# data[].attributes.body
John Locke (1632-1704) filosofo ingeles eta medikua izan zen, Ilustrazioaren pentsalari eraginkorrenetako bat eta "liberalismo klasikoaren aita" bezala ezaguna. Ezaguna da bere ekarpenengatik ezagutzaren teoriari eta filosofia politikoari dagokienez.

Bere lanik ezagunenean, "Giza ulermenari buruzko saiakera" (1690), Lockek argudiatzen du burmuina jaiotzean tabula rasa (arbela huts bat) dela eta ezagutza guztia esperientzia sentsorialetik datorrela. Hurbilketa enpiriko hau kontrastean zegoen bere garaian nagusi ziren ideien berezko izatearekin.

Politika arloan, Locke kontratu sozialaren teoriagatik da ezaguna, "Gobernu zibilari buruzko bi tratatu" (1690) lanean azaldua. Indibidualen eskubide naturalak, hala nola bizitza, askatasuna eta jabetza, babesteko beharra duten gobernuak defendatu zituen. Gainera, gobernu batek bere betebeharra betetzen ez badu, herritarrek eskubidea dutela gobernua kentzeko adierazi zuen.

Lockeren ideiek eragin handia izan zuten teoria politiko modernoaren garapenean eta demokrazia liberalen sorreran, bereziki Amerikako Iraultzaren eta Estatu Batuetako Konstituzioaren kasuan.

# data[].attributes.body
Voltaire (1694-1778) François-Marie Arouet izenarekin jaio zen eta Ilustrazioaren garaiko pentsalari frantses ospetsua izan zen. Filosofo, idazle eta historialari gisa, bere garaiko injustizia, fanatismo eta intolerantzia erlijiosoaren aurka borrokatu zuen, eta adierazpen askatasuna, arrazionalismoa eta humanismoa defendatu zituen.

Voltairek hainbat genero literario landu zituen, besteak beste, poesia, saiakera, eleberria eta antzerkia. Bere lanik ezagunena "Candide" (1759) izeneko eleberria da, zeinean optimismoaren eta metafisika tradizionalaren aurkako satira zorrotza egiten duen.

Pentsamendu kritikoa eta arrazoiaren erabilera sustatuz, Voltairek katolikoaren dogmen eta autoritatearen aurka egin zuen, elizaren eta estatuaren arteko bereizketa defendatuz. Horrez gain, torturaren eta pena hiltzearen aurka eta juduen eta beste gutxiengoen eskubideen alde egin zuen.

Bere idazki eta ideiek Ilustrazioaren balioak zabaldu zituzten, eta Frantziako Iraultzaren eta pentsamendu liberal modernoaren oinarriak jarri zituzten. Bere lanek eta ekintzek askatasun zibilen, giza eskubideen eta arrazionalismoaren aldeko mugimenduetan eragin handia izan zuten.

# data[].attributes.body
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) filosofo, idazle eta musikologoa izan zen, Suitzan jaioa baina Frantzian bizi eta lan egin zuena. Ilustrazioaren garaiko pentsalari eragin handikoa izan zen, eta bere ideiek Frantziako Iraultzaren, eta politika modernoaren garapenean eragin handia izan zuten.

Rousseauren lan nagusietako bat "Gizarte-kontratua" (1762) da, non gizartearen antolaketa politikoaren eta askatasunaren oinarriak aztertzen dituen. Liburu honetan, gizarte-kontaktuaren teoria proposatzen du, zeinaren arabera, gizabanakoek euren askatasun naturalaren zati bat uzten dute elkarrekiko akordio baten bidez, komunitatearen ongia lortzeko. Gobernua, horrenbestez, herriaren borondate orokorra islatzeko eta defendatzeko sortua da.

Beste lan esanguratsu bat "Emile, edo hezkuntzari buruz" (1762) da, non hezkuntza idealaren teoria aurkezten duen. Rousseauk defendatzen du haurrak modu naturalean haztea eta heztea, esperientziaren eta ezagutzaren bidez, eta ez soilik irakaskuntza tradizionalaren bidez.

Rousseauren pentsamendua askatasunaren, berdintasunaren eta demokraziaren aldekoa izan zen, eta bere idatziek eragin handia izan zuten filosofia politikoan, hezkuntzan eta literaturan.

# data[].attributes.body
Montesquieu (1689-1755) frantziar filosofo eta jurista izan zen, Ilustrazioaren garaiko pentsalari garrantzitsuenetako bat izan zen. Bere ideiek eragin handia izan zuten pentsamendu politiko modernoan eta demokrazia liberalaren garapenean.

Montesquieu-ren lanik ezagunena "Legeen espiritua" (1748) da. Liburu honetan, gobernu-sistemak eta legeak aztertzen ditu, eta botereen banaketa printzipioa proposatzen du. Bere teoriaren arabera, gobernua hiru botere nagusitan banatu behar da: legegilea, betearazlea eta judiziala. Botere hauen banaketa eta oreka mantentzea ezinbestekoa da askatasuna eta justizia bermatzeko, despotismoa eta tirania saihesteko.

Beste lan garrantzitsu bat "Persiar gutunak" (1721) da, eleberri satiriko bat, non bi persiar bidaiari Frantziara joaten diren eta bertako gizartea eta politikak kritikoki aztertzen dituzten.

Bere ideiek eragin handia izan zuten Amerikako Estatu Batuetako Konstituzioaren sorreran eta mundu osoko demokraziaren garapenean. Botereen banaketa eta oreka printzipioak gobernu moderno askotan erabili dira, tirania eta gehiegikeriak saihesteko.

Montesquieu-ren lanak eta pentsamenduak garrantzi handia izan zuten Ilustrazioaren balioak zabaltzeko, eta gaur egun ere erreferentzia garrantzitsuak dira politika, zuzenbide eta filosofia arloetan.

# data[].attributes.body
Entziklopedia edo Zientzien, arteen eta ofizioen hiztegi arrazoitua proiektu monumentala izan zen, Denis Diderot eta Jean le Rond d'Alembert-ek zuzendua, eta Frantzian argitaratua 1751 eta 1772 artean. 28 liburuki zituen, horietatik 17 testuzkoak eta 11 ilustraziozkoak. Ilustrazio garaiko pentsalari eta zientzialari nagusi askok parte hartu zuten bertan, entziklopedisten izenarekin ezagunak, eta artikuluak idatzi zituzten gai askoren inguruan.