# data[].attributes.attachment_link.title
Docentenhandleiding bij de Lessenserie Debat

# data[].attributes.attachment_caption
Digital Academic Repository - University of Amsterdam

# data[].attributes.body
Reader begrijpend lezen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Disclaimer/Complaints regulations

If you believe that digital publication of certain material infringes any of your rights or (privacy) interests, please let the Library know, stating your reasons. In case of a legitimate complaint, the Library will make the material inaccessible and/or remove it from the website. Please Ask the Library, or send a letter to: Library of the University of Amsterdam, Secretariat, Singel 425, 1012 WP Amsterdam, The Netherlands. You will be contacted as soon as possible.

# data[].attributes.attachment_link.title
Digital Academic Repository - University of Amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.description
Disclaimer/Complaints regulations If you believe that digital publication of certain material infringes any of your rights or (privacy) interests, please let the Library know, stating your reasons. In case of a legitimate complaint, the Library will make the material inaccessible and/or remove it from the website.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe ontwikkel je een goede schrijfopdracht?

# data[].attributes.attachment_link.description
Samenwerken, feedback geven, uitproberen: het ontwikkelen van nieuwe schrijftaken is leuk. Met behulp van deze vier tips kan het niet misgaan

# data[].attributes.attachment_link.title
Presentatie Karin Meijnderts en Gitta Poelstra

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Terug naar artikeldetails Eigen inhoud eerst; grammaticale regelkennis en het ERK (deel 2) Downloaden Download PDF

# data[].attributes.attachment_link.title
Weergave van Eigen inhoud eerst; grammaticale regelkennis en het ERK (deel 2)

# data[].attributes.attachment_link.description
Terug naar artikeldetails Eigen inhoud eerst; grammaticale regelkennis en het ERK (deel 2) Downloaden Download PDF

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wil je een presentatie op het Congres Levende Talen 2022 verzorgen?

Het programma van het fysieke congres op vrijdag 14 oktober 2022 over de vakvernieuwing is nog niet definitief. Wil je ook een bijdrage leveren? Voorstellen voor workshops en rondetafelgesprekken (maximaal 1 uur) kunnen tot 1 juni 2022 ingediend worden bij de congrescommissie. Aanmelden workshopgever Aanmelden gespreksleider

E_LIVE Teacher Network!

E-LIVE   “Engaging Languages in Intercultural Virtual Exchange”. The E-LIVE project brings together experts in the field of foreign language education, intercultural virtual exchange, teacher education, school education and technology-enhanced pedagogy from France, the Netherlands and Spain. The E-LIVE project is being funded by the European Erasmus+ Program from January 2022 until December 2024 [https://eliveproject.eu]. E-LIVE addresses key educational needs in a highly dynamic, digitalised, pluricultural and globalised society. E-LIVE aims to contribute to enhancing digital pedagogical competencies of language teacher

Lancering Platform Spaans

Op 12 mei werd het Platform Spaans (PS) gelanceerd! Het PS verzamelt en verspreidt (via een website) informatie tussen hispanisten en geïnteresseerden in de Spaanse taal en cultuur, zowel van Spanje als van Latijns-Amerika. Het onafhankelijke platform deelt en promoot breed georiënteerde informatie met betrekking tot activiteiten en nieuws over de Spaanstalige wereld in Nederland en richt zich tot een breed schaal aan groepen, zoals verenigingen voor docenten op het vo, tolken en vertalers, universitaire studenten of onderwijsinstellingen. PS is

Congres ‘Formatief toetsen in het taalonderwijs’ 17 juni

Het Language Learning Resource Centre (LLRC) van de Universiteit Leiden organiseert op 17 juni een congres over formatief toetsen in het taalonderwijs. Bas Trimbos van SLO doet de keynote. De deadline voor registratie is 5 juni (early bird tickets). Kijk voor meer informatie op de website voor het voorlopige programma en registratieformulier.

Webevent moderne vreemde talen

De uitdagingen voor de actualisatie van de examenprogramma’s moderne vreemde talen! Do 19 mei 2022 15:30 – 16:30 uur De moderne vreemde talen staan aan de vooravond van de actualisatie van de examenprogramma’s vmbo, havo en vwo. Dit webevent besteedt aandacht aan maatschappelijke uitdagingen als toegenomen mobiliteit, cultuurreflectie, meertaligheid en kansengelijkheid. Maar ook samenhang, doorlopende leerlijnen, interculturele competenties, taalbewustzijn en het Europees Referentiekader komen aan bod. Rick de Graaff, Alessandra Corda en Doris Abitzsch verwoorden hun visie op het belang van

Landelijke workshop `Profielwerkstuk voor de talen’

Landelijke workshop `Profielwerkstuk voor de talen’Donderdag 9 juni | 15:30 – 17:30 uur Er zijn weinig leerlingen die hun PWS schrijven bij een taalvak, en weinig taaldocenten die ervaring hebben met het begeleiden daarvan. Om daar verandering in te brengen, wordt door verschillende universiteiten materiaal ontwikkeld dat leerlingen en docenten op weg kan helpen. Voor talendocenten die benieuwd zijn naar de mogelijkheden om hun leerlingen te begeleiden bij een PWS, wordt er een online workshop ‘Profielwerkstukken voor de talen’ georganiseerd.

Nee tegen invasie in Oekraïne

Levende Talen veroordeelt de invasie in Oekraïne en de aanvallen op de burgerbevolking ten scherpste en volgt met ongeloof en verbijstering de berichten over de oorlog. Onze gedachten zijn bij de Oekraïners die zich dapper verdedigen, bij al diegenen die hebben moeten vluchten en noodgedwongen in het buitenland verblijven en bij Oekraïners en allen in ons land die vrezen voor hun dierbaren.

Het Limburgs is jarig

Zo’n driekwart van de Limburgse bevolking spreekt nog dagelijks Limburgs. Het aantal sprekers ligt daarmee aanzienlijk hoger dan in bijvoorbeeld Friesland. Opmerkelijk is ook dat het Limburgs door alle lagen van de bevolking wordt gesproken en dat ook jongeren het opvallend veel gebruiken op social media. Uit onderzoek van Veldeke Limburg blijkt dat meer dan de helft van de jongeren appt in het Limburgs. Lees meer: https://www.1limburg.nl/het-limburgs-jarig-os-sjoen-taol-besteiht-25-jaor

Congres Levende Talen 14 oktober – ReeHorst Ede

Op 14 oktober vindt in de ReeHorst te Ede het jaarlijkse Congres Levende Talen plaats. Voor het eerst in twee jaar kunnen deelnemers het congres weer live bezoeken. Het thema van de dag is ‘Vakvernieuwing: Kansen voor het talenonderwijs’. Dit jaar zijn twee vakvernieuwingscommissies – een voor Nederlands en een voor de moderne vreemde talen – aan de slag gegaan met de actualisatie van de examenprogramma’s vmbo, havo en vwo. Levende Talen is nauw betrokken bij de verschillende fases van

Word examinator Staatsexamens vo

Als examinator neem je samen met een collega-examinator mondelinge examens af bij kandidaten die staatsexamen doen. Daarnaast heb je een rol bij de correctie van schriftelijke examens. Meer lezen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online inspiratie voor onze leden

Het zijn hectische tijden voor iedereen en zeker ook voor docenten. Iedereen heeft zich in korte tijd moeten professionaliseren in afstandsonderwijs. We hebben daarom voor u een paar digitale extraatjes klaargezet:

- Een voorselectie van interessante links met informatie over online (taal)onderwijs

- Vier direct inzetbare voorbeeldlessen afstandsleren, opgezet volgens de vijf vuistregels voor effectieve didactiek

We hopen dat u hier uw voordeel mee kunt doen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het zijn hectische tijden voor iedereen en zeker ook voor docenten. Iedereen heeft zich in korte tijd moeten professionaliseren in afstandsonderwijs. We hebben daarom voor u een paar digitale extraatjes klaargezet: - Een voorselectie van interessante links met informatie over online (taal)onderwijs - Vier direct inzetbare voorbeeldlessen afstandsleren, opgezet volgens de vijf vuistregels voor effectieve didactiek We hopen dat u hier uw voordeel mee kunt doen.

# data[].attributes.headline
Analyses, feiten en visies over werken in het onderwijs

# data[].attributes.subject
Analyses, feiten en visies over werken in het onderwijs

# data[].attributes.body
https://www.actualisatiemvt.nl/uploads/assets/updates/Artikel-actualisatie-MVT-Prima-Onderwijs-maart.pdf

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
alles wat je altijd al had willen weten over taal

Alle vragenOp welke vragen wordt in de Taalcanon antwoord gegeven?

VakgebiedenWelke vakgebieden zijn er binnen de taalkunde?

Thema’sOp welke manier zijn de lemma’s onderverdeeld en waarom?

OnderwijsDe taalcanon in het onderwijs.

Home

Contact

Over de taalcanon

Zoeken

Reload homepage

Maken

Veranderen nieuwe media de taal?

Over sms'jes, chats en tweets

Leren

Kun je een taal verstaan zonder deze zelf te spreken?

Over luistertaal of receptieve meertaligheid

Betekenen

Waarom maken politici graag gebruik van framing?

Over de kracht van beelden

Gebruiken

Elite – hoor je dat?

Over (sociaal) kapitaal en taalgebruik

Beschrijven

Hebben alle talen leenwoorden?

Over taalcontact

© 2012 Taalcanon
http://www.taalcanon.nl/

# data[].attributes.attachment_link.description
Alle vragenOp welke vragen wordt in de Taalcanon antwoord gegeven?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Baby's luisteren liever - en dus langer - naar spraak die speciaal op hen gericht is dan naar normale spraak.

Laatst betrapte ik mezelf erop, terwijl ik aan het kirren was tegen mijn vijf maanden oude zoontje: "Doe jij lachen? Ja. Vind je dat grappig?" Zonder erbij stil te staan, vertraagde ik mijn spreektempo en maakte ik flinke stembuigingen - van laag naar hoog en weer terug. En waar kwam ineens dat ongrammaticale 'Doe jij lachen?' vandaan? Kan mijn kind zo wel 'normaal Nederlands' leren? Ik hoef me geen zorgen te maken, zo blijkt uit een recente grootschalige studie: kleine kinderen luisteren juist het liefst naar zulke kindgerichte spraak.

Lastig te testen

Dit was al vaker vastgesteld, maar altijd in kleine studies met maar weinig proefpersoontjes. Dit keer onderzochten wetenschappers uit 67 labs in Noord-Amerika, Europa, Azië en Australië samen in totaal maar liefst 2.329 kinderen. Daaruit blijkt dat kinderen tussen de drie en vijftien maanden oud liever luisteren naar kindgerichte spraak dan naar gewone spraak, gericht op een volwassenen. De babypraat houdt hun aandacht langer vast.

Een van de drie Nederlandse babylabs die aan het onderzoek meededen was het Baby Research Center, een samenwerking van de Nijmeegse Radboud Universiteit, het Radboudumc en het Max Planck Instituut (MPI). "Het is niet makkelijk om kleine kinderen te testen, want ze hebben niet altijd zin om stil te zitten en mee te werken. We doen hier in het lab ons best, maar we kunnen simpelweg niet honderden baby's testen in de beperkte tijd van één onderzoek", aldus Christina Bergmann, die namens het MPI aan de studie meewerkte. In deze internationale samenwerking kon dat wel, waardoor de eerdere bevinding overtuigend kon worden gerepliceerd.

Uitgelicht door de redactie

Tegen en met je kind praten

"Mensen denken soms dat babypraat geen 'echte' taal is en zo tot een vertraagde taalontwikkeling kan leiden," vertelt Bergmann. "Het is inderdaad anders dan hoe volwassenen onderling spreken, maar dat betekent niet dat dit het leren bemoeilijkt. Uit deze studie blijkt zelfs dat het interessanter is om naar te luisteren. En waar je aandacht aan besteedt, helpt je juist bij het leren. Geen enkel onderzoek laat een negatief effect van kindgerichte spraak zien."

Ook niet als je non-woorden gebruikt of soms zelfs foute zinnen maakt, zoals 'Doe jij lachen?' "Nee, dat kan weinig kwaad," stelt haar collega Rebecca Frost me gerust. "Kinderen horen allerlei soorten spraak uit verschillende monden. Het is de optelsom van al deze ervaringen die de ontwikkeling uiteindelijk vormgeeft. Tegenover zulke ongrammaticale zinnen staan dan altijd nog voldoende correcte zinnen om de taal goed te kunnen leren."

"Ouders doen het eigenlijk als vanzelf meestal al heel goed: ze lezen boekjes, zingen liedjes en spelen beurtwissel-spelletjes. Uit de literatuur blijkt dat simpelweg veel praten goed is voor de taalontwikkeling, zelfs als je kind nog niks terug kan zeggen. Praat dan niet alleen tégen, maar ook mét je kind: geef het ruimte om te reageren, ook als dat alleen nog kan met een lachje of gebrabbel," adviseert Frost. Bergmann vult aan: "Doe vooral ook waar je je het meest comfortabel bij voelt. Dat levert het meeste plezier op en is ook over langere tijd vol te houden. Taalverwerving gebeurt niet in een dag, dus neem de tijd."

Aandacht meten

Maar hoe weten onderzoekers nou wat baby'tjes weten of interessant vinden? Ze kunnen het zelf immers nog niet vertellen. In het babylab gebruiken ze speciale methoden om dit toch vast te kunnen stellen. Bij deze studie maten de onderzoekers hoelang een kindje naar een lamp of een plaatje van een leeg schaakbord keek, terwijl het luisterde naar kindgerichte of juist normale spraak. "Zo zien we of ze liever naar de ene soort spraak luisteren dan naar de andere," aldus Frost. Gemiddeld luisterden de kindjes 8,21 seconden naar de kindgerichte spraak en 7,38 seconden naar de normale spraak.

Gemiddelde onderzoeksresultaten voor de drie gebruikte methoden. De lijn geeft steeds aan hoeveel seconden de kinderen langer luisterden naar kindgerichte spraak dan naar gewone spraak. Bij de blauwe en groene lijnen keken de proefpersoontjes tijdens het luisteren naar een schaakbordpatroon op een scherm voor hen. De aandachtspanne werd bij de blauwe lijnen handmatig gemeten, bij de groene met software die de kijkrichting registreert. De rode lijnen geven de derde methode weer, waarbij de kinderen links of rechts van hen gelijktijdig de spraak hoorden en een lamp zagen knipperen. De onderzoekers registreerden hoelang ze hun hoofd gedraaid hielden. De stippellijn is steeds voor babylabs in Noord-Amerika, de doorlopende lijn voor de overige labs.

Taalverschillen en leeftijd

"Dat verschil is kleiner dan we hadden verwacht, maar waarschijnlijk komt dat doordat alle baby's luisterden naar spraakfragmenten in het Amerikaans- of Canadees-Engels," aldus Bergmann. "Bij kinderen die dat als moedertaal hadden, zagen we een sterker effect. Er zijn wel verschillen tussen talen op het gebied van kindgerichte spraak, maar er is ook veel overlap. In een vervolgonderzoek willen we hier verder op inzoomen."

In de grafiek valt op dat de voorkeur voor babypraat toeneemt naarmate de kinderen ouder worden. Daar hebben de onderzoekers drie mogelijke verklaringen voor. "Ten eerste hebben oudere kinderen meer ervaring met sociale interactie en weten ze dus dat een bepaalde spreekstijl voor hen is bedoeld," vertelt Bergmann. "Daarnaast werden in de gebruikte spraakopnames voorwerpen beschreven. Daar hebben oudere kinderen wellicht meer ervaring mee dan kindjes tussen drie en zes maanden. Ten slotte zie je in onderzoeken sowieso vaak een groter effect bij oudere kinderen, omdat die langer hun aandacht gericht kunnen houden."

Al met al hoef ik dus niet bang te zijn dat mijn zoon door mijn overdreven toontje geen fatsoenlijk Nederlands zal leren. Frost: "Het belangrijkste is dat kinderen veel ervaring opdoen met taal en interactie. Een paar zelfbedachte woorden hier en daar maken dan geen verschil in het grotere plaatje." Babypraat houdt daarbij niet alleen de aandacht langer vast, het kan zelfs helpen om de taal te ontcijferen, aldus Bergmann: "Kindgerichte spraak bevat bijvoorbeeld veel verkleinwoorden, die allemaal op '-je' eindigen. Een handige aanwijzing voor waar het ene woord eindigt en het volgende begint."

Bron:

The ManyBabies Consortium (2020), Quantifying Sources of Variability in Infancy Research Using the Infant-Directed-Speech Preference, Vol.3 issue 1, 24-52. doi: 10.1177/2515245919900809

# data[].attributes.attachment_link.title
Bekijk: Babypraat schaadt taalontwikkeling niet - integendeel zelfs

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij een klein kind passen we vaak automatisch onze spraak aan. We verhogen de toon, variëren flink met de intonatie, maken korte zinnetjes en overdrijven onze mimiek. 'Praat toch normaal', zeggen sommigen, maar grootschalig onderzoek laat zien dat kinderen juist de voorkeur geven aan zulke kindgerichte spraak.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Al sinds het begin van de jaren tachtig proberen taalwetenschappers een antwoord te vinden op de vraag of het mogelijk is je moedertaal te verliezen. Uit onderzoek blijkt dat je wel degelijk (delen van) je moedertaal kunt vergeten als je deze jarenlang niet meer gebruikt.

Maar wat betekent 'vergeten' eigenlijk in deze context? Betekent dat 'voor altijd weg'? Of is er sprake van taalkennis die 'tijdelijk ondergesneeuwd' is geraakt door de nieuwe taal? Komt je moedertaal vanzelf weer bovendrijven als je die weer meer gaat gebruiken? Dat laatste ligt het dichtst bij de waarheid. Maar geen twee sprekers zijn hetzelfde, en verschillen in achtergrond voorspellen slechts gedeeltelijk wie wel of niet zijn eerste taal kwijtraakt.

Kindmigranten

De belangrijkste voorspeller voor 'taalverlies' is de leeftijd waarop iemand emigreert. Het maakt een groot verschil of je naar het buitenland verhuist als kind of als volwassene. Kinderen lijken een tweede taal veel gemakkelijker op te pakken dan volwassenen; tegelijk zijn het ook de kindmigranten bij wie flinke deuken in de moedertaal kunnen komen. Uit hersenscans van Koreaanse adoptiekinderen in Franstalige gezinnen blijkt bijvoorbeeld dat zij helemaal niet meer reageren op Koreaanse klanken. En dat terwijl de kinderen tussen de vier en negen jaar oud waren toen zij geadopteerd werden. Mogelijk speelde trauma hierbij ook een rol.

Een vuistregel lijkt te zijn: hoe jonger bij vertrek, hoe groter het moedertaalverlies. Anderzijds komt er juist verbluffend weinig taalverlies voor bij mensen die na hun vijftiende emigreren, zelfs als ze al jarenlang in het buitenland wonen. Sterker nog, het aantal jaren dat iemand weg is, speelt een veel minder prominente rol dan vaak wordt aangenomen.

Opleidingsniveau

Wel van belang, afgezien van leeftijd bij vertrek, is het aantal jaren dat iemand formeel onderwijs heeft gevolgd. Hoe hoger iemand is opgeleid, hoe minder taalverlies je in de regel zult vinden. Waar dat door komt? Bij hoger onderwijs of een universitaire studie komt nogal wat leeswerk kijken, er moeten presentaties worden gegeven en verslagen worden geschreven. Door al die activiteiten raakt de taal heel sterk verankerd in het brein. Sowieso kun je door lezen je taalniveau op peil houden.

Ondanks deze voorspellers - leeftijd bij vertrek en opleidingsniveau - kan het nog steeds zo zijn dat iemand die drie jaar was toen zij emigreerde zijn moedertaal tien jaar later nog prima spreekt. En dat iemand die veertig was, na een even lange periode in het buitenland niet meer uit zijn woorden kan komen. Allerlei andere factoren spelen namelijk ook een rol, zoals: motivatie om de taal te behouden, taalachtergrond van partners, hoe vaak de moedertaal nog wordt gebruikt, etcetera. En die verscheidenheid aan factoren is meestal lastig in kaart te brengen.

De generatiekloof

Als je het hebt over taalverlies is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen taalverlies binnen een individu en over generaties heen. Over het algemeen kan de eerste generatie - mits weggegaan na de puberteit - zich nog prima redden in de moedertaal. Dat is al minder vanzelfsprekend voor hun kinderen. Maar per groep zijn de verschillen groot. Nederlanders die bijvoorbeeld in de jaren na de Tweede Wereldoorlog wegtrokken kregen veelal als boodschap mee dat het beter was voor hun kinderen om in het nieuwe land direct over te stappen op de nieuwe taal. Meestal was dat het Engels. De tweede generatie van deze Nederlandse migranten in bijvoorbeeld Canada en Nieuw-Zeeland spreekt daarom vaak al geen Nederlands meer, afgezien van wat losse woordjes. Dat is heel anders bij Turkse of Marokkaanse emigranten in Nederland. Hun thuistaal is Turks, Berber of Marokkaans-Arabisch gebleven. Ook de tweede - en derde - generatie identificeert zich vaak nog sterk met de taal van haar ouders, ook als zij die minder goed beheersen.

Last in, first out

Als er bij een individu toch taalverlies optreedt, wat verdwijnt er dan precies? De eerste tekenen van verval zijn zichtbaar bij losse woorden: mensen kunnen niet meer op een woord komen; het eerste woord dat hen te binnenschiet, is een woord in de taal van hun nieuwe omgeving. Pas in een volgend stadium lijken de diepere lagen van de taal aangetast te worden, zoals de woordvolgorde of het vermogen om woorden te vervoegen. Het duurt dus meestal een tijdje voordat een Nederlander die naar Canada is geëmigreerd dingen als omdat ik was ziek gaat zeggen of vormen gebruikt als ik helpte mijn broer. Maar het komt voor.

Een van de meest intrigerende voorspellingen over wat wel en wat niet verdwijnt, is de regressiehypothese van Roman Jakobson (al uit 1941): taal die het laatst verworven is, gaat als eerste weer verloren. Dit wordt ook de last-in-first-out-hypothese genoemd. Een goed voorbeeld zijn passieve zinnen als de auto wordt gewassen. Deze worden pas relatief laat verworven door Nederlandstalige kinderen, en Nederlandse emigranten hebben er meer moeite mee. Onderzoek heeft laten zien dat de hypothese inderdaad vaak opgaat. Maar de toetsing is moeilijk, bijvoorbeeld op woordniveau: geen twee kinderen leren precies dezelfde woorden in precies dezelfde volgorde. En geen twee taalverliezers raken op precies hetzelfde moment dezelfde woorden kwijt.

Expats

Een aantal vragen over taalverlies kunnen we beantwoorden. Het fenomeen lijkt in de eerste plaats gedomineerd te worden door individuele verschillen, maar deels zijn dat verschillen die goed te voorspellen zijn aan de hand van sprekerskenmerken zoals leeftijd bij vertrek en opleidingsniveau. Andere vragen staan nog open.

Overigens is het type emigrant tegenwoordig vaak anders dan vroeger, en dat geldt zeker ook voor Nederlanders. Veel Nederlanders die nu naar het buitenland vertrekken zien zichzelf niet meer als emigrant maar als expat: ze zijn nog steeds Nederlanders, die momenteel simpelweg ergens anders dan in Nederland wonen. Ooit zijn ze van plan weer huiswaarts te keren, en daarom vinden ze het heel belangrijk dat hun kinderen Nederlands blijven spreken. Om die reden richten zij in het buitenland vaak Nederlandse scholen op. Maar bovenal blijven zij thuis Nederlands praten. Daarbij blijft de deur naar Nederland wijder openstaan. Het verandert hun status van nieuwkomers en daarmee ook de mate van taalverlies.

Kortom, echt helemaal je moedertaal vergeten - zeker als je als volwassene wegging uit je eerste taalomgeving - lijkt niet te gebeuren, al duurt het soms wel langer om een woord te vinden. Maar omstandigheden en aanleg maken wel dat de een er meer moeite mee heeft dan de ander om zich ook na lange tijd in het buitenland uit te drukken in de taal die hem door zijn ouders is geleerd. Veel hangt af van de mate waarin een persoon zich nog met zijn moedertaal identificeert. Want in hoeverre hangt Nederlands zijn af van Nederlands spreken?

# data[].attributes.attachment_link.title
Kun je je moedertaal vergeten? - Taalcanon

# data[].attributes.attachment_link.description
Iedereen kent ze wel: Nederlanders die met een zwaar Engels accent spreken omdat ze een poos in het buitenland hebben …Lees verder

# data[].attributes.body
Wat is vakdidactiek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De taalontwikkeling van een kind verloopt via verschillende fases. Zo beginnen de meeste kinderen rond zes maanden eerst met brabbelen, en gaan ze na ongeveer een jaar hun eerste echte woorden uiten. Wie uitgaat van de veronderstelling dat twee talen leren meer tijd kost dan één, verwacht waarschijnlijk ook dat tweetalige kinderen meer tijd nodig hebben voor het doorlopen van deze fases. Uit onderzoek blijkt echter dat kinderen die vanaf hun geboorte tweetalig worden opgevoed, rond dezelfde leeftijd als eentalige kinderen beginnen met brabbelen, en met het uiten van hun eerste woorden. Ook verwerven eentalige en tweetalige kinderen taalregels op hetzelfde moment in hun ontwikkeling. Een voorbeeld van zo'n taalregel is de regelmatige verledentijdsvorming in het Nederlands waarbij je -te of -de achter de stam van het werkwoord plakt ( danste, wandelde).

Uitzonderingen op de regel, zoals onregelmatige verledentijdsvormen ( liep, las), kunnen tweetaligen meer tijd kosten. Waarom? Onregelmatige vormen - het woord zegt het al - volgen niet de algemene regel, en die moeten we dus uit ons hoofd leren. En: hoe vaker je een woord hoort, hoe gemakkelijker je het onthoudt. Nu hoort een eentalig kind liep misschien tien keer op een dag. Maar een tweetalig kind dat opgroeit met Nederlands en Engels zou op een dag wel eens vijf keer liep en vijf keer walked kunnen horen. Daardoor kan het wat langer duren tot de uitzonderingen blijven hangen.

Woordenstrijd

Afgezien van die onregelmatige vormen gaan eentalige en tweetalige kinderen dus behoorlijk gelijk op in hun taalontwikkeling. Zijn tweetalige kinderen dan misschien langzamer in hun taalgebruik? Ja, soms wel.

Onderzoek laat zien dat tweetalige kinderen soms problemen hebben met het vinden van woorden. Dat heeft twee oorzaken: tweetalige kinderen kennen in één taal vaak wat minder woorden dan eentalige kinderen, en moeten dan op zoek naar een omschrijving. Kennen ze echter het woord in beide talen, dan kost het meer tijd om het juiste woord op te diepen uit hun geheugen. Bij tweetaligen staan namelijk steeds beide talen 'aan', ook op de momenten waarop zij maar één taal actief gebruiken. Een Spaans-Nederlands tweetalig kind activeert hierdoor in zijn hersenen bijvoorbeeld tegelijkertijd het Spaanse vaso en het Nederlandse glas om het concept 'glas' uit te drukken. Door deze dubbele activatie ontstaat een woordenstrijd in de hersenen. Het woord dat wint wordt uitgesproken en het andere woord wordt onderdrukt. Je kunt je wel voorstellen dat deze woordenstrijd ten koste gaat van de snelheid van het taalgebruik.

Een tweetalig voordeel

Maar er is ook een positieve kant aan dit verhaal. De Canadese onderzoekster Ellen Bialystok vermoedde dat tweetalige kinderen door hun training in het onderdrukken van een taal wel eens extra goed zouden kunnen zijn in het negeren van informatie die er niet toe doet. Om dit idee te testen bedacht ze een experiment waarbij ze kinderen verschillende zinnen liet horen: begrijpelijke zinnen met een foute woordvolgorde ( 'Why the dog is barking so loudly?') en zinnen met een goede woordvolgorde maar een rare, onbegrijpelijke betekenis ( 'Why is that cat barking so loudly?'). Bij het beoordelen op de juistheid van de vorm keurden eentalige kinderen de goedgevormde, onbegrijpelijke zin - onterecht - vaak af. Tweetalige kinderen lieten zich veel minder afleiden door de rare betekenis. Zij beoordeelden deze zinnen vaker - terecht - als welgevormd. Tweetalige kinderen van vier jaar konden dat al evengoed als eentalige kinderen van vijf.

En wat nog verbazingwekkender is: het tweetalige voordeel is ook gevonden in taken die niets met taal te maken hebben. Onderzoekers lieten kinderen bijvoorbeeld een computerspelletje spelen over een hongerige vis. De opdracht aan de kinderen luidde: 'In dit spelletje moet je een hongerige vis te eten geven. De hongerige vis zwemt bij het plusje. Je kunt hem eten geven door op de knop te drukken aan de kant waar hij naartoe zwemt. Je moet dit zo snel mogelijk doen.' De bedoelde hongerige vis zwemt in het midden, maar zoals het plaatje laat zien zijn er ook vissen die de andere kant op zwemmen. Net als bij de vorige taak gaat het in deze taak om het negeren van irrelevante informatie. En ook bij deze taak doen tweetalige kinderen het beter dan eentalige kinderen.

Wetenschappers vinden dus bewijs voor het tweetalig voordeel in hun taallaboratorium, in taakjes die zij zelf bedacht hebben. Maar hoe zit het in het dagelijks leven? Op dit moment kunnen we hier alleen nog maar over fantaseren, want de invloed van tweetaligheid op de dagelijkse handelingen van kinderen is nog niet onderzocht. Maar het is best goed voor te stellen dat het ook in het dagelijks leven handig kan zijn als je je niet te veel laat afleiden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hebben tweetalige kinderen een taal-achterstand? - Taalcanon

# data[].attributes.attachment_link.description
Over het opeten van twee pannenkoeken doe je langer dan over eentje. Een rekensom los je doorgaans sneller op als je niet tegelijk een film kijkt. Een liedje dat dagelijks gedraaid wordt, blijft beter hangen dan een liedje dat je minder vaak hoort. Neem nu twee kinderen van wie de een eentalig opgroeit en de ander tweetalig.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op didactieknederlands.nl plaatsen vakdidactici en onderzoekers theoretisch en empirisch onderbouwde lesideeën in de etalage. Ook bieden we een podium discussies over kwesties binnen het schoolvak Nederlands.