# data[].attributes.body
950 ปีก่อนพุทธกาล

เป็นสมัยที่พวกอริยกะ (อารยัน) เริ่มอพยพเข้าสู่อินเดียทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ เข้าปะปนกับคนพื้นเมือง คือ พวกมิลักขะ โดยทั้งพวกอริยกะและพวกมิลักขะต่างมีศาสนาเดิมของตนอยู่ก่อนแล้ว

กล่าวคือ พวกมิลักขะนับถือธรรมชาติ คือ ดิน น้ำ ลม และไฟ เชื่อว่าธรรมชาติทั้ง 4 เป็นเทพเจ้าประทับอยู่บนสวรรค์บนภูเขาพระสุเมรุ มีพิธีบวงสรวงเทพเจ้าด้วยไฟ เพราะเชื่อว่าควันไฟที่ลอยขึ้นสู่เบื้องบนเป็นสื่อนำความประสงค์ของผู้สังเวยไปให้เทพเจ้าทราบ

ทางด้านศาสนาเดิมที่พวกอริยกะนับถืออยู่ก่อนอพยพเข้าอินเดีย ได้แก่ การนับถือธรรมชาติและวิญญาณบรรพบุรุษ ธรรมชาติที่พวกอริยกะนับถือว่าเป็นเทพเจ้า ได้แก่ เทพผู้บันดาลสิ่งทั้งหลายทั้งปวงให้เกิดขึ้นในโลก คือ อินทร์ เทพผู้ให้ความร้อนและแสงสว่าง คือ สาวิตรี เทพผู้ให้ ความเย็นความชุ่มชื้น คือ วรุณ และเทพผู้ทำลายชีวิตมนุษย์และสัตว์ คือ ยม หรือมฤตยู

ต่อมาพวกอริยกะทำสงครามชนะพวกพื้นเมือง และขณะมีอำนาจในการปกครอง ได้ปรับเทพเจ้าที่ตนนับถือเข้ากับเทพเจ้าของพวกมิลักขะ โดยสร้างเทพเจ้าอัคนีขึ้นมาใหม่ แต่ให้อยู่ในฐานะบริวารของสาวิตรี เพื่อให้พวกพื้นเมืองเดิมสำนึกตนอยู่เสมอว่าอยู่ภายใต้อำนาจการปกครองของพวกอริยกะ

# data[].attributes.body
957 - 475 ปีก่อนพุทธกาล

ในสมัยนี้พวกอริยกะได้สร้างเทพเจ้าขึ้นใหม่อีกหลายองค์ แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มด้วยกัน คือ เทพเจ้าแห่งสวรรค์ เทพเจ้าแห่งท้องฟ้า และเทพเจ้าแห่งพื้นพิภพ ทางด้านพิธีบูชาเทพเจ้าก็เปลี่ยนไปจากพลี เป็นบูชายัญด้วยชีวิตสัตว์ มีการถวายเครื่องดื่มเรียกว่า น้ำโสม พร้อมนมเนยและมีบทสวดขับสำหรับพิธีบูชาเพิ่มขึ้นอีกด้วย

ต่อมาสังคมของพวกอารยันเริ่มมั่นคงและขยายตัวกว้างขวางใหญ่ขึ้น มีการแบ่งชนชั้นเป็น 3 สถานภาพ คือ นักบวช นักรบ และเกษตรกร โดยนักบวชจะได้รับความเคารพนับถือมากที่สุด เพราะเป็นผู้มีหน้าที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา

นักบวชนี้แบ่งออกเป็น 3 พวกทำหน้าที่ที่แตกต่างกัน คือ

พวกที่ 1 ทำหน้าที่บูชาเทพเจ้า

พวกที่ 2 ทำหน้าที่สวดขับกล่อม

พวกที่ 3 ทำหน้าที่จัดพิธีกรรมตามลัทธิ

นอกจากนี้ยังมีพราหมณ์อีกพวกหนึ่งเรียกว่า พรหมา เป็นผู้เชี่ยวชาญในการประกอบพิธีกรรม ทำหน้าที่ควบคุมการบูชายัญให้ถูกต้องตามคัมภีร์พระเวทอีกด้วย

ยุคนี้ได้ชื่อว่า "สมัยพระเวท" เพราะปลายยุคนี้พวกพราหมณ์ได้ประมวลบทสวดขับต่าง ๆ ขึ้นเป็นหมวดหมู่ ทำให้เกิดคัมภีร์ทางศาสนาฉบับแรกขึ้น คัมภีร์ดังกล่าวมีชื่อเรียกว่า ฤคเวท

# data[].attributes.body
257 ปีก่อนพุทธกาล
- พ.ศ. 43

เป็นสมัยที่พวกอริยกะแผ่อำนาจครอบครองอินเดียภาคเหนือได้ทั้งหมด กำเนิดเป็นแคว้นต่าง ๆ แต่ละแคว้นมีพระราชาปกครองเป็นอิสระไม่ขึ้นแก่กัน ส่วนพวกคนพื้นเมืองเดิมที่ต้องตกอยู่ในอำนาจปกครองของพวกอริยกะนั้นถูกเรียกว่า ทัสยุ ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของคำว่า ทาส ในเวลาต่อมา

พวกอารยันสมัยนี้เชื่อในเรื่องความศักดิ์สิทธิ์ของพระเจ้าและการทำพลีบูชาเทพเจ้าว่า

1. ถ้าประกอบพิธีกรรมอย่างถูกต้องจนเป็นที่พอพระทัยของเทพเจ้าแล้ว เทพเจ้าจะเมตตาประทานพรให้สมปรารถนา ความเชื่อนี้ทำให้พราหมณ์กลายเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดในจิตใจประชาชน สมัยนี้จึงได้ชื่อว่า “สมัยพราหมณ์”

2. ผู้ประกอบพิธีกรรมด้วยความมานะพากเพียรยิ่งจนถึงที่สุด อาจเปลี่ยนสถานภาพจากมนุษย์ธรรมดาเป็นเทพเจ้าได้

งานสำคัญที่พราหมณาจารย์สมัยนี้สร้างขึ้น ได้แก่

1. กำหนดพิธีกรรมต่าง ๆ ทางศาสนาทั้งของพระราชาและประชาชนที่มีระเบียบแบบแผนอันยุ่งยาก และซับซ้อนมากยิ่งขึ้น

2. ปรับปรุงเรื่องราวเกี่ยวกับเทพเจ้าใหม่ คือ กำหนดให้พระพรหมเป็นเทพเจ้าสูงสุด และอธิบายสภาวะของเทวดาว่า เดิมต้องตายเช่นเดียวกับมนุษย์ แต่ภายหลังเทวดาได้บำเพ็ญตบะและพิธีพลีบูชาพระพรหม พระพรหมจึงประทานความเป็นอมตะให้

3. สร้างเทพเจ้าขึ้นใหม่อีก 2 องค์ คือ พระศิวะ และพระวิษณุ

4. สร้างคัมภีร์ใหม่ 2 คัมภีร์ คือ คัมภีร์อรัณยกะ เป็นคู่มือสำหรับผู้สละบ้านเรือนออกบวชเป็นฤาษี และคัมภีร์อาถรรพเวท ประกอบด้วยคาถาต่าง ๆ สำหรับเสกเป่าเพื่อทำลายสิ่งอัปมงคล สร้างมงคล และนำความชั่วร้ายไปสู่ศัตรู

5. เกิดโรงเรียน ผลของการศึกษาที่ขยายตัวออกไปในสมัยนี้ ทำให้เกิดลัทธิพราหมณ์นิกายต่าง ๆ เพิ่มขึ้น

6. เกิดการแบ่งชั้นวรรณะของบุคคลในสังคมออกเป็น 4 วรรณะใหญ่ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ และศูตร วรรณะสุดท้ายนี้ ได้แก่ พวกมิลักขะ ซึ่งเป็นคนพื้นเมืองดั้งเดิมทั้งหมด

# data[].attributes.headline
สมัยฮินดูเก่า

# data[].attributes.subject
สมัยฮินดูเก่า

# data[].attributes.body
57 ปีก่อนพุทธกาล
- ต้นพุทธกาล

สมัยฮินดูเก่า (ฮินดูแท้)

สมัยนี้เป็นสมัยแรกที่กำเนิดปรัชญา ซึ่งพราหมณาจารย์ทั้งหลายเป็นผู้คิดขึ้น ถือได้ว่าเป็นแก่นแท้ของศาสนาพราหมณ์ และช่วงเวลานี้เองที่ลัทธิศาสนาซึ่งมีชื่อเดิมว่าศาสนาพราหมณ์ได้กลายมาเป็นศาสนาฮินดู

ความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่เกิดจากผลงานของบรรดาพราหมณาจารย์สมัยนี้มีดังนี้

1. มีการกำหนดความสำคัญของเทพเจ้าต่าง ๆ ใหม่ตามความนิยมของสังคม

2. พราหมณาจารย์ทั้งหลายร่วมมือกันปรับปรุงลัทธิศาสนาของตนให้ได้รับความนิยมจากประชาชน และช่วยกันเผยแผ่ออกไปอย่างกว้างขวาง

3. สถานศึกษาของพราหมณ์ได้รับการพัฒนาให้เจริญมากขึ้น ศูนย์กลางสำคัญอยู่ที่ตักศิลา ซึ่งเป็นที่ชุมนุมของบรรดาคณาจารย์ทั้งหลายที่เรียกว่า ทิศาปาฏิโมกข์

4. มีการปรับปรุงปรัชญาและแนวคิด คือ
4.1) มีการอธิบายเกี่ยวกับลักษณะของพรหมให้ชัดเจนยิ่งขึ้น คือ เป็นพระเจ้าที่แท้จริงองค์เดียวเท่านั้น พรหมเป็นสิ่งที่มีอยู่ เป็นสิ่งเที่ยงแท้ แต่ไม่อาจมองเห็นได้ด้วยตา
4.2) มนุษย์ต้องเวียนว่ายตายเกิดในสภาพต่างกัน เพราะกรรมเก่า พรหมเป็นศูนย์รวมและเป็นต้นกำเนิดแห่งวิญญาณ  เมื่อวิญญาณหลุดพ้นจากภาวะเวียนว่ายตายเกิด หรือโมกษะ วิญญาณนั้นจะกลับไปรวมกับพรหมเช่นเดิม
4.3) ผู้ใดยุติการกระทำกรรมทั้งกรรมดีและกรรมชั่ว ผู้นั้นย่อมหลุดพ้นจากการเกิด
4.4) โลกที่พรหมสร้างมีกำหนดอายุขัย เมื่อครบอายุขัยจะมีการล้างโลกแล้วสร้างโลกขึ้นใหม่ ระยะเวลานับแต่สร้างโลกจนถึงล้างโลก เรียกว่า กัลป์ หนึ่ง 1 กัลป์แบ่งเป็น 4 ยุค คือ กฤตยุค เตรตายุค ทวาปรยุค และ กลียุค รวมกันเรียกว่า มหายุค

5. กำหนดการศึกษาภาคบังคับ โดยก่อนเริ่มการศึกษาพราหมณ์จะทำพิธีเสกเป่ามนตร์ และคล้องเส้นด้ายมงคล เรียกว่า สายธุรำ เฉวียงบ่า พิธีนี้เรียกว่า ยัชโญปวีต ผู้ผ่านการทำพิธีดังกล่าวแล้วถือว่าเป็นผู้เกิดใหม่อีกครั้ง เรียกว่า ทวิช

สมัยอุปนิษัท

เป็นสมัยแห่งความพยายามคิดค้นเพื่อแสวงหาทางหลุดพ้นจากภาวะเวียนว่ายตายเกิด

มีเจ้าลัทธิที่มีความเชื่อแตกต่างกันเกิดขึ้น 4 พวก คือ

1. พวกที่เชื่อผลแห่งญาณคือความรู้แจ้ง

2. พวกที่เชื่อผลของการทำพิธีพลี บูชายัญ

3. พวกที่เชื่อผลของการบำเพ็ญตบะทรมานกายและจิต

4. พวกที่เชื่อว่าสิ่งที่เป็นรูปธรรมทั้งปวงคืออุปสรรคสกัดกั้นไม่ให้จิตเข้าถึงจุดหมายที่เป็นนามธรรม และเชื่อว่าการที่จะหลุดพ้นจากภาวะการเวียนว่ายตายเกิดนั้น ต้องปฏิบัติด้วยตนเอง

สมัยนี้พราหมณ์ได้สร้างคัมภีร์อุปนิษัท ว่าด้วยลัทธิปรมาตมัน และหลักโมกษะขึ้น ใช้เป็นตำราเรียนภาคสุดท้ายสำหรับพราหมณ์ต่อจากพระเวท คัมภีร์นี้จึงมีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า เวทานตะ แปลว่า ที่สุดแห่งพระเวท

ปรัชญาธรรมในคัมภีร์อุปนิษัทนี้เน้นหนักอยู่ที่การศึกษาและการปฏิบัติต่อตนเองให้รู้จัก เข้าใจ และเห็นตัวเอง หรืออาตมันอย่างถ่องแท้ ให้รู้เห็นอย่างชัดเจนว่า อาตมันคือตัวตน และเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับพรหมัน หรือปรมาตมัน โดยต้องพาวิญญาณคืออาตมันนั้นเข้าภาวะแห่งพรหมันและโมกษะให้ได้ในที่สุด

ปลายยุคนี้ได้เกิดวรรณกรรมเรื่องรามายณะ และภารตะขึ้น ซึ่งภายหลังพระราม และพระกฤษณะ ตัวเอกของวรรณกรรมทั้งสองเรื่องนี้ได้เข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องอย่างสำคัญในลัทธิศาสนานี้ด้วย

# data[].attributes.body
พ.ศ. 60 - พ.ศ. 360

ในสมัยนี้วรรณกรรมเรื่องภารตะ ได้รับการแต่งต่อเพิ่มเติม จนกลายเป็นเรื่องมหาภารตะ และพราหมณ์ได้จัดทำตำราเรียนสำหรับกุลบุตรพราหมณ์ใช้ศึกษาในโรงเรียนขึ้น ตำราดังกล่าวเป็นบทสรุปของพระเวททั้งหมด เรียกว่า เวทางค์ แปลว่าองค์แห่งพระเวท จำแนกออกเป็น 6 สาขาวิชา คือ ศึกษาศาสตร์ กัลปศาสตร์ ไวยากรณศาสตร์ นิรุกติศาสตร์ ฉันทศาสตร์ และโชยติสศาสตร์

# data[].attributes.body
พ.ศ. 220 - พ.ศ. 660

เป็นสมัยที่เกิดเหตุการณ์จลาจลในอินเดียต่อเนื่องกันเป็นเวลานาน เนื่องมาจากการชิงอำนาจกันเองภายในประเทศ และถูกศัตรูจากภายนอกประเทศรุกราน หากพวกใดได้เป็นใหญ่ก็จะฟื้นฟูศาสนาที่ตนนับถือขึ้นมาในสมัยของตน ศาสนาฮินดูเองก็แตกแยกออกเป็นนิกายต่าง ๆ มากมาย สภาพการณ์ดังกล่าวทำให้ศาสนาฮินดูเสื่อมโทรมลงมาก พราหมณาจารย์จึงปรับปรุงลัทธิศาสนาของตนเสียใหม่ให้ทันสมัยยิ่งขึ้น

สิ่งที่ปรับปรุงในสมัยนี้ที่นับว่าสำคัญ ได้แก่

1. พราหมณ์สร้างเรื่องอวตาร ซึ่งหมายถึงการแบ่งภาคมาเกิดของเทพเจ้าสูงสุด เพื่อรวมเทพเจ้าที่เกิดขึ้นใหม่หลายองค์ มาขึ้นกับพรหมซึ่งเป็นเทพสูงสุดของพราหมณ์

2. มีนักคิดเจ้าลัทธิให้กำเนิดปรัชญาสำคัญ 6 ลัทธิ พราหมณ์ได้รับปรัชญาทั้ง 6 นี้เข้ามาไว้ในศาสนาของตน เรียกว่า ษัททรรศนะ หรือปรัชญาหก

3. มีการเพิ่มเติม ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงและรวบรวมกฎวินัย สำหรับให้บุคคลแต่ละวรรณะประพฤติปฏิบัติ บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ทำให้เกิดคัมภีร์ ซึ่งต่อมาถือกันว่าเป็นต้นกำเนิดของกฎหมายโลก เรียกว่า มนูธรรมศาสตร์

4. มีการแต่งเรื่องรามายณะ และมหาภารตะเพิ่มเติม โดยเฉพาะส่วนที่เพิ่มเติมในเรื่องมหาภารตะ ที่เป็นต้นกำเนิดของคัมภีร์สำคัญ คือ คัมภีร์ภควัทคีตา แปลว่าบทเพลงของพระเจ้าผู้ควรบูชา คือ พระกฤษณะ แต่ในท้ายที่สุดวรรณกรรมทั้ง 2 เรื่องนี้ก็ได้กลายเป็นคัมภีร์ทั้งคู่ รวมเรียกว่า คัมภีร์อิติหาส หมายถึง เรื่องราวของวีรบุรุษ

# data[].attributes.body
พ.ศ. 861 - พ.ศ. 1190

สมัยนี้ได้ชื่อว่าเป็นยุคเสื่อมของศาสนาฮินดู เพราะเป็นสมัยที่ลัทธิศาสนาฮินดูแตกแยกเป็นนิกายต่าง ๆมากมาย แต่ละนิกายมีข้อปฏิบัติเสื่อมทรามลงกว่าเดิมมาก โดยเฉพาะนิกายใหญ่ที่สำคัญ 2 นิกาย คือ นิกายที่นับถือพระศิวะเป็นใหญ่ เรียกว่า ไศวะนิกาย และนิกายที่นับถือพระวิษณุเป็นใหญ่ เรียกว่า ไวษณพนิกาย ต่างสร้างประวัติยกย่องเทพเจ้าฝ่ายตนเลิศเลอและดูหมิ่นเหยียดหยามเทพเจ้าของอีกฝ่ายหนึ่ง และนับเป็นสมัยเสื่อมแห่งพระพรหม

แต่ท่ามกลางความเสื่อมเหล่านั้น ได้มีสิ่งสำคัญเกิดขึ้น นั่นคือ กำเนิดเครื่องหมายอันเป็นสัญลักษณ์ของศาสนานี้ ซึ่งมีที่มาจากกำเนิดของตรีมูรติ คือ เทพสูงสุดทั้งสาม เครื่องหมายดังกล่าว ได้แก่ อักษรเทวนาครี ซึ่งมีคำอ่านว่า โอม และมีวรรณกรรมที่เกี่ยวกับศาสนาฮินดูเกิดขึ้น ซึ่งนับว่ามีความสำคัญมาก คือ ปุราณะ

# data[].attributes.body
พ.ศ. 1200 - พ.ศ. 1740

ที่เรียกสมัยนี้ว่าสมัยฟื้นฟู เพราะเป็นสมัยที่พุทธศาสนาเริ่มเสื่อมสูญจากอินเดีย แต่ศาสนาฮินดูกลับได้รับการอุปถัมภ์ บรรดาเจ้าลัทธิทั้งหลายในศาสนาฮินดูพยายามทุกวิถีทางที่จะสร้างความมั่นคงถาวร และเผยแผ่ลัทธิศาสนาของตนออกไปให้แพร่หลายมากที่สุด โดยเฉพาะในหมู่คนพื้นเมืองเดิม พร้อมกับพยายามกีดกันศาสนาพุทธและศาสนาเชนไม่ให้มีโอกาสกลับมาเป็นคู่แข่งได้อีก

การปรับปรุงและความเปลี่ยนแปลงสำคัญที่เกิดขึ้นในสมัยนี้  ได้แก่

1. มีการปรับปรุงแก้ไขคัมภีร์เก่าให้ชัดเจนเหมาะสมทันสมัยและสมเหตุสมผลยิ่งขึ้น

2. มีการแต่งกวีบทสวดอ้อนวอนด้วยคำประพันธ์อันไพเราะเป็นภาษาทมิฬ และมีการเผยแผ่ลัทธิของตนแก่มหาชนอย่างกว้างขวาง

3. มีการกำเนิดลัทธิความเชื่อใหม่ 2 ลัทธิ ได้แก่
3.1) ลัทธิศักติ คือ การบูชาเทพเจ้าฝ่ายหญิงที่เป็นชายาของเทพเจ้าที่นับถือสูงสุด ได้แก่ พระอุมาเทวี ชายาพระศิวะ พระลักษมี เทวีชายาพระวิษณุ และพระสุรัสวดี ชายาพระพรหม
3.2) ลัทธิภักติ คือ การบูชาพระภควาน หรือพระผู้ควรบูชา ความภักดีนี้จะแสดงต่อเทพเจ้าองค์ใดที่ตนนับถือก็ได้

4. มีการก่อสร้างเทวสถานใหญ่โต ประดับประดาอย่างวิจิตรตามนครใหญ่ ๆ ทั่วไป รวมถึงการแห่เทวรูป

5. เกิดลัทธิค่านิยมยกย่องหญิงหม้ายที่ยอมเผาตัวตายพร้อมศพสามีว่าเป็นผู้กล้าหาญ และเป็นหญิงที่ประเสริฐ

# data[].attributes.body
พ.ศ. 1740 - พ.ศ. 2300

ในสมัยนี้ลัทธิภักติได้เจริญขึ้นในอินเดียภาคเหนือ อันมีพระวิษณุเป็นมหาเทพสูงสุด และแบ่งนิกายที่สำคัญออกได้เป็น 3 นิกาย ตามความแตกต่างของเทพเจ้าสูงสุดที่นิยมนับถือกัน คือ

นิกายที่ 1 นับถือพระราม

นิกายที่ 2 นับถือพระกฤษณะ

นิกายที่ 3 นับถือพระราม แต่ปฏิเสธเรื่องพระรามคืออวตารของพระวิษณุ

ลัทธิภักติ เผยแผ่ลัทธิด้วยภาษาพื้นเมือง และยกย่องอาจารย์ผู้สอนลัทธิว่าเป็นผู้ควรแก่การเคารพอย่างสูงเรียกว่า คุรุ พิธีกรรมในลัทธิมีการสวดมนต์ภาวนา เสกเป่า และกินข้าวเสก มีนักบวชและคฤหัสถ์ประจำลัทธิ อย่างไรก็ตาม แม้ทั้ง 3 นิกายจะนับถือพระเจ้าต่างองค์กัน แต่ก็มีหลักการที่ตรงกัน คือ มีพระเจ้าสูงสุดเพียงองค์เดียว นั่นคือ พระวิษณุมหาเทพ เชื่อว่าวิญญาณมนุษย์เป็นส่วนที่แยกมาจากพระเจ้า เป็นสิ่งอมตะ ผู้ภักดีต่อพระเจ้าไม่ว่าจะอยู่ในวรรณะใด ย่อมได้รับความหลุดพ้น

เมื่อกาลเวลาผ่านไป จำนวนของผู้ที่ปฏิเสธคำสอนในคัมภีร์พระเวทได้มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น ขณะเดียวกันหลักปรัชญาของอินเดียยังได้มีวิวัฒนาการเปลี่ยนแปลงจากจุดกำเนิด จนเกิดแนวความคิดหรือลัทธิที่แตกต่างกันออกไปอีกหลายลัทธิ ประกอบด้วย นยายะ ไวเศษิกะ สางขยะ โยคะ มีมางสา และเวทานตะ ซึ่งล้วนเป็นส่วนหนึ่งในการก่อรูปความคิดและจิตใจ ซึ่งส่งผลต่อพฤติกรรมการสื่อสารของชาวอินเดีย ลัทธิครูทั้งหกนี้ต่างเป็นลัทธิปรัชญาฝ่ายอาสติกะ คือ กลุ่มที่เชื่อในความศักดิ์สิทธิ์ในคัมภีร์พระเวท