# data[].attributes.attachment_link.provider_name
HISTORIA.org.pl - historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
15 lutego 1944 roku pod lawiną bomb runął klasztor na Monte Cassino. Zabytkową siedzibę benedyktynów alianci poświęcili, by zlikwidować oddziały niemieckie, które wycofując się, miały schronić się wewnątrz zakonnych budynków. Wystosowany dzień później komunikat Wehrmachtu zdecydowanie zaprzeczał, by w klasztorze znajdował się choćby jeden niemiecki żołnierz. W warunkach wojennych taką linię obrony należałoby uznać za typową dla III Rzeszy propagandę. Jednak po latach historycy, dysponując licznymi dokumentami, zaczynają powątpiewać czy naloty aliantów miały jakikolwiek sens. Czy w klasztorze faktycznie nie było Niemców? I czy rzeczywiście Monte Cassino trzeba było zrównać z ziemią? Nadciągający front
Jesień 1943 r. przyniosła pasmo porażek faszystowskich Włoch. Wiadomości o klęsce Mussoliniego i lądowaniu wojsk sprzymierzonych dotarły również do zakonników na Monte Cassino. 9 września Amerykanie dotarli do Kalabrii, 6 dni później wylądowali w Salerno i Tarente. Alianci przemieszczali się coraz bliżej klasztornego wzgórza. Śledząc wydarzenia, opat klasztoru, ojciec Gregorio Diamare, obrał sobie za główny cel uratowanie zbiorów muzeum w Neapolu. Na Monte Cassino schronienie przed wojenną zawieruchą znalazły dzieła Tycjana, Rafaela, Leonarda da Vinci. Skarbami szybko zainteresował się niemiecki pułkownik Schlegel, koneser dzieł sztuki. Chcąc je ochronić, a jednocześnie pragnąc uniknąć oskarżeń o kradzież, w porozumieniu z ojcem Diamare w październiku 1943 r. w 120 ciężarówkach wywiózł wszystko do Watykanu. Przyszła zima, wszyscy widzieli, że walki coraz szybciej zbliżają się do Cassino. Opat nie mógł narażać bezpieczeństwa swoich zakonników. Większość z nich schroniła się w rzymskich klasztorach. Uciekli w samą porę, bowiem w nocy 24 stycznia 1944 r. Amerykanie dotarli do przedmieść Cassino.
Wejście aliantów
Rozpoczęła się bitwa, która miała zakończyć się dopiero po 3 tygodniach. Znajdujący się na zboczach wzgórza Niemcy, wykorzystując doskonałą pozycję, umiejętnie odpierali ataki. Po 21 dniach dowodzący we Włoszech amerykański gen. Alexander otrzymał wymowną depeszę: Wszystkie próby przedarcia się na przedmieścia spaliły na panewce.

Na początku lutego w amerykańskiej kwaterze pojawił się Brytyjczyk gen. Tuker, oznajmiając, że otrzymał od swojego dowództwa rozkaz zdobycia wzgórza. Oznajmił sojusznikom z USA, że skoro nie potrafią wykonać zadania, on sam się tego podejmie. Przygotowania rozpoczął od...wizyty w księgarni. Chciał dowiedzieć się jak najwięcej o klasztorze, jego charakterystycznych cechach i planie budowy, a posłużyły mu do tego przewodniki i monografie na temat Monte Cassino znalezione w pobliskim sklepie. Pochłaniając coraz to większe zasoby teorii, natknął się na wzmiankę, która potwierdzała krążące po okolicy plotki, jakoby klasztor miał cechy niezniszczalnej twierdzy: (...) mury o wysokości 45 metrów i grubości, wzniesione z pełnego kamienia. (...) tylko jedno wejście, zbudowane z masywnych belek wtopionych w kamienne sklepienie.
Plan generałów
Dla Tukera i jego przełożonego Nowozelandczyka gen. Freyberga wszystko stało się jasne. Niemcy, wiedząc o zaletach budowli, najprawdopodobniej wykorzystują siedzibę zakonników do ukrywania swoich sił rezerwowych, dlatego stawiają tak zaciekły opór. Będą się bronili tak długo, jak długo stał będzie klasztor. Freyberg wiedział jedno - bombardowanie rozwiąże problem.

Plan generałów wydawał się, mimo swojej prostoty, niemal genialny, zastanawiał ich tylko jeden problem - czy wewnątrz klasztoru na pewno znajdują się żołnierze Wehrmachtu? Pewności nie mieli, wiedzieli jedynie, że oprócz przeora Diamare i kilku jego najbliższych współpracowników, na pewno nie ma tam benedyktynów. Tymczasem, uciekając przed artyleryjskim ogniem, za bramą klasztoru schronienia szukali okoliczni mieszkańcy, którzy począwszy od 5 lutego zaczęli tłoczyć się za zakonną bramą.

W alianckim sztabie trwało przerzucanie się odpowiedzialnością za nadchodzący atak. Współpracownicy Freyberga wiedząc, że obiekty zabytkowe i religijne należy chronić przed jakimkolwiek szwankiem, starali się odwieść go od planów. Obawiali się również propagandy niemieckiej po ewentualnym bombardowaniu. Zniszczenie bezcennego kompleksu stawiałoby aliantów w niekorzystnym świetle. Milkli jednak ilekroć przypominali sobie o wojennych zasługach generała. Ostateczne przyzwolenie na atak nastąpiło po poparciu Freyberga przez gen. Wilsona, który wykonując lot nad klasztorem, stwierdził, że z wysokości 75 m zauważył na jego dachu anteny radiowe, co miałoby dowodzić obecności niemieckich żołnierzy. Dziś wiemy, że takich anten na pewno tam nie było.
Atak
Bombardowanie ruszyło o świcie 15 lutego. 142 samoloty ruszyły na klasztor. Na wzgórze spadły niewyobrażalne ilości śmiercionośnego materiału. Według pobitewnego raportu zrzucono 454 tony różnego rodzaju bomb. Zanim budynki zamieniły się w kompletne ruiny, na osobiste życzenie papieża Piusa XII zawarto chwilowe zawieszenie broni, by umożliwić ewakuację znajdującej się w środku garstce zakonników. Tyle szczęścia nie miała miejscowa ludność chroniąca się za murami - po ataku znaleziono w okolicy ok. 300 ciał. Ojciec Diamare opuszczając swój klasztor, wyświadczył Niemcom niemałą przysługę. Na piśmie zadeklarował, że ani jeden niemiecki żołnierz nie przebywał na terenie Monte Cassino, za wyjątkiem trzech policjantów, którzy ochraniali teren, aby nikt nie naruszał jego neutralności.

Klasztor został zniszczony, jednak na niewiele się to zdało. Podejmując szturm na Cassino, alianci zostali bezlitośnie wyparci. Freyberg jako główny inspirator akcji poniósł klęskę. Jedynym efektem zburzenia świątyni było faktyczne osadzenie się tam Niemców, którzy wykorzystali ruiny do celów obronnych. Niemcy nadal pozostawali na pozycjach.
Biało-czerwona na Monte Cassino
Monte Cassino zostało zdobyte dopiero w maju, i to nie dzięki zasługom Brytyjczyków, którzy zrównali klasztor z ziemią, a przez Polaków. Sukces żołnierzy gen. Andersa poprzedzony był wysiłkiem równie niedocenianych Francuzów, którzy podejmowali morderczy wysiłek, walcząc w okolicznych górach i stopniowo wypierając Niemców. Natarcie polskiego 2 Korpusu było już czwartym z kolei ze strony aliantów, a żołnierzy Andersa wykorzystano do walki dopiero po wcześniejszych, nieskutecznych działaniach. 18 maja 1944 r. w ruinach pojawiła się biało-czerwona flaga.
Wiedzieli, czy nie?
Patrząc z dzisiejszej perspektywy, wiemy na pewno, że zrujnowanie Monte Cassino było jedną z najbardziej bezsensownych akcji w historii. Należy postawić pytanie - czy alianci naprawdę nie wiedzieli, że wewnątrz nie ma żadnego Niemca? Powojenne rekonstrukcje wydarzeń wyraźnie wskazują, że taką wiedzę Brytyjczycy i Amerykanie posiadali. Po 7 latach od zakończenia wojny przyznał to sam Winston Churchill w swojej pracy „Druga Wojna Światowa". Takiego zdania był również włoski publicysta Vittorio Messori, który barbarzyńskie działania wojsk Freyberga tłumaczył ich antyklerykalizmem: (...)Wiadomo także, że zadecydowali o zniszczeniu klasztoru nie z powodów wojskowych, lecz dla samego zniszczenia, co można wytłumaczyć jedynie pragnieniem usunięcia z oblicza ziemi jednego z bardziej znaczących symboli tzw. "katolickiego papizmu".

Ciekawe są dzisiejsze oficjalne stanowiska armii biorących udział w zniszczeniu opactwa. Amerykańska, wydając drukiem swoją historię, wyraźnie przyznała, że zrobiono to z pełną świadomością nieobecności Niemców. Brytyjska z kolei do dziś nie zmieniła dawnego stanowiska, broniąc swoich wojsk i posiadanych przez nich „niepodważalnych dowodów".
Bibliografia:

1. A. Decaux, Sekrety historii, Warszawa 2001.

2. K. Warecki, Monte Cassino: nieudolność i zbrodnia, w: http://www.pch24.pl/monte-cassino--nieudolnosc-i-zbrodnia,22987,i.html, dostęp: grudzień 2014.

3. Monte Cassino-najbardziej zaciekła bitwa II wojny światowej, w: http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/1126540,Monte-Cassino-%E2%80%93-najbardziej-zacieta-bitwa-II-wojny-swiatowej, dostęp: grudzień 2014.

4. Z. Wawer, Monte Cassino, Warszawa 2009.

5. P. Dybicz, Nie byliśmy mięsem armatnim - rozmowa z prof. Zbigniewem Wawrem, w: http://www.przeglad-tygodnik.pl/pl/artykul/nie-bylismy-miesem-armatnim-rozmowa-prof-zbigniewem-wawrem, dostęp: grudzień 2014.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zburzenie klasztoru na Monte Cassino - plama na honorze aliantów

# data[].attributes.attachment_link.description
15 lutego 1944 roku pod lawiną bomb runął klasztor na Monte Cassino. Zabytkową siedzibę benedyktynów alianci poświęcili, by zlikwidować oddziały niemieckie, które wycofując się, miały schronić się wewnątrz zakonnych budynków. Wystosowany dzień później komunikat Wehrmachtu zdecydowanie zaprzeczał, by w klasztorze znajdował się choćby jeden niemiecki żołnierz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Monte Cassino, 18.05.1944 r. Fot. PAP/CAF

18 maja 1944 r. oddziały 2 Korpusu Polskiego zdobyły ruiny klasztoru benedyktynów na Monte Cassino. W czasie walk zginęło 923 polskich żołnierzy, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych.

Matthew Parker, autor książki "Monte Cassino. Opowieść o najbardziej zaciętej bitwie II wojny światowej", przedstawiając położenie wzgórza klasztornego i jego znaczenie pisał: "Masyw Cassino, na którym stał klasztor, był kluczowym stanowiskiem w linii Gustawa, systemie połączonych niemieckich linii obronnych, biegnącym przez całą szerokość najwęższej części Włoch między Gaetą i Ortoną. Był to przykład imponującej inżynierii wojskowej, najpotężniejszy system obronny, z jakim podczas wojny zetknęli się Brytyjczycy i Amerykanie. W znacznej części górował nad rzekami o stromych brzegach, w szczególności Garigliano i Rapido, lub też rozciągał się na nadbrzeżnych bagnach lub na wysokich górskich szczytach. Naturalne korzyści, jakie dawało górskie położenie, zostały wzmocnione przez Niemców dzięki usunięciu budynków i drzew i poszerzeniu w ten sposób pola rażenia. W innych miejscach powiększono występujące w tej okolicy naturalne jaskinie, a pozycje obronne wzmocniono dźwigarami kolejowymi i betonem. Wykopano ziemianki, połączone podziemnymi przejściami. Umocnienia nie były jedną linią, a raczej wieloma liniami z tak zaplanowanymi stanowiskami, żeby można było natychmiast przeprowadzić kontrnatarcia na utraconych obszarach frontu".

Matthew Parker: "Masyw Cassino, na którym stał klasztor, był kluczowym stanowiskiem w linii Gustawa, systemie połączonych niemieckich linii obronnych, biegnącym przez całą szerokość najwęższej części Włoch między Gaetą i Ortoną. Był to przykład imponującej inżynierii wojskowej, najpotężniejszy system obronny, z jakim podczas wojny zetknęli się Brytyjczycy i Amerykanie".

Jak pisał Melchior Wańkowicz w "Szkicach spod Monte Cassino": "Przejście na Rzym pod Monte Cassino było od niepamiętnych czasów miejscem, w którym obrońcy Włoch zastępowali drogę najeźdźcom ciągnącym z południa. W tym miejscu góry spiętrzone od morza do morza zostawiają tylko pas dziesięciokilometrowej szerokości, którym płynie rzeka Liri. O sforsowanie tego przejścia walczono od wieków i ten klasyczny przedmiot obrony był stale przerabiany w zadaniach włoskiego sztabu generalnego".

Pierwsza nieudane natarcie na Monte Cassino przeprowadziły w połowie stycznia 1944 r. siły amerykańskie i brytyjskie. Druga bitwa o Monte Cassino rozpoczęła się 15 lutego. Wziął w niej udział korpus nowozelandzki oraz jednostki hinduskie. Pomimo wsparcia artylerii i lotnictwa, które przed atakiem zrzuciło na wzgórze klasztorne 576 ton bomb, również i to natarcie nie przyniosło powodzenia.

Kolejny atak aliantów nastąpił 15 marca. Poprzedziło go trwające 3,5 godziny bombardowanie miasta Cassino. W walkach ponownie uczestniczył korpus nowozelandzki, wspierany przez dywizję hinduską. Jednak i tym razem po trwającej 11 dni bitwie sprzymierzeni wycofali się, ponosząc ogromne straty. W czwartej, decydującej bitwie o Monte Cassino, wzięli udział żołnierze 2. Korpusu Polskiego.

Dr Zbigniew Wawer w książce "Monte Cassino 1944" podkreślał, że w bitwie tej "w jednym szeregu spotkali się żołnierze września 1939, kampanii norweskiej i francuskiej 1940, więźniowie sowieckich łagrów, obrońcy Tobruku". Zwracał również uwagę, iż: "Tu po raz pierwszy jednostki Polskich Sił Zbrojnych wystąpiły w samodzielnym związku taktycznym".

Dowódca 2 Korpusu gen. Władysław Anders we wspomnieniach zatytułowanych "Bez ostatniego rozdziału" tak przedstawiał okoliczności podjęcia decyzji o udziale polskich sił w tej bitwie : "23 marca przyjechał do mnie do Vinchiaturo gen. Leese i udzielił mi następujących wiadomości. Niemcy odparli ponowne natarcie na miasto Cassino. Wojska sojusznicze na przyczółku Anzio znajdują się w trudnym położeniu. Wobec tego zdecydowano wielką ofensywę na odcinku frontu włoskiego od miasta Cassino do wybrzeża Morza Tyrreńskiego. 8 Armia otrzymała zadanie przełamania linii Gustawa, której najsilniejszym punktem są wzgórza Monte Cassino oraz linii Hitlera, której zawiasem jest Piedimonte. Dla 2. Korpusu Polskiego przewidziano najtrudniejsze zadanie zdobycia w pierwszej fazie wzgórz Monte Cassino, a następnie Piedimonte. Była to dla mnie chwila doniosła. Rozumiałem całą trudność przyszłego zadania Korpusu. (...) Zaciekłość walk w mieście Cassino i na wzgórzu klasztornym były już wówczas dobrze znane. Mimo że klasztor Monte Cassino był bombardowany, mimo że oddziały i czołgi sojusznicze dochodziły przejściowo na sąsiednie wzgórza, mimo że z miasta Cassino zostały tylko gruzy, Niemcy utrzymali ten punkt oporu i nadal zamykali drogę do Rzymu. Zdawałem sobie jednak sprawę, że Korpus i na innym odcinku miałby duże straty. Natomiast wykonanie tego zadania ze względu na rozgłos jaki Monte Cassino zyskało wówczas w świecie mogło mieć duże znaczenie dla sprawy polskiej. Byłoby najlepszą odpowiedzią na propagandę sowiecką, która twierdziła, że Polacy nie chcą się bić z Niemcami. Podtrzymywałoby na duchu opór walczącego Kraju. Przyniosłoby dużą chwałę orężowi polskiemu. Oceniałem ryzyko podjęcia tej walki, nieuniknione straty oraz moją pełną odpowiedzialność w razie niepowodzenia. Po krótkim namyśle oświadczyłem, że podejmuję się tego trudnego zadania".

Atak wojsk alianckich rozpoczął się 11 maja o godz. 23.00 od silnego ostrzału artyleryjskiego. Po północy na wzgórze ruszyło polskie natarcie. W walkach wzięły udział wszystkie jednostki 2 Korpusu: 3 Dywizja Strzelców Karpackich gen. bryg. Bronisława Ducha, 5 Kresowa Dywizja Piechoty gen. bryg. Nikodema Sulika, 2 Samodzielna Brygada Pancerna gen. bryg. Bronisława Rakowskiego, wspierane przez Armijną Grupę Artylerii płk Ludwika Ząbkowskiego. Naprzeciw nich stały elitarne jednostki niemieckie: 1 Dywizja Spadochronowa oraz 5 Dywizja Górska.

Uczestniczący w bitwie pod Monte Cassino jako podchorąży Tadeusz M. Czerkawski przedstawiając w książce "Byłem żołnierzem generała Andersa" walki z 12 maja pisał: "Rozgorzała bardzo ostra bitwa. Niemcy stawiają twardy opór.(...) Sześć razy kontratakował nieprzyjaciel - zaprawione w bojach na Krecie i pod Smoleńskiem kompanie spadochroniarzy. Sześć razy odparto te wściekłe i zażarte ataki. Następnego nie było już kim odpierać. Piechota, masakrowana przez artylerię niemiecką, przez moździerze i nebelwerfery, zarzucona granatami, rozstrzeliwana z broni maszynowej i przez strzelców wyborowych ze wszystkich stron: z klasztoru, ze wzgórza 475, z Gardzieli, Albanety i wzgórza 575, została wybita. Na wzgórzach 569 i 593 pozostały tylko mizerne resztki kompanii, zabici i ranni, którzy sami nie mogli zejść na punkty opatrunkowe. Polska krew mieszała się z niemiecką. Nikłe resztki ocalałych z tej rzezi piechurów wycofały się na podstawy wyjściowe bez dowódców, którzy polegli lub zostali ranni, bez łączności, zniszczonej nawałą ognia, bez czołgów, które wyleciały na minach bądź zostały zniszczone ogniem pancerfaustów. Piechota kresowa w takim samym stanie musiała wycofać się z Widma".

W czasie walk o Monte Cassino poległo 923 żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych. Kilka dni po zdobyciu Monte Cassino wojska alianckie przełamały linię Gustawa w całym pasie natarcia. 4 czerwca 1944 r. do Rzymu wkroczyły oddziały amerykańskie.

Walka na otwartym terenie, zaminowanym i obstawionym niemieckimi kryjówkami, spowodowała duże straty w szeregach polskich, pozwoliła jednak na rozpoznanie terenu, ważne przy kolejnych atakach. Wiążąc niemieckie siły, dała także oddziałom brytyjskim możliwość wyparcia Niemców z dolnych rejonów Monte Cassino i z miasta Cassino.

Natarcie na wzgórze klasztorne 2 Korpus wznowił 17 maja. Kpt. Bronisław Dzikiewicz tak wspominał ten dzień: "Po bardzo ciężkich, krwawych natarciach i przeciwnatarciach dywizja kresowa zdobyła Widmo o godzinie siódmej (...), utrzymała tę pozycję, a następnie opanowała małe San Angelo, ale na właściwe San Angelo, mimo wielu uderzeń, nie zdołała się wedrzeć. Kolejne natarcia dywizji karpackiej na wzgórze 593 zostały odparte. Straty były ogromne. Zabrakło nam odwodów. Ale te całodzienne walki poważnie nadwyrężyły też zwartość niemieckiej obrony. Nieprzyjaciel był także wyczerpany, może nawet bardziej niż my. I oto nastąpił moment krytyczny bitwy, kiedy to przeciwnicy leżą naprzeciw siebie, niezdolni, zdawałoby się, do niczego. W takiej sytuacji zwycięstwo przypada temu, kto ma silniejszą wolę, kto zdobędzie się na jeszcze jeden wysiłek. Aby to uczynić, wprowadzono do walki komandosów, część 15 pułku ułanów, ściągniętych z odcinka obrony, oraz dwa bataliony improwizowane, złożone z obsługi pułku dział przeciwlotniczych, kierowców samochodowych, warsztatowców, pocztowców itp.". ("Z teodolitem pod Monte Cassino").

W nocy z 17 na 18 maja dowództwo 1 Dywizji Spadochronowej, na wyraźny rozkaz dowódcy naczelnego wojsk niemieckich we Włoszech feldmarszałka Alberta Kesselringa, rozpoczęło wycofywanie oddziałów ze wzgórza klasztornego.

Rankiem 18 maja 3 Dywizja Strzelców Karpackich zdobyła ostatecznie wzgórze 593.

O godzinie 10.20 patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich, dowodzony przez ppor. Kazimierza Gurbiela, zajął ruiny klasztoru na Monte Cassino i wywiesił na nich proporczyk pułkowy. Wkrótce na murach opactwa pojawił się biało - czerwony sztandar, a następnie obok niego flaga brytyjska. Po południu na wzgórzu odegrany został Hejnał Mariacki.

W czasie walk o Monte Cassino poległo 923 żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych. Kilka dni po zdobyciu Monte Cassino wojska alianckie przełamały linię Gustawa w całym pasie natarcia. 4 czerwca 1944 r. do Rzymu wkroczyły oddziały amerykańskie.

W 1945 r. na Monte Cassino otwarto polski cmentarz wojenny, na którym spoczęło 1072 polskich żołnierzy. W 1970 r. pochowany tam został również gen. Władysław Anders.

Na miejscu wiecznego spoczynku zdobywców Monte Cassino wyryto napis "Przechodniu powiedz Polsce, żeśmy polegli wierni w jej służbie".

Mariusz Jarosiński (PAP)

# data[].attributes.attachment_link.description
Monte Cassino, 18.05.1944 r. Fot. PAP/CAF 18 maja 1944 r. oddziały 2 Korpusu Polskiego zdobyły ruiny klasztoru benedyktynów na Monte Cassino. W czasie walk zginęło 923 polskich żołnierzy, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych. Matthew Parker, autor książki "Monte Cassino.

# data[].attributes.attachment_link.description
Monte Cassino, 2 Korpus Polski, grupa artylerii

# data[].attributes.attachment_link.title
Bitwa o Monte Cassino - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Bitwa o Monte Cassino (zwana także bitwą o Rzym) - w rzeczywistości cztery bitwy stoczone przez wojska alianckie z Niemcami, które miały miejsce w 1944 roku w rejonie klasztoru na Monte Cassino. Bitwa ta uznawana jest za jedną z najbardziej zaciętych (obok walk pod Stalingradem, na Łuku Kurskim, lądowania w Normandii i powstania warszawskiego) w czasie II wojny światowej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bitwa o Monte Cassino - zdobycie wzgórza przez II Korpus Polski - bitwy II wojny światowej

# data[].attributes.attachment_link.description
Historia bitwy o Monte Cassino - momentu przełomowego kampanii włoskiej. Zdobycie masywu umożliwiło aliantom kontynuowanie marszu w kierunku Rzymu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Czerwone maki na Monte Cassino - pieśń patriotyczna