 7 cm i 13 cm bok tekturki. Wycinamy także 2 koła każdy o średnicy 14 cm. Na wyciętych kołach zaznaczamy środek (tam gdzie wkuliśmy cyrkiel albo na przecięciu dwóch średnic koła). Trzeba w tym miejscu zrobić otwór naszym wkrętem. Otwór musi być troszeczkę większy niż nasz wkręt, dlatego że kółko ma się kręcić. Wykonujemy otwory w obu kołach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Check out this design designed by Katarzyna Kasprzyk.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze lekcje w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Memory - Klikaj kolejno pary kart, aby sprawdzić, czy do siebie pasują.

# data[].attributes.body
Do wykonania ruchomej gwiazdy kolędniczej potrzebujemy tektury, rurki po ręcznikach papierowych albo po folii, kolorowego papieru, kleju do papieru i pędzelka, jednej śrubki oraz nożyczek.

Krok drugi: ozdabianie trójkątów

Ozdabiamy nasze trójkąciki, które będą ramionami gwiazdy kolędniczej. Można to zrobić w jednym kolorze lub kilku w zależności od tego czym dysponujemy. Ozdabiamy jedną i drugą stronę trójkątów, aby nie było widać tekturki. Dlatego z kolorowego ozdobnego papieru wycinamy na jedną stronę nieco większe trójkąty niż nasza tekstura by zawinąć boki. Na drugą stronę trójkąty dopasowane, by przykryć te zawinięte boki. Aby gwiazda była kolorowa i symetryczne mniejsze trójkąty można okleić innym kolorem niż te większe.

Krok trzeci: łączenie elementów

Teraz przystąpimy do połączenia gotowych rożków gwiazdy z naszymi kółeczkami. Bierzemy nasze 4 większe rożki i układamy je na jednym z kół w ten sposób, aby środek stworzył jakby taki kwadrat. Wtedy będą symetrycznie i będzie to ładnie wyglądało. Teraz przyklejamy je do koła za pomocą kleju. To samo robimy z 4 mniejszymi rożkami. Jeśli tektura nie jest bardzo gruba, można wzmocnić klej za pomocą zszywacza i przyszyć nim każdy rożek do kółka – to może być zrobione tak jak nam wygodniej, gdyż potem te zszywki zostaną „zamaskowane”.

Teraz możemy sklei obydwa koła z rożkami w ten sposób, że koła zostają po zewnętrznej stronie, sklejamy ze sobą naprzemiennie ułożone podstawy trójkątów. Aby było to symetryczne, można sprawdzić to za pomocą śrubeczki, która musi przejść przez środek obydwy kół.

Gdy obie części gwiazdy mamy sklejone, możemy teraz również ozdobić koło kolorowym papierem i dowolnymi ozdobami (cekinami, gwiazdeczkami). Warto też od razu zaznaczyć sobie środek naszych kół, przez który będzie wkręcać śrubkę.

Krok czwarty: uchwyt

Teraz zajmiemy się uchwytem. Najpierw ozdabiamy rolkę kolorowym papierem. Najlepiej zostawić u góry i u dołu trochę papieru, by potem wkleić te końcówki do rolki, by nie widać było kartonu.

Teraz będzie bardzo ważny etap. Trzeba wykonać otwór w rolce jakieś 3-4 cm od góry. Ważne, aby śrubka nie miała za dużej dziurki, dlatego że uchwyt musi stabilnie trzymać gwiazdę. Koniec śrubki musi sięgnąć drugiego brzegu rurki, ale go nie przedziurawić. W ten sposób będzie ona stabilna i będzie dobrze przetrzymywać naszą gwiazdeczkę.

Krok piąty: dekoracja

Przed nami najprzyjemniejsza część pracy, czyli ozdabianie gwiazdy i zrobienie pomponów. Można do tego wykorzystać również materiały, jakie macie w domu: guziki, koraliki, wstążki, cekiny. Pompony do naszej gwiazdy zrobimy z bibuły (w jednym lub w kilku kolorach). Obcinamy około 6-7 centymetrowy kawałek bibuły i nacinamy je w ten sposób, aby nie przeciąć jej końca, czyli tak, jakbyśmy robili taką trochę trawę. Zostawiamy około 2 cm nie przeciętego materiału. Im większy kawałek bibuły weźmiecie, tym pompon będzie gęstszy. Smarujemy klejem rożek gwiazdy i przyklejamy do niego koniec bibuły od tej nieprzeciętej strony. Owijamy w ten sposób róg gwiazdy bibułą, co jakiś czas dodając klej, aby nasz pompon dobrze się trzymał. Możemy wykonać tylko cztery pompony, na cztery rogi gwiazdy, ale możemy też wykonać na każdy róg. Na koniec pompony trzeba nastroszyć, odchylając na boki pocięte paski bibuły.

Krok szósty: łączenie elementów

Teraz pozostał nam ostatni element, czyli połączenie gwiazdy z rączką/uchwytem. Musimy znaleźć na środku gwiazdy dziurkę, w którą wkręcamy śrubkę i przymocowujemy ją do naszej rączki. Trzeba ją dość dobrze wkręć, aby gwiazda była stabilna, ale też być można było nią zakręcić! Na sam koniec ozdabiamy cekinem lub małą gwiazdeczką główkę śrubki, aby nie było jej widać.