# data[].attributes.body
lees de scene en beantwoord de volgende vraag.

Wat veranderde er in de manier van oorlogsvoering door het gebruik maken van treinen en spoorwegen. Geef minimaal twee veranderingen.

# data[].attributes.body
Lees de scene en beantwoordt daarna de volgende vraag:

Leg in minimaal 100 woorden uit waardoor de bestemming van de wagons is gewijzigd. Deze bestemming is dus niet meer industrieel, maar vooral op toerisme gericht.

# data[].attributes.body
Lees de scene en bekijk hierna het filmpje over de stad Leipzig.
https://www.youtube.com/results?search_query=stadt+leipzig

Beantwoordt hierna de volgende vraag:

In het filmpje zie je een aantal oorzaken van urbanisatie terugkomen. Een (bekende) oorzaak is natuurlijk de groeiende infrastructuur. Leg dit uit en geef daarna nog 3 oorzaken van urbanisatie.

# data[].attributes.body
Lees de scene en beantwoordt de volgende vraag:

Duitsland moest na Wereldoorlog 1 voldoen aan herstelbetalingen. Dit bestond niet alleen uit wagons, maar er zijn ook andere voorbeelden. Pak je telefoon erbij en zoek minimaal 3 soorten van herstelbetalingen op waar Duitsland destijds aan moest voldoen.

# data[].attributes.body
Lees de scene en beantwoordt de volgende vraag:

Bekijk de trein op de afbeelding. Benoem minimaal 3 verschillen tussen deze trein en een stoomlocomotief.

Tip: Gebruik de informatie die je in het industriemuseum van Chemnitz hebt gekregen

# data[].attributes.body
Lees de scene en kijk er goed om je heen. Beantwoordt de volgende vraag:

Als je naar de afbeelding hierboven kijkt, zie je dat Leipzig een zeer gunstige handelslocatie heeft. Zowel op logistiek, economisch en Europees niveau heeft Leipzig een belangrijke functie. Benoem met hulp van de afbeelding minimaal 3 factoren waaruit dit blijkt.

# data[].attributes.body
Lees de scene.
Beantwoord de vraag:
Waarom heeft het station een oude look terwijl het opnieuw opgebouwd is?

# data[].attributes.body
Lees de scene en kijk erg goed om je heen.
Beantwoord de vraag:
Waarom zouden de Nederlandse en Duitse cargo trein bedrijven gefuseerd zijn?

# data[].attributes.body
Lees de scene en kijk goed om je heen.
Beantwoord de vraag:
Wat maakt dit station zo modern en vernieuwend? En zou jij hier graag willen shoppen?

# data[].attributes.body
Lees de scene.
Beantwoord de vraag:
Welke technologische ontwikkeling in deze scene word vandaag de dag nog gebruikt?

# data[].attributes.body
Lees de scene en kijk om je heen.
Beantwoord de vraag:
Waarom kreeg Chemnitz de bijnaam "het Duitse Manchester"

# data[].attributes.body
Lees de scene en kijk om je heen.
Beantwoord de vraag:
Waarom zijn er veel investeringen in de spoorlijnen in Saksen gedaan na de éénwording?

# data[].attributes.body
Lees de scene.
Beantwoord de vraag:
Noem 3 locatie factoren.

# data[].attributes.body
Lees de scene en bekijk de bronnen.
Beantwoord de vraag:
Waarom zijn er veel spoorwegen in het Ertsgebergte?

# data[].attributes.body
Lees de scene en kijk om je heen.

# data[].attributes.headline
Mijnbouw in het Erzgebirge en het gebruik van spoorwegen

# data[].attributes.subject
Mijnbouw in het Erzgebirge en het gebruik van spoorwegen

# data[].attributes.body
Tegenwoordig zijn de mijnen in Saksen niet meer actief. Maar je kunt ze nog steeds bezoeken in de vorm van toerisme. Je neemt plaats in een kleine trein omdat de mijnen in Saksen horizontaal zijn. Natuurlijk werd het spoor ook gebruikt om goederen met wagons te vervoeren en niet alleen mensen. Het spoor wat is gevolgd in deze mijn was drie kilometer diep. De mijn heeft door het toerisme een nieuw functie gekregen.

# data[].attributes.body
De VT 18.16 waren hoogwaardige treinen speciaal ontworpen voor het internationale treinverkeer. De treinen werden gemaakt in Görlitz van 1963 tot 1977. Foto is gemaakt in Berlijn.

# data[].attributes.headline
Wagons die werden gebruikt als herstelbetalingen

# data[].attributes.subject
Wagons die werden gebruikt als herstelbetalingen

# data[].attributes.body
Duitsland verloor WOI en moest ter compensatie aan herstelbetalingen voldoen. Dit werd gedaan in geld maar ook goederen. zo moest Duitsland ook wagons afstaan aan andere landen. Dit was ook om de industrie van Duitsland schade aan te doen. Hieronder staat een wagon die Duitsland moest afstaan aan de geallieerden zoals afgesproken bij het verdrag van Versailles 1919.

# data[].attributes.body
Trein gemaakt door de Sächsische Machinen fabrik uit Chemnitz. De trein heeft twee accu's aan elke zijde, deze zorgen dat de energie wordt overgebracht op de wielen. Dit was destijds vernieuwend, het was eerder nog niet getoond Prijswinnende trein in het jaar 1898.

# data[].attributes.body
Toen koninkrijk Saksen eind negentiende eeuw aan de Oostenrijkse zijde meevocht in de Pruisisch-Oostenrijkse oorlog onderschatte het de Pruisen. De zeer beroemde generaal von Moltke (ook wel de oude genoemd) versloeg het Saksische leger door de unieke snelle verplaatsing van zijn troepen. Dit deed hij onder andere door spoorwegen in te zetten, waardoor zijn leger erg dynamisch en snel werd. De Industriële Revolutie had dus op alle fronten (logischerwijs ook wapens) zijn intrede gedaan in de oorlogsvoering. Door de militaire successen met Pruissen als aanvoerder kon men overgaan op een eenwordingspolitiek. Ook het koninkrijk Saksen werd bij het grote Duitse Keizerrijk gevoegd.
Op de bovenste afbeelding zie je de Pruisisch-Oostenrijkse oorlog uit 1866. Vanuit Saksen vielen de Pruissen Oostenrijk aan. Hierbij maakte ze succesvol gebruik van het grote spoorwegennet. De snelle verplaatsing van troepen en materieel was uitzonderlijk en zeer effectief.

# data[].attributes.body
De bombardementen van de geallieerden in de jaren 1943, 1944 en 1945 hebben grote schade aan militaire, maar ook aan burgerdoelen veroorzaakt. Gehele binnensteden (zoals Dresden) zijn verwoest. Ook andere Duitse steden in Saksen, zoals Leipzig hebben anno 2017 nog steeds herkenbare herinneringen aan de grootschalige monumenten. Denk hierbij natuurlijk ook aan stations van spoorwegen. Dit waren doorvoerhavens van voedsel, materieel en soldaten. Hierdoor waren het geliefde doelwitten van bombardementen. Hierboven zie je het station van Chemnitz. Na de tweede wereldoorlog werd dit geheel nieuw opgebouwd, omdat het totaal verwoest was. Het werd daarom een van modernste stations van haar tijd. Het destijds genoemde " Karl Marx-Stadt Hauptbahnhof " sloot goed aan op de industrie in deze regio.

# data[].attributes.headline
Stoommachine in Chemnitz Veel ondernemers in Saksen gingen over het kanaal in Engeland kijken. De technieken werden opgeschreven en in Saksen zelf werd deze techniek omgezet in machines. In plaats van machines importeren bouwden de innovatieve mensen uit Chemnitz deze zelf. Zie hieronder een vroege stoommachine gebouwd door een bedrijf uit Chemnitz zelf.                                            Tijdens de industriële revolutie in de 19e eeuw kreeg Chemnitz de bijnaam ‘Het Duitse Manchester’. De stad profiteerde van de ertsen uit het Erzgebirge, terwijl innovatieve ondernemers nieuwe bedrijven startten. Vooral in machinebouw en transportmiddelen werd de stad toonaangevend. Er is veel industrieel erfgoed te bewonderen. Blikvanger is het ‘Saksisch Industriemuseum’ over de technologische vooruitgang. Ook het grote spoorwegmuseum in Chemnitz is een reistip.

# data[].attributes.subject
Stoommachine in Chemnitz Veel ondernemers in Saksen gingen over het kanaal in Engeland kijken. De technieken werden opgeschreven en in Saksen zelf werd deze techniek omgezet in machines. In plaats van machines importeren bouwden de innovatieve mensen uit Chemnitz deze zelf. Zie hieronder een vroege stoommachine gebouwd door een bedrijf uit Chemnitz zelf.                                            Tijdens de industriële revolutie in de 19e eeuw kreeg Chemnitz de bijnaam ‘Het Duitse Manchester’. De stad profiteerde van de ertsen uit het Erzgebirge, terwijl innovatieve ondernemers nieuwe bedrijven startten. Vooral in machinebouw en transportmiddelen werd de stad toonaangevend. Er is veel industrieel erfgoed te bewonderen. Blikvanger is het ‘Saksisch Industriemuseum’ over de technologische vooruitgang. Ook het grote spoorwegmuseum in Chemnitz is een reistip.

# data[].attributes.body
Leipzig ligt al vele eeuwen op een kruispunt van handelswegen. De beroemde Leipziger Messe behoort tot de oudste beurzen van Europa. De handelsgeest zit de stad in haar genen en mooie gebouwen herinneren aan haar welvaart. Voor wie van winkelen houdt is Leipzig de beste keuze in Saksen. Naast de mooie winkelstraten is ook het station (het op één na grootste van Europa) een tip. In het schitterende station wemelt het van de trendy boetieks.

# data[].attributes.body
Het treinstation van Dresden kenmerkt zich door een historische en moderne stijl in één. Deze renovatie begon in de jaren 90. Het station heeft nu haltes op de eerste verdieping en de binnenkomst hal is veranderd in een winkelgelegenheid.

# data[].attributes.body
http://www.germany.travel/nl/ontspanning-recreatie/toeristische-routes/stoomtreinroute-saksen.html
Op vele plaatsen zie je smalsporen liggen die voor deze ondernemingen gebruikt worden. Dit zijn immers oude spoorwegen die vroeger werden gebruikt om de treinen over te laten rijden.
In de mijnen werd er ook gebruik gemaakt van oude spoorwegen en treinen dat bestemd was voor toeristen. Zo heeft men besloten om, na de sluiting van de mijnen, van de mijnen een toeristische attractie te maken. De organisatie van deze attractie heeft er voor gekozen om de oude  mijnntrein te gebruiken. Door deze keuze wordt de attractie een stukje aantrekkelijker.

# data[].attributes.headline
Spoorwegen hebben de urbanisatie en industralisatie een impuls gegeven. 

# data[].attributes.subject
Spoorwegen hebben de urbanisatie en industralisatie een impuls gegeven. 

# data[].attributes.body
Doordat er spoorwegen zijn gekomen is het vervoer van goederen sneller en makkelijker gegaan waardoor er sneller ijzererts naar bijvoorbeeld de hoogovens vervoerd kon worden of kleding naar de havens. Doordat hierdoor de industrie een enorme impuls heeft gekregen zijn de mensen naar de steden getrokken vanwege het vele werk in de fabrieken.
Na verloop van tijd heeft het spoor voor suburbanisatie gezorgd. Er was spraken van forenzen die makkelijk en snel tussen gemeentes konden reizen vanwege het spoor. Tegenwoordig zie je juist weer veel mensen naar de stad trekken maar dit heeft niet persé met de infrastructuur te maken (Reurbanisatie)

# data[].attributes.body
Wanneer je de foto beter bekijkt herken je het symbool voor de "Deutch Bahn". Dit bedrijf bezit vrijwel alle sporen in Duitsland vallen onder DB maar het bedrijf reikt ook tot in Nederland. Zelfs in Nederland rijden treinen van de maatschappij. Het bedrijf NS cargo en DB cargo zijn zelfs gefuseerd.

# data[].attributes.body
Tegenwoordig is het allemaal Deutche Bahn

# data[].attributes.attachment_link.description
De Leipzig-Dresdner spoorweg-Compagnie (Duits: Leipzig-Dresdner Eisenbahn-Compagnie) (LDE) was tussen 1835 en 1878 een private spoorwegonderneming in de Duitse deelstaat Saksen.

# data[].attributes.body
De locatiefactoren zijn bepalend voor het ruimtelijk gedrag van ondernemingen in het veldwerkgebied.
Zo heeft het Erzgebirge ervoor gezorgd dat er een mijn kwam, die op zijn beurt weer zorgde voor de nodige spoorwegennetwerken rondom de mijn. Deze zijn op vandaag nog te zien. Sommige van deze zullen vroeger gediend hebben voor transport van goederen en materialen.
De mijnwerkers gebruikte de treinen om op hun werk te komen terwijl andere treinen/sporen werden gebruikt om de gewonnen materialen te vervoeren van plaats A naar plaats B.

# data[].attributes.headline
Scene 1A:  De eerste langeafstandspoorlijn tussen Leipzig en Dresden

# data[].attributes.subject
Scene 1A:  De eerste langeafstandspoorlijn tussen Leipzig en Dresden

# data[].attributes.body
De ‘Erzgebirgische Eisenbahngesellschaft’(Ertsgebergte spoorlijnbedrijf ) bouwde vanuit Chemnitz een spoorlijn van Reisa naar Zwickau. Dit verbond Chemnitz met de eerste langeafstandsspoorlijn tussen Leipzig en Dresden. (1852)

Bekijk de site die bij deze scene is toegevoegd.
De toenemende invloed van het spoor op de ruimtelijke inrichting van Saksen is zichtbaar.

Omdat vele steden verbonden zijn door die eerste langeafstandsspoorlijn vind je veel spoorlijnen. Maar door modernisering en wisseling van de markt vervallen functies van sporen.
Bekijk scene 1B. Dit is een voorbeeld hiervan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Saksen heeft een echte treinentraditie. De eerste langeafstandsspoorweg werd in 1839 geopend tussen Leipzig en Dresden. Er is een tiental historische spoortrajecten bewaard gebleven. De meeste voeren door prachtige landschappen en naar mooie stadjes. Op vrijwel alle trajecten rijden de stoomtreine…

# data[].attributes.headline
De eerste langeafstandspoorlijn tussen Leipzig en Dresden

# data[].attributes.subject
De eerste langeafstandspoorlijn tussen Leipzig en Dresden

# data[].attributes.body
Hier is de functie van het spoor vervallen. Hier heeft de ligging van het spoor geen invloed op de inrichting. Het spoor is niet meer nodig. Daarom hebben ze hier een wandelpad door het spoor heen aangelegd.

Deze foto is genomen in Chemnitz.

# data[].attributes.body
Beste leerlingen middels dit draaiboek willen wij jullie een beter beeld geven over de spoorwegen in
Saksen. We willen het met jullie hebben over de spoorwegen in Saksen. Maar waar ligt Saksen eigenlijk? En wat zijn de kenmerken van Saksen?

Saksen is een bundesrebupliek(provincie) in Oost-Duitsland.

Saksen heeft het ertsgebergte in het zuidoosten liggen en dient als natuurlijke grens.

Saksen gaan wij vormgeven in 15 scenes.

# data[].attributes.body
Op deze foto zie je treinrails. Dit is een voorbeeld van versnippering omdat het ene gebied gescheiden wordt van het andere gebied. Dieren kunnen hier bijvoorbeeld niet zomaar oversteken en worden regelmatig aangereden door treinen.

# data[].attributes.headline
Website over versnippering van landschap in Nederland. 

# data[].attributes.subject
Website over versnippering van landschap in Nederland. 