# data[].attributes.headline
Dokumenty o Leopoldzie Tyrmandzie na Ninateka.pl w ramach cyklu Finezje Literackie

# data[].attributes.subject
Dokumenty o Leopoldzie Tyrmandzie na Ninateka.pl w ramach cyklu Finezje Literackie

# data[].attributes.body
Finezje literackie to cykl audycji Polskiego Radia poświęcony znanym przedstawicielom świata literatury oraz zjawiskom literackim.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leopold Tyrmand | Finezje literackie | 1/5

Leopold Tyrmand jako czołowa postać ruchu bikiniarzy, w który w latach 50. XX wieku zaangażowała się polska młodzież, tęskniąca za możliwościami nieskrępowanej ekspresji i dostępem do kultury zachodniej

Opis materiału

W pierwszym odcinku cyklu scenograf Marek Porębowicz opowiada o tym, jak wyglądała polska ulica w latach 50. XX wieku, a pisarz i popularyzator jazzu, Ryszard Marek Groński, mówi o ruchu bikiniarstwa, w który w tamtym okresie zaangażowało się wielu młodych ludzi, co wynikało w dużej mierze z tęsknoty Polaków do Zachodu i jego kultury; podkreśla zwłaszcza „bikiniarskie" zachowania pisarza Leopolda Tyrmanda w okresie stalinowskim. Redaktor Anna Borkowska o postaci nieszablonowego polskiego pisarza rozmawia z krytykiem filmowym Waldemarem Chołodowskim, który podkreśla, że nadal nie wiemy o nim zbyt wiele. W audycji pojawia się także fragment nagrania wypowiedzi Leopolda Tyrmanda podczas koncertu inaugurującego festiwal Jazz Jamboree, który odbył się w warszawskim Klubie Hybrydy w 1959 roku.Po powrocie do kraju w kwietniu 1946 roku rozpoczął pracę dziennikarza. Publikował recenzje teatralne, muzyczne i sportowe m.in. w „Ekspresie Wieczornym", „Tygodniku Powszechnym", „Rzeczpospolitej" i „Ruchu Muzycznym", pracował w redakcji „Przekroju". W 1948 roku ukazał się zbiór jego opowiadań wojennych,

Leopold Tyrmand (ur. 16 maja 1920 roku w Warszawie, zm. 19 marca 1985 roku w Fort Myers, USA) - polski pisarz i publicysta, znawca i propagator muzyki jazzowej w Polsce. Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Po ukończeniu warszawskiego gimnazjum im. A. Kreczmara wyjechał do Paryża, gdzie przez rok studiował na wydziale architektury Académie des Beaux-Arts. Tam po raz pierwszy zetknął się z jazzem. Wojna zastała go w Warszawie, skąd szybko przedostał się do Wilna. Po zajęciu miasta przez Sowietów, miał krótki epizod pracy dla komunistycznej gazety „Komsomolska Prawda", który później ukrywał. W 1941 roku został aresztowany przez NKWD za kontakty z jedną z organizacji niepodległościowych, udało mu się jednak uciec z więziennego transportu kolejowego po zbombardowaniu go przez Niemców. Koniec wojny powitał jako więzień obozu koncentracyjnego pod Oslo. Został jeszcze rok w Skandynawii, pracując dla Czerwonego Krzyża i polskich agencji prasowych. Hotel Ansgar. W 1950 roku został usunięty z „Przekroju", po czym rozpoczął pracę w „Tygodniku Powszechnym", która trwała do marca 1953 roku, kiedy redakcja została rozwiązana. Wkrótce bezrobotny Tyrmand rozpoczął pisanie słynnego Dziennika 1954, portretującego barwnie postaci tamtego okresu oraz społeczne i kulturowe przemiany w Polsce. Przerwał, gdy otrzymał zamówienie na powieść Zły (1955), która okazała się wielkim sukcesem wydawniczym. Pisarz organizował w tamtym czasie festiwale i koncerty jazzowe, będąc nieformalną ikoną młodzieżowego ruchu bikiniarzy. Wydał też zbiór esejów U brzegów jazzu (1957). Kolejne jego powieści nie miały już jednak szczęścia - cenzura wstrzymała publikację Siedmiu dalekich rejsów, z opóźnieniem ukazał się Filip (1961). Również ukończone na początku lat 60. Życie towarzyskie i uczuciowe ukazało się dopiero nakładem Instytutu Literackiego w Paryżu w 1967 roku. Pisarz w 1965 roku wyjechał z Polski i osiadł w Stanach Zjednoczonych. Początkowo pisał dla paryskiej „Kultury", potem m.in. do „New Yorkera". W Stanach wydał m.in. Cywilizację komunizmu (1972), będącą wyraźnym sygnałem radykalnej zmiany poglądów z liberalnych na konserwatywne. Wykładał też na State University of New York i na Uniwersytecie Columbia.

Finezje literackie to cykl audycji Polskiego Radia poświęcony znanym przedstawicielom świata literatury oraz zjawiskom literackim. W poszczególnych odcinkach poznajemy znanych twórców, słuchając fragmentów utworów, niekiedy w ich własnym wykonaniu, oraz przez wypowiedzi bliskich im osób, komentarze krytyków i historyków.

ilustracja: Leopold Tyrmand, fot. Archiwum Emigracji UMK, Toruń

Uwaga: Brak 2. części cyklu.

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.title
Leopold Tyrmand | Finezje literackie | 1/5

# data[].attributes.attachment_link.description
Leopold Tyrmand jako czołowa postać ruchu bikiniarzy, w który w latach 50. XX wieku zaangażowała się polska młodzież, tęskniąca za możliwościami nieskrępowanej ekspresji i dostępem do kultury zachodniej Opis materiału W pierwszym odcinku cyklu scenograf Marek Porębowicz opowiada o tym, jak wyglądała polska ulica w latach 50.

# data[].attributes.body
Zły Leopolda Tyrmanda w Teatrze Muzycznym w Gdyni

# data[].attributes.attachment_link.title
Zły Leopolda Tyrmanda w Teatrze Muzycznym w Gdyni

# data[].attributes.body
Cykl tekstów  Marcela Woźniaka, biografa Leopolda Tyrmanda, autora książki „Biografia Leopolda Tyrmanda"..

# data[].attributes.attachment_link.title
"Wykopalisko", pierwszy z serii tekstów o Leopoldzie Tyrmandzie - smakksiazki.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Jazz jest tam, gdzie go znajdziesz, napisano na okładce płyty Milesa Davisa. Dlaczego w tekście o pisarzu wyciągamy na światło historię jazzową? Do odpowiedzi na to pytanie [...]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„ Do Ameryki przybyłem drogą morską..." - rozpoczyna Tyrmand. Właśnie wyszło wznowienie jego Zapisków dyletanta. Opisuje w niej siebie, jako Kolumba u brzegów Nowego Świata. - Bzdura! - zapewnia mnie jego syn Matthew, kiedy w kwietniu 2015 roku rozmawiamy w Sheratonie. - Pewnie wziął samolot. Cały Leopold, te jego opowieści...

Lolek opuszcza Polskę 16 marca 1965 roku. Pakuje się w Krakowie, robiąc żonie awantury. Basia Hoff próbuje wcisnąć mu smoking na drogę.

- Po co mi!? - grzmi Tyrmand.

- Przyda ci się, może będziesz mieć jakieś ważne spotkanie! - odpowiada żona.

I tak, jak w 1939 roku Tyrmand uciekał z brylantyną pod pachą na Wschód, tak teraz, znów wepchnięty pod koła historii, wyrusza na Zachód. Jako ukształtowany czterdziestopięciolatek, jako pisarz, animator, mąż.

Skrupulatnie przygotowuje dokumenty. Wyrabia międzynarodowe prawo jazdy, u lekarza dostaje receptę na maść z kasztanowca, a Ministerstwo Kultury i Sztuki odmawia mu przydziału skromnych 100$. 16 marca 1965 roku trop w Polsce urywa się - odtąd o losach Lolka wiedzieć będą tylko przyjaciele. Po Tyrmandzie zostaje Zły, wznowiony jeszcze w 1966, a potem ocenzurowany. Zostaje wydane na emigracji Życie towarzyskie i uczuciowe, zostają też plotki. W 1968 roku Tyrmand zrzeka się na łamach „The New York Times" polskiego obywatelstwa, na znak protestu przeciwko wydarzeniom w Czechosłowacji. W ojczyźnie zostaje banitą, pisarzem, którego książki - jak w latach 60. pisze prasa - były literackim niewypałem. Tyrmand: kucyk w literackich derby, warszawski szmonces.

Zostawmy polskie piekiełko. Co porabia wtedy Tyrmand? Podróżuje przez Europę. W Niemczech remontuje swojego opla i odsyła go Basi do Polski. Bo w podróży, która przed nim, auto mu się nie przyda.

Jakiś czas mieszka w Izraelu. Pierwszy raz od końcówki lat 40. widzi się z matką, która - wyszedłszy trzeci raz za mąż - wiedzie tam szczęśliwe, spokojne życie. Ale Tyrmand nie ma zamiaru do tej sielanki się przyłączać. Pisze listy, nadaje depesze i planuje podróż, która na zawsze zmieni jego życie. Podróż do Nowego Świata.

Do Ameryki przyjeżdża (przypływa?) ze stypendium w kieszeni. Dzięki niemu ma w planie objazdowe tournée po USA, które uskutecznia przez kolejne miesiące: wizyta w Nowym Jorku, San Francisco, w Klubie Rotariańskim, w siedzibie NASA, w programie telewizyjnym, w Chicago. Robi to, co wychodziło mu najlepiej w powojennej Warszawie: patrzy i notuje. „My name is Leopold Tyrmand...", mówi na początku swojego pierwszego przemówienia w USA, dodając dalej: „As you can immediately hear, my English is very poor".

A jednak wkrótce swoje notatki ma już przetłumaczone na język angielski. W redakcji pomaga mu poznana w Kalifornii dziennikarka, Beverly di Angelo.

Wbrew radom agenta, Tyrmand wysyła swoje teksty do redakcji „The New Yorker". Selekcja w tej największej amerykańskiej gazecie dokonywana jest osobiście przez naczelnego, przez którego biurko rocznie przepływa 250 tysięcy tekstów. Wkrótce nadchodzi odpowiedź: będzie druk! A jak druk, to i czek na pokaźną sumę.

Wkrótce teksty Tyrmanda zaczynają ukazywać się w amerykańskiej prasie. Ostre pióro i okraszone dowcipem sporzestrzeżenia przybysza z komunistycznej Polski robią piorunujące wrażenie na czytelnikach „The New Yorker". Nieznany nikomu autor z dalekiego kraju staje się reporterem najlepszej próby. Do redakcji napływają telegramy i listy z pytaniami o inne teksty autora, a nawet o porę, kiedy można umówić się z nim na obiad. Reklama artykułów Lolka jeździ po Nowym Jorku na boku autobusu. Widoczny jest na niej zaczytany w „The New Yorker" czarnoskóry mężczyzna. Podpis na pojeździe mówi: młody mieszkaniec Harlemu czyta teksty polskiego imigranta.

W 1970 nakładem wydawnictwa McMillan zapiski ukazują się w zwartym druku. Opisy i spostrzeżenia Tyrmanda są trafne, choć Amerykanie nie do końca rozumieją perspektywę, z jakiej pisarz w końcówce lat 60. na nich spogląda. Bo Lolek nie poprzestaje na wrażeniach z podróży po USA, ale sięga po szerszy kulturowo kontekst. Warszawski liberał i mężczyzna „w kolorowych skarpetkach", po dotarciu do upragnionego, amerykańskiego lądu szybko zauważa, że wolność ma swoją cenę. Jego przyjaciele mówią: „Lolek, uczysz Amerykanów, jak żyć".

Z czasem Tyrmand zaczyna być spychany na prawo. Jego buńczuczne teksty, walące ostro w komunizm i zajadły kapitalizm, zaczynają razić skręcającą na lewo redakcję. Gdy pisarz widzi protestującą na amerykańskich ulicach młodzież, nie może wyjść ze zdziwienia, że nastolatkowie malują sobie na twarzy czerwone, komunistyczne gwiazdy i krzyczą o wyższości komunizmu nad przeżartym wojną wietnamską i aferą Watergate kapitalizmem. Podczas audycji radiowej, słucha z zaciekawieniem dezertera z amerykańskiej armii, który przedstawiwszy się z imienia i nazwisko, odmawia na antenie służby. W sformułowanym przez siebiePrawie Tyrmanda, pisze:

W przyszłość Leopold z redakcji odejdzie, by kilka lat później redagować czasopismo „The Cronicles of Culture". Choć mógł pić w Nowym Jorku szampana z Kosińskim i Polańskim, a nawet - zgodnie z radą Basi Hoff - nosić smoking, ponownie wybiera banicję. Ale na peryferia w Rockford nie pojedzie sam. Zabiera tam swoją trzecią żonę, Mary Ellen Tyrmand. Najpierw pokochała jego teksty w „The New Yorker", a potem jego. On, jak mi powiedziała, pokochał ją z czasem.

„Zapiski dyletanta" wydano w Polsce w 1991 roku, ale nie spotkały się z szerszym odzewem. Wkraczające w kapitalizm,pokolenie PRL-uw Tyrmandzie widziałosymbol antykomunizmu, autora zaczytywanej w drugim obiegu powieści „Zły" i walącego w stalinizm,Dziennika 1954. Barwnego ptaka na beznadziejnym tle, jak w tekście Kerna i Kisielewskiego. Amerykańskie życie? Pozostawało nieznane. Nikt nie słyszało„The New Yorker", o listach od Ronalda Reagana, o Milesie Davisie. Był „Zły", i tego „Złego" nie było właśnie.

Mógłbym powiedzieć, że dokonałem tego odkrycia w wyniku śledztwa, ale nie byłaby to do końca prawda. Kiedy miałem otóż wolny dzień, postanowiłem udać się promem ku Statule Wolności. Jakież było moje zdziwienie, kiedy okazało się, że w planie jest wizyta na dwóch wyspach. Tą drugą było Ellis Island z Muzeum Imigracji. Przystałem na plan wycieczki - z racji siarczystego mrozu droga wpław przez Wrota Ameryki nie wchodziła w grę.

W Muzeum dowiedziałem się z dotykowego ekranu o „Wall of Honour". Nikt nie potrafił wskazać tego miejsca, wobec czego sądziłem, że chodzi o jakąś wirtualną ścianę pamięci. Po mniej więcej godzinie, na tyłach muzeum, w ogrodzie, odnalazłem metalową tablicę, ciągnącą się przez dwieście metrów. Wśród kilkunastu milionów nazwisk, uwagę zwraca pozycja między nazwiskami „Tyrka" i „Tyroler". Kolumb, rocznik 1920. Dyletant: Leopold Tyrmand.

Kilka tysięcy kilometrów dalej, w archiwach Tyrmanda odnaleźć można pożółkły bilet do Ameryki. Transatlantyk na blankiecie nosi dumną nazwę „Queen Anna Maria" i - zgodnie z wbitą pieczątką - wypłynął do Nowego Jorku z Genui. Miasta Krzysztofa Kolumba.

Marcel Woźniak

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolumb, rocznik 1920. Leopold Tyrmand: model do składania - smakksiazki.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
„ Do Ameryki przybyłem drogą morską..." - rozpoczyna Tyrmand. Właśnie wyszło wznowienie jego Zapisków dyletanta . Opisuje w niej siebie, jako Kolumba u brzegów Nowego Świata. - Bzdura! - zapewnia mnie jego syn Matthew, kiedy w kwietniu 2015 roku rozmawiamy w Sheratonie. - Pewnie wziął samolot. Cały Leopold, te jego opowieści...

# data[].attributes.attachment_link.title
Krótki poradnik, jak zostać szpiegiem. Trzecia część cyklu "Leopold Tyrmand. Model do składania" - smakksiazki.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Wystarczy czternaście razy zmieniać tożsamość. Albo drukować ulotki o Piłsudskim na poddaszu. Chyba, że przyjdzie po ciebie NKWD. A wtedy więzienie, epidemia tyfusu, zsyłka. Gdyby spojrzeć [...]

# data[].attributes.headline
Książki Leopolda Tyrmanda dostępne w sieci, darmowe fragmenty.

# data[].attributes.subject
Książki Leopolda Tyrmanda dostępne w sieci, darmowe fragmenty.

# data[].attributes.body
Cyfroteka.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cyfroteka.pl to codziennie aktualizowany katalog tysięcy publikacji oraz porównywarka cen książek w najlepszych księgarniach. Wszystkie pozycje zawierają darmowe fragmenty utworów, które są prezentowane online na każdym dowolnym urządzeniu wyposażonym w przeglądarkę www.
Cyfroteka © 2013

# data[].attributes.attachment_link.title
AUTOR: Leopold Tyrmand - lista publikacji na CYFROTEKA.PL

# data[].attributes.attachment_link.description
Cyfroteka.pl to codziennie aktualizowany katalog tysięcy publikacji oraz porównywarka cen książek w najlepszych księgarniach. Wszystkie pozycje zawierają darmowe fragmenty utworów, które są prezentowane online na każdym dowolnym urządzeniu wyposażonym w przeglądarkę www. Cyfroteka © 2013

# data[].attributes.body
Artykuł na temat filmu "Pan T" na Culture.pl.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pan T. czy Pan Tyrmand?

Oby "Pan T" zapoczątkował nową modę w polskim kinie. Nad filmem Marcina Krzyształowicza rozciąga się widmo sądów, kar i procesów, czyli tego, czego nadwiślańskiej - zachowawczej i nieznośnie ugrzecznionej - kulturze filmowej tak bardzo brakuje. Nawet jeśli cała sprawa jest burzą w szklance wody, to może zainspiruje innych filmowców, by nie wycofywali się, tylko odważnie opowiadali swoje historie. Nawet ze cenę stresów, które płacą właśnie reżyser i producent Jarosław Boliński.

Amerykański ekonomista, który w ostatniej dekadzie mocno zaistniał na polskich salonach, znany jest z bezkompromisowości, co skutecznie komplikuje życie polskim filmowcom. Nie tylko ekipa Krzyształowicza musi mieć się na baczności. W 2013 roku głośno było o ekranizacji "Złego", którą miał nakręcić Xavery Żuławski według scenariusza Macieja Dąbrowskiego i Bartosza Wierzbięty. Z propozycją adaptacji wyszli producenci Andrzej Wyszyński i Sławomir Jóź . Twórca "Wojny-polsko ruskiej" zapowiadał, że odtworzy czasy Tyrmanda w gangstersko-komiksowej estetyce. Media oszalały. Każda decyzja obsadowa była osobnym newsem. Wszyscy czekali na efekt, ale nie doszło nawet do zdjęć, które najpierw kilkakrotnie przekładano, a potem zawieszono.

Palej wie jednak, że podobieństwa z czyjąkolwiek interpretacją są nieuniknione. - Punktem wyjścia jest przecież ta sama powieść - konstatuje. Scenariusz może wreszcie zaowocować filmem, pod warunkiem że producenci zbiorą potrzebną do produkcji kwotę, którą oszacowano na prawie 20 milionów złotych. Do PISF-u wnioskowano o sześć milionów, ale dyrektor Radosław Śmigulski przyznał o pięć milionów mniej.

[{"nid":"41094","uuid":"ceb0f28a-b88f-4b39-a9f2-6efd5936a58b","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Wiemy, kto przeszedł do II etapu XVII Konkursu Chopinowskiego","field_introduction":"Jury pod przewodnictwem prof. Katarzyny Popowej-Zydroń wybrało 43 uczestników z 16 krajów. Ośmiu z nich pochodzi z Polski, po 5 osób z Chin, Japonii i Korei Południowej, 4 z Stanów Zjednoczonych, po 3 z Rosji i Kanady, 2 z Włoch oraz po 1 z Węgier, Francji, Chorwacji, Ukrainy, Czech, Grecji, Łotwy, Wielkiej Brytanii.","field_summary":"Wśród 43 pianistów zakwalifikowanych do II etapu przesłuchań XVII Konkursu Chopinowskiego znalazło się ośmiu reprezentantów Polski.","path":"/pl","path_node":"/artykul/wiemy-kto-przeszedl-do-ii-etapu-xvii-konkursu-chopinowskiego","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59608";s:4:"name";s:7:"#muzyka";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:13:"/temat/muzyka";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/field/image/ksiazek_kfch.jpg?itok=z0M_uipN","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/field/image/ksiazek_kfch.jpg?itok=6vJOYEqn","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/field/image/ksiazek_kfch.jpg?itok=E3RVsXl7","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/field/image/ksiazek_kfch.jpg?itok=L7EF1euw","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/field/image/ksiazek_kfch.jpg?itok=cfnfqx1k","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"249","cover_width":"440","cover_ratio_percent":"56.5909"}]

# data[].attributes.attachment_link.description
Oby "Pan T" zapoczątkował nową modę w polskim kinie. Nad filmem Marcina Krzyształowicza rozciąga się widmo sądów, kar i procesów, czyli tego, czego nadwiślańskiej - zachowawczej i nieznośnie ugrzecznionej - kulturze filmowej tak bardzo brakuje. Nawet jeśli cała sprawa jest burzą w szklance wody, to może zainspiruje innych filmowców, by nie wycofywali się, tylko odważnie opowiadali swoje historie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leopold Tyrmand (ur. 16 maja 1920 w Warszawie, zm. 19 marca 1985 w Fort Myers) - polski pisarz i publicysta, popularyzator jazzu w Polsce.

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Dziadek ze strony ojca, Zelman Tyrmand, był członkiem zarządu warszawskiej synagogi Nożyków. Ojciec, Mieczysław Tyrmand, miał hurtownię skór. Matką Tyrmanda była Maryla Oliwenstein. Jego rodziców podczas wojny wywieziono do Majdanka, tam zginął jego ojciec. Matka przeżyła wojnę, wyjechała do Izraela. Tyrmand nie ukrywał, że pochodzi z rodziny mieszczańskiej, ale nie wspominał o swoim pochodzeniu; na kartach Dziennika 1954 rozważał skandynawską etymologię swojego nazwiska. Dopiero w wydaniu z lat 70. stwierdza, że być może stworzył je po prostu Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (który w XIX w. wymyślał nazwiska warszawskim Żydom).

W 1938 Tyrmand ukończył warszawskie gimnazjum im. Jana Kreczmara. Wyjechał wtedy do Paryża, gdzie przez rok studiował na wydziale architektury Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Paryżu. Zetknął się tam po raz pierwszy z zachodnioeuropejską kulturą oraz amerykańską muzyką jazzową. Obie te fascynacje pozostawiły trwały ślad w jego twórczości.

II wojna światowa

Po wybuchu wojny Tyrmand przebywał w Warszawie, po kilku tygodniach przedostał się do Wilna, gdzie szybko stał się osobą popularną wśród tamtejszych uchodźców. Poznał wtedy m.in. Franciszka Walickiego, z którym połączyło go zainteresowanie jazzem. W czerwcu 1940 miasto zajęła Armia Czerwona. Tyrmand podjął wówczas pracę w wydawanym po polsku dzienniku „ Prawda Komsomolska". Publikował tam przez blisko rok codzienne felietony polityczno-propagandowe „Na kanwie dnia", zajmował się też tematyką sportową. Był redaktorem naczelnym „Prawdy Pionierskiej". Tyrmand dopiero w 1967 przyznał publicznie, że pracował dla komunistycznej gazety. Henryk Dasko tak wyjaśnia ówczesne zajęcie Tyrmanda:

miał wtedy dwadzieścia lat, był uciekinierem z okupowanej Warszawy, pozbawionym jakiegokolwiek osobistego lub środowiskowego doświadczenia z systemem komunistycznym. Pochodził z rodziny liberalnej, w której nie istniała antyrosyjska tradycja, istniały natomiast żywe sympatie lewicowe, (...) brat ojca, Jerzy Tyrmand, przyjaciel i współpracownik Oskara Langego, był komunistą i w latach dwudziestych przebywał przez dłuższy czas w Rosji.

Jesienią 1940 za pośrednictwem Waldemara Babinicza nawiązał kontakty z jedną z konspiracyjnych grup niepodległościowych. W kwietniu 1941 Tyrmand wraz z dwoma kolegami (Andrzejem Kornowiczem i Leszkiem Zawiszą) zostali aresztowani przez NKWD. W maju całą trójkę skazano na osiem lat więzienia za przynależność do antyradzieckiej organizacji. 22 czerwca 1941 po ataku Niemiec na Wilno Tyrmandowi i Kornowiczowi udało się uciec z rozbitego bombami transportu kolejowego i wrócić do Wilna.

Aby uniknąć identyfikacji jako Żyd (był w Wilnie osobą znaną), Tyrmand zdobył dokumenty na nazwisko obywatela francuskiego i zgłosił się dobrowolnie na roboty do Niemiec, chcąc, jak twierdził, dostać się do Francji. W III Rzeszy pracował m.in. jako tłumacz, kelner, robotnik kolejowy i marynarz. W tej ostatniej roli próbował przedostać się w 1944 do neutralnej Szwecji. Z niemieckiego statku uciekł w norweskim porcie Stavanger, został jednak schwytany i osadzony w obozie koncentracyjnym Grini, niedaleko Oslo. Tam doczekał końca wojny.

Po wojnie Tyrmand pozostał przez rok w Danii i Norwegii. Pracował dla Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, był też korespondentem Polpressu w Norwegii, następnie kierownikiem biura prasowego polskiego poselstwa w Kopenhadze. W kwietniu 1946 powrócił do Warszawy.

Zaczął pracę jako dziennikarz w Agencji Prasowo-Informacyjnej, następnie w redakcji „ Przekroju". Pisał w wielu ówczesnych pismach: „ Przekroju", „ Expressie Wieczornym", „ Tygodniku Powszechnym", „ Rzeczpospolitej", „ Dziś i Jutro" oraz „ Ruchu Muzycznym". Specjalizował się w recenzjach: teatralnych, muzycznych i sportowych. W 1948 podczas Kongresu Intelektualistów we Wrocławiu przeprowadził wywiady m.in. z Pablem Picassem i Julianem Huxleyem. W 1947 ukazał się jego pierwszy zbiór opowiadań wojennych Hotel Ansgar. Przez dwa lata pracował również w Polskim Radiu.

W 1950 Tyrmanda usunięto z redakcji „Przekroju" po napisaniu sprawozdania z turnieju bokserskiego, w którym skrytykował stronniczość radzieckich sędziów (sam turniej zakończył się protestami kibiców oraz interwencją milicji). Dzięki pomocy długoletniego przyjaciela - Stefana Kisielewskiego znalazł pracę w „ Tygodniku Powszechnym ". Jednak w marcu 1953 „Tygodnik Powszechny" zamknięto po odmowie druku oficjalnego nekrologu Stalina. Tyrmand został wówczas obłożony nieoficjalnym zakazem publikacji.

Frustrację związaną z przymusową bezczynnością Tyrmand przelał na łamy Dziennika 1954, w którym relacjonuje pierwsze trzy miesiące roku 1954. Jawił się w nim jako przeciwnik komunizmu i ustroju socjalistycznego. Niewiele jednak wspomina o polityce, raczej z sarkazmem piętnuje cywilizacyjne, kulturowe i gospodarcze zacofanie Polski Ludowej. Dziennik zawiera również ostre sądy o wielu postaciach ówczesnej sceny kulturalnej. Tyrmand nie szczędzi również opisów swoich własnych przygód miłosnych.

Pisanie Dziennika przerwało w kwietniu 1954 zlecenie od wydawnictwa Czytelnik na napisanie . Sensacyjną powieść o powojennej Warszawie wydano w grudniu 1955. Szybko stała się bestsellerem, a jej autor - rozpoznawalną postacią. Złego, który w wielu miejscach przemycał krytykę powojennych porządków, traktowano jako jeden ze zwiastunów odwilży w polskiej literaturze. Niemniej krytyka przyjęła książkę chłodno.

W kwietniu 1955 ożenił się ze studentką ASP, Małgorzatą Rubel-Żurowską, ich małżeństwo nie przetrwało długo. Drugą żoną Tyrmanda została pod koniec lat 50. dziennikarka „ Przekroju" ds. mody, późniejsza projektantka Barbara Hoff. Pisarz, znany ze swojej bezkompromisowości oraz niekonwencjonalnego stylu życia (słynne były jego kolorowe skarpetki; zob. bikiniarz), stał się liderem powstającego ruchu jazzowego w Polsce. Organizował festiwale i koncerty, wydał też monografię U brzegów jazzu.

Passa literacka Tyrmanda trwała do roku 1958. Wydał jeszcze pierwszą część minipowieści Wędrówki i myśli porucznika Stukułki oraz zbiór opowiadań Gorzki smak czekolady Lucullus. Wraz z zaostrzaniem polityki wewnętrznej przez rządy Władysława Gomułki represje dotknęły też Tyrmanda. Cenzura zatrzymywała mu kolejne powieści, jak Siedem dalekich rejsów, odmawiano też wznowień ( Zły stał się w ten sposób „białym krukiem"). Ostatnią powieścią, którą udało mu się podczas pobytu w Polsce opublikować, był Filip (1961). Zgodę na ostatni wyjazd za granicę otrzymał w 1959, potem odmawiano mu paszportu. Władza piętnowała w ten sposób jego ostentacyjnie „burżuazyjny" styl życia.

Kolejną niewydaną w Polsce powieścią Tyrmanda stało się ukończone w 1964 Życie towarzyskie i uczuciowe. Piętnował w niej postawy moralne środowiska inteligencji twórczej - pisarzy, dziennikarzy i filmowców - przede wszystkim ich służebną rolę wobec władzy. Pod fikcyjnymi postaciami bohaterów w łatwy sposób można było rozpoznać autentyczne postaci ówczesnej polskiej kultury. Fragmenty książki, będące pamfletem na popularny warszawski salon Ireny Krzywickiej, wydrukowano w (warszawskim) tygodniku „ Kultura ". Wywołały one skandal w środowisku literackim.

Paszport otrzymał dopiero w 1965, a z Polski wyjechał 15 marca 1965. Decyzję o powrocie uzależnił od szans na wydanie Życia towarzyskiego i uczuciowego. Powieść została jednak zatrzymana przez wydawnictwo, a Tyrmand wydał ją w 1967 w paryskim Instytucie Literackim.

W 1965 Tyrmand podróżował po Europie oraz Izraelu (tam spotkał się z matką). Na początku 1966 odwiedził Stany Zjednoczone. Najpierw korzystał ze stypendium Departamentu Stanu, przyznanego mu jako „znaczącej postaci opiniotwórczej". Po kilku miesiącach podjął decyzję o pozostaniu w Stanach Zjednoczonych na stałe. Początkowo publikował w paryskiej „Kulturze", ale szybko stał się postacią rozpoznawalną na amerykańskiej scenie publicystycznej. W latach 1967-1971 współpracował z renomowanym tygodnikiem „ The New Yorker", wydał też zbiory esejów: Dziennik amerykański oraz Zapiski dyletanta. W epoce kontrkultury i młodzieżowego buntu Tyrmand okazał się zwolennikiem wartości konserwatywnych, ostro sprzeciwiając się tendencjom lewicowym. Mottem jego twórczości z tego okresu stało się zdanie: „Przybyłem do Ameryki, aby bronić jej przed nią samą". Wykładał na Uniwersytecie Stanowym Nowego Jorku i Uniwersytecie Columbia.

W 1971 „The New Yorker", a następnie inne wydawnictwa, odrzuciły mu pamflet na komunizm, wydany później jako Cywilizacja komunizmu. Wszedł również w konflikt z Jerzym Giedroyciem i zaprzestał publikacji w „Kulturze". Tyrmand, uznając się za prześladowanego przez „kulturę liberalną", nawiązał współpracę ze środowiskami konserwatywnymi. Trafił do założonego przez Johna A. Howarda The Rockford Institute. Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59). W 1976 rozpoczęli wydawanie miesięcznika „Chronicles of Culture", który do dziś jest jednym z ważnych głosów amerykańskiego konserwatyzmu, a właściwie jego odmiany zwanej paleokonserwatyzmem. Wydawał również nieregularny periodyk „The Rockford Papers". W latach 70. zredagował ponownie Dziennik 1954 i wydał go w 1980. Książka zyskała rozgłos na emigracji i w kraju, gdzie krążyła w drugim obiegu aż do pierwszego oficjalnego wydania w 1989 (jeszcze z ingerencjami cenzury).

Poglądy Tyrmanda w latach 70. ulegały zaostrzeniu. Krytykował mainstreamowe amerykańskie media oraz Hollywood, wskazując na niszczenie etosu tradycyjnych wartości, a nawet „pogrom i holocaust kulturowy". Oskarżany w Polsce o pornografię, w Stanach zarzucał deprawację magazynowi „ Playboy ".

W sierpniu 1971 ożenił się po raz trzeci - z Mary Ellen Fox, swoją czytelniczką, doktorantką iberystyki na Uniwersytecie Yale'a. W styczniu 1981 urodziły im się bliźnięta: Rebecca i Matthew. 19 marca 1985, w wieku 65 lat, Tyrmand zmarł na zawał serca podczas wakacji w Fort Myers na Florydzie. Został pochowany na cmentarzu Wellwood w Pinelawn w Long Island.

Uchwałą Sejmu RP rok 2020 ogłoszono rokiem Leopolda Tyrmanda.

1980: Dziennik 1954 (wersja oryginalna 1999). Angielskie tłumaczenie wersji z 1980 r.: Diary 1954, Northwestern University Press, Chicago, 2014, ​ISBN 978-0-8101-2951-1 ​ (tłumacze: Anita K. Shelton i A.J. Wrobel)

Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand, W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965-1982, wstęp i oprac. Dariusz Pachocki, posłowie. T. Nyczek, Kraków 2017.

Wybrana publicystyka

1967: Fryzury Mieczysława Rakowskiego („Kultura", nr 10)

1967: Porachunki osobiste („Kultura", nr 3)

1985: The Ugly Beautiful People: Essays on Liberal Culture

Zbiory esejów i publicystyki

1957: U brzegów jazzu

1970: Notebooks of Dilettante, w polskim wydaniu Zapiski dyletanta w tłumaczeniu Małgorzaty Wolanin (1991)

1972: The Rosa Luxemburg Contraceptive Cooperative. A Primer on Communist Civilization, w polskim wydaniu Cywilizacja komunizmu (1972)

1975: Tu w Ameryce, czyli dobre rady dla Polaków

1961: Polacy, czyli pakamera („Dialog", nr 6)

Scenariusz

1963: Niebo - projekt scenariusza („Dialog", nr 6)

Jako aktor

1962: Jutro premiera - pisarz w Klubie Literatów, znajomy Wiewiórskiego

Jako scenarzysta

Upamiętnienie

Henryk Dasko, Wstęp do „Dziennika 1954", Warszawa 1999, s. 3-34, ​ISBN 83-7255-238-X ​.

Inga Iwasiów, Opowieść i milczenie. O prozie Leopolda Tyrmanda, Szczecin 2000.

Agata Tuszyńska, Tyrmandowie. Romans amerykański, Warszawa 2012.

Leopold Tyrmand w serwisie Culture.pl

Jazz był aktem odwagi - wywiad z miesięcznika Jazz Forum z 1985

Nadzieje i rozczarowania w publicystyce Leopolda Tyrmanda - praca dyplomowa

# data[].attributes.attachment_link.description
Leopold Tyrmand (ur. 16 maja 1920 w Warszawie, zm. 19 marca 1985 w Fort Myers) - polski pisarz i publicysta, popularyzator jazzu w Polsce. Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Dziadek ze strony ojca, Zelman Tyrmand, był członkiem zarządu warszawskiej synagogi Nożyków. Ojciec, Mieczysław Tyrmand, miał hurtownię skór.

# data[].attributes.body
Artykuł na Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Leopold Tyrmand | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Pisarz, publicysta, znawca jazzu. Postać owiana legendą, ikona polskiego świata artystycznego lat pięćdziesiątych XX wieku.

# data[].attributes.body
Reż. Jan Buchwald . Premiera 2010 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Miłośnik jazzu, amerykańskiej literatury i skarpet w paski, intelektualny i obyczajowy prowokator - Leopold Tyrmand na stołecznej scenie, w spektaklu na kanwie jego kultowej warszawskiej powieści!

Zły, pisany w latach pięćdziesiątych, do dziś nie tylko uwodzi humorem i łotrzykowską fabułą, ale wyraża też ponadczasową, romantyczną tęsknotę za bohaterem, który w pojedynkę próbuje wymierzać światu sprawiedliwość.

Miejski koloryt, język ulicy, lokalny folklor, PRL-owskie realia, to walory opowieści, dzięki której poznajemy warszawski półświatek, podziwiamy czujność Milicji Obywatelskiej, śledzimy pewien interesująco zapowiadający się romans, aż wreszcie zostajemy wciągnięci w wielki kryminalny przekręt, dla którego okazją ma się stać pewien piłkarski mecz... A wszystko to w lekkiej, pełnej absurdu i surrealistycznego poczucia humoru tonacji!

W spektaklu, który podejmuje wybrane wątki powieści i nadaje im dzisiejszą interpretację, współczesna Warszawa przegląda się w Warszawie Tyrmanda.

Zły powraca do nas w momencie, w którym coraz większe triumfy święci w sztuce poetyka kampu i kojarzone z nią ironia, dystans, ostentacyjne wykorzystywanie popularnych gatunków, takich jak komiks czy romans, a więc to wszystko, czego Leopold Tyrmand był przed laty prekursorem. Nie darmo Witold Gombrowicz pisał o Złym: Powieść kryminalna, romans brukowy? Ależ tak i gorzej nawet: romans z bruku zrujnowanego, z ruin i rozdołów. A jednak to lśni, tryska, brzmi, śpiewa...

Jan Buchwald zrealizował spektakl popularny, wręcz przebojowy i wysmakowany, ze świetnymi rolami. Wojciech Tomczyk, autor adaptacji, wykroił z powieści Tyrmanda o tajemniczym mścicielu niewinnych ofiar mafii scenariusz z barwnymi charakterami i błyskotliwymi dialogami. (...)Zły ma mocną współczesną pointę. O systemowej transformacji opowiada w stylu Psów Pasikowskiego. Kto chce - zobaczy aluzję do afery hazardowej. A może i do Stadionu Legii? Jacek Cieślak, Rzeczpospolita, 25.10.2010

Reżyser Jan Buchwald doskonale połączył muzykę, światło, taniec, obraz i słowo. Wszystkie te elementy wzajemnie się uzupełniały, tworząc charakterystyczny klimat. Czarno-białe wizualizacje w komiksowym stylu, będące przerywnikami akcji stawały się ilustracjami do fabuły. Jednocześnie mogliśmy sprawdzić, czy utwór Tyrmanda koresponduje ze współczesnością. Tytułowy Zły jawi nam się, jako obdarzony nadludzką siłą bohater z komiksów. Agnieszka Banach, Wiadomości24.pl, 23.10.2010

Zły w warszawskim Teatrze Powszechnym im. Zygmunta Hübnera to 180 minut dynamicznej opowieści o Warszawie z lat 50. Opowieści zatańczonej, wyśpiewanej, zilustrowanej komiksowymi black-outami i scenkami fabularnymi, które powoli układają się w miejską legendę, niewolną od przemocy, kłamstwa, oszustwa, ale opalizującą też jasnymi barwami życia.Elementy wodewilu, formy rodem z teatrów ogródkowych czy musicali przeplatają się w spektaklu Jana Buchwalda z odwołaniami do współczesnej popkultury oraz poetyki wideoklipu. Tygodnik Solidarność, 4.02.2011

...warszawiacy, którzy chyba lubiliby, żeby od czasu do czasu ktoś im zafundował na ekranie czy na scenie kawał dobrej miejskiej legendy. Ballady na tyle realnej, żeby ich miasto dało się w niej rozpoznać, na tyle bajkowej, by krzepiła i czarowała. Nie dziwne więc, że przed kasą Powszechnego stoi kolejka amatorów odświeżenia książki, która od 50 lat stała na ich półce (albo na półce rodziców) i spęczniała od wielokrotnego zaczytywania się nią. Jacek Sieradzki, Przekrój, 16.11.2011

Jan Buchwald, reżyser, spektakl podzielił na sekwencje piosenkami z lat pięćdziesiątych, śpiewanymi przez wystylizowaną na bohaterkę "Pulp Fiction" Karolinę Porcari. O wiele ważniejsze jest jednak to, że całość starał się pokazać w poetyce filmu gangsterskiego, co sugeruje scenografia przemieniająca scenę w studio filmowe, gdzie znajdują się prowadnice dla kamerzystów jeżdżących na wózkach, pomost metalowy dla lepszego oświetlenia czy wykonywania specjalnych ujęć, a na czarnej ceglanej ścianie wyświetlane są komiksy. Nadto poszczególne sceny, także dzięki obrotówce, komponowane są jak ujęcia filmowe w szerszych lub węższych kadrach, ujęciach i kontr-ujęciach. Elżbieta Baniewicz, Twórczość, 22.03.2011

Przymierzali się do Złego mniej i bardziej znani realizatorzy kinowi i telewizyjni. Bezskutecznie. Zwyciężył teatr. Cudowne kadencje, barwne bluzgi, jakie padają ust szemranych bohaterów, te nieśmiertelne monologi w filmie by przepadły. Sceniczna wersja Złego, wyreżyserowana przez dyrektora teatru Jana Buchwalda, przypomina trochę komiks w stylu retro. Trendy, 12.12.2010

# data[].attributes.attachment_link.description
Miłośnik jazzu, amerykańskiej literatury i skarpet w paski, intelektualny i obyczajowy prowokator - Leopold Tyrmand na stołecznej scenie, w spektaklu na kanwie jego kultowej warszawskiej powieści! Zły, pisany w latach pięćdziesiątych, do dziś nie tylko uwodzi humorem i łotrzykowską fabułą, ale wyraża też ponadczasową, romantyczną tęsknotę za bohaterem, który w pojedynkę próbuje wymierzać światu sprawiedliwość.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leopold Tyrmand był człowiekiem o wielu talentach i umiejętnościach. Część wynikała z jego wrodzonych predyspozycji, inne nabył w trakcie swojego bujnego życia, w którym parał się różnymi zajęciami. Wszystkie one złożyły się na jego legendę sportretowaną w „Biografii Leopolda Tyrmanda. Moja śmierć będzie taka, jak moje życie" przez Marcela Woźniaka.
1. Architekt
Tyrmand potrafił nieźle rysować, był przy tym zdeklarowanym humanistą. To sprawiło, że jako stypendysta w 1938 roku rozpoczął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu na kierunku architektura wnętrz. Uczył się pod okiem jednego z lepszych francuskich architektów, Marcela Chappeya. I choć po pierwszym roku zdecydował się, by porzucić architekturę na rzecz nauk politycznych (wojna pokrzyżowała te plany), tego, czego nauczył się przez ten rok, nie zapomniał nigdy. Wiele lat później wykorzystał te umiejętności do zaprojektowania domu, który wybudowali z trzecią żoną w Rockford w Stanach Zjednoczonych.
2. Pisarz
Z pisania Tyrmandowi udało się utrzymywać niemal przez całe swoje życie. Był reporterem, autorem powieści, recenzentem, felietonistą, publicystą. Spełniał się w pracy dziennikarza w Polsce, a potem też w Stanach Zjednoczonych - debiutował w „New Yorkerze", nie lada gratka dla świeżo upieczonego polskiego imigranta. To, co stanowiło o wartości jego tekstów, to niezwykły zmysł obserwacji i umiejętność zgrabnego ubierania ich w słowa. Ale jego styl nie każdemu odpowiadał: byli i tacy, którzy „Złego" - książkę, po którą w księgarniach ustawiały się kolejki - uznawali za efekt grafomanii autora, a tak dużą liczbę stron przypisywali stawce, którą ten miał dostawać od objętości tekstu. Ale twórczość Tyrmanda nie potrzebowała poklasku kapryśnych recenzentów - obroniła się sama.
3. Poliglota
Studia w Paryżu, potem wojenna zawierucha, która zawiodła go w wiele rejonów Europy, a do tego ambicja i łatwość w przyswajaniu nowych języków. Wszystko to sprawiło, że Tyrmand mógł pochwalić się mianem prawdziwego poligloty. Znał francuski, norweski, niemiecki, rosyjski i angielski. Te umiejętności sprawiły, że w 1948 roku został oddelegowany jako korespondent na wrocławski Światowy Kongres Intelektualistów, na którym spotkał takie sławy, jak Michaił Szołochow, Irena Joliot-Curie czy... Pablo Picasso!
4. Kelner
Jak mówi trzecia żona pisarza, Mary Ellen, nie lubił być nazywany pisarzem, on był „byłym kelnerem". Skąd się to wzięło? W trakcie wojny młody Tyrmand pracował w ekskluzywnym hotelu we Frankfurcie właśnie jako kelner. Umiejętności, których nabył przez dwa lata pracy, wykorzystywał wielokrotnie: w domu podawał do stołu z gracją i wszelkimi ku temu talentami. Ale był też okrutnym obserwatorem pracy innych. Jego przyjaciele często wspominali, jak podczas spotkań w restauracjach, potrafił wytykać błędy w sztuce kelnerom.
5. Wilk morski
Podczas wojny Tyrmand głowił się, jak dostać się do Wielkiej Brytanii - miejsca, gdzie w końcu byłby bezpieczny. W połowie 1944 roku zaokrętował się jako marynarz pokładowy na statku, który płynął z Niemiec do Szwecji. Niestety plan ucieczki spełzł na niczym - Tyrmand wpadł w ręce Gestapo i trafił do obozu jenieckiego w Grini.
6. Niespełniony twórca komiksów?
Jak niesie wieść miejska, Tyrmand w czasie, kiedy rodził się w nim pomysł na napisanie „Złego", nie wiedział, jaką formę przybierze historia, którą chciał opowiedzieć. Podobno zjawił się któregoś razu w redakcji pisma „Dookoła świata" i opowiedział redaktorom o planie napisania... komiksu! Kazimierz Koźniewski, który miał być świadkiem tej sytuacji, twierdzi, że to on namówił pisarza, by posłużył się jednak swoim najmocniejszym orężem - prozą.
7. Pierwszy jazzman
Tyrmand i jazz spotkali się już w latach 20. w Warszawie, ale miłość narodziła się między nimi dopiero w Paryżu. To tam autor „Złego" dowiedział się, czym jest jam session, a potem, zaraz po wojnie, podzielił się tą wiedzą z warszawiakami. Był prawdziwym guru w temacie muzyki jazzowej: organizował pogadanki, słuchania płyt. W 1957 wydał też „U brzegów jazzu", książkę, którą każdy fan jazzu nad Wisłą po prostu musiał znać. Został pierwszym prezesem Jazz Clubu w Polsce. Stworzył festiwal Jazz Jamboree, a przy tym jego nazwę. Wymyślił także motyw przewodni, którym po dziś dzień rozpoczynają się jazzowe festiwale w Polsce.
8. Arbiter elegancji
Tyrmand wiedział, jak ważny jest wizerunek. Nawet podczas wojny nie rozstawał się z brylantyną, a w jego bagażu, kiedy w październiku 1939 roku dotarł do Wilna, można było znaleźć... garnitur. Po wojnie, gdy pracował jako reporter, jego znakiem rozpoznawczym były mokasyny i kolorowe skarpetki. Później, kiedy występował na jazzowych koncertach jako konferansjer, zawsze miał na sobie dobrze skrojoną marynarkę i okulary. W czasie, kiedy w Polsce o wszystko było trudno, on wiedział, kiedy jeździć na targowiska, żeby dostać najlepsze ciuchy. Wszystko to sprawiło, że nazwisko Tyrmand było niemal synonimem mody.
9. Zapalony sportowiec
O karierze sportowej Tyrmanda nie można mówić w kategoriach sukcesów. Ale sport od samego początku był jego konikiem, a budowa tężyzny fizycznej zawsze szła w parze z rozwojem intelektualnym. Niezrażony brakiem fizycznych warunków (był raczej drobny i niskiego wzrostu) pływał, uprawiał boks, grał w koszykówkę, tenisa. Jego wrodzone: upór, ambicja, zaangażowanie rekompensowały wszystkie niedostatki i budziły podziw wśród kolegów.
10. Spec od warszawskiego półświatka
Autor „Złego" został uznany przez Milicję Obywatelską za najlepsze źródło informacji w sprawie nielegalnego życia stolicy - został wezwany na przesłuchanie, gdzie funkcjonariusze maglowali go przez dwie godziny. Nic dziwnego, skoro dopiero co wydał książkę, która dość szczegółowo opisywała życie półświatka. Dodajmy do tego plotki o jego kontaktach z bandziorami, a także zamiłowanie do muzyki jazzowej (symbolu nieposłuszeństwa), i łatka gotowa. Z czasem sytuacja się odwróciła, a prestiż Tyrmanda w tej materii wzrósł i Milicja Obywatelska zaczęła go zapraszać na... pogadanki i wykłady o walce z chuligaństwem!
11. Scenarzysta
„Zdolny scenarzysta" - mówiono o Tyrmandzie już wcześniej, ale dopiero na początku lat 60., po wydaniu jego „Siedmiu dalekich rejsów", zaproponowano mu napisanie scenariusza. „Naprawdę wczoraj" z Andrzejem Łapickim i Beatą Tyszkiewicz powstało na podstawie skryptu Tyrmanda i ten był bardzo dumny z efektu - niestety już po trzech tygodniach cenzura wycofała film z kinowego obrotu. Dla Tyrmanda zaczynały się trudne czasy.
12. Redaktor
Po tym, jak w Stanach Zjednoczonych po roku 1969 opinia publiczna skręciła na lewo, Tyrmand, uznawany za konserwatystę, miał coraz większe problemy z publikowaniem swoich tekstów. W połowie lat 70. znowu udało mu się obrócić niepowodzenie w sukces. Rektor Rockford College zaproponował mu pracę. Tyrmand się zgodził pod warunkiem, że będzie mógł stworzyć swoje pismo literackie. Tak powstało „Chronicles of Culture" - głos konserwatywnej myśli kulturalnej. Tyrmand zebrał zespół redakcyjny i stworzył dwumiesięcznik działający prężnie, choć nie mający dużego ideologicznego pola rażenia.
Leopold Tyrmand był jedną z najbarwniejszych postaci powojennej Polski. Ale tak jak tytułowy bohater jego najsłynniejszej powieści, wiele lat skrywał się pod peleryną tajemniczości i niedomówień. Na poły dlatego, że w swoich książkach, w dużej mierze autobiograficznych, pisał o rzeczach, w które ludzie nie chcieli wierzyć. I rzeczywiście, to, w jaki sposób chłopak żydowskiego pochodzenia uszedł cało z wojennej zawieruchy, mając przy tym mnóstwo niewiarygodnych, ale i tragicznych przygód, mogło być powodem do niedowierzania. Jak się okazuje, oliwy do ognia dolewał sam Tyrmand, który zgrabnie przeplatał prawdę z fikcją - ale nie tylko w powieściach (to byłoby oczywiste). Okazało się, że robił to też w swoim „Dzienniku 1954". Koniec końców przez długie lata nikt nie wiedział, w które rzeczy wierzyć, a na które patrzeć przez palce. Aż do teraz, kiedy Marcel Woźniak napisał pierwszą kompletną biografię pisarza, w której wiele z tych tajemnic udało się rozwikłać. Wszystkie powyższe informacje pochodzą właśnie z „Biografii Leopolda Tyrmanda. Moja śmierć będzie taka, jak moje życie" jego autorstwa.
Zebrała i opracowała: Katarzyna Figiel
fot. z archiwum Mary Ellen Tyrmand

Kategoria: zestawienia

# data[].attributes.attachment_link.description
Leopold Tyrmand był człowiekiem o wielu talentach i umiejętnościach. Część wynikała z jego wrodzonych predyspozycji, inne nabył w trakcie swojego bujnego życia, w którym parał się różnymi zajęciami. Wszystkie one złożyły się na jego legendę sportretowaną w „Biografii Leopolda Tyrmanda. Moja śmierć będzie taka, jak moje życie" przez Marcela Woźniaka.

# data[].attributes.headline
W Muzeum. Wystawa "Ulice ZŁEGO" w Muzeum Literatury w Warszawie

# data[].attributes.subject
W Muzeum. Wystawa "Ulice ZŁEGO" w Muzeum Literatury w Warszawie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wystawa Ulice ZŁEGO zasadza się na pomyśle scenograficznego odtworzenia obrazu Warszawy nakreślonego przez Leopolda Tyrmanda i tym samym zaproszenia widzów do wnętrza powieści, do Warszawy 1954 roku.

Ulice ZŁEGO biegną przez zdruzgotane, okaleczone miasto, wśród zrujnowanych, straszących swymi szkieletami kamienic, po błocie, śniegu, wśród rozbrzmiewających rejwachem licznych placów budowy, dźwiękiem dzwonków przepełnionych tramwajów, nawoływaniem bazarowych handlarek, gwarem kawiarnianych rozmów.

Mojemu rodzinnemu miastu Warszawie - napisał Tyrmand na stronie tytułowej. I rzeczywiście, bohaterowie powieści funkcjonują w oddanej z detalami przestrzeni powojennej stolicy. Dlatego narracja wystawy poprowadzona jest dwubiegunowo - ścieżką powieści i ścieżką historyczną, które niejednokrotnie splatają się ze sobą.

Świat ZŁEGO i rzeczywistość Warszawy z 1954, ukazujemy w kontekście swoistego dramatu rozwarstwienia - między radością kiełkującego na ruinach życia, chciwością i ciemnymi interesami przestępczego półświatka oraz realnym okrucieństwem systemu stalinowskiego.

Powieść Tyrmanda niejako nałożymy na mapę powojennej Warszawy posługując się fotografiami archiwalnymi (ze zbiorów m.in. NAC, Fundacji KARTA, Muzeum Historycznego M. St. Warszawy), filmowymi materiałami archiwalnymi (Filmoteka Narodowa), materiałami dokumentalnymi z Archiwum IPN, zdjęciami reportażowymi (dotąd niepublikowanymi autorstwa Krzysztofa Miszułowicza).

Na wystawie Ulice ZŁEGO będzie można poczuć przez chwilę klimat powojennej Warszawy. Zaaranżowany plastycznie autobus Geńka Śmigły „zawiezie" widzów w głąb miasta z 1954 roku, gdzie można będzie obejrzeć plakaty propagandowe z lat 50., przejrzeć artykuły ze „Stolicy", „Życia Warszawy" i pojawiającego się w powieści Tyrmanda „Expressu Wieczornego", wstąpić do kina „Atlantic", posiedzieć kulturalnie w kawiarni „Lajkonik" i - mniej kulturalnie - barze „Słodycz", zobaczyć jak naprawdę wyglądało życie na ruinach wciąż obecnych w miejskiej przestrzeni.

Projekty towarzyszące wystawie:

„Leopold ma zaszczyt zaprosić: PROJEKT TYRMAND" - w wyniku swoistej kolaboracji pomiędzy Muzeum a firmą odzieżową RISK. MADE IN WARSAW- w przestrzeni wystawienniczej powstanie kawiarnia, miejsce, gdzie najczęściej można było spotkać autora Złego. Projekt - zakładający, że to artysta sam mówi o swoim wizerunku - próbuje odpowiedzieć na pytania na czym polegał fenomen jego postaci, skąd do dziś spory z takim samym zacięciem toczone o treść Dziennika 1954 i kolorowe skarpety, brylantynę na włosach czy przykrótkie spodnie oraz dlaczego w latach 50. każdy mężczyzna chciał być nim, a kobieta - z nim.

„Od Moskwy do Atlanticu" - kino w Muzeum Literatury. Projekt realizowany we współpracy z Filmoteka Narodową. Tyrmand - miłośnik kina, sam przedstawiał się skromnie: Kiedyś coś tam pisałem dla filmu, potem pisałem recenzje filmowe, a od czterech lat już nic z tym nie mam wspólnego. Ale różne dziewczyny, które pracują w Centralnym Urzędzie Kinematografii i organizują pokazy, ciągle mi przysyłają zaproszenia, bo mnie lubią za to, że się sprzeciwiam. W repertuarze znajdą się filmy z lat 1920-1957, reprezentujące różne gatunki filmowe, utrzymane w różnych konwencjach - począwszy od filmów przygodowych po socrealistyczne produkcje z zacięciem propagandowym, czasem mało znane w Polsce.

Ulice ZŁEGO
kwiecień 2014 - marzec 2015
Muzeum Literatury, Rynek Starego Miasta 20

Autorki wystawy: Joanna Pogorzelska, Aleksandra Kaiper-Miszułowicz, Zuzanna Rosińska-Waś
Projekt plastyczny i aranżacja: Anna Nowak/Studio AWAN
Druki towarzyszące wystawie: Konrad Świtała

﻿

# data[].attributes.attachment_link.title
Muzeum Literatury " Blog Archive " „Ulice Złego", czyli Warszawa 1954! [wideo]

# data[].attributes.attachment_link.description
Wystawa Ulice ZŁEGO zasadza się na pomyśle scenograficznego odtworzenia obrazu Warszawy nakreślonego przez Leopolda Tyrmanda i tym samym zaproszenia widzów do wnętrza powieści, do Warszawy 1954 roku. Ulice ZŁEGO biegną przez zdruzgotane, okaleczone miasto, wśród zrujnowanych, straszących swymi szkieletami kamienic, po błocie, śniegu, wśród rozbrzmiewających rejwachem licznych placów budowy, dźwiękiem dzwonków przepełnionych tramwajów, nawoływaniem bazarowych handlarek, gwarem kawiarnianych rozmów.

# data[].attributes.headline
W fotografii. Warszawa z czasów "Złego". 

# data[].attributes.subject
W fotografii. Warszawa z czasów "Złego". 

# data[].attributes.attachment_link.title
Warszawa "Złego". Najlepiej zapominało się w Kameralnej - zdjęcie nr 1

# data[].attributes.attachment_link.description
60 lat temu w smutnym, szarym mieście za żelazną kurtyną ukazała się powieść iskrząca się feerią barw - 'Zły' Leopolda Tyrmanda. Główną bohaterką jest Warszawa roku 1954. Miasto ruin, czasu odbudowy, powszechnej biedy, przemocy na ulicach. Ale też miasto z charakterem.

# data[].attributes.headline
Wycieczka wirtualna. -Warszawa śladami "Złego"

# data[].attributes.subject
Wycieczka wirtualna. -Warszawa śladami "Złego"

# data[].attributes.body
Interaktywna mapa wg której można śledzić losy bohaterów "Złego".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdzie stał kiosk Juliusza Kalodonta? W której kamienicy na Próżnej mieściła się siedziba spółdzielni "Woreczek"? Gdzie atakował tytułowy Zły? Sprawdź na mapie lub śledź bohaterów powieści Leopolda Tyrmanda rozdział po rozdziale.

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdzie stał kiosk Juliusza Kalodonta? W której kamienicy na Próżnej mieściła się siedziba spółdzielni "Woreczek"? Gdzie atakował tytułowy Zły? Sprawdź na mapie lub śledź bohaterów powieści Leopolda Tyrmanda rozdział po rozdziale.

# data[].attributes.headline
Mówi Matthew Tyrmand - wywiad z synem pisarza

# data[].attributes.subject
Mówi Matthew Tyrmand - wywiad z synem pisarza

# data[].attributes.body
Tytułowy bohater powieści  Henryk Nowak na murze kamienicy przy placu Trzech Krzyży 4/6 w Warszawie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Warszawiacy znów mogą poczuć się bezpiecznie. Tytułowy bohater powieści Leopolda Tyrmanda - Henryk Nowak, znany jako Zły - zagościł na nowo w stolicy, dzięki zbiórce zorganizowanej przez Stację Muranów. Charakterystyczne żarzące się oczy postaci namalowanej przez Adama Walasa z duetu XOLOR według projektu jego autorstwa spoglądają już na przechodniów z muru kamienicy przy placu Trzech Krzyży 4/6, na północnej ścianie Instytut Głuchoniemych im. Jakuba Falkowskiego, w prześwicie między Instytutem a biurowcem Ethos.

Oficjalna prezentacja muralu z udziałem organizatorów akcji odbędzie się w niedzielę 22 października, o godzinie 12:00. Następnie wszyscy chętni ruszą na bezpłatny spacer śladami Złego. Dzięki wsparciu Instytutu Głuchoniemych spacer przeznaczony będzie również dla osób posługujących się językiem migowym. Spacer poprowadzi Karol Bulski, założyciel Praskiej Ferajny.

Na deser rozegrany zostanie mecz piłkarski. Zarządzany przez kibiców klub piłkarski AKS ZŁY zaprasza na godz. 16:00 na Praskie Derby, w którym Źli zmierzą się z drużyną z Targówka na boisku DOSiR Praga Północ przy ul. Kawęczyńskiej 44.

Wizerunek Złego jest kolejnym warszawskim muralem powstałym w ramach działalności stowarzyszenia Stacja Muranów. Poprzednie projekty to m.in. mural Davida Bowie na warszawskim Żoliborzu (autorstwa Dawida Celeka ), mural Esperanto na ulicy Zamenhofa na Muranowie (projektu Adama Walasa i Anny Koźbiel z duetu XOLOR), mural Korczaka przy ulicy Andersa na Muranowie (projektu Dariusza Paczkowskiego) czy mural Pomarańczarki w Falenicy (duet XOLOR).

Mural powstał przy wsparciu firmy Grolsch i zakończonej sukcesem akcji crowdfundingowej za pośrednictwem portalu Wspieram Kulturę. Wzięło w niej udział 156 darczyńców, dzięki którym udało się zebrać kwotę 12050 zł, przeznaczoną na zakup materiałów do realizacji muralu, wynagrodzenie dla projektanta i wykonawców malowidła, wynajem sprzętu oraz produkcję i montaż tabliczki pamiątkowej. Ambasadorami projektu byli: Sylwia Chutnik, Anna Dziewit Meller, Marcin Meller, Marcel Woźniak i Hirek Wrona.

Medialnie i promocyjnie akcję wsparli: AKS ZŁY, ASZdziennik.pl, Instytut Głuchoniemych im. Jakuba Falkowskiego, Radio Kampus, Kieliszki na Próżnej, Kino Muranów, Okno na Warszawę, Polska Mówi, TYNKBUD1, Warexpo Wydawnictwo MG oraz Portal wydarzysie.pl.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zły już w Warszawie. Prezentacja najnowszego warszawskiego muralu

# data[].attributes.attachment_link.description
Oficjalna prezentacja muralu z udziałem organizatorów akcji odbędzie się w niedzielę 22 października, o godzinie 12:00. Następnie wszyscy chętni ruszą na bezpłatny spacer śladami Złego. Dzięki wsparciu Instytutu Głuchoniemych spacer przeznaczony będzie również dla osób posługujących się językiem migowym. Spacer poprowadzi Karol Bulski, założyciel Praskiej Ferajny. Na deser rozegrany zostanie mecz piłkarski.

# data[].attributes.body
Powieść kryminalna, której akcja toczy się na początku lat 50. XX wieku w Warszawie. Fragment dostępny bezpłatnie. Czyta Adam Ferency.

# data[].attributes.body
Artykuł aut. Marcel Woźniak, kwartalnik Nowy Napis.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do upadku komunizmu książki Leopolda Tyrmanda krążyły w drugim obiegu. Dzisiaj pisarz przeżywa swój benefis, podobnie jak wiele zamrożonych przez epokę PRL postaci i zjawisk.

Jeszcze w latach 80. wytarte egzemplarze Złego i odbijane na powielaczu kopie Dziennika 1954 pojawiały się na rynku tylko jako białe kruki, a o zmarłym w 1985 roku Tyrmandzie ani specjalnie nie pisano, ani nie interesowano się jego amerykańskimi losami. Trwało to od czasu objęcia pisarza cenzurą w połowie lat 60. Zob. J. Pilch, Romans z bruku zrujnowanego, „Tygodnik Powszechny" 1985, nr 43, s. 5.[1] W pamięci czytelników pozostawał „barwnym ptakiem PRL-u" i „człowiekiem w kolorowych skarpetkach", a w pamięci krytyków - minorum gentium, pisarzem „drugiego gatunku". Karta miała się jednak odwrócić.

Zawsze pod prąd

Jack London przeszedł do historii literatury jako autor powieści przygodowych, mimo że jego poglądy i działania miały dużo głębsze podłoże społeczno-polityczne. Podobnie Leopold Tyrmand - barwny oportunista. Urodzony w 1920 roku w Warszawie pisarz zasłynął jako autor powojennego eposu na cześć stolicy. Wydana w styczniu 1956 roku łotrzykowska powieść miejska Zły szybko stała się tłumaczonym na dwadzieścia języków bestsellerem. Sam autor, ceniony dziennikarz, stał się prawodawcą obyczajowości, organizował pierwsze koncerty jazzowe i pierwszy nosił kolorowe skarpetki, będące symbolem sprzeciwu wobec komuny. Na początku lat 60. nad głową Tyrmanda zawisły ciemne chmury. Toczyły się przeciwko niemu sprawy operacyjne, był szpiegowany i podsłuchiwany, wstrzymywano jego książki, dostawał telefony z pogróżkami, a jego teścia znalezionego powieszonego w celi.

W 1965 roku wyjechał do Ameryki. Paradoks polegał na tym, że skazany w Polsce na cenzurę i wygumkowany w ojczyźnie z historii, tysiące kilometrów dalej został cenionym publicystą i gwiazdą „The New Yorker Magazine". Ale Tyrmand to nie tylko Zły. Napisany w czasie siermiężnego komunizmu Dziennik 1954 był w latach 80. drogowskazem dla walczących z komunizmem Polaków. Poglądy Tyrmanda w USA wyostrzyły się, a wobec przemian kulturowych (rewolucja seksualna, rozwój mediów masowych) i politycznych pisarz przyjął postawę konserwatywną. Gdy w Polsce cenzura słabła, a moda na Tyrmanda zaczęła wracać, w marcu 1985 roku pisarz niespodziewanie zmarł. Listy z kondolencjami przysłał sam Ronald Reagan.

Anglojęzyczna rodzina nie miała kontaktu z Polską, a archiwa po Leopoldzie trafiły do Kalifornii i nic nie wskazywało na to, że zostanie kiedyś w Polsce odkryty jako moralista i myśliciel. Jego emigracyjna publicystyka miała nigdy nie trafić na podatny grunt.

Coś więcej niż mit

Po 1989 roku „mury runęły", a kultura zaczęła wyciągać ze śmietnika historii to, co komuniści chcieli zostawić tam na zawsze. Szybko okazało się, że polscy czytelnicy o Tyrmandzie nie zapomnieli. W roku 1990 na polskim rynku pojawiła się powieść Waldemara Łysiaka Dobry, tyrmandowskie tribute to.

[...] Otwarł Złego i zasunął ten cytat, wolno, z powagą. [...] Położył knigę na stole otwartą, jakby chciał rzec: do sprawdzenia! [...] - Czytałem to arcydzieło i pozostałem zdrowy, przynajmniej na tyle, by nie marzyć o zostaniu „tytanem przestępstwa", i jeszcze na tyle, by rozumieć, jak wytyczyło bieg pańskich marzeń. - Że co, że kicz? Daj nam Boże więcej takich kiczów! - obruszył się „Petro". - Niech pan nie prosi w moim imieniu, i nie Boga, lecz Tyrmanda. Raz wysłuchał modlitw o warszawski płaszcz ze szpadą, to może machnie jeszcze jeden taki epos, w stylu ortalion z kastetem, i z panem w głównej roli W. Łysiak, Dobry, Warszawa 1990, s. 35.[2].

Rozwijająca się kultura popularna i rozkwit nowych gatunków, takich jak powieść kryminalna, zaczęły wyciągać z lamusa tego, który polskiej powieści miejskiej dał początek. Jerzy Pilch, opisując bohaterkę Zygmunta Miłoszewskiego, stwierdził, że „jest pisana Tyrmandowskimi zdaniami", a sam Miłoszewski przyznał mi nawet niedawno, że Uwikłania Zły stał w jego rodzinnym domu między Pismem Świętym a Panem Tadeuszem.

zaczął powracać do Warszawy ze zdwojoną siłą. Agnieszka Osiecka stwierdzała, że:

Od kiedy Tyrmand zapoczątkował modę na włóczęgę po mieście, na ulicach Warszawy zaroiło się od łazików. Ten rodzaj wędrowca rozpływa się w tłumie, staje się ruchomym punktem w geometrii ulic, skleja się z tkanką miasta U. Ryciak, Potargana w miłości. O Agnieszce Osieckiej, Warszawa 2014, s. 155.[3].

Odkryta na nowo topograficzna dokładność opisów Tyrmanda - XXI-wieczni czytelnicy bezbłędnie odczytali stylistykę powieści, która pierwotnie miała być przecież flâneura czytającego Warszawę jak palimpsest - zachęciła wielu śmiałków do podążania tropami bohaterów jego powieści. Odbyły się gry miejskie, popularność zyskały spacery po Warszawie śladami bohaterów graphiv novel. Na kanwie powieści o „człowieku o białych oczach", jak nazywano tytułowego Złego, powstały komiksy, po Tyrmanda sięgnęli graficy, designerzy, muzealnicy. Sztukę sceniczną wystawił Teatr Powszechny i Teatr Muzyczny w Gdyni. Nieopodal Placu Trzech Krzyży odsłoniono mural z wizerunkiem Złego - pieniądze na malowidło zebrano w Internecie, a do akcji promocyjnej włączyli się Marcin Meller, Sylwia Chutnik, Hirek Wrona i Stacja Muranów. Portret samego Tyrmanda czeka z kolei na podróżnych wysiadających z autobusu na przystanku GUS przy Alei Armii Ludowej w Warszawie. Złego. Paweł Kozdrowicz, mieszkaniec Warszawy, od wielu lat na swoim internetowym blogu odszyfrowuje kolejne miejsca akcji powieści. Strona zly.ownlog.com, zawierająca zbiór fotografii i opisów, początkowo oparta była o stare mapy, ale gdy zastąpiła je aplikacja Google Maps, jeszcze wyraźniej się okazało, że w Warszawie opisanej przez Tyrmanda wszystko jest sprawdzalne.

Kontekstów i nawiązań można szukać dalej. Autorzy filmu fabularnego Stacja Warszawa w jednej z końcowych scen umieścili kadr z białymi oczami spoglądającymi na miasto z jednego z wieżowców. W stolicy funkcjonuje klub piłkarski AKS Zły, drużyna kilka dni temu rozegrała pierwszy mecz po awansie do A-klasy.

Jaki ojciec, taki syn

Na początku lat 90. reżyser Janusz Morgenstern przyznawał ze smutkiem, że Złego nie da się już nakręcić, ponieważ nie ma już tamtej Warszawy. Jednak wiek XXI przyniósł technologie umożliwiające wykreowanie każdej rzeczywistości. Czy powieść zostanie zekranizowana? Chce zadbać o to syn pisarza, który został jednym z producentów powstającego filmu.

Matthew Tyrmand odnalazł polskie korzenie dopiero po latach. Czytając jego książkę Jestem Matthew, syn Leopolda można odnieść wrażenie, że mimowolnie podąża podobną do ojca ścieżką.

W Chicago spotkałem Barracka Obamę [...] trafiłem na jego wykład, zabrałem głos i miesiąc później musiałem wyprowadzić się z akademika. W tym kontekście jasne jest, że nie lubię Obamy. W tym facecie nie ma istoty, tylko słowa, słowa, słowa. [...] Trudno - pomyślałem, zbierając rzeczy z akademika. Zostałem odseparowany od przeciwników politycznych. Będę z nimi walczył, ideologicznie oczywiście, z wygnania M. Tyrmand, K. Sypiewska, Jestem Tyrmand, syn Leopolda, Warszawa 2013, s. 113.[4].

„Nowy" Tyrmand od kilku lat ma konto w serwisie Facebook, które bardzo szybko zapełniło się maksymalną liczbą znajomych. Spośród pięciu tysięcy nazwisk, 90 procent stanowią polscy czytelnicy. Często przebywa w Warszawie, najbardziej lubi się bawić na Placu Zbawiciela.

„Król bikiniarzy" na Placu Hipstera

hipster: przedstawiciel współczesnej subkultury, funkcjonującej zarówno wśród nastolatków, jak i ludzi po 20. i 30. roku życia i starszych. Wyznacznikiem stylu hipsterów jest deklarowana niezależność wobec głównego nurtu kultury masowej (tzw. „mainstreamu") i ironiczny stosunek do niego oraz akcentowanie swojej oryginalności i indywidualności. Hipsterzy silnie podkreślają swój wizerunek, rozumiany zarówno poprzez wyrazisty i „artystyczny" strój (m.in. w stylu vintage), jak i poprzez wyjątkowe, nieszablonowe zainteresowania. Pośród hipsterów ceniona jest deklarowana niezależność myślenia, zajmowanie się twórczością artystyczną, zainteresowanie niszowymi formami kultury, w tym muzyką, filmem niezależnym itd. https://pl.wikipedia.org/wiki/Hipster [dostęp 20.08.2019].[5]

Historia subkultur w drugiej połowy XX wieku pokazała, że polska młodzież potrafiła się odnaleźć w każdej sytuacji. Nosiła bikiniarskie skarpetki, fotochromowe okulary wzorowane na Zbigniewie Cybulskim, wąsy zapuszczone na wzór Lecha Wałęsy, ramoneski czy pasiaste krawaty znane z koncertów Grzegorza Ciechowskiego. „Kolorowe skarpetki" Tyrmanda są ochoczo wspominane przez dziennikarzy i krytyków, piszą o nich w swoich opracowaniach socjologowie i wydaje się, że dziś mienią się już wszystkimi kolorami tęczy. Tyrmand, pionier własnego stylu, błyszczący niegdyś na tle zunifikowanej szarzyzny, prezentuje sznyt dziś niezwykle pożądany. Indywidualizm jest w cenie, gdy powszechnie panuje mainstream i masowa nadkonsumpcja. Obecne młodsze pokolenia są kolejnym wcieleniem marzenia o niezależności. Ich oczy znów spoglądają na Tyrmanda, którego legenda i „warszawskość" na pozycji autorytetu jeszcze bardziej się umacniają. A czy sam Leopold Tyrmand zbliża się, czy oddala od Leopolda Tyrmanda?

Tyrmand-człowiek nie był przez całe życie „jednym i tym samym" Tyrmandem. Był Tyrmandem różnych czasów, różnych kultur i różnych miejsc. Dziś zyskuje nowe konteksty i nowe odcienie. To dlatego starsi odczytują Tyrmanda przez pryzmat doświadczeń całego pokolenia, a młodsi wychwytują w pisarzu elementy możliwe do zaadaptowania jako role model.

Tyrmand-pisarz wciąż nieodkryty

Tyrmand wciąż się sprzedaje. Jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę, że Zły liczy sobie ponad sześćdziesiąt lat, a tekst jest gęsty i nieprzystający do dzisiejszej epoki. Wystarczy jednak zajrzeć na Instagram - nie ma dnia, by pod hashtagami „#tyrmand", „#leopoldtyrmand" czy „#zly" nie pojawiały się nowe fotografie. Na ostatnich targach książki w Warszawie prozę Tyrmanda można było znaleźć na wszystkich stoiskach antykwarycznych. Każdego dnia ktoś pytał o Dziennik 1954 i Złego, znaleźli się również amatorzy Życia towarzyskiego i uczuciowego czy Zapisków dyletanta. Bo wraca moda nie tylko na skarpetki Tyrmanda, lecz także na Tyrmanda-myśliciela i Tyrmanda-pisarza. Jego p roza, mimo innej sytuacji społecznej, okazuje się ponadczasowa - także ze względu na walory językowe:

Słownictwo magiczne. Buchalter, hochsztapler, etażerka, szofer, rynsztunek, chuligan, sawantka, sufrażystka. I setki innych. Okraszone pięknie przymiotnikami i przysłówkami - znanymi nam nawet lepiej, ale tak rzadko przez nas używanymi M. Górecki, Zły. Leopold Tyrmand. Wow. Wow. Wow [online] www.michal-gorecki.pl/2015/05/zly-leopold-tyrmand-wow-wow-wow/ [dostęp: 30.05.2015].[6].

odczytywany dziś jest jak Zorro. Na bohatera o białych oczach każda społeczność od czasu do czasu czeka. Może dlatego piłkarze z klubu AKS ZŁY swój stadion nazywają „Pedro Arena"? Dziennik 1954, napisany przez Tyrmanda po lekturze Roku 1984 Orwella, jest dzisiaj czytany jak raport z oblężonego, totalitarnego kraju. - Polecam ją każdemu, kto chce zrozumieć, jak wyglądał komunizm - mówi Matthew Tyrmand. Z kolei Zapiski dyletanta i Cywilizacja komunizmu pozwalają lepiej zrozumieć paralele między komunizmem i kapitalizmem, a zmagania autora z amerykańską mentalnością nabierają nowego kontekstu zwłaszcza dzisiaj, w przededniu zniesienia wiz do USA. Pozostała Tyrmandowa publicystyka z USA wciąż jednak czeka na przekład i wydanie.

Szczególną lekturą dla współczesnego czytelnika może być autobiograficzna powieść Filip - „płaszcz do dorosłości", pod którym skrył się autor. A skrył się podwójnie: w książce jako bohater, a w prawdziwym życiu jako Żyd legitymujący się w wojennych Niemczech francuskim paszportem. Do niedawna odczytywano książkę niczym kliszę: bezkrwawy odwet na Niemcach, którym Polak pluje do zupy. Dziś czytelnicy odkrywają w Filipie opowieść o inicjacji w dorosłość i dorosłe życie pełne bólu i braku nadziei. Może dlatego Stefan Kisielewski, przyjaciel Tyrmanda, uważał tę książkę za najlepszą w dorobku Lolka?

#tyrmand2020

W XXI wieku Leopold Tyrmand zyskał drugie, jeśli nie trzecie życie, wracając do obiegu w ponowoczesnej formie - niepełnej, za to oryginalnej i wybijającej się spośród innych. Z Tyrmandem stało się to, co z filmami Stanisława Barei i butami marki „relax". To „symulakra" Baudrillarda: kopie bez oryginału T. Chawziuk, Co nam mówi Jean Baudrillard?, „Kultura Współczesna" 1997, nr 1, s. 29-45.[7]. Wystarczy spojrzeć na wycieczki organizowane po Nowej Hucie, wypożyczalnie samochodów z czasów PRL czy stoiska z gadżetami „spod lady". W warszawskim Muzeum PRL przy stanowisku „Opozycja" lecą cytaty z utworów Tyrmanda. Do łask powraca oranżada, saturatory i przebrani za milicjantów kelnerzy w pijalniach wódki. Kultura konsumpcyjna w rzeczywistości postpeerelowskiej i ponowoczesnej przekształca wszystko dookoła w produkty do konsumpcji. Nie ominęło to także „kolorowych skarpetek" Tyrmanda i barwnej „biografii" człowieka, który żył w „mitycznej" Warszawie i pisał o jej „mitycznych" mieszkańcach. Czasy komunizmu lat 50. malują się z dzisiejszej perspektywy w szarych barwach, przesłonięte są kurzem z placów budowy i łopoczącymi sztandarami, ponad którymi z krajobrazu wybija się barwny ptak. Ptak, który z upływem czasu odsłania coraz więcej kolorów.

Nostalgii nie odczuwa się na widok czerwonej flagi i zdjęć Lenina, lecz na widok wódki, którą się wtedy piło, i papierosów, które się paliło P. Sauter, Czy Lenin żyje? [w:] Nostalgia. Eseje o tęsknocie za komunizmem, red. F. Modrzejewski, M. Sznajderman, Wołowiec 2002, s. 43.[8] .

W wyszukiwarce Google Tyrmand ma 235 tysięcy rekordów. Jak w kalejdoskopie liczne obrazy z życia pisarza rozsypują się, by po chwili być ułożonymi w inne konstelacje. Karnawał trwa, a wszystkożerna kultura popularna nie ma powodu, by przerywać coś, co pisarz sam dawno temu rozpoczął. Można postawić tezę, że Tyrmand ze swoją daleko posuniętą autokreacją mocno wyprzedził epokę i tym lepiej jego legenda odnajduje się w czasach 3.0.

Początkowo uczyniono go kolejną ikoną współczesnego pokolenia, stawiając go w szeregu z Krzysztofem Komedą, Romanem Polańskim, Markiem Hłasko czy Zbigniewem Cy bulskim, a cechy wizerunkowe i osobowościowe pisarza podchwycili przedstawiciele różnych środowisk. Doczekaliśmy jednak czasów, kiedy zataczający coraz szersze kręgi dyskurs o polskiej tożsamości kulturowej sprawia, że chcemy czerpać nie tylko z wizerunku Tyrmanda, ale także z jego dorobku publicystycznego i niezależności myśli, które wyrażał tak w swoich tekstach, jak i w afirmującej wolność postawie życiowej. Jego nazwiskiem nazwano ulice w Warszawie, Łodzi i Wrocławiu. Sejm RP ustanowił rok 2020 „Rokiem Leopolda Tyrmanda". Lolek wraca z długiej i dalekiej podróży do ojczyzny.

Tyrmand jest vintage

Nasz kłopot z historią polega na tym, że okres PRL zamroził w sferze publicznej dyskusję o bohaterach. Po PRL wylądowaliśmy z masą fałszywych klisz. Trzeba to wszystko wyrzucić do śmieci - mówił dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego Jan Ołdakowski w wywiadzie dla „Polska The Times" https://polskatimes.pl/oldakowski-prl-zamrozil-nasza-historie-dlatego-teraz-jest-tak-zywa-ludzi-z-zachodu-to-dziwi/ar/c1-9302897 [dostęp: 20.08.2019].[9]. Sam Leopold Tyrmand zwykł uważać, że nie ma nic przeciwko temu, by o nim mówiono, zarówno dobrze, jak i źle. „Najważniejsze - stwierdzał - żeby nie przekręcali nazwiska". Nie przewidział jednak, że zamiast ludzi przemawiać mogą algorytmy. One z pewnością wychwycą popularność i pod odpowiednimi hashtagami zapewnią każdemu zjawisku popularność, nawet Tyrmandowi, gdy w 2020 roku świętować będziemy w Polsce jego rok. Aplikacje jednak książek za nas nie przeczytają, zresztą, dlaczego miałyby to robić? Napisano je dla nas, kolejnych pokoleń czytelników. A zatem - czytajmy.

# data[].attributes.attachment_link.title
#tyrmand2020, czyli czytajmy Tyrmanda! - Marcel Woźniak | Nowy Napis

# data[].attributes.attachment_link.description
Doczekaliśmy czasów, kiedy zataczający coraz szersze kręgi dyskurs o polskiej tożsamości kulturowej sprawia, że chcemy czerpać nie tylko z wizerunku Tyrmanda, ale także z jego dorobku publicystycznego i niezależności myśli, które wyrażał tak w swoich tekstach, jak i w afirmującej wolność postawie życiowej.

# data[].attributes.body
Artykuł aut. Piotr Popielarz

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
eLipinki.pl - Niezależny Internetowy Serwis Lipinek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Sylwetka pisarza
Leopold Tyrmand urodził się 16 maja 1920 roku w Warszawie, w rodzinie żydowskiej. Jego dom rodzinny nie był ortodoksyjnie żydowski, po wojnie pisarz przeszedł na katolicyzm i starał się nie afiszować swoim pochodzeniem. Ponoć rozpowiadał, że jest potomkiem szlachty kurlandzkiej, a nowe obowiązki religijne spełniał z gorliwością neofity.
Maturę zdał w roku 1937, również w Warszawie. Rok później wyjechał do Paryża, gdzie studiował architekturę w Academie des Beaux-Arts. Ten krótki epizod w życiu Tyrmanda zaowocował wrażliwością na szczegół architektoniczny, co znacznie podniosło wartość opisów stolicy w Złym, ale także i w Dzienniku.

W 1939 roku powrócił do Polski na wakacje i tu zastał go wybuch II wojny światowej. Leopold Tyrmand znalazł się wraz z falą uchodźców w Wilnie, które to miasto Rosjanie po „wyzwoleniu" oddali na 8 miesięcy rządzonej przez Antanasa Smetonę Litwie. W czerwcu 1940 wojska sowieckie ponownie zajęły Wilno. 3 sierpnia na wniosek nowego sejmu litewskiego Litwa została przyjęta do Związku Radzieckiego. Czasy Litwy Smetonowskiej charakteryzowały się głęboko posuniętym terrorem wobec wszelkich przejawów polskości.

Po wejściu Rosjan na Litwę miał miejsce, budzący do tej pory wiele emocji, epizod w życiu autora Złego. Od lipca 1940 roku wychodziła w Wilnie „Prawda Komsomolska", będąca dziennikiem Komunistycznego Związku Młodzieży Litwy - sowiecka gazeta w języku polskim. Niemal od początku pisywał w niej Leopold Tyrmand, najpierw jako redaktor działu sportowego, potem stały felietonista. Felietony Tyrmanda nie były podpisywane. Zdania na temat rzeczywistych przyczyn współpracy pisarza z okupantem są podzielone. Niektórzy, a wśród nich Franciszek Walicki, tłumaczą ja pewnym zafascynowaniem ideologią socjalistyczną, inni wyjaśniają, że w grę wchodziły korzyści majątkowe, jeszcze inni są przekonani, że felietony w „Prawdzie" były tylko siatką maskującą konspiracyjną działalność Tyrmanda.

Kontakt z konspiracją (jedną z komórek „Wachlarza") rozpoczął się dla późniejszego autora Filipa jesienią 1940 roku i trwał do wiosny 1941, kiedy to został on aresztowany. NKWD skazało go na 8 lat więzienia, choć Tyrmand napisał później w paryskiej „Kulturze", że otrzymał wyrok 25-letni.

Po niemieckiej agresji na Związek Sowiecki pisarz odzyskał wolność i przez jakiś czas ukrywał się na prowincji. W początkach roku 1942 na podstawie fałszywych dokumentów stwierdzających narodowość francuską, zgłosił się na roboty do Rzeszy i pod koniec lutego wyjechał do Niemiec. Pracował tam jako tłumacz w zakładzie karnym, pracownik fizyczny, kelner, kreślarz, palacz i marynarz. W 1944 roku po ucieczce ze statku zatrzymano go w Norwegii i osadzono w obozie koncentracyjnym. Po wyzwoleniu Norwegii powrócił w roku 1946 do Warszawy przez Danię. Po latach w rozmowie z Wojciechem Wierzewskim wspominał:

„...kiedy po wojnie powróciłem do Polski z zachodu, postanowiłem zrealizować swoje wcześniejsze, młodzieńcze zamiary - i postawiłem na swoim. Zostałem dziennikarzem, przynajmniej przez pewien czas, dopóki dziennikarstwo w Polsce powojennej miało sens i nie naruszało osobistej niezależności" [1].

W latach 1947-49 Leopold Tyrmand pracował w krakowskim „Przekroju", potem współpracował z „Expresem Wieczornym" i „Słowem Powszechnym". W roku 1950 został recenzentem teatralnym „Tygodnika Powszechnego", z którym współdziała aż do roku 1953, czyli do zamknięcia „Tygodnika" przez władze komunistyczne. Na okres pracy w „Przekroju" przypada debiut literacki pisarza. Był to zbiór opowiadań oparty na własnych przeżyciach noszący tytuł Hotel Ansgar wydany w 1948 roku w Poznaniu przez prywatną firmę Gustowskiego.

Utrata pracy w „Tygodniku Powszechnym" postawiła autora Złego w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Z „wilczym biletem" wydanym przez władze nie mógł znaleźć pracy jako dziennikarz, nie publikowano też żadnych jego tekstów. W wywiadzie dla tegoż właśnie „Tygodnika Powszechnego", z roku 1981, tak wspominał ten okres:

„Po trzech latach pismo jak wiadomo zamknęli i znalazłem się w bardzo ciężkiej sytuacji. Bo ludzie z "Tygodnika" w Krakowie byli w swoim środowisku, mogli znaleźć jakąś pomoc ze strony Kościoła. A w Warszawie ja byłem jedynym reprezentantem "Tygodnika" i moim młodym pomocnikiem był Zbyszek Herbert. I myśmy głodowali [...]. Bez powodzenia szukałem jakiejś pracy: próbowałem zatrudnić się jako kelner - UB interweniowało. Znajomi z warszawskiego podziemia kryminalnego chcieli mi załatwić pracę tragarza na dworcu towarowym - UB interweniowało. Nie aresztowali mnie, nic mi nie robili, ale byłem skazany jako liszeniec. Podobnie Zbyszek. W Dzienniku 1954 jest to opisane bardzo dokładnie" [2].

Sytuacja Tyrmanda zmieniła się diametralnie, kiedy to w 1954 roku „Czytelnik" podpisał z nim umowę na popularną powieść sensacyjną. Pod koniec grudnia 1955 ukazał się na rynku księgarskim Zły. Wraz z wydaniem pierwszej powieści ustają kłopoty finansowe Leopolda Tyrmanda. zresztą nadeszła „odwilż", wznowił swoją działalność „Tygodnik Powszechny", do którego pisarz mógł powrócić.

W 1957 wydał zbiór nowel pt. Gorzki smak czekolady Lukullus. Opowiadania. W 1961 roku wyszła kolejna powieść Tyrmanda oparta na wątkach autobiograficznych pt. Filip. Pod koniec lat 50-tych napisał również Siedem dalekich rejsów na zamówienie „Czytelnika". Książki tej nie wydano pod zarzutem „pornografii i obrony inicjatywy prywatnej". Wydał ją dopiero w 1975 roku w Londynie. Po zablokowaniu kolejnej powieści Życie towarzyskie i uczuciowe pisarz podjął decyzję o wyjeździe na Zachód. Po latach motywował ją niemożnością pisania w kraju, brakiem perspektyw dla rozwoju swojego talentu. Wierzył, że ma do napisania jeszcze trzy, cztery książki, że tylko na Zachodzie zdoła je wydać.

W 1965 roku Tyrmand wyjechał do Paryża i już nie powrócił do kraju. W 1967 wydał w paryskiej „Kulturze" zakazane w Polsce życie towarzyskie i uczuciowe. W roku 1966 emigrował do Stanów Zjednoczonych Ameryki. W latach 1967-71 współpracował z tygodnikiem „New Yorker". Do czasu konfliktu z Jerzym Giedroyciem był przedstawicielem „Kultury" na USA. Od 1971 roku wykładał na State University of New York w Albany, a później literaturę słowiańską na Columbia University. W 1976 został wicedyrektorem The Rockford College Institute, a w 1981 roku wiceprezesem The Rockford Institute. Przez wiele lat wydawał „Chronicles of Culture" - czasopismo o orientacji konserwatywnej. Umarł w Rockford 19 marca 1985 roku.

Życie pokazało, że po wyjeździe na emigrację Leopold Tyrmand nie napisał już niczego, co charakteryzowałoby się dużą wartością artystyczną. Nadzieje pisarza na napisanie trzech, czterech książek będących ukoronowaniem jego talentu okazały się płonne. Można więc postawić tezę, że wyjazd z kraju jest cezurą zamykającą liczącą się twórczość autora Złego.

Na emigracji napisał co prawda w języku polskim i wydał w Londynie Cywilizację komunizmu i Tu w Ameryce - czyli dobre rady dla Polaków, nie prezentowały one jednak wysokiego poziomu artystycznego. Także twórczość Tyrmanda w języku angielskim nie przyniosła mu oszałamiającej popularności. W latach 1970-71 wydał w Nowym Jorku: Notebooks of a Dilletante, Exploration in Freedom oraz The Rose Luxemburg cooperative. A Premier on Communist Civilization.

Jak więc widać wyraźnie, teza o zamknięciu okresu znaczącej twórczości Tyrmanda data 1965 jest prawdziwa, ale tylko po przyjęciu pewnego zastrzeżenia. A mianowicie, że wydany w Londynie w roku 1980 Dziennik 1954 rzeczywiście napisany został w kraju w 1954 roku. Leopold Tyrmand tak wyjaśniał okoliczności powstanie tego utworu:

„Wywiozłem te notatki ze sobą na Zachód. [...] Moje dzienniki prowadzone były przez zaledwie trzy, ale za to wyjątkowo trudne, pierwsze miesiące 1954 roku. [...] Po 1956 jeden fragment "Dziennika" wydrukowałem w "Tygodniku Powszechnym". [...] Osiadłszy w New Canon w Connecticut zacząłem z wolna przepisywać te notatki na maszynie z myślą o ich ewentualnym przyszłym druku. potem w 1974 londyńskie "Wiadomości" zaczęły druk pierwszej części "Dziennika", do 1978 roku ukazała się tam mniej więcej połowa tekstu. Już tu, w Rockford przysiadłem fałdów i w ciągu półtora roku pracy nadałem im kształt nadający się do edycji książkowej, która w końcu miała miejsce w roku 1980" [3].

Ukazanie się "Dziennika" wywołało spór o jego autentyczność. Wśród tych, którzy twierdzili, że został on napisany przez Tyrmanda już na emigracji, w latach 70-tych, byli między innymi Ryszard Matuszewski i Tadeusz Konwicki. Inni, jak Roman Zimand, Anna Legeżyńska, Zbigniew Herbert czy Kazimierz Maciąg twierdzili stanowczo, że "Dziennik" powstał w pierwszych miesiącach roku 1954. Maciąg za rozstrzygający o autentyczności argument uważa istnienie rękopisu dziennika przechowywanego w Hoover Institute w Palo albo w Kalifornii. Nie ukrywa on przy tym, że rękopis w dośc znacznym stopniu różnisię od wersji książkowej. Pomimo wszelkich dotyczących tego dzieła kontrowersji, wypada przyjąć, że niezależnie od daty powstania, pozostaje on jednym z najważniejszych dokumentów epoki stalinizmu w Polsce.

Z powyższego przypomnienia najistotniejszych faktów z życia Leopolda Tyrmanda trudno wysnuć wnioski, jakim człowiekiem był w rzeczywistości. Na pewno była to postać kontrowersyjna i nawet wśród ludzi, którzy spotykali go na co dzień, mnożą się sprzeczne opinie o autorze Złego. Nie ulega wątpliwości, że Tyrmand był postacią barwną, wymykającą się jakiemukolwiek zaszufladkowaniu.

„Kim był zatem Tyrmand w roku 1954? To zależało od punktu widzenia. Dla niektórych był nikim, człowiekiem przegranym, któremu powinęła się noga. Wariatem, co nie chce zrozumieć dziejowej konieczności [...] cynicznym bikiniarzem w kolorowych skarpetkach, arbitrem elegancji, propagatorem zachodnich nowinek. Dla niektórych wreszcie był Tyrmand wzorem postawy niezłomnej, człowiekiem, który niedostatek i brak możliwości publikowania przedłożył nad ewentualną karierę i zaszczyty - z lojalności dla swoich przekonań" [4].

Tak przedstawia sylwetkę pisarza tuz przed napisaniem Złego Jan Zieliński w przedmowie do pierwszego krajowego wydania Dziennika 1954. Tadeusz Konwicki wylicza zaś bezlitośnie w Zorzach wieczornych: „Tyrmand antykomunista, Tyrmand katolik, Tyrmand teoretyk jazzu, Tyrmand sprawozdawca sportowy, Tyrmand globtroter, Tyrmand playboy, Tyrmand reakcjonista, Tyrmand bikiniarz, Tyrmand filozof, Tyrmand prekursor mód, Tyrmand autor bestsellerów, Tyrmand pielgrzym, Tyrmand owiana legendą tajemnica" [5].

Nie jestem jednym z bezkrytycznych czcicieli Tyrmanda wielbiących w nim proroka antykomunizmu. W postawie pisarza widzę wiele niekonsekwencji, a w jego biografii próby jej wyprostowywania. Dokładne przyjrzenie się sylwetce autora Filipa nie jest jednak bez znaczenia przy odczytywaniu znaczeń Złego, na która to powieść głębokim piętnem odbiła się skomplikowana osobowość Leopolda Tyrmanda i w którym uważny czytelnik dostrzeże elementy biografii samego pisarza.

PRZYPISY

1. Nie pozostało mi nic innego jak zostać pisarzem. Rozmowa z Leopoldem Tyrmandem [w:] „Literatura" 1989, nr 11-12, s. 22-25.

2. Gdzie tu Stasia? Rozmowa z Leopoldem Tyrmandem [w:] „Tygodnik Powszechny", 1981, nr 45, s. 4-5.

3. Nie pozostało mi nic innego jak zostać pisarzem. Rozmowa z Leopoldem Tyrmandem [w:] „Literatura" 1989, nr 11-12, s. 22-25.

4. J. Zieliński, Tyrmand 1954 [w:] Dziennik 1954, Warszawa 1989, s. 5-6.

5. T. Konwicki, Zorze wieczorne, Warszawa 1991, s. 39-40.

# data[].attributes.attachment_link.title
O powieści Zły Leopolda Tyrmanda - Rozdział 1 - eLipinki.pl - Niezależny Internetowy Serwis Lipinek

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Sylwetka pisarza Leopold Tyrmand urodził się 16 maja 1920 roku w Warszawie, w rodzinie żydowskiej. Jego dom rodzinny nie był ortodoksyjnie żydowski, po wojnie pisarz przeszedł na katolicyzm i starał się nie afiszować swoim pochodzeniem. Ponoć rozpowiadał, że jest potomkiem szlachty kurlandzkiej, a nowe obowiązki religijne spełniał z gorliwością neofity.

# data[].attributes.attachment_link.description
To, co w tej chwili robimy - rzekł Halski kładąc ręce w kieszenie - nazywa się flanowaniem. - Uhm - przytaknęła Marta bez pośpiechu. - Źródłosłów francuski, czyż nie?... - Tak. Oznacza wałęsać się po mieście bez określonego celu. - Uhm... Nie wiedząc, po co się to czyni i dokąd zmierza.

# data[].attributes.headline
Zygmunt Miłoszewski w Tygodniku Powszechnym

# data[].attributes.subject
Zygmunt Miłoszewski w Tygodniku Powszechnym

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mój dom rodzinny - czytaj: mikroskopijne mieszkanie w komunistycznej plombie między kamienicami - stoi na ulicy Wilczej, w samym sercu tej nie turystycznej, nie biznesowej, nie przyjezdnej, lecz prawdziwej śródmiejskiej Warszawy.

Napisać, że w tym domu "Zły" stał zaraz obok Pisma Świętego, byłoby pewną przesadą. Dom był bowiem katolicki, Biblia okupowała mało uczęszczaną leksykalną półkę i nikt do jej czytania nie zachęcał. Znajomość "Złego" była za to obowiązkowa.Nie zamierzam jednak pisać o pierwszej lekturze, ekscytującej przez to, że bohaterowie przemierzali te same ulice i podwórka, na których znałem każdy szyld i każdy kawałek krawężnika. Ani o wzruszeniu, jakie wywołuje dziś powrót do przygód Witolda Halskiego. Nie zamierzam też pisać o powieści i jej autorze w sposób dziś obowiązujący: że stalinizm, że jazz, że kolorowe skarpetki, że obraz epoki, że socrealizm, że parę barwnych anegdot o pierwszym bikiniarzu PRL, jego obyczajach i miłościach, że życie towarzyskie ówczesnej stolicy... Bo za dużo się o tym pisze, a za mało przypomina, że "Zły" to najlepsza powieść kryminalna, jaka kiedykolwiek powstała nad Wisłą. Tak dobra, tak wciągająca, tak trzymająca w napięciu, że to, przez kogo, gdzie i kiedy została napisana, nie ma od pewnej chwili dla czytelnika żadnego znaczenia. Liczy się tylko to, co będzie na następnej stronie.

Kryminał jest dziś modny, jeżdżę na spotkania autorskie i słucham czytelników, opowiadających o największych europejskich nazwiskach, przy "Złym" jednak spuszczają oczy, niczym wagarowicz zapytany o lekturę. Tymczasem opowieść o samotnym mścicielu, wymierzającym sprawiedliwość w liżącym powojenne rany mieście, dzisiaj byłaby noszona na rękach przez wszystkich, wpisana w nurt kryminału miejskiego, porównywana do Mankella i jego Ystad, Rankina i Edynburga, Larssona i Sztokholmu - tyle tylko że Tyrmand bije ich wszystkich na głowę.

Przejmująco poetycki portret miasta, godni Dickensa bohaterowie drugiego planu, rozmach właściwy XIX-wiecznym powieściom (zresztą Andrzej Kijowski nazwał złośliwie powieść "Dostojewskim dla gówniarzy") i trzymająca w napięciu do ostatnich stron tajemnica. Większość trupich powieści, które dziś święcą triumfy na całym świecie, wydaje się przy tym zbyt prosta, błaha i przewidywalna. Może i zasługuje ta powieść na uklasycznienie i na wpisanie do kanonu, ale robimy jej krzywdę, zabierając z półki z sensacyjno-kryminalnymi czytadłami. To nie tylko moja opinia. Gdybyśmy chcieli na dzisiejszą modłę ozdobić tył okładki najlepszymi cytatami z recenzji, wyglądałoby to tak:"Sięgnąłem po egzemplarz zaczytany już do ostatka i nie wypuściłem go z ręki przez dzień i noc, póki nie skończyłem lektury. Co tu kryć, padłem do tyłu z zachwytu" - Tadeusz Konwicki. "Uważam, że Tyrmand to typowy pisarz I klasy" - Stefan Kisielewski. "Do trzeciej w nocy czytałam "Złego" Tyrmanda. W miarę czytania robiło mi się słabo i dostawałam bicia serca. Czułam, że sobie szkodzę, a jednak czytałam" - Maria Dąbrowska. "Tyrmand! Talent! To jak warszawska bosa dziwka w oczach wyrostka, jak tłusta warszawska kuchta w oczach uczniaka, jak kurwa pijana w oczach ulicznika. Brud i taniocha - a pożądana i zachwycająca! Jakiż sex-appeal ma ta saga, na 300 procent warszawski, ten sam, co niegdyś czaił się w bramach kamienic na Hożej czy Żelaznej. Tyrmand jest najdoskonalszą kontynuacją naszej romantycznej poezji, on przejął jej pióropusz, on pisze jej ciąg dalszy" - Witold Gombrowicz. Nic dodać, nic ująć.

Leopold Tyrmand "Zły", Prószyński i S-ka 2004
Wszyscy jesteśmy mordercami
Karin Fossum jest emocjonalnym etymologiem. Co chwila przykłada do swoich bohaterów jeszcze mocniejsze szkło powiększające, żebyśmy się im przyjrzeli, żebyśmy lepiej poczuli ich miłość, ból, strach, nienawiść.

Nawet jeśli nie jest to pierwsze zdanie w najnowszej wydanej u nas powieści Karin Fossum, to na pewno jest to zdanie, od którego wszystko się zaczyna, które sprawia, że zanurzamy się głębiej w fotelu, bo już wiemy, że chcemy dowiedzieć się więcej o Gunderze Jomannie. Karin Fossum odkryłem przez przypadek przed kilku laty na lotnisku w Sztokholmie, szukając jakiegoś mordercy do wynajęcia, żeby zabił czas podróży. Mankellem byłem zmęczony, nie miałem ochoty na starcze przynudzanie, że świat nie jest już taki jak kiedyś, rock'n'roll się skończył, a młodzież odnosi się bez szacunku do starszych i ojojoj, co to będzie! A że byłem po serii niepowodzeń z innymi szwedzkimi i fińskimi autorami, padło na Fossum. Powieść nazywała się "He Who Fears The Wolf" ("Kto się boi dzikiej bestii", Znak 2008) i kiedy trzy godziny później lądowałem w Warszawie, byłem już zagorzałym fanem norweskiej pisarki. Nazywanie jej europejską Patricią Highsmith byłoby krzywdzące dla obu pań, choć łączy je przywiązanie do psychologicznego detalu, fascynacja motywacjami bohaterów, chęć odkrywania najbardziej zakurzonych zakamarków duszy. Highsmith ma większy rozmach, Fossum jest bardziej emocjonalnym etymologiem, co chwila przykłada do swoich bohaterów jeszcze mocniejsze szkło powiększające, żebyśmy się im przyjrzeli, żebyśmy lepiej poczuli ich miłość, ból, strach, nienawiść. A oni, zamknięci w małej społeczności na norweskim odludziu, nie mają gdzie uciec, w białym świetle długiego, północnego dnia odkrywają przed czytelnikiem każdy trybik swoich emocji. Do tej pory najlepszą powieścią Fossum było dla mnie niewydane jeszcze w Polsce "Black Seconds" o zaginięciu kilkuletniej dziewczynki, której zwłoki po kilku dniach poszukiwań zostają odnalezione ubrane w nowiutką koszulkę nocną, a kluczem do zagadki jest odludek, który oduczył się mówić. A bardzo chciałby coś powiedzieć. Niedawno na szczyt listy wskoczyła jednak opublikowana w te wakacje "Utracona". To właśnie po tytułową utraconą pojechał do Indii wspomniany Gunder Jomann, stateczny właściciel małego sklepu z maszynami rolniczymi. Jak pisze Fossum, chciał mieć żonę z Indii "nie dlatego, że chciał mieć kobietę uległą i pokorną, ale dlatego, że pragnął kogoś wielbić i adorować. Norweżki nie lubiły być adorowane. Nigdy nie potrafił ich zrozumieć, nie wiedział, czego naprawdę chcą". Ciekawostką jest fakt, że Gunder rozważał też pojechanie po żonę do Polski. Stanęło jednak na Hindusce. Część książki to piękna, dyskretna historia miłosna, której poznawanie boli, ponieważ wiemy, że czytamy kryminał i że skończyć się może ta historia w jeden tylko sposób - zwłokami. I faktycznie, Poona nie dociera do swojego męża i jego - ich - schludnego, wyszykowanego na jej przyjazd norweskiego domu. Zostają zwłoki w zakrwawionym sari, znalezione na łące pod lasem, na obrzeżach norweskiej wioski. Tajemnicę próbuje rozwikłać inspektor Sejer, najbardziej chyba rozważny, empatyczny i poukładany we współczesnym panteonie fikcyjnych śledczych. Niezwykła lektura, głęboko schodząca w psychikę bohaterów, bardziej od zagadki i tajemnicy liczy się tutaj emocjonalne podglądactwo, poznawanie motywacji różnych kłamstw, lęków i wyparć. Też lektura niewygodna, pozostawiająca nas w przekonaniu - jak wszystkie powieści Norweżki - że mordercy to nie są "inni". Że wystarczyłby splot wydarzeń, splot emocji, jedna krótka chwila opuszczenia gardy - i stalibyśmy nad stygnącymi zwłokami, zastanawiając się, jak to możliwe.

Karin Fossum, "Utracona", Znak 2009
Krokodyl był, ale zdechł
Zostaliśmy podbici przez koniunkturalnych grafomanów. Jest tylko jeden jaśniejący punkt na mapie: najciekawszy, najlepszy autor kryminalny ostatnich lat - Marcin Wroński.

Mijają dekady, zmieniają się czasy, zmieniają się ustroje, zmienia się struktura wyznaniowa i narodowościowa polskiego społeczeństwa, a pewne odzywki pozostają nad Wisłą niezmiennie rytualne. Akurat tytułowy cytat nie pochodzi z warszawskiej taksówki A.D. 2010, lecz z powieści Marcina Wrońskiego "Kino Venus", barwnej przygody rozgrywającej się w polsko-żydowskim Lublinie wczesnych

lat 30. Powiem szczerze, że nie jestem fanem kryminału ubranego w historyczne szatki, zbyt często sztafaż ma tam zastąpić fabułę, opisy minionego świata - zwroty akcji, nazwy ulic - krwistych bohaterów, słowem - scenografia zamiast dramaturgii. Ale jest taka moda i ogólnoświatowa, i ogólnopolska: każdy, kto potrafi utrzymać pióro, wysyła swoich bohaterów w zamierzchłe czasy, żeby tropili zbrodnie i występki. Tyle tylko że trzeba talentu na miarę Borysa Akunina lub Marka Krajewskiego, aby dało się to czytać. Wrocławski mistrz doczekał się w ostatnich latach wielu naśladowców i w czasie lekturowych przygód przyszło mi razem ze śledczymi odwiedzić renesansowy i młodopolski Kraków, przedwojenną Warszawę, Poznań, Lwów. Specjalnie nie wymieniam nazwisk, bo o kolegach po piórze albo dobrze, albo wcale. W tym wypadku wolę wcale. Cała Galia została podbita przez koniunkturalnych grafomanów. Cała? Nie, jest jeden jaśniejący punkt na mapie, najciekawszy, najlepszy autor kryminalny ostatnich lat - Marcin Wroński. I piszę to nie tylko dlatego, że komisarz Maciejewski nosi swojsko brzmiące imię Zygmunt, ani że po wschodniemu zapuszczony Lublin jest bliższy mojemu kongresówkowemu sercu niż niemiecka metropolia. Marcin Wroński przede wszystkim oparł się pokusie, żeby pisać przewodnik po nieistniejącym mieście. U konkurencji opisy placów, ulic, knajp i składów kolonialnych są tak dominujące, jakby nie chcieli zmarnować ani przecinka ze zgromadzonej dokumentacji. I czytelnik czuje się jak widz w teatrze, w którym scenografia, owszem, piękna, tylko zabrakło przedstawienia. W powieściach lubelskiego autora to dekoracje są papierowe, a bohaterowie prawdziwi, kryminalne dramaty wiarygodne - nie odwrotnie. To raz. Dwa, że Marcinowi Wrońskiemu udało się uchwycić i oddać coś, co ginie dziś w lekko rozhisteryzowanej dyskusji o stosunkach polsko-żydowskich. Że tak jak bardzo byliśmy różni - niektórzy bohaterowie powieści mają problemy z komunikacją, gdyż bariera polski-jidysz jest nie do przeskoczenia - tak bardzo byliśmy ze sobą zżyci, zapleceni w nierozerwalny węzeł jak stare małżeństwo. Doskonale oddaje niuanse codziennego polsko-żydowskiego życia, maluje je od niechcenia, bez nachalnej publicystyki, jakby szósty zmysł pozwolił mu podsłuchiwać rozmowy toczone w domach i na ulicach rodzinnego miasta przed osiemdziesięciu laty. Wszystko to mniej niż u Marka Krajewskiego barokowe, mniej turpistyczne i fizjologiczne, choć obaj panowie mają słabość do opisów świata tanich dziwek i prostych rozrywek. Bardziej za to czuć taką straszną, wschodnią biedę, wzmocnioną przez przewalający się przez świat kryzys, w hotelowym basenie kiedyś pływał krokodyl, ale zdechł, polskie kurwy nie mogą przeboleć, że żydowskie dziwki robią więcej za mniej, a tate jednej z bohaterek boso wyrusza do Warszawy za chlebem. Świetna lektura, dwie pierwsze powieści cyklu o Zydze Maciejewskim - "Morderstwo pod cenzurą" i "Kino Venus" - będą za chwilę wznowione przez W.A.B., trzecia - "A na imię jej będzie Aniela" - ma się ukazać wiosną 2011. Nie do przegapienia.

Marcin Wroński, "Komisarz Maciejewski. Kino Venus", Red Horse 2008.
Na twardo
Ken Bruen pisze szybko, bezlitośnie, telegraficznie, slangowo, czasami urywając zdania w połowie, czasami ograniczając je do równoważników, czasami tylko zestawia ze sobą słowa, żeby uzyskać odpowiedni efekt.

Jeśli właściciel pubu cieszy się, że nie pijesz, jest z tobą źle". Wydawałoby się, że taka myśl, zanotowana po przymusowym odwyku przez Jacka Taylora, smętnego moczymordę, byłego glinę i nieudacznego detektywa to klasyk czarnego kryminału i że już wiemy, co będzie dalej. Trochę wódy, trochę femme fatale w pończochach, zepsuty bogacz, jakieś zwłoki, a do tego takie właśnie błyskotliwe zdanka walczące o pierwszeństwo na małej stronie paperbacka. Kryminałów w stylu "hardboiled" w Polsce nie ma, ale w krajach anglojęzycznych różnych pogrobowców Chandlera, Hammeta, Spillane'a i Macdonalda jest legion. Ale tylko jeden Ken Bruen, prawdziwy mistrz kryminalnej, rynsztokowej poezji.Bez mała sześćdziesięcioletni irlandzki autor ma na swoim koncie prawie trzydzieści powieści, w Polsce w końcu ukazała się jedna, "Strażnicy bezprawia" z 2001 roku, pierwsza z serii z Jackiem Taylorem. Nie do końca zaskakujący brak, ponieważ Ken Bruen jest tak bardzo odległy od święcących u nas triumfy Larssona i Mankella, jak Wojaczek od Jeremiego Przybory. Tutaj nie ma, jak u Mankella, "mgły skradającej się bezszelestnie niczym drapieżnik", nikt tu nie ma czasu na takie ględy. Bruen pisze szybko, bezlitośnie, telegraficznie, slangowo, czasami urywając zdania w połowie, czasami ograniczając je do równoważników, czasami tylko zestawia ze sobą słowa, żeby uzyskać odpowiedni efekt. Kiedy czytałem swoją pierwszą powieść Bruena "White arrest" - kloaczny poemat o parze pozbawionych złudzeń, skorumpowanych, okrutnych, wulgarnych i niewzbudzających krzty sympatii gliniarzach - przechodziłem w czasie lektury przez kilka faz. Najpierw dziki zachwyt i śmiech w głos, bo to takie szybkie, takie ostre, takie błyskotliwe. Potem obawa, że riposty mają zastąpić fabułę, że za ugotowaną na twardo formą nic się nie kryje, że autor rozpędził literacką kolejkę zbyt szybko, aby nad nią zapanować.

I nagle okazuje się, że z tych wydawałoby się niechlujnych, chaotycznych, przypadkowych pociągnięć pędzlem powstaje zaskakująco piękny, głęboki obraz. Że postaci zyskują kilka wymiarów człowieczeństwa, że z tych półsłówek każdego udało się zbudować pełniej, niż opisując na stu stronach traumy z dzieciństwa. Że gorzka diagnoza irlandzkiego społeczeństwa, które musiało zapłacić duszą za bycie "celtyckim tygrysem", jest przenikliwa i ostra jak żyletka. Że autor niepostrzeżenie wykorzystał poetyckie, oszczędne sztuczki, żeby zabrać nas ze świata łatwej lektury do miejsca, gdzie fabuła rozwarstwia się na znaczenia i gdzie potrzebna jest spora literacka wiedza, żeby odczytać je wszystkie. Zresztą, jak w pewnej chwili przyznaje Taylor: "Książki były zawsze. W całym moim popieprzonym życiu stanowiły jedyny stały element. Nawet Sutton, mój najbliższy przyjaciel, zawołał: Odbiło ci z tym pierdolonym czytaniem, człowieku? Na rany gorzkie, przecież byłeś policjantem". Bardzo, bardzo miła odmiana, po wszystkich rozwlekłych psychologizowaniach i nudnej społecznej publicystyce, ubranych w grzeczną, mieszczańską literaturę. Czasami jest potrzebny kryminał, w którym bohater słysząc "Every Move You Make" Stinga, nie zaczyna wspominać koncertu z lat młodzieńczych, tylko mamrocząc "Hymn podglądacza, kurwa jego mać", przełącza na inną stację. Aby zaraz potem zaskoczyć nas liryzmem i głębią swoich przemyśleń.

Ken Bruen "Strażnicy bezprawia", Amber 2009

# data[].attributes.attachment_link.description
Mój dom rodzinny - czytaj: mikroskopijne mieszkanie w komunistycznej plombie między kamienicami - stoi na ulicy Wilczej, w samym sercu tej nie turystycznej, nie biznesowej, nie przyjezdnej, lecz prawdziwej śródmiejskiej Warszawy. Napisać, że w tym domu "Zły" stał zaraz obok Pisma Świętego, byłoby pewną przesadą.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leopold Tyrmand (16 maja 1920 - 19 marca 1985) był polsko-żydowski pisarz, scenarzysta i redaktor. Tyrmand wyemigrował z Polski do Stanów Zjednoczonych w 1966 roku, a pięć lat później ożenił się z amerykańską, Mary Ellen Fox. Pracował jako redaktor antykomunistycznej miesięcznych Chronicles of Culture z John A. Howarda. Tyrmand zmarł na atak serca w wieku 64 lat na Florydzie.

Leopold Tyrmand urodził się w polskiej rodzinie żydowskiej w Warszawie. Jego dziadek ze strony ojca, Zelman Tyrmand, był członkiem zarządu warszawskiej Synagodze Nożyków . Jego ojciec, Mieczysław Tyrmand miał hurtownię skórzaną. Matka Tyrmanda była Maria Oliwenstein. Jego rodzice podczas wojny wywieziono do obozu koncentracyjnego na Majdanku , gdzie jego ojciec został zamordowany. Jego matka przeżyła wojnę i wyemigrował do Izraela.

W 1938 roku ukończył gimnazjum w Warszawie. Wyjechał do Paryża, gdzie studiował przez rok na wydziale architektury w Académie des Beaux-Arts, Akademii Sztuk Pięknych. Tam spotkał się po raz pierwszy w Europie Zachodniej i Ameryce kultury jazzowej. Obie te fascynacje pozostawił trwały ślad w jego pracy.

Podczas wojny Tyrmand był bojownik ruchu oporu w Polsce. Wiosną 1941 roku został aresztowany przez NKWD tajnej policji w Wilnie i skazany na 8 lat więzienia. Wysiadł z zbombardowanego transportu po ataku hitlerowskich Niemiec na radzieckich pozycjach w operacji Barbarossa . Aby uciec od Holokaustu, udał się na fałszywych papierach do Niemiec. Pracował jako kelner czas w Niemczech; doświadczenie pisał o jego pół-autobiograficznej powieści „Filip" . Próbował uciec do neutralnej Szwecji i został złapany i uwięziony w niemieckim obozie koncentracyjnym Grini w Norwegii . Zanim wrócił do zdewastowanej Polsce, pracował z Norweskiego Czerwonego Krzyża .

Po II wojnie światowej

W 1954 roku, pisał pamiętnik, który później edytowane i wydany w 1980 roku jako „Dziennik 1954" ; został on przetłumaczony na język angielski i została opublikowana w 2014 roku jako Dziennik 1954 . Książka, która daje unikalny opis codziennego życia w stalinowskiej Polsce, jest obecnie uważana za jedną z jego największych osiągnięć.

W 1950 roku, w latach stalinizmu w Polsce , Tyrmand został usunięty z redakcji popularnej magazynu na swoim raporcie na temat turnieju bokserskiego, w której skrytykował rosyjskie sędziów za ich pro-sowieckiego uprzedzeń (ich nieuczciwe decyzje zachęciły protesty wśród fani boksu prowadzące do interwencji policji). Z pomocą starego przyjaciela, Stefana Kisielewskiego, znalazł pracę w Katolicki Tygodnik Powszechny magazynu. Jednak w marcu 1953 Tygodnik Powszechny zamknięty po odmowie wydrukować oficjalnego nekrologu Stalina. Tyrmand potem cierpiał nieoficjalnym zakazem publikacji.

Z powodu frustracji związanej z przymusowej bezczynności Tyrmand przeniósł swoje pisanie do „Dziennika 1954" , który opowiada o pierwszych trzech miesięcy roku 1954. Podczas gdy Tyrmand był postrzegany jako przeciwnik komunizmu i ustroju socjalistycznego pamiętnika czyni niewiele wspomina o polityce, raczej sarkastycznie potępia cywilizacji i zacofania kulturowego i gospodarczego Republiki Ludowej. Dziennik zawiera ostre sądy o wielu form współczesnej scenie kulturalnej. Tyrmand nie oszczędza także opisy swoich romansach.

On przerwy, pisanie pamiętnika w kwietniu 1954 roku, kiedy została uruchomiona napisać (opublikowany w języku angielskim jako „człowiek z białymi oczami" ), powieść o powojennej zbrodni Warszawa świata zwolniony w grudniu 1955. Bardzo szybko stała się bestsellerem, i był uważany za jednego z prekursorów odwilży w literaturze polskiej.

W kwietniu 1955 roku ożenił student sztuki Margaret Rubel-Żurowska ale ich małżeństwo nie trwało długo. Tyrmand drugą żoną była Barbara Hoff. Pisarz, znany ze swojej bezkompromisowej i niekonwencjonalnego stylu życia (był znany ze swoich kolorowych skarpetek, Stilyagi ), stał się liderem powstającego ruchu jazzowego w Polsce. Organizował festiwale i koncerty, i wydał monografię na jazz.

Wydał pierwszą część mini noweli „Wędrówki i Myśli porucznika Stukułki" (Myśli i Journeys porucznika Stukułka) oraz zbiór opowiadań „Gorzki smak czekolady Lucullus" (Gorzki smak czekolady Lucullus). Z zaostrzeniem polityki wewnętrznej przez rządy Władysława Gomułki Tyrmanda cierpiał represje. Cenzura odmawia publikacji kolejnych powieściach, takich jak „Siedem dalekich rejsów" (siedem długich rejsów) i odnowień już opublikowanych prac. Ostatnia powieść, że udało mu się opublikować podczas gdy w Polsce był „Filip" (1961). Ostatnim pozwolenie na wyjazd za granicę została przyznana w 1959 roku, po czym odmówiono mu paszportu. Władze były krytyczne wobec jego „burżuazyjnym" stylu życia.

Kolejna powieść Tyrmand która nigdy nie została wydana w Polsce był „Życie towarzyskie i uczuciowe" (A społecznego i emocjonalnego życia), ukończony w 1964. W książce autor krytykowanej postawy i środowiska moralnego „twórczej inteligencji" socjalistycznej Polsce - pisarze, dziennikarze i filmowcy - zwłaszcza tych, którzy chętnie zakłada podrzędną rolę do rządu. Fikcyjne postacie w książce mogą być łatwo rozpoznawane jako prawdziwe życie osób z ówczesnego polskiego świata kultury. Fragmenty książki były drukowane w tygodniku Kultura i stworzył skandal w kręgach literackich.

Tyrmand wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w roku 1966. W roku 1971 ożenił się z Mary Ellen Fox, doktorant na Uniwersytecie Yale. Mary Ellen Tyrmand współautorem książki, opublikowanej w Polsce w 2012 roku: „Tyrmandowie Romans Amerykański" Książka śledzi ich relacji za pośrednictwem listów do siebie począwszy od ich spotkania w 1970 roku aż do śmierci.

W Stanach Zjednoczonych, Tyrmand mieszka w Nowym Jorku i New Canaan, Connecticut , aż do 1976 roku, i regularnie publikować eseje w czasopismach amerykańskich, takich jak The New Yorker , The New York Times , Komentarz oraz The American Scholar . Stał się współzałożycielem i wiceprezesem w Instytucie Rockford , w konserwatywnej fundacji krytycznej wartości amerykańskich wydawnictw i ich pozornego nastawienia wobec liberalnych pisarzy. Pracował jako redaktor Kroniki Kultury , w antykomunistycznej dzienniku.

Jego książki to kultura Essays , Explorations w wolności , notatnikach dyletantem , na pograniczu jazzu i Siedem długich rejsów . Jego najsłynniejsza powieść była Zły (angielski: Bad , opublikowane jako człowiek z białymi oczami w tłumaczeniu na język angielski). Tyrmand walnie w popularyzacji jazzu w PRL i był uważany za „guru" polskiego ruchu jazzowego. Ruszył pierwszy polski festiwal jazzowy, który nazwał „Jazz Jamboree", w 1950 roku. Festiwal, którego tematem piosenki wziął ( „Swanee River") przyciąga znakomitości jazzu z Zachodu, i trwa do dziś. Aby Tyrmanda, jazz była deklaracja o wolności, a zatem oświadczenie polityczne.

Tyrmand zmarł na atak serca w Fort Myers na Florydzie . Miał 64 lat. On pozostawił żonę, Mary Ellen, i jego dzieci, Matthew i Rebecca.

Uczczenie pamięci

W dniu 16 maja 2014 roku, miasto Warszawie odbyła się uroczystość poświęcenia ulicy nazwanej Leopold Tyrmand Passage, wraz z tablicą ku czci zamieszkania Tyrmand w okolicy. Jego syn, Matthew, odsłonięto tablicę i wygłosił przemówienie. Przejście znajduje się między Placu Trzech Krzyży i Konopnickiej, gdzie pisarz mieszkał w małym pokoju w YMCA od 1946 do 1955. Pisał między innymi, Dziennik 1954 ( Dz 1954 ), podczas gdy tam.

Referencje

Linki zewnętrzne

<img src="https://en.wikipedia.org//en.wikipedia.org/wiki/Special:CentralAutoLogin/start?type=1x1" alt="" title="" width="1" height="1" style="border: none; position: absolute;">

# data[].attributes.attachment_link.description
Leopold Tyrmand (16 maja 1920 - 19 marca 1985) był polsko-żydowski pisarz, scenarzysta i redaktor. Tyrmand wyemigrował z Polski do Stanów Zjednoczonych w 1966 roku, a pięć lat później ożenił się z amerykańską, Mary Ellen Fox. Pracował jako redaktor antykomunistycznej miesięcznych Chronicles of Culture z John A. Howarda.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dziennik 1954 - Leopold Tyrmand (audiobook)

# data[].attributes.attachment_link.description
Tyrmand o sobie, życiu w socjalizmie, Warszawie i ludziach, których nie można zapomnieć W audiobooku jest wszystko, czego można (...)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeśli szukać by książki, która oscylowałaby wokół tych samych rejonów tematycznych co „Życie towarzyskie i uczuciowe" Leopolda Tyrmanda, postawiłabym na „Twarzą do ściany" Janusza Krasińskiego. Aspekt, który różnicuje oba dzieła, wypływa z perspektywy chronologicznej. Tyrmand opisywał kuluary życia towarzysko-kulturalnego Warszawy właściwie ad hoc (pierwsze wydanie ukazało się w 1967 roku), Krasiński tworzy kalejdoskop wspomnień tamtych czasów, dokumentując je w postaci powieści w 1996 roku. Łączy je wiele, przede wszystkim zaś jedno - ostrze krytyki wycelowane w tę część społeczeństwa, które zwykle nazywamy światkiem artystycznym. Wybór akurat tego środowiska nie powinien nikogo dziwić, zarówno Tyrmand jak i Krasiński należeli do niego, mając bacznie na oku najdrobniejsze niuanse w nim zachodzące.

Podczas gdy autor „Śniadania u Desdemony" koncentruje się głównie na opisie, twórca „Złego" idzie o krok dalej, dodając komentarz, przypisy do rekonstruowanych obrazów, w dużej mierze zaczerpniętych z własnej biografii. Z ust Andrzeja Felaka - głównego bohatera, słynnego obieżyświata-reportażysty padają błyskotliwe, druzgocąco zjadliwe wypowiedzi dotyczące poszczególnych sytuacji i osób. Jak to zwykle w konglomeracie wszelkiej maści artystów bywa, pośród prawdziwych pereł zdarzają się falsyfikaty, pseudoartyści i quasi - koneserzy sztuki. Bystre oko protagonisty wyłapuje takie egzemplarze, słowa zaś niemiłosiernie chłoszczą do bólu pozbawionych wyczucia cyników i wtórnych intelektualnie aferzystów. Ot, choćby w poniższym fragmencie: „(...) wynalazek specyficzny dla Warszawy końca półwiecza, ufryzowana kokieteria literacka, pseudowyrafinowane mariaże picia kawy i kontraktowania schadzek pośród rozrzuconych dookoła powieści i poezji w niskich nakładach. Jest wiele kawiarń, redakcji i teatrów w Warszawie, lecz o pewnej porze dnia przygniatająca większość dbałych o doraźny efekt aktorów, dziennikarzy, pisarzy i snobów kroczy po ulicy Foksal i ukazuje się na progu księgokawiarni". (s.114)

To, co tworzy Tyrmand, zakrawa na groteskę. Gorzką prawdą jest jednak fakt, że rzeczywistość opisana w powieści, w tym przypadku realia peerelowskie, tym się właśnie cechowały. Powszechna dwulicowość, upadek wartości nadrzędnych takich, jak prawda i honor, panosząca się aksjologiczna względność umiejętnie zostaje w „Życiu towarzyskim i uczuciowym" sportretowana. Z jednej strony można by stwierdzić, że konterfekt ten zdezaktualizował się, zmatowiał, pokrył się patyną czasu. Ale czy tak jest w rzeczywistości? Czy patrząc na współczesny arenę życia publicznego nie mamy ochoty powiedzieć za Tyrmandem, że jej bywalcy przypominają „kastę służalców, którzy za cenę obsypania zaszczytami i dobrem doczesnym wyrzekli się mówienia prawdy"?

Tagi: Życie towarzyskie i uczuciowe, Życie towarzyskie i uczuciowe recenzja, Życie towarzyskie i uczuciowe książka, Leopold Tyrmand Życie towarzyskie i uczuciowe, Leopold Tyrmand recenzja, Leopold Tyrmand książka, Leopold Tyrmand

# data[].attributes.attachment_link.title
Recenzja: Życie towarzyskie i uczuciowe - Leopold Tyrmand - granice.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli szukać by książki, która oscylowałaby wokół tych samych rejonów tematycznych co „Życie towarzyskie i uczuciowe" Leopolda Tyrmanda, postawiłabym na „Twarzą do ściany" Janusza Krasińskiego. Aspekt, który różnicuje oba dzieła, wypływa z perspektywy chronologicznej. Tyrmand opisywał kuluary życia towarzysko-kulturalnego Warszawy właściwie ad hoc (pierwsze wydanie ukazało się w 1967 roku), Krasiński tworzy kalejdoskop wspomnień tamtych czasów, dokumentując je w postaci powieści w 1996 roku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nastała era technologiczna. Chociaż, jak sugeruje IBM w „Next 5 in 5", lada moment możemy doświadczyć kolejnego przełomu. Epoka systemów poznawczych, charakteryzować ma się przede wszystkim położeniem podwalin pod następną epokę przetwarzania komputerowego. Powstała w wyniku tej ewolucji nowa generacja maszyn będzie doświadczać świata, uczyć się i przystosowywać na bazie swoich własnych doświadczeń. Tym samym maszyny będą nie tylko za nas myśleć i wykonywać nasze polecenia, ale także uwrażliwiać człowieka, potęgować jego zmysły i emocje. Twórcy opracowania obiecują, że maszyny „pozwolą nam dostrzec prostotę w złożoności i powtarzalne wzorce w chaosie, dotrzymać kroku przyrostowi informacji, podejmować lepsze decyzje, wzbogacić życie i znieść ograniczające nas bariery". Brzmi pięknie? Dlaczego zatem większość, jeśli nie całość futurystycznych wizji rozwoju ludzkości jest tak przygnębiająca?

Świat się nieustannie zmienia, brnie do przodu nie oglądając się za siebie. Być może właśnie dlatego, współczesnemu pokoleniu coraz trudniej posiąść wiedzę o życiu w Polsce Ludowej. Coraz mniej osób może pochwalić się relacjami z tamtych czasów zasłyszanymi od starszych lub z książek. Wolą włączyć smartfon, uruchomić aplikację z muzyką i zanurzyć się w swoim wirtualnym życiu. Dla takich właśnie osób, kulisy działalności Leopolda Tyrmanda będą totalnie nieczytelne. Bo też obecnie, nie jest problemem propagowanie czegokolwiek, nawet jeśli neguje to wartości religijne czy zrywa z utrwalanym przez stulecia tabu. W tamtych jednak czasach zwykłe słuchanie muzyki albo taniec było godnym odnotowania aktem odwagi. Zorganizowanie skromnej prywatki mogło zakończyć się milicyjnym nalotem. Tak właśnie było z jazzem na początku lat 50-tych (pierwsze wydanie U brzegów jazzu datuje się na 1957 rok), była to muzyka zabroniona przez socjalistyczną propagandę. Wszystkich tych, którzy jej słuchali, grali lub w jakiś inny sposób wyrażali swoją sympatię, spotykały rozmaite, często bardzo dotkliwe nieprzyjemności. Komunizm odrzucił jazz nie tylko jako muzykę, ale także jako styl życia - sposób ubioru, otwartość, improwizację.

Jerzy Pilch w Mieście utrapienia napisał, że „ludzie musieli wtedy śnić z dnia na dzień". I śnili, przez całe dziesięciolecia, chociaż nie wszyscy. Aktywiście podejmowali się różnych form walki i propagowania odmiennych poglądów. Jednym z nich niewątpliwie był Leopold Tyrmand. To człowiek płynący permanentnie pod prąd swoich czasów. Nawet zakładając kolorowe skarpetki, choć dziś może wydawać się to nieprawdopodobne, demonstrował swój sprzeciw wobec narzuconych z góry wzorców zachowania. Podobnie było ze spychanym na margines jazzem, którego autor stał się animatorem. Omawiana publikacja przybiera formę eseju o tym, czym był jazz, ale też w szerszej perspektywie o jego trzech płaszczyznach: zjawiska dźwiękowego, stylu muzycznego podlegającego ewolucji oraz zjawiska społeczno-socjologicznego. Pięknie na tym tle maluje nam Tyrmand bajeczną anegdotę z okresu wojennego, gdy to pewnej wiosennej niedzieli, leżąc w bujnych łęgach portu rzecznego w Moguncji nad Renem, usłyszał „pierwsze dźwięki klarnetowego ataku i już za chwilę Benny Goodman rozwijał swą błyskotliwą orację w ‚Ain't Misbehavin'". Porażony niecodziennością tego zdarzenia wszczął rozmowę z przepływającym kajakiem niemieckim żołnierzem, który rozsiewał te anielskie dźwięki po całej okolicy. Tak właśnie przedstawiciele różnych frontów, wspólnie dyskutowali i cieszyli się muzyką tworzoną przez amerykańskiego Żyda, amerykańskiego Murzyna i zamerykanizowanego Polaka. Czysty humanizm w dobie katorżniczych zdarzeń.

U brzegów jazzu jest zbiorem intelektualnie bogatych impresji historycznych śladami rozwoju jazzu. Od pierwotnych zalążków rodzimych pieśni Afrykańczyków, którzy w niewolniczych statkach przenieśli swoją muzyczną duszę na plantacje południowej Ameryki, aż do nowoorleańskich buntowników, traktujących grę jako sposób wyrażenia swoich uczuć we wszechogarniającej społeczeństwo dyskryminacji. Tyrmandowi udaje się odpowiednio ująć i wyrazić głębię jazzu, nie tylko jako stylu muzycznego, ale przede wszystkim jako odpowiedzi na społeczne skrępowanie. Słusznie zauważa także, że najlepszymi artystami byli zazwyczaj ludzie niepełnosprawni, niezdatni do pracy niewolnicy, którzy z braku innych perspektyw chwytali za amatorskie instrumenty i kreowali nowe linie melodyczne. Tymi, często nieokiełznanymi dźwiękami opisywali swój trudny żywot: straconą przyjaźń, zaniechaną ambicję, niedolę, ból po stracie. „Czyż trąbka nowoorleańskiego Murzyna nie byłaby przed Sądem Ostatecznym najlepszym rzecznikiem ludzkiej niedoli?" - to jeden z piękniejszych cytatów, na jakie natknąłem się w książce, wyrażający sedno tego, co Tyrmand Chciał nam przekazać.

Nie wiem dla kogo ta książka będzie odpowiednia. Może dla starszego pokolenia, które w słowach pisarza odnajdzie wspomnienia i zrozumienie dla własnego postępowania. Może dla młodych, którzy buntując się na wszechogarniającą nijakość, zechcą poznać źródła języka jazzu w kontekście historycznym. Może też U brzegów jazzu spodobać się wszystkim tym, którzy cenią sobie mądrość artystyczną i jasny umysł twórcy. Wiele niepewnych i tylko jedna wiadoma - to nie jest leksykon wiedzy o fenomenie muzyki. To zbiór bardzo osobistych przemyśleń, które domagają się permanentnego przypominania i akceptacji, szczególnie w tych szalonych, zrobotyzowanych czasach, gdzie pęd za technologią przysłonił istotę estetyzacji życia.

U brzegów jazzu
Autor: Leopold Tyrmand
Wydawnictwo: Wydawnictwo MG
Data premiery: 14 listopada 2018

za egzemplarz recenzencki dziękujemy Wydawnictwu MG:

CHCESZ WIĘCEJ RECENZJI KSIĄŻEK? POLUB TĘ STRONĘ:

# data[].attributes.attachment_link.title
U brzegów jazzu. Leopold Tyrmand - recenzja - Mechaniczna Kulturacja

# data[].attributes.attachment_link.description
Nastała era technologiczna. Chociaż, jak sugeruje IBM w „Next 5 in 5", lada moment możemy doświadczyć kolejnego przełomu. Epoka systemów poznawczych, charakteryzować ma się przede wszystkim położeniem podwalin pod następną epokę przetwarzania komputerowego. Powstała w wyniku tej ewolucji nowa generacja maszyn będzie doświadczać świata, uczyć się i przystosowywać na bazie swoich własnych doświadczeń.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
HISTORIA.org.pl - historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Życie w komunizmie jest piekłem, ale nie dla wszystkich. Jest piekłem dla ludzi dobrej woli. Dla uczciwych. Dla rozsądnych. Dla chcących pracować z pożytkiem dla siebie i dla innych. Dla przedsiębiorczych. Dla tych, którzy chcą coś zrobić lepiej, wydajniej, ładniej. Dla tych, którzy chcą rozwijać, wzbogacać, pomnażać. Dla wrażliwych. Dla prostolinijnych i skromnych. Natomiast dobrze prosperują w komunizmie głupcy niedostrzegający własnej marności i śmieszności" - tak Leopold Tyrmand opowiadał przed laty o Cywilizacji komunizmu, książce, która doczekała się kolejny raz wznowienia wydania.
Książka Cywilizacja komunizmu nie jest nowością wydawniczą. Leopold Tyrmand, polski pisarz i publicysta, przekazał ją do rąk czytelników w 1972 r. W roku obecnym, za sprawą Wydawnictwa MG, ukazało się kolejne wydanie tej wartościowej pozycji. Do jej niewątpliwych atutów, poza językowym kunsztem, znanym uprzednio choćby z Dziennika 1954, czy Złego, należy również sama tematyka. Tyrmand, jako jeden z największych przeciwników panującego ustroju, zdecydował się przedstawić wszelkie jego absurdy. Nie uczynił tego jednak z urokiem filmów Barei. Osobiście uważał bowiem, że polskie komedie z okresu Polski Ludowej czynią więcej złego, niż dobra. Za ich sprawą, komunizm przybiera ludzką twarz. Jest przaśny, swojski, znośny, podczas gdy w oczach Tyrmanda stanowił najgorszą plagę, jaką spotkała ludzkość.

Nastawienie autora wobec ideologii, w której przyszło mu żyć i tworzyć, wynika właśnie z jego życiowych doświadczeń. Jak twierdzi biograf pisarza, Mariusz Urbanek, był bardziej popularny niż jego najbardziej znana powieść. Kreacja, jaką przybrał za swojego życia, była doskonała. Zachowaniem, gestykulacją, ubiorem wyróżniał się na tle szarzyzny smutnych lat 50. Czynił to na tyle skutecznie, że z czasem za symbol walki z prozą życia codziennego w Polsce uznane zostały jego... kolorowe skarpetki. Hedonistyczne podejście przysparzało mu jednak wielu problemów. Ich początek nastąpił, zanim dał poznać się szerszej publiczności jako autor Dziennika 1954 i Złego. W 1950 r., w sprawozdaniu z turnieju bokserskiego niepochlebnie wypowiedział się na temat radzieckich sędziów, za co został wyrzucony z redakcji „Przekroju„. Pomocną rękę w kierunku bezrobotnego dziennikarza wyciągnął jego wieloletni przyjaciel, Stefan Kisielewski. Dzięki niemu Tyrmand znalazł zatrudnienie w „Tygodniku Powszechnym„, na którego łamach publikował do momentu zamknięcia pisma w 1953 r. Właśnie w tym okresie popadł w największą niełaskę, która na szczęście okazała się dla niego... twórcza. Na skutek odmowy pisania w przejętym przez komunistów "Tygodniku Powszechnym" i nałożenia na niego trzyletniego zakazu publikowania, całą uwagę poświęcił opracowaniu pamiętnika, znanego dzisiaj pod tytułem Dziennik 1954. Tym samym dołączył do grona pisarzy, którym nie w smak było kolaborowanie z komunistami, przez co zmuszeni zostali tworzyć dla samych siebie. Pisząc do szuflady, nie spodziewał się, że po latach jego zapiski posłużą ludziom do zrozumienia, czym naprawdę był komunizm. Tyrmand, choć niezwykle rzadko wspomina o polityce, jawi się jako gorący przeciwnik panującego ustroju. Mimo iż za nadrzędny cel przyjął opisywanie własnego życia, z niezwykłą dokładnością piętnuje cywilizacyjne, kulturowe i gospodarcze zacofanie Polski Ludowej. Choć jego Dziennik... zawiera jedynie opis trzech miesięcy, nie przeszkadza to znalezieniu precyzyjnego opisu nie tylko czasów, ale także miejsc i portretów ludzkich. Ów obraz rozwinął po latach w Cywilizacji komunizmu.

We wstępie Leopold Tyrmand zaznacza, że książka: „nie ma pretensji naukowych, ani publicystycznych, ani dziennikarskich. Ma pretensje literackie. Mimo to nie jest ani beletrystyką, ani literackim esejem. Jest ona pamfletem na komunizm, zamierzonym przejaskrawieniem istniejącej rzeczywistości" 2.Składa się ona z szeregu instrukcji, dotyczących tego, w jaki sposób przejść przez kolejne etapy życia i kariery. Z każdym kolejnym rozdziałem, problemy nawarstwiają się. Nie tyczy się to jednak wyłącznie dorosłości. Wszak w pierwszej kolejności trzeba przeżyć szpital, następnie żłobek... Wraz z pójściem do szkoły, czy na uniwersytet, żyjący w omawianych czasach, w większym stopniu zagłębia się w działalność instytucji państwowych. Autor dba jednak o to, by czytającego nie przytłoczył system zakazów i nakazów, tak charakterystyczny dla totalitarnego państwa. Czyni to za sprawą licznych anegdot i własnych doświadczeń. Wykłada je ze swadą, w delikatnie prześmiewczym tonie, który w żaden sposób nie zaburza jednak przekazu - w Polsce Ludowej żyło się niezwykle trudno.

Lektura książki dostarcza dziwnego uczucia irytacji. Z jednej strony zachwyca genialne oko do obserwacji, którym wykazał się Tyrmand, lecz z drugiej Cywilizacja komunizmu dokonuje krzywd na duszy. Uzmysławia bowiem ogrom absurdów i błahych problemów, z którymi zmagał się człowiek w Polsce Ludowej. Mówiąc słowami Stefana Kisielewskiego: „Socjalizm jest to ustrój, w którym bohatersko pokonuje się trudności nieznane w żadnym innym ustroju!" 3. Dlatego należy po raz kolejny zgodzić się z autorem, że Cywilizacja komunizmu jest prawdziwsza od setek obiektywnych rozpraw. Jej uniwersalny przekaz sprawia, że powinna trafić do kilku grup docelowych. Do osób pamiętających PRL, by przypomnieć im minione dekady oraz do ludzi urodzonych na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego stulecia, żeby uzmysłowić im, iż komunizm to nie tylko Miś, Rejs czy Brunet wieczorową porą, ale przede wszystkim: system inwigilacji, obecność radzieckich wojsk i strach przed aparatem bezpieczeństwa.
Plus minus: Na plus:
+ solidna oprawa (twarda okładka, wielkość czcionki, jakość papieru)

+ przypomnienie tej wartościowej pozycji starszemu pokoleniu oraz zaprezentowanie jej młodszym czytelnikom

+ wygląd okładki, przedstawiającej budowę metra w Warszawie w 1956 r.

+ cena
Na minus:
- brak
Tytuł: Cywilizacja komunizmu
Autor: Leopold Tyrmand

Wydawca: MG

Rok wydania: 2016

ISBN: 978-83-7779-377-0

Liczba stron: 259

Okładka: twarda

Cena: 34,90 zł
Redakcja merytoryczna: Marcin Tunak Korekta: Klaudia Orłowska
Ocena recenzenta: 9/10

[1] http://niezwykle.com/leopold-tyrmand-zycie-w-komunizmie-jest-pieklem-ale-nie-dla-wszystkich-doskonale-powodzi-sie-sluzalcom-oportunistom/ (dostęp: 16.05.2017 r.).

[2] L. Tyrmand, Cywilizacja komunizmu, Kraków 2016, s. 7.

[3] http://pl.wikiquote.org/wiki/Stefan_Kisielewski, (dostęp: 08.05.2017).

# data[].attributes.attachment_link.title
„Cywilizacja komunizmu" - L. Tyrmand - recenzja

# data[].attributes.attachment_link.description
"Życie w komunizmie jest piekłem, ale nie dla wszystkich. Jest piekłem dla ludzi dobrej woli. Dla uczciwych. Dla rozsądnych. Dla chcących pracować z pożytkiem dla siebie i dla innych. Dla przedsiębiorczych. Dla tych, którzy chcą coś zrobić lepiej, wydajniej, ładniej. Dla tych, którzy chcą rozwijać, wzbogacać, pomnażać. Dla wrażliwych.

# data[].attributes.headline
Gorzki smak czekolady Lucullus i inne opowiadania

# data[].attributes.subject
Gorzki smak czekolady Lucullus i inne opowiadania

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nie zapominajmy o Tyrmandzie

Leopold Tyrmand zasłynął z wielu rzeczy. Z niebywałej wiedzy na temat jazzu, z zamiłowania do pięknych kobiet, z brylowania wśród artystycznej bohemy lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku i przede wszystkim ze swoich wielkich powieści. O opowiadaniach mówiło się mniej. Niekoniecznie słusznie.

W tomie czternastu tekstów, który ukazał się nakładem wydawnictwa MG, znajdziemy te napisane między drugą połową lat czterdziestych a początkiem lat sześćdziesiątych. Układając je chronologicznie można więc prześledzić jak na przestrzeni lat zmieniały się nastroje Tyrmanda, inspiracje oraz jego sytuacja życiowa. Dla tych, którzy już trochę znają twórczość autora „Złego", nie będzie zaskoczeniem, że w zebranych opowiadaniach przeplatają się głównie tematy związane z przymusowymi robotami w Norwegii, PRL-em oraz sportem. Ten podział jest oczywiście umowny. Klucz, według którego teksty zostały ułożone, ma raczej podtekst czysto emocjonalny.

Powrót do opowiadań Tyrmanda ma za to podtekst sentymentalny. Do jego pisania zawsze wraca się z przyjemnością, szczególnie kiedy jest tak ładnie oprawione. To dobrze, że rynek literacki od czasu do czasu sobie o nim przypomina. Zwłaszcza, że dla wielu ukazanie się książki „Gorzki smak czekolady Lucullus i inne opowiadania" może być okazją do sprawdzenia jak słynny pisarz radził sobie w krótszych formach - „krótkich" w przypadku kilku opowiadań z tomu byłoby słowem nieodpowiednim. Właściwie jedynie tytułowy „Gorzki smak" wymieniany jest jednym tchem obok największych dokonań autora, pozostałe teksty nigdy nie były tak bardzo eksponowane. Warto więc przekonać się, że są tak samo dobre.

We wszystkich opowiadaniach, choć różniących się od siebie, czuć rękę tego samego człowieka, który napisał m.in. „Życie towarzyskie i uczuciowe" oraz „Siedem dalekich rejsów". Pojawiają się wyraziste osobowości („Opowieść o tragicznym tenisiście"), charakterystyczne miejsca („Amulet, czyli zła wiara"), narracja z nutą nostalgii („Hanka"), rozważania o naturze egzystencjalnej („Zwyciężać znaczy myśleć") oraz zaciekawienie drugim człowiekiem i stojącą za nim historią („Jonathan Miller").

Gdyby więc komuś zrobiło się nagle mało twórczości Tyrmanda w jego życiu, to zbiór opowiadań pt. „Gorzki smak czekolady Lucullus i inne opowiadania" jest i czeka. W dodatku warto po niego sięgnąć.

Michał Baniowski

# data[].attributes.attachment_link.title
Recenzja książki - Gorzki smak czekolady, Lucullus i inne oppowiadania, Leopold Tyrmand, Wydawnictwo Mg 2015

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie zapominajmy o Tyrmandzie Leopold Tyrmand zasłynął z wielu rzeczy. Z niebywałej wiedzy na temat jazzu, z zamiłowania do pięknych kobiet, z brylowania wśród artystycznej bohemy lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku i przede wszystkim ze swoich wielkich powieści. O opowiadaniach mówiło się mniej. Niekoniecznie słusznie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tyrmand warszawski. Teksty niewydane - Leopold Tyrmand (audiobook)

# data[].attributes.attachment_link.description
„Tyrmand warszawski" to zbiór felietonów Leopolda Tyrmanda o Warszawie. Teksty te nigdy dotąd nie były wydane w formie książkowej. (...)

# data[].attributes.attachment_link.title
Leopold Tyrmand - publicystyczna biografia

# data[].attributes.attachment_link.description
Tyrmand walczył o prawo do pisania własnych prawd. Rzucał się z nadzieją w nową rzeczywistość - powojennej Polski, pism emigracji, wreszcie prasy amerykańskiej. Formułował dla swojej publicystyki wyraźny cel - zazwyczaj idący w poprzek dominujących trendów. Następnie jego twórczość - jako niewygodna i drażniąca - była marginalizowana. Stąd rozczarowania.

# data[].attributes.body
Film psychologiczny z 1963 roku, w reżyserii Jana Rybkowskiego. Pierwowzorem scenariusza do filmu była powieść Siedem dalekich rejsów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Film fabularny

Czarno-biały, 2474 m, 81 min

Lokacje: Warszawa (Krakowskie Przedmieście, hotel "Europejski", ul. Trębacka), Darłowo, Jabłonna.

Rozegrany w dwóch splatających się planach czasowych nastrojowy dramat psychologiczny. Przygodne spotkanie znanego pisarza z dawną miłością implikuje refleksje o względności ludzkich poczynań. Ewa była studentką wydziału historii sztuki, on - dziennikarzem. Ją interesował zaginiony tryptyk króla Eryka Pomorskiego jako unikalne dzieło sztuki, on chciał go wywieźć za granicę i sprzedać. Zrezygnował jednak z tego, bo miłość do dziewczyny była silniejsza. Mimo to Ewa wyjechała. Kiedy spotykają się po latach, ożywają w nim wspólnie przeżyte dni, ale dla niej jest to tylko bezpowrotna przeszłość.

Pierwowzory

Patrz także:

# data[].attributes.attachment_link.description
Film fabularny Czarno-biały, 2474 m, 81 min Lokacje: Warszawa (Krakowskie Przedmieście, hotel "Europejski", ul. Trębacka), Darłowo, Jabłonna. Rozegrany w dwóch splatających się planach czasowych nastrojowy dramat psychologiczny. Przygodne spotkanie znanego pisarza z dawną miłością implikuje refleksje o względności ludzkich poczynań. Ewa była studentką wydziału historii sztuki, on - dziennikarzem.

# data[].attributes.body
Po II Wojnie Św.  pracowała jako dziennikarz w Agencji Prasowo-Informacyjnej, następnie w redakcji „Przekroju” , skąd  Tyrmanda usunięto  po napisaniu sprawozdania z turnieju bokserskiego,  w którym skrytykował radzieckich sędziów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Relacja dorosłych z dziećmi jest poniekąd teatralna, bo dorosły oczekuje od dziecka, żeby przedstawiało szczęście, które ten projektuje na okres dzieciństwa. To związek pełen sztuczności, jak relacje między samymi dorosłymi, pełen form i konwenansów. To wszystko wydawało mi się fascynujące. Plus jeszcze jeden element, którym była anarchistyczna utopia - z Andresem Barbą, autorem „Świetlistej republiki", rozmawiała Aleksandra Lipczak

# data[].attributes.attachment_link.title
Zima na horyzoncie! - Kwartalnik Przekrój

# data[].attributes.attachment_link.description
Relacja dorosłych z dziećmi jest poniekąd teatralna, bo dorosły oczekuje od dziecka, żeby przedstawiało szczęście, które ten projektuje na okres dzieciństwa. To związek pełen sztuczności, jak relacje między samymi dorosłymi, pełen form i konwenansów. To wszystko wydawało mi się fascynujące.

# data[].attributes.body
Od 1946 publikował m.in. w Expressie Wieczornym.

# data[].attributes.attachment_link.description
Express Wieczorny - reaktywowany tytuł, ukazujący się jako bezpłatna gazeta powiatu warszawskiego zachodniego i Warszawy

# data[].attributes.body
W latach 50-tych  dzięki pomocy długoletniego przyjaciela – Stefana Kisielewskiego znalazł pracę w „Tygodniku Powszechnym” .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Kogo męczy jałowa wojna polsko-polska, kto chce się dać zaskoczyć, zamiast czytać dzień w dzień i tydzień w tydzień ten sam tekst utwierdzający go w jego jedynie słusznych poglądach na wiarę, politykę, ekonomię i Pana Boga - niech sięga po „Tygodnik". Na zbudowaniu takiego miejsca wytchnienia i zaskoczenia czytelniczek i czytelników najbardziej nam zależy" - Piotr Mucharski, redaktor naczelny

Pełen obraz tygodnia: o kuluarach wielkiej polityki pisze Andrzej Stankiewicz, o ekonomii i pracy Rafał Woś, Polskę i Polaków w reportażu i rozmowach opisują Anna Goc, Katarzyna Kubisiowska, Mariusz Sepioło i Przemysław Wilczyński, stan stosunków polsko-żydowskich monitorują Michał Okoński, a z Izraela - Karolina Przewrocka-Aderet. Nieoficjalny dział przyrodniczy to teksty Łukasza Kwiatka o małpach, Stanisława Łubieńskiego o ptakach, Adama Robińskiego o pszczołach, fokach i łosiach, i Michała Książka o drzewach, lasach i puszczach. Satyrycznych rysunków komentujących aktualności dostarcza Bartosz Minkiewicz, autor komiksów „Wilq".

Nieoczywiste analizy na przecięciu polityki, religii i popkultury tworzy Marcin Napiórkowski. Najnowsze seriale odkrywają Jakub Majmurek i Piotr Tarczyński, o książkach piszą Monika Ochędowska, Magdalena Nowicka-Franczak, Ryszard Koziołek czy Marek Bieńczyk. Wśród felietonistów są Andrzej Stasiuk, Anna Dziewit-Meller, Jan Klata, felietony społeczno-kulinarne pisze Paweł Bravo. Co tydzień najważniejsze filmy recenzuje nagradzana krytyczka Anita Piotrowska. Piszemy też o muzyce współczesnej i poważnej, o teatrze i operze, o najgorętszych wydarzeniach i sporach.

Wielokrotnie nagradzany dział zagraniczny to korespondenci z całego świata: jesteśmy m.in. w Afryce, Iraku i Turcji, nasz dziennikarz jako pierwszy z polskich mediów był na Lampedusie, od początku towarzyszymy wydarzeniom na Ukrainie, jesteśmy też m.in. w Nowym Jorku i Waszyngtonie, w Izraelu i Niemczech, z Bangladeszu piszemy o czystkach etnicznych, a z Wenezueli o gospodarczym krachu. Członkiem działu Świat jest pisarz i reporter Wojciech Jagielski.

„Tygodnik Powszechny" to katolicyzm otwarty. To najważniejsze informacje i analizy o Kościele papieża Franciszka. Duchowość, medytacja, stosunki państwo-Kościół - nie unikamy żadnego tematu. Piszemy o reakcjach Kościoła wobec skandali związanych z molestowaniem seksualnym i o świecie wobec Kościoła - wśród autorów Piotr Sikora, ks. Adam Boniecki, ks. Michał Heller, Zuzanna Radzik, o. Ludwik Wiśniewski.

„Tygodnik Powszechny": weź, czytaj!

Tygodnik Powszechny - the fastest growing opinion weekly in Poland

"If you are tired of the idle conflict among Poles, if you want to be surprised and challenged instead of reading the same single text every day of the week and every week of the month that just confirms and reinforces your only just convictions on faith, politics, the economy and God, read Tygodnik. What we aim for is building a place where our readers can take a break and be surprised." - Piotr Mucharski, editor-in-chief

The full picture of the week: Andrzej Stankiewicz writes about what is going on behind the scenes in politics, and Rafał Woś covers economics and labour. Anna Goc, Katarzyna Kubisiowska and Mariusz Sepioło cover Poles and Poland in their interviews and reports, while Michał Okoński and Karolina Przewrocka-Aderet monitor the state of Polish-Jewish relations - the latter from Israel. We also have an unofficial nature section with texts by Łukasz Kwiatek on monkeys, Stanisław Łubieński on birds, Adam Robiński on bees, seals and elks, as well as Michał Książek on trees, woodlands and primeval forests. Bartosz Minkiewicz, the author of the Wilq comic strip, provides satirical drawings commenting on the latest news.

Marcin Napiórkowski writes thought-provoking analyses at the intersection of politics, religion and pop culture, while Jakub Majmurek and Piotr Tarczyński discover the latest TV series, all while Monika Ochędowska, Magdalena Nowicka-Franczak, Ryszard Koziołek and Marek Bieńczyk cover books. The ranks of our columnists include Andrzej Stasiuk, Anna Dziewit-Meller, Jan Klata and Paweł Bravo, who shares his social and culinary columns with readers. Every week, the latest and most important films are reviewed by award-winning critic Anita Piotrowska. We also cover classical and contemporary music, theatre and opera, as well as the hottest events and altercations.

Our award-winning international department features correspondents from all over the world - we are present in Africa, Iraq and Turkey. Our journalist was the first representative of the Polish media in Lampedusa. We have been reporting on events in Ukraine from the very beginning. We are also in New York and Washington, Israel and Germany. We write about ethnic cleansing in Bangladesh and about the Venezuelan economy crash, and much more. Wojciech Jagielski, a writer and reporter, is a member of the World department.

Tygodnik Powszechny is all about open Catholicism, covering the latest news and analyses about the Church led by Pope Francis. Spirituality, meditation, relationships of the church and state - we do not shy away from any topic. We write about the Church's reactions to scandals related to sexual harassment and about the attitudes of the world towards the Church. The line-up of our authors features Szymon Hołownia, Father Adam Boniecki, Father Michał Heller, Zuzanna Radzik and Father Ludwik Wiśniewski.

Tygodnik Powszechny - Take Up and Read!

„Wer genug hat von dem fruchtlosen polnisch-polnischen Krieg, wer sich überraschen lassen will anstatt Tag für Tag und Woche für Woche denselben Text zu lesen, der ihn in seinen alleinseligmachenden Ansichten über Glauben, Politik, Wirtschaft und den Herrgott bestätigt, der greife zum "Tygodnik". Auf die Schaffung eines solchen Ortes der Erholung und Überraschung der Leserinnen und Leser kommt es uns in besonderer Weise an", sagt Chefredakteur Piotr Mucharski.

Das Magazin liefert ein vollständiges Bild der Woche. Über die Hintergründe der großen Politik schreibt Andrzej Stankiewicz, über Wirtschaft und Arbeit Rafał Woś, Polen und die Polen beschreiben in Reportagen und Interviews Anna Goc, Katarzyna Kubisiowska, Mariusz Sepioło, den Stand der polnisch-jüdischen Beziehungen beobachten in Polen Michał Okoński und in Israel Karolina Przewrocka-Aderet. Einen inoffiziellen naturwissenschaftlichen Teil bilden die Texte von Łukasz Kwiatek über Affen, von Stanisław Łubieński über Vögel, von Adam Robiński über Bienen, Seehunde und Elche, von Michał Książek über Bäume, Wälder und Wildnisse. Satirische Karikaturen liefert Bartosz Minkiewicz, der Autor der Comicserie „Wilq".

Unoffensichtliche Analysen an der Schnittstelle von Politik, Religion und Popkultur schreibt Marcin Napiórkowski. Die neuesten Filmserien entdecken Jakub Majmurek und Piotr Tarczyński. Über Bücher schreiben Monika Ochędowska, Magdalena Nowicka-Franczak, Ryszard Koziołek und Marek Bieńczyk. Unter den Feuilletonisten sind Andrzej Stasiuk, Anna Dziewit-Meller, Jan Klata, und sozio-kulinarische Kolumnen verfasst Paweł Bravo. Die wichtigsten Filme rezensiert die preisgekrönte Kritikerin Anita Piotrowska. Wir schreiben auch über E- und U-Musik, Theater und Oper, die heißesten Ereignisse und Auseinandersetzungen.

Die mehrfach ausgezeichnete Auslandsabteilung bilden Korrespondenten aus aller Welt: Wir sind unter anderem in Afrika, dem Irak und der Türkei präsent. Unser Journalist war als erster polnischer Medienvertreter auf Lampedusa. Von Anfang an begleiten wir die Vorgänge in der Ukraine. Wir sitzen auch in New York und Washington, in Israel und Deutschland. Aus Bangladesch berichten wir von ethnischen Säuberungen und aus Venezuela über den Zusammenbruch der dortigen Wirtschaft. Mitglied der Abteilung Welt ist der bekannte Schriftsteller und Reporter Wojciech Jagielski.

Der „Tygodnik Powszechny" steht für offenen Katholizismus. Die wichtigsten Informationen und Analysen der Kirche von Papst Franziskus, Geistigkeit, Meditation, die Beziehungen zwischen Kirche und Staat - wir umgehen kein Thema. Wir schreiben über die Reaktionen der Kirche auf Missbrauchsvorwürfe und das Bild der Kirche in den Augen der Welt. Unter unseren Autoren sind Szymon Hołownia, Adam Boniecki, Michał Heller, Zuzanna Radzik, Pater Ludwik Wiśniewski.

„Tygodnik Powszechny": Nimm und lies!

" Tygodnik Powszechny " : l'hebdomadaire d'opinion polonais qui progresse le plus rapidement

" Celui qui est ennuyé désormais par la futile guerre polono-polonaise et qui recherche des surprises au lieu de lire jour après jour et semaine après semaine le même texte qui le conforterait dans des opinions consacrées au sujet de la foi, de la politique, de l'économie et du Seigneur Dieu, devrait absolument recourir à " Tygodnik ". C'est à la mise en place d'un lieu de détente et de surprise pour nos lectrices et lecteurs que nous tenons en premier lieu " - Piotr Mucharski, rédacteur en chef.

Compte-rendu complet de la semaine : Andrzej Stankiewicz suit les aléas de la grande politique et Rafał Woś parle de l'économie et du travail, Anna Goc, Katarzyna Kubisiowska, Mariusz Sepioło décrivent la Pologne et les Polonais dans leurs entretiens et reportage, le suivi des relations polono-juives est assuré par Michał Okoński, mais aussi par Karolina Przewrocka-Aderet depuis Israël. Les pages non officielles sur la nature offrent les textes de Łukasz Kwiatek sur les singes, de Stanisław Łubieński sur les oiseaux, d'Adam Robiński sur les abeilles, les phoques et les élans, puis de Michał Książek au sujet d'arbres, bois et forêts. Bartosz Minkiewicz, l'auteur des BD " Wilq ", nous fournit les commentaires les plus actuels au moyen de ses dessins satiriques.

Des analyses hors du commun à l'intersection de la politique, de la religion et de la pop culture sont menées par Marcin Napiórkowski. Jakub Majmurek et Piotr Tarczyński nous informe des séries télévisées les plus récentes ; Monika Ochędowska, Magdalena Nowicka-Franczak, Ryszard Koziołek ou Marek Bieńczyk parlent de livres. Parmi les auteurs des chroniques, ce sont les noms tels qu'Andrzej Stasiuk, Anna Dziewit-Meller, Jan Klata ; Paweł Bravo propose les chroniques socio-culturelles. Anita Piotrowska, lauréate de plusieurs trophées, parle des films les plus intéressants dans ses critiques hebdomadaires. Nous vous entretenons sur la musique contemporaine et classique, le théâtre et l'opéra, les événements marquants et les disputes les plus violentes.

Nos correspondants du monde entier contribuent à la section étrangère : nous sommes entre autres en Afrique, Irak et Turquie, c'est notre journaliste qui a été le premier à représenter les médias polonais en Lampedusa ; nous suivons dès le début les événements en Ukraine, nous sommes présents notamment à New York et Washington, en Israël et en Allemagne, au Bangladesh pour parler des purges ethniques ainsi qu'au Venezuela pour le naufrage économique. L'écrivain et reporter Wojciech Jagielski fait partie de notre équipe à la section Monde.

" Tygodnik Powszechny " représente un catholicisme ouvert. Ce sont les informations et les analyses les plus importantes au sujet de l'Église du pape François. La vie spirituelle, la méditation, les relations État-Église : aucun sujet n'est à écarter. Nous parlons des réactions de l'Église confrontée aux scandales d'agressions sexuelles et des réactions du monde face à l'Église ; il faut nommer parmi les auteurs Szymon Hołownia, l'abbé Adam Boniecki, l'abbé Michał Heller, Zuzanna Radzik, le père Ludwik Wiśniewski.

" Tygodnik Powszechny " : Prends et lis!

# data[].attributes.attachment_link.description
„Kogo męczy jałowa wojna polsko-polska, kto chce się dać zaskoczyć, zamiast czytać dzień w dzień i tydzień w tydzień ten sam tekst utwierdzający go w jego jedynie słusznych poglądach na wiarę, politykę, ekonomię i Pana Boga - niech sięga po „Tygodnik".

# data[].attributes.body
Specjalizował się w recenzjach: teatralnych, muzycznych i sportowych m.in. na łamach Rzeczpospolitej

# data[].attributes.body
W latach 1967–1971 współpracował z renomowanym tygodnikiem „The New Yorker”

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Skip to main content

Star Crossed
The idea of the celebrity couple was born in 1963, with Richard Burton and Elizabeth Taylor, whose excessive fervency paved the way for Posh Spice and David Beckham, Beyoncé and Jay-Z, Taylor Swift and Travis Kelce. Andrew O'Hagan considers our extra-human obsession with famous romantic pairings, which parry the joys of domestic life with the task of world domination.

The night before everything came to an end, Ms. Prosper finally agreed to sing for us.

She was a serious woman, a small woman with a heavy manner, though some later recalled a twinkle in her eye, and others a dry sense of humor.

I remember only that her presence was full of undescribed life and uncheapened by conclusions. Continue reading "

# data[].attributes.attachment_link.description
Reporting, Profiles, breaking news, cultural coverage, podcasts, videos, and cartoons from The New Yorker.

# data[].attributes.body
W latach 60-tych na emigracji publikował w  w paryskiej „Kulturze", skąd odszedł w latach 70-tych po konflikcie z Jerzym Giedroyciem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Andrzej Bobkowski był wyjątkowo inteligentny. Obdarzony dużą wyobraźnią, miał tysiące pomysłów dziennie, często zupełnie niewykonalnych, czym zresztą specjalnie się nie przejmował.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli mam jakiś talent, to jest to talent reżysera: umiejętne dobieranie tematów i ludzi... Zawsze byłem bardzo lojalny wobec wszystkich moich współpracowników, choć narażało mnie to na konflikty z niektórymi wtedy, gdy byli oni skłóceni między sobą i musiałem wziąć czyjąś stronę.

# data[].attributes.body
Wersja oryginalna 1999 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Legenda "Dziennika 1954" jest niemal równie barwna jak legenda jego autora, Leopolda Tyrmanda. Kontrowersje wzbudzała nie tylko treść "Dziennika", lecz sam fakt jego powstania.

W przedmowie do londyńskiego wydania, w której Tyrmand opisywał historię wywiezionych z Polski brulionów, znalazło się zdanie: "...niniejsza książka zawiera całość dziennika, nienaruszoną przez względy edytorskie, rozterki moralne, polityczne konieczności, towarzyskie koneksje". Na okładce tomu reprodukowano fragment rękopisu, który okazał się niezgodny z tekstem zamieszczonym wewnątrz książki. Podniosły się liczne głosy, zarzucające Tyrmandowi, że "Dziennik" napisał na Zachodzie, zapewne na podstawie wywiezionych z kraju notatek.

Świadectwa Stefana Kisielewskiego i Jana Józefa Szczepańskiego, którym Tyrmand czytał fragmenty "Dziennika" w 1954 roku, nie zmieniły opinii o apokryficznym charakterze książki.

Jaka jest więc prawda? "Dziennik 1954" rzeczywiście powstał w Polsce, ale został przez autora poddany gruntownej redakcji. Fragmenty maszynopisu, zachowane w archiwum Tyrmanda, noszą ślady trzykrotnej obróbki autorskiej.

W książce tej jest wszystko, czego można chcieć się dowiedzieć o życiu w socjalizmie. Oczywiście życiu inteligenta. A szczególnie inteligenta Warszawiaka. Na kartach "Dziennika 1954" spotyka się Herberta, Jasienicę, Kisiela, Turowicza i wielu innych. Poznaje się też prozę i poezję bytowania młodego pisarza, świetnego obserwatora, znakomitego stylisty, którego wkrótce pozbyto się z Polski na stałe.

Nie przypadkiem w tytule tej książki znalazła się data jej powstania. Stało się tak przede wszystkim dlatego, że "Dziennik 1954" jest kroniką określonego czasu, i to czasu jak na dziennik wyjątkowo krótkiego: nie jednego roku nawet, lecz zaledwie jednego kwartału, okresu od 1 stycznia do 2 kwietnia 1954. Stało się tak też dlatego, że w postaci książki dziennik Tyrmanda ukazał się po raz pierwszy po ćwierćwieczu od napisania, w roku 1980 i autor pragnął zaznaczyć ten dystans. Stało się tak wreszcie chyba dlatego, że rok 1954 był w biografii i twórczości Tyrmanda rokiem przełomowym.

Kim był Leopold Tyrmand przed rokiem 1954? Mimo młodego wieku wiele miał już za sobą. Urodzony 16 maja 1920 w Warszawie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, po maturze wyjechał do Paryża, by w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych studiować architekturę (1938-39). Z początkiem wojny znalazł się w Wilnie. Aresztowany w kwietniu 1941, został skazany na dwadzieścia pięć lat więzienia za "konspirację antylitewską". Z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej mógł więzienie zamienić na roboty przymusowe. Imał się różnych prac: był robotnikiem i kelnerem, kreślarzem i palaczem, wreszcie marynarzem. W tej ostatniej roli spróbował ucieczki; schwytany w Norwegii, trafił do obozu koncentracyjnego. Pobyt w Norwegii przyniósł Tyrmandowi znajomość języka norweskiego i materiał do pierwszej książki - "Hotel Ansgar". Po powrocie do kraju w 1946 roku Tyrmand pracował najpierw jako dziennikarz w "Expresie Wieczornym" i "Słowie Powszechnym". W latach 1947-49 był członkiem redakcji "Przekroju", w roku następnym rozpoczął stałą współpracę z "Tygodnikiem Powszechnym". Praca ta skończyła się z chwilą odebrania pisma prawowitym redaktorom i przejęcia go przez Jana Dobraczyńskiego (1953).

Kim zatem był Tyrmand w roku 1954? To zależało od punktu widzenia. Dla niektórych był nikim, człowiekiem przegranym, któremu powinęła się noga. Wariatem, co nie chce zrozumieć dziejowej konieczności i nie bierze udziału w realizacji postulatów socrealizmu. Dla niektórych był barwną postacią Warszawki, cynicznym bikiniarzem w kolorowych skarpetkach, arbitrem elegancji, propagatorem zachodnich nowinek. Dla niektórych wreszcie był Tyrmand wzorem postawy niezłomnej, człowiekiem, który niedostatek i brak możliwości publikowania przedłożył nad ewentualną karierę i zaszczyty - z lojalności dla swoich przekonań. Co ciekawsze, autor w trakcie dziennika sam - zależnie od nastroju chwili - patrzy na siebie z tych trzech perspektyw.

Obecna edycja "Dziennika" obejmuje całość notatek Leopolda Tyrmanda, prowadzonych przez autora między 1 stycznia a 2 kwietnia 1954 roku. Prezentowany oryginał różni się w sposób znaczący od pierwotnie opublikowanych wersji: fragmentów drukowanych w londyńskich "Wiadomościach" w latach 1973-1978, pierwszej edycji książkowej (Polonia Book Fund, Londyn 1980) i kilku następnych wydań krajowych i zagranicznych. Obecne wydanie zawiera kompletny rękopis "Dziennika", przechowywany wraz z resztą spuścizny po pisarzu w archiwach Hoover Institution. Podobnie jak całe archiwum pisarza, oryginał "Dziennika" jest dostępny do publicznego wglądu.

"Dziennik" ukazuje się w bogatej szacie graficznej wykorzystującej zarówno zdjęcia z archiwum rodzinnego autora, jak i zdjęcia współczesnej mu Warszawy.

Książka ukaże się również jako audiobook. Czyta Waldemar Barwiński. Czas trwania - 20 godzin.

Wydawnictwo MG zapowiedziało wydanie pełnej edycji dzieł Leopolda Tyrmanda. Całość objęły swym patronatem honorowym Biblioteka Narodowa, Muzeum Literatury oraz Narodowe Archiwum Cyfrowe.

Wydaniu "Dziennika 1954" towarzyszą dwa wznowienia: "Życia towarzyskiego i uczuciowego" oraz "Siedmiu dalekich rejsów". Następne książki będą wydawane sukcesywnie.

Leopold Tyrmand (1920-1985) - pisarz, publicysta, znawca jazzu. Był czołowym animatorem festiwali jazzowych w Polsce. Postać owiana legendą, ikona polskiego świata artystycznego lat pięćdziesiątych XX wieku. W roku 1954 zaczął pisać "powieść sensacyjną o chuliganach i bikiniarzach" czyli "Złego" wydanego w 1955. Pełna humoru i rozmachu powieść była ewenementem w powojennej literaturze zdominowanej przez socrealistyczne produkcje i natychmiast zyskała popularność. "Zły" okazał się nie tylko największym sukcesem literackim Tyrmanda, lecz również największym sukcesem wydawniczym powojennej prozy polskiej. W roku 1965 wyjechał z Polski, decyzję o powrocie uzależniając od tego, czy "Życie towarzyskie i uczuciowe" - powieść, w której rozprawiał się ze światem pisarzy, dziennikarzy, filmowców, i urzędników od kultury, a pod półfikcyjnymi postaciami bohaterów książki kryły się łatwe do rozszyfrowania autentyczne osoby - ukaże się drukiem. Nie doczekał się publikacji i został na Zachodzie. Osiadł w Stanach Zjednoczonych. Publikował w paryskiej "Kulturze", nawiązał współpracę z prestiżowym tygodnikiem "The New Yorker". Tyrmand - publicysta "New Yorkera" okazał się kimś zupełnie innym niż Tyrmand - autor "Złego" i "Dziennika 1954". Jego dewiza brzmiała: "Przybyłem do Ameryki, aby bronić jej przed nią samą". Był niezwykle ciekawą, pełną sprzeczności postacią, która wciąż niepokoi, budzi podziw, ale i wątpliwości.

Leopold Tyrmand, "Dziennik 1954 - wersja oryginalna"
Wydawnictwo MG, Warszawa 2011 - premiera 9 listopada 2011
135 x 265, 192 ss., twarda oprawa
ISBN 978-83-7779-011-3
www.wydawnictwomg.pl

Źródło: informacja nadesłana - Wydawnictwo MG, materiały własne

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
leopold tyrmand dziennik 1954- wersja oryginalna

# data[].attributes.attachment_link.title
Leopold Tyrmand, "Dziennik 1954 - wersja oryginalna"

# data[].attributes.attachment_link.description
Legenda "Dziennika 1954" jest niemal równie barwna jak legenda jego autora, Leopolda Tyrmanda. Kontrowersje wzbudzała nie tylko treść "Dziennika", lecz sam fakt jego powstania. W przedmowie do londyńskiego wydania, w której Tyrmand opisywał historię wywiezionych z Polski brulionów, znalazło się zdanie: "...niniejsza książka zawiera całość dziennika, nienaruszoną przez względy edytorskie, rozterki moralne, polityczne konieczności, towarzyskie koneksje".

# data[].attributes.body
Zbiór tekstów, zawiera m.in. komedię  pt. "Polacy czyli Pakamera" .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Książka "Pokój ludziom dobrej woli" ukazała się kilka, może kilkanaście dni temu i jej pojawienie się przyjęłam z ogromną radością. Przede wszystkim dlatego, że cieszy mnie fakt, iż dzieła tego autora są nadal wznawiane (i czytane!) i cieszy mnie, że teksty z tej książki to "świeżynka", nie były wcześniej publikowane w formie książkowej, lecz rozproszone w prasie (np. w numerach "Przekroju" czy "Tygodnika Powszechnego" sprzed pięćdziesięciu lat).

Ja, zgodnie z sugestią na okładce, czytałam "Pokój ludziom dobrej woli" jako zbeletryzowane fragmenty biografii autora (a biografię miał ciekawą, oj ciekawą, o czym można się przekonać zaglądając na stronę Tyrmanda).

Pierwsze, niedługie zresztą teksty, odnoszą się do jego przeżyć wojennych, przedstawiają rzeczywistość obozową, życie na morzu, czy pracę w charakterze kelnera. I już w nich autor udowadnia, jak dobrym jest pisarzem: teksty utrzymane są w lekkim, żartobliwym stylu, lecz jednocześnie zawierają w sobie zaskakującą, nieraz gorzką puentę. W tekstach z późniejszą datą Tyrmand zaczyna pisać o absurdach polskiej, powojennej rzeczywistości. I, co ciekawe, wiele z tych obserwacji jest nadal aktualnych, chociaż przecież upłynęło sporo czasu. Zbiór zakończony jest komedią pt. "Polacy czyli Pakamera", o zaskakującym temacie: na nowym osiedlu jeszcze przed sezonem grzewczym siada centralne ogrzewanie...i zaczyna się polka. Każdy kombinuje jak może, każdy rozumuje, jak umie - jest i strasznie, i śmiesznie, i, powtórzę, aktualnie.

Jaki obraz Tyrmanda wyłania się z tych tekstów? Przede wszystkim dostrzegam w nim człowieka o wyostrzonym zmyśle obserwacji, "chorego na Polskę" ironistę i prześmiewcę, który doskonale włada piórem. Na ile moje obserwacje okażą się trafne mam zamiar sprawdzić w "Dzienniku 1954", o którym już naczytałam się wiele dobrego.

A Wam, drodzy Czytelnicy przypominam, że mam jeszcze dwa egzemplarze "Pokoju" do rozdania. Bądźcie więc czujni! :)

PS To chyba nie jest przypadek, że w trakcie lektury słuchałam tej piosenki:

L. Tyrmand, Pokój ludziom dobrej woli, wydawnictwo MG, Warszawa 2010, s. 203.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tego jeszcze nie czytaliście (Pokój ludziom dobrej woli - Leopold Tyrmand)

# data[].attributes.attachment_link.description
Książka "Pokój ludziom dobrej woli" ukazała się kilka, może kilkanaście dni temu i jej pojawienie się przyjęłam z ogromną radością. Przede wszystkim dlatego, że cieszy mnie fakt, iż dzieła tego autora są nadal wznawiane (i czytane!) i cieszy mnie, że teksty z tej książki to "świeżynka", nie były wcześniej publikowane w formie książkowej, lecz rozproszone w prasie (np.

# data[].attributes.headline
Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand. Listy 1965-1982

# data[].attributes.subject
Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand. Listy 1965-1982

# data[].attributes.body
Recenzja książki "

W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965-1982". Autorem opracowania, wstępu i przypisów jest Dariusz Pachocki , posłowie w formie mini esejów biograficznych napisał Tadeusz Nyczek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand. W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965-1982"
Nienawiść do komunizmu, krytyka społeczeństw Zachodu, wyśmiewanie się z poprawności politycznej, kąśliwe uwagi na temat kobiet i wyrzekanie na los emigranta - to motywy przewijające się przez właśnie opublikowaną korespondencję Sławomira Mrożka i Leopolda Tyrmanda.
Dariusz Pachocki, który listy opracował, podkreśla we wstępie, że edycja korespondencji Mrożka i Tyrmanda dla wielu może być zaskoczeniem. Z opracowań dotyczących obu twórców nie wynika, że łączyła ich jakaś szczególna więź, dopiero korespondencja daje wgląd w ich wzajemny stosunek. Poznali się na początku lat 60. przez Barbarę Hoff, wówczas żonę Tyrmanda. Katalizatorem tej przyjaźni stała się emigracja obu pisarzy, a głównym tematem ich korespondencji - omawianie ciężkiej doli emigranta. Pachocki stawia tezę, że im ciężej bywało Tyrmandowi i Mrożkowi, tym ciekawsze listy powstawały. Gdy obaj pisarze osiągnęli pewną stabilizację, listy zaczęły się stawać coraz bardziej zdawkowe.

"Zrodziła się między nami dziwna wspólnota, nikt by takiej w Polsce nie przewidział, a mimo to jest. Tak to czytam i myślę sobie, że rozmawiamy we czwórkę: Ty, ja i każdy ze sobą, przez długie lata (...) To osobliwe Sławek, ale ja w Polsce nie dostrzegałem specjalnych analogii miedzy Tobą a mną. A tu teraz nagle widzę, że się w identycznie tym samym kwasie kisisz, to samo Cię żre, przez to samo nie śpisz" - zauważa Tyrmand.

Pierwszy z Polski wyjechał Mrożek w lecie 1963 roku. Chwilowo osiadł we Włoszech. Tyrmand opuścił Polskę dwa lata później, po kilu miesiącach podróżowania po Europie i Izraelu wyjechał do USA. Żaden z nich nie planował wyjazdu na zawsze. Obaj mieli problemy finansowe, obaj przeżywali problemy związane z organizowaniem sobie życia od nowa. Obaj też mieli poczucie, że są już w wieku, gdy trudno rozpocząć nowe życie. "Senatorze Kochany" - pisze Tyrmand - "Przeżywam tragedię i to prawdziwą, niekłamaną literacko, biologiczną: łysieję. Po raz pierwszy spotykam się z fizycznym ubywaniem mego organizmu, przeto - sam rozumiesz - strach mnie ogrania przed niewiadomym".

"Będziemy więc łysieć razem, ja to już umiem" - pociesza Mrożek.

Ważnym tematem korespondencji pisarzy jest ich tożsamość. "Na znalezieniu rozsądnego stosunku mojego do polskości upływa mi - między innymi życie" - pisze Mrożek porównując swój związek z polskością do związku z własną fizycznością. "Nie jestem z niej w pełni zadowolony, ale nie ja ją wybierałem. Spędziłem pierwsze trzydzieści trzy lata w Polsce, jako jej uczestnik, to jest materiał, z którego muszę snuć, takie dano mi karty". Jego zdaniem większości Polaków "polskość służy do ciamkania. Czasem do szantażu, czasem jako śpiwór". On sam widzi swoją polskość jako materiał, z którego próbuje skonstruować narzędzie do poznawania świata.

W połowie 1968 r. Tyrmand pisał: "Myślę, że mam za sobą pewne doświadczenia, przez które Ty jeszcze będziesz przechodzić. W pierwszym rzędzie jest to abominacyjny +disgust+ własnym narodem: zaczynam się zastanawiać, czy nie straciłem czterdziestu paru lat na bycie Polakiem?". Tyrmand przyznaje, że z perspektywy lat jego decyzja o powrocie po wojnie do Polski mogła nie być tą właściwą. "Wróciłem powodowany najtańszymi sentymentami, co nie jest ani rozsądne, ani chwalebne. Chciałem zostać pisarzem i wierzyłem, że nie ma innej ojczyzny jak język". Sądzi, że gdyby nie był Polakiem, byłoby mu "lepiej, prościej, poręczniej", a istota polskości polega na swego rodzaju niemożności, impotencji, czego chwilami ma serdecznie dość.

W sierpniu 1968 r., po wkroczeniu do Czechosłowacji wojsk Układu Warszawskiego, Tyrmand na łamach "New York Timesa" symbolicznie zrzekł się obywatelstwa polskiego. Mrożek protestuje przeciwko inwazji w "Le Monde" i "Kulturze" paryskiej, po czym występuje o azyl we Francji. Dla obu jest to symboliczne zamknięcie pewnego etapu życia - obaj wybierają emigrację jako sposób na życie.

Tyrmand, początkowo związany z "NYT", z biegiem lat coraz bardziej czuje się rozczarowany amerykańska lewicą, dryfuje w stronę konserwatyzmu. W Mrożku znajduje wdzięcznego partnera do wyśmiewania lewicowej poprawności politycznej. "Te chuje nie dopuszczą Cię do głosu, jeśli przypomnisz, że to wprawdzie biali uciskali Murzynów, ale ci sami biali doszli do wniosku, że to nieładnie. Że gdzie indziej zawsze postępowano wedle woli, tylko w tej ohydnej, nieszczęsnej Europie wynaleziono sumienie, sprawiedliwość społeczną itp. To właśnie je gubi, bo gdyby biała cywilizacja nie bawiła się w myślenie i skrupuły, gdyby dawała całemu światu w dupę konsekwentnie i bez troski, inni nadstawialiby dupy i szanowaliby za konsekwentne bicie. A tak nie szanują" - pisze Mrożek.

W listach widać jak pomiędzy pisarzami kształtuje się wspólnota przyjaźni samotnych wojowników, którzy kontakty z kobietami traktują jako stratę czasu, przeznaczonego na uprawianie sztuki i walkę o pryncypia. Mrożek zauważa: "Kiedy myślę o Tobie ukazuje mi się postać samotnego fightera-trapera (...). Odnoszę wrażenie, że walczysz z kobietami. Nie możesz się z nimi pogodzić i nie o to chodzi - powinieneś czy nie - ale o to, że tu już na pewno nie ma wygranej" - pisze autor "Tanga". Próbując zdefiniować rodzaj problemu, jaki obaj mają w kontaktach z żywiołem kobiecym nazywa je "mistrzyniami w nieokreślonym".

Tyrmand rozwija temat: "Zacznijmy od kobiet. Masz rację, ja jestem ich przeciwnikiem, może nawet wrogiem. (...) Niemniej na kobiety, jak słusznie piszesz, trzeba się zgodzić, jest to jedyny sposób na osiągnięcie tzw. wygodnej obojętności, czyli tzw. spokoju. Ja, jak to słusznie widzisz w daleko szerszym sensie, jestem czcicielem porządku. Wobec tego, bez niepotrzebnych egzegez, nigdy nie mogłem się zgodzić na kobietę jako na podmiot. (...) Rzecz ciekawa, że przez całe moje życie kobiety uważały mnie za przyjaciela. To znaczy ich przyjaciela, znającego je, rozumiejącego ich sprawy, w związku z tym oddanego i skłonnego do dalekich przebaczeń" - pisze Tyrmand w 1969 r., dodając: "Jest gdzieś we mnie ciepłe zrozumienie wroga, jakaś dla niego czułość, i to jest, jak sam dobrze o tym wiesz, życie".

Ton dystansu wobec świata kobiet zaczyna w jego listach ustępować, gdy poznał swoją trzecią żonę, Mary Ellen. Od tego czasu listy Tyrmanda do Mrożka zawierają coraz więcej informacji o szczęśliwym pożyciu małżeńskim, a w końcu przechodzą w zwyczajowe życzenia przesyłane przyjacielowi z czasów kawalerskich przez statecznego i zadowolonego z życia ojca rodziny. W latach 70. listy stają się coraz rzadsze. W ostatnim liście Tyrmanda z 1982 r. zamiast pożegnania i podpisu widnieje okrzyk "Śmierć Sowietom!". Tu korespondencja się urywa. Trzy lata później, w marcu 1985 r., podczas urlopu na Florydzie, Tyrmand umiera na zawał serca.

Książka "Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand. W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965-1982" ukazała się nakładem Wydawnictwa Literackiego. (PAP)

autor: Agata Szwedowicz

edytor: Paweł Tomczyk

aszw/ pat/

# data[].attributes.attachment_link.title
"Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand. W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965-1982"

# data[].attributes.attachment_link.description
"Sławomir Mrożek, Leopold Tyrmand. W emigracyjnym labiryncie. Listy 1965-1982" Nienawiść do komunizmu, krytyka społeczeństw Zachodu, wyśmiewanie się z poprawności politycznej, kąśliwe uwagi na temat kobiet i wyrzekanie na los emigranta - to motywy przewijające się przez właśnie opublikowaną korespondencję Sławomira Mrożka i Leopolda Tyrmanda.

# data[].attributes.headline
Agata Tuszyńska  o związku Tyrmanda z Mary Ellen Fox.

# data[].attributes.subject
Agata Tuszyńska  o związku Tyrmanda z Mary Ellen Fox.

# data[].attributes.body
Tyrmandowie. Romans amerykański - recenzja książki Agaty Tuszyńskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kategoria:

biografia, autobiografia, pamiętnik

Data wydania:

2012-10-03

Liczba stron:

272

Język:

polski

ISBN:

9788377790854

Tagi:

Tyrmand romans biografia

Miał 50 lat, gdy ją poznał. Za sobą wojnę, legendę playboya w komunistycznej Polsce, literackie laury i gorycz politycznego wygnania. Autor pierwszego powojennego bestsellera w swoim kraju, sensacyjnej powieści o Warszawie Zły, był wówczas dwukrotnym rozwodnikiem, autorem kontrowersyjnym i zakazanym u siebie, rozpoczynającym nowy etap kariery w nieznanym kraju i języku.

Leopold Tyrmand, od czterech lat w Ameryce, stawał się właśnie znaczącą postacią w intelektualnych kręgach Nowego Jorku. Jego teksty zaczął drukować prestiżowy „New Yorker"., jeździł z wykładami po uniwersytetach. Jako człowiek zza żelaznej kurtyny, z wielką pasją tłumaczył Amerykanom sposób funkcjonowania komunizmu. Przedstawiał również własne, szczególne spojrzenie na amerykańską demokrację: „Postanowiłem bronić Ameryki przed nią samą".

Mary Ellen Fox, studentka iberystyki Yale, czytała z młodzieńczym zachwytem jego artykuły, które jak niczyje inne wyrażały jej poglądy na świat. Marzyła o poznaniu owego niezwykłego moralisty. Miała 23 lata, kiedy napisała do niego pierwszy list i doprowadziła do spotkania. Zdziwiła się, że okazał się niski. Zakochała od razu, od chwili, kiedy starł jej z policzków nadmiar pudru. W jego inteligencji, wiedzy, poczuciu humoru. Nazywała go: Lolek. On mówił o niej i do niej Miskeit - co znaczy małe brzydactwo. Nie znała czulszego imienia. Wkrótce została jego żoną. Stał się jej mistrzem, ukształtował ją, uczył świata. Doktoratu nie napisała, urodziła bliźnięta, która dla niego były większą radością niż dla niej.

Książka składa się z jej opowieści o ich wspólnie spędzonych piętnastu latach, do nagłej śmierci Tyrmanda 19 marca 1985 na Florydzie. Wraz z niepublikowaną dotychczas korespondencją ich obojga (niemal sto listów!) pokaże jeszcze inne oblicze dawnego „pornografa", który po latach gorszył się nawet Playboyem. Książka zawiera wiele nieznanych fotografii rodzinnych Tyrmandów.

Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami
W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru. Darmowa dostawa jest możliwa po przekroczeniu odpowiedniej kwoty za zamówienie lub dla stałych klientów i beneficjentów usług premium zgodnie z regulaminem wybranej księgarni.
Za zamówienie u naszych partnerów zapłacisz w najwygodniejszej dla Ciebie formie:
* online
* przelewem
* kartą płatniczą
* Blikiem
* podczas odbioru
W zależności od wybranej księgarni możliwa jest także wysyłka za granicę. Ceny widoczne na liście uwzględniają rabaty i promocje dotyczące danego tytułu, dzięki czemu zawsze możesz szybko porównać najkorzystniejszą ofertę.

Oceny

Średnia ocen

6,4 / 10

221 ocen

Twoja ocena

0 / 10

Tu pojawią się rekomendacje dla ciebie

Aby zobaczyć rekomendacje oceń 20 książek w serwisie

Oceń

Mogą Cię również zainteresować

# data[].attributes.attachment_link.description
Kategoria: biografia, autobiografia, pamiętnik Data wydania: 2012-10-03 Liczba stron: 272 Język: polski ISBN: 9788377790854 Tagi: Tyrmand romans biografia Miał 50 lat, gdy ją poznał. Za sobą wojnę, legendę playboya w komunistycznej Polsce, literackie laury i gorycz politycznego wygnania.