# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Komunikacja interpersonalna

wzrost wiedzy na temat roli porozumiewania się w budowaniu relacji międzyludzkich;

rozwinięcie umiejętności komunikacji interpersonalnej.

rozwinięcie umiejętności posługiwania się językiem JA;

rozwinięcie umiejętności aktywnego słuchania.

Asertywność

wzrost wiedzy na temat postaw: asertywnej, uległej i agresywnej;

poszerzenie wiedzy na temat pojęcia granicy psychologicznej.

Scenariusz nr 2:
Temat zajęć: Być jak mistrz asertywności.
Cele zajęć:

wprowadzenie pojęcia „asertywność";

zwiększenie umiejętności asertywnego komunikowania się;

zwiększenie umiejętności chronienia własnych granic.

Czas trwania: 3×45 min.
Scenariusz do pobrania: Asertywnosc_Remedium_X_2014_str_5_7
Emocje i stres

rozwinięcie umiejętności radzenia sobie ze stresem;

rozwinięcie umiejętności rozpoznawania oznak stresu.

rozwinięcie umiejętności rozpoznawania i nazywania emocji;

podnoszenie wiedzy na temat znaczenia i funkcji emocji.

rozwinięcie umiejętności radzenia sobie ze złością;

poznanie różnych sposobów radzenia sobie ze złością.

Samoocena

rozwinięcie umiejętności identyfikowania mocnych i słabych stron;

zwiększenie u uczniów znaczenia pozytywnej samooceny.

rozwinięcie umiejętności identyfikowania swoich mocnych i słabych stron;

podniesienie samooceny;

wzmocnienie poczucia własnej wartości.

rozwinięcie samoświadomości;

podniesienie samooceny i poczucia własnej wartości.

# data[].attributes.attachment_link.title
Umiejętności chroniące przed nałogowymi zachowaniami - Uzależnienia Behawioralne

# data[].attributes.attachment_link.description
Komunikacja interpersonalna Scenariusz nr 1: Temat zajęć: Ja, ty, my - kiedy język łączy i kiedy dzieli. Cele zajęć: wzrost wiedzy na temat roli porozumiewania się w budowaniu relacji międzyludzkich; rozwinięcie umiejętności komunikacji interpersonalnej. Czas trwania: 2×45 min. Scenariusz do pobrania: Komunikacja_Remedium_IX_2014_str_4_5 Scenariusz nr 2: Temat zajęć: Mosty czy mury?

# data[].attributes.headline
Dziecko i Internet - czynniki zagrożenia

# data[].attributes.subject
Dziecko i Internet - czynniki zagrożenia

# data[].attributes.body
warsztaty dla rodziców

# data[].attributes.headline
Co zrobić, żeby dziecko nie wpadło do sieci? 

# data[].attributes.subject
Co zrobić, żeby dziecko nie wpadło do sieci? 

# data[].attributes.body
warsztaty dla rodziców

# data[].attributes.headline
Zaplątani w sieci - co uzależnia w cyberprzestrzeni? 

# data[].attributes.subject
Zaplątani w sieci - co uzależnia w cyberprzestrzeni? 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Scenariusz nr 1:
Temat zajęć: Emocje na językach!
Cele zajęć:

nauczenie umiejętności nazywania uczuć;

wzmocnienie postawy szacunku dla siebie i innych;

ćwiczenie umiejętności posługiwania się komunikatem JA.

Czas trwania: 2×45 min.
Scenariusz do pobrania: Komunikacja_Remedium_VI_2013_str_4_5

2. Scenariusz nr 2:
Temat zajęć: Języka szakala a język żyrafy!
Cele zajęć:

zwiększenie umiejętności posługiwania się komunikacją bez przemocy;

zwiększenie umiejętności rozpoznawania konstruktywnego i niekonstruktywnego porozumiewania się w grupie.

Czas trwania: 2×45 min.
Scenariusz do pobrania: Komunikacja_Remedium_VI_2013_str_5_6

3. Scenariusz nr 3:
Temat zajęć: Zrozumieć siebie i innych - o sztuce aktywnego słuchania!
Cele zajęć:

rozwinięcie umiejętności komunikacji niewerbalnej;

przećwiczenie umiejętności aktywnego słuchania.

Czas trwania: 2×45 min.
Scenariusz do pobrania: Komunikacja_Remedium_VI_2013_str_6_7

Asertywność

1. Scenariusz nr 1:
Temat zajęć: Czy warto być asertywnym?
Cele zajęć:
Czas trwania: 2×45 min.
Scenariusz do pobrania:Asertywnosc_Remedium_V_2013_str_4_5

wzrost wiedzy na temat postaw: asertywnej, uległej i agresywnej;

zwiększenie umiejętności asertywnego komunikowania się;

zwiększenie świadomości osobistych praw.

2. Scenariusz nr 2:
Temat zajęć: Granice akceptacji - asertywna odmowa.
Cele zajęć:Czas trwania: 2×45 min.
Scenariusz do pobrania:Asertywnosc_Remedium_V_2013_str_5_6

zwiększenie umiejętności asertywnego odmawiania;

umocnienie postaw szacunku dla swoich granic i granic drugiego człowieka.

3. Scenariusz nr 3:
Temat zajęć: Krytyka czy informacja zwrotna?
Cele zajęć:

zwiększenie umiejętności formułowania konstruktywnych informacji zwrotnych;

wzrost umiejętności posługiwania się komunikatem JA;

wzrost umiejętności służących budowaniu relacji i współpracy.

Czas trwania: 2×45 min.
Scenariusz do pobrania: Asertywnosc_Remedium_V_2013_str_6_7

Emocje i stres
Scenariusz nr 1:
Temat zajęć: Emocjonalny zawrót głowy
Cele zajęć:

nauczenie umiejętności rozpoznawania i nazywania przeżywanych przez siebie emocji;

diagnoza własnych sposobów radzenia sobie z emocjami;

ograniczenie niekonstruktywnych sposobów radzenia sobie z negatywnymi emocjami.

Czas trwania: 2 x 45 min.
Scenariusz do pobrania: Emocje_i_stres_Remedium_VII_2013_str_4_5

Scenariusz nr 2:
Temat zajęć: Do czego służy złość?
Cele zajęć:

rozwinięcie umiejętności konstruktywnego radzenia sobie ze złością;

zwiększenie wiedzy na temat sposobów radzenia sobie ze złością;

ograniczanie niekonstruktywnych sposobów radzenia sobie ze złością.

Czas trwania: 2 x 45 min.
Scenariusz do pobrania: Emocje_i_stres_Remedium_XI_2014_str_5_6

Scenariusz nr 3:
Temat zajęć: Nie taki diabeł straszny - ze stresem też można sobie poradzić
Cele zajęć:

rozwinięcie umiejętności konstruktywnego radzenia sobie z napięciem i ze stresem;

zwiększenie wiedzy na temat zjawiska stresu, jego objawów i konsekwencji;

przeciwdziałanie uzależnieniom behawioralnym.

Czas trwania: 2 x 45 min.
Scenariusz do pobrania: Emocje_i_stres_Remedium_XI_2014_str_6_7
Praca z grupą
Scenariusz nr 1:
Temat zajęć: Nasza klasa staje się zespołem
Cele zajęć:

zwiększenie poziomu integracji w zespole klasowym;

rozwijanie umiejętności współpracy w grupie;

umożliwienie wzajemnego poznania się uczniów w klasie.

Czas trwania: 1 x 45 min.
Scenariusz do pobrania: Praca_z_grupa_IV_2013_str_4_5

Scenariusz nr 2:
Temat zajęć: Sytuacja konfliktowa: wyzwanie czy bariera nie do pokonania?
Cele zajęć:

rozwijanie umiejętności konstruktywnego radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych;

rozwijanie umiejętności analizy sytuacji, ułatwiającej poszukiwanie rozwiązań w sytuacjach konfliktowych.

Czas trwania: 2 x 45 min.
Scenariusz do pobrania: Praca_z_grupa_IV_2013_str_5_6

Scenariusz nr 3:
Temat zajęć: O rolach, nie tylko w teatrze
Cele zajęć:

zaznajomienie uczniów z pojęciem ról grupowych w kontekście pracy zespołu klasowego;

rozwijanie umiejętności samoobserwacji i wrażliwości na innych;

uwrażliwienie na sposób odnoszenia się do innych osób w klasie;

rozwijanie postawy współodpowiedzialności za sytuację w zespole klasowym.

Czas trwania: 1 x 45 min.
Scenariusz do pobrania: Praca_z_grupa_IV_2013_str_7

# data[].attributes.attachment_link.title
Umiejętności chroniące przed nałogowymi zachowaniami - Uzależnienia Behawioralne

# data[].attributes.attachment_link.description
Komunikacja interpersonalna Scenariusz nr 1: Temat zajęć: Emocje na językach! Cele zajęć: nauczenie umiejętności nazywania uczuć; wzmocnienie postawy szacunku dla siebie i innych; ćwiczenie umiejętności posługiwania się komunikatem JA. Czas trwania: 2×45 min. Scenariusz do pobrania: Komunikacja_Remedium_VI_2013_str_4_5 Scenariusz nr 2: Temat zajęć: Języka szakala a język żyrafy!

# data[].attributes.headline
Bezpieczny Internet - to dla nas pestka - scenariusz

# data[].attributes.subject
Bezpieczny Internet - to dla nas pestka - scenariusz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Komunikacja interpersonalna

wzrost wiedzy na temat roli porozumiewania się w budowaniu relacji międzyludzkich;

rozwinięcie umiejętności komunikacji interpersonalnej.

rozwinięcie umiejętności posługiwania się językiem JA;

rozwinięcie umiejętności aktywnego słuchania.

Asertywność

wzrost wiedzy na temat postaw: asertywnej, uległej i agresywnej;

poszerzenie wiedzy na temat pojęcia granicy psychologicznej.

Scenariusz nr 2:
Temat zajęć: Być jak mistrz asertywności.
Cele zajęć:

wprowadzenie pojęcia „asertywność";

zwiększenie umiejętności asertywnego komunikowania się;

zwiększenie umiejętności chronienia własnych granic.

Czas trwania: 3×45 min.
Scenariusz do pobrania: Asertywnosc_Remedium_X_2014_str_5_7
Emocje i stres

rozwinięcie umiejętności radzenia sobie ze stresem;

rozwinięcie umiejętności rozpoznawania oznak stresu.

rozwinięcie umiejętności rozpoznawania i nazywania emocji;

podnoszenie wiedzy na temat znaczenia i funkcji emocji.

rozwinięcie umiejętności radzenia sobie ze złością;

poznanie różnych sposobów radzenia sobie ze złością.

Samoocena

rozwinięcie umiejętności identyfikowania mocnych i słabych stron;

zwiększenie u uczniów znaczenia pozytywnej samooceny.

rozwinięcie umiejętności identyfikowania swoich mocnych i słabych stron;

podniesienie samooceny;

wzmocnienie poczucia własnej wartości.

rozwinięcie samoświadomości;

podniesienie samooceny i poczucia własnej wartości.

# data[].attributes.attachment_link.title
Umiejętności chroniące przed nałogowymi zachowaniami - Uzależnienia Behawioralne

# data[].attributes.attachment_link.description
Komunikacja interpersonalna Scenariusz nr 1: Temat zajęć: Ja, ty, my - kiedy język łączy i kiedy dzieli. Cele zajęć: wzrost wiedzy na temat roli porozumiewania się w budowaniu relacji międzyludzkich; rozwinięcie umiejętności komunikacji interpersonalnej. Czas trwania: 2×45 min. Scenariusz do pobrania: Komunikacja_Remedium_IX_2014_str_4_5 Scenariusz nr 2: Temat zajęć: Mosty czy mury?

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona korzysta z plików cookies aby ułatwić korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Możesz zablokować te pliki zmieniając ustawienia przeglądarki. Brak blokady oznacza zgodę się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Więcej informacji w naszej polityce prywatności. Zamknij komunikat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zestawienie Bibliograficzne materiałów dostępnych w zbiorach Dolnośląskiej Biblioteki Pedagogicznej we Wrocławiu

Zestawienie Bibliograficzne materiałów dostępnych w zbiorach Dolnośląskiej Biblioteki Pedagogicznej we Wrocławiu

Connecting content to people.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu

# data[].attributes.attachment_link.description
Zestawienie Bibliograficzne materiałów dostępnych w zbiorach Dolnośląskiej Biblioteki Pedagogicznej we Wrocławiu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Człowiek od wieków używa różnych substancji chemicznych, tzw. używek, które wpływają na jego nastrój, samopoczucie i postrzeganie rzeczywistości. Są wśród nich zarówno substancje powszechnie stosowane i akceptowane, jak kofeina zawarta w kawie czy teina - składnik herbaty oraz substancje szkodliwe, jak nikotyna. Do substancji niebezpiecznych zaliczany jest spożywany w większych ilościach alkohol oraz środki, których zażywanie jest zabronione. Do tych ostatnich należą substancje trwale wpływające na zdrowie: dopalacze, leki stosowane niezgodnie z zaleceniami, narkotyki. Wszystkie z nich mogą stać się środkami uzależniającymi, w niektórych przypadkach tak silnymi, że aby je zdobyć, osoby uzależnione mogą posuwać się do kradzieży i innych przestępstw. jest rodzajem choroby.

Człowiek może uzależnić się także od powtarzanych stale czynności, np. jedzenia słodyczy, żucia gumy, robienia zakupów, gier hazardowych, oglądania telewizji, gier komputerowych czy korzystania z aparatu komórkowego. Problem uzależnienia nie tkwi w przedmiocie uzależnienia, ale w nas samych. Często przedmiot uzależnienia pozwala znieść dotkliwą z punktu widzenia danej osoby pustkę wywołaną przez brak miłości, więzi z innymi ludźmi, celu życiowego, zdrowia, samoakceptacji. Dlatego, gdy w wyniku leczenia uzależnienia ustąpią jego fizyczne przejawy, a leczona osoba nadal negatywnie postrzega swoją sytuację, choroba powraca, nawet po latach. Uzależnienie jest chorobą przewlekłą.

Po alkohol i niedozwolone używki sięgają coraz młodsze osoby, nawek kilkuletnie dzieci. Trzeba pamiętać, że w okresie dojrzewania wahania nastroju zdarzają się często i są zjawiskiem naturalnym. Naturalne jest też, że czasem trzeba doświadczyć emocji negatywnych: smutku, rozpaczy, zażenowania, złości. Stopniowe nabywanie umiejętności kierowania nimi, czyli akceptowanie tych stanów, zrozumienie, dlaczego się pojawiły i na przykład odraczanie reakcji na sytuacje, które je wywołały, czyni nas ludźmi dojrzałymi. Przejawem dorosłości nie jest sięganie po używki i ignorowanie realnego zagrożenia zdrowotnego.

Uzależnienie wywołuje nieodpartą chęć zażywania określonych środków bądź wykonywania określonych czynności. Skutki uzależnienia mogą być niebezpieczne dla zdrowia i nieść liczne ograniczenia w codziennym życiu. Uzależnienia od substancji chemicznych rozwijają się stopniowo. W procesie tym można wyróżnić etapy:

eksperymentowanie - początkowo osoby są ciekawe skutków działania danej substancji i są przekonane o tym, że mogą ją zażyć raz bądź kilka razy, a potem z niej zupełnie zrezygnować; niestety pierwsze próby często prowadzą do zażywania okazjonalnego;

zażywanie okazjonalne - używki przyjmowane są na przykład podczas spotkań z przyjaciółmi, a ich zażywanie daje poczucie integracji z grupą oraz akceptacji, i powtarza się podczas kolejnych spotkań;

zażywanie regularne - zażywanie staje się częścią życia, wykorzystywane jest do osiągnięcia przyjemności; na tym etapie osoby są już uzależnione psychicznie, choć nieświadome tego faktu - wciąż wierzą, że mogą w każdej chwili zrezygnować z używki;

uzależnienie - ilości używek przyjmowanych do tej pory stają się niewystarczające, więc chorzy sięgają po większe dawki bądź silniejsze środki; do uzależnienia psychicznego dołącza uzależnienie fizjologiczne - reakcja organizmu na odstawienie, która powoduje bardzo złe samopoczucie: bóle głowy, mięśni, poczucie rozbicia, niepokój, a nawet agresję; jednym z pierwszych narządów uszkadzanych przez używki jest wątroba, narząd odpowiedzialny za neutralizowanie trucizn.

Uzależnienie psychiczne polega na stałym myśleniu o zażywaniu i zdobywaniu danej substancji. Towarzyszy temu samousprawiedliwanie się i wyszukiwanie ważnych powodów, które mają uzasadniać jej przyjmowanie. Równocześnie osłabia się zainteresowanie innymi aspektami życia i następuje zanik woli. Uzależnienie psychiczne pozostaje na całe życie, więc powrót do nałogu jest zawsze możliwy nawet u ludzi, którzy są od wielu lat.

Uzależnienie fizjologiczne wynika z przystosowania się organizmu do działania przy określonym poziomie danej substancji. Obniżenie tego poziomu prowadzi do licznych dolegliwości zwanych zespołem odstawienia. Należą do nich bóle, poczucie zimna, biegunki, wzrost ciśnienia krwi i zaburzenia rytmu serca, bezsenność, nadmierna potliwość, suchość w ustach.

są niebezpiecznymi środkami uzależniającymi. Zażywane regularnie prowadzą do silnego uzależnienia fizjologicznego i psychicznego nazywanego . Środkami o działaniu narkotycznym są różne substancje pochodzenia roślinnego oraz otrzymywane syntetycznie. Według WHO zalicza się do nich również alkohol i nikotynę. Narkotyki wyniszczają wątrobę i nerki, degenerują tkankę mózgową, a tym samym zaburzają pracę mózgu, ograniczają sprawność myślenia i zapamiętywania oraz wywołują negatywne zmiany w zachowaniu. W zależności od rodzaju substancji, narkotyki mogą powodować nienaturalny stan pobudzenia, omamy i halucynacje lub obniżać aktywność organizmu. Przedawkowanie narkotyku może prowadzić do śmierci. Ponadto, częste wśród narkomanów używanie tych samych igieł i strzykawek do aplikacji substancji odurzających sprzyja przenoszeniu wirusa HIV oraz wirusów wywołujących zapalenie wątroby typu B i C.

Narkotyki zawarte są także w tzw. dopalaczach. Są to środki uzależniające, które zawierają substancje psychoaktywne, czyli zmieniające funkcjonowanie układu nerwowego. Po ich zażyciu zmienia się nastrój i zachowanie człowieka. Mogą powodować uczucie niepokoju, bóle głowy, dezorientację, silne halucynacje i urojenia, a nawet ataki szału. Składają się one zwykle z substancji, których wpływ na organizm nie został jeszcze poznany, w związku z czym nieznany jest także sposób leczenia osób zatrutych nimi ani sposób terapii wywołanego przez nie nałogu. Szczególnie niebezpieczne jest zażywanie takich środków równocześnie z alkoholem lub lekami.

U osób wdychających opary rozpuszczalników, klejów czy lakierów mogą wystąpić poważne zaburzenia zachowania, prowadzące do zmiany osobowości. Substancje te uszkadzają układ nerwowy i mięśniowy oraz powodują zaburzenia rytmu serca aż do całkowitego zatrzymania.

jest jedną z najbardziej popularnych używek o działaniu odurzającym. Towarzyszy człowiekowi od niepamiętnych czasów. Alkohol spożywany podczas rodzinnych i oficjalnych uroczystości pełni szczególną rolę w życiu wielu ludzi. Jednak spożywany w nadmiarze wpływa istotnie na ich zachowania i stan zdrowia.

Alkohol nie wymaga trawienia - jest bezpośrednio wchłaniany z przewodu pokarmowego do krwi. Stąd szybko dociera do wszystkich narządów. Tuż po spożyciu wywołuje przyjemne odprężenie. Jednak już niewielkie ilości alkoholu wchłonięte przez mózg osłabiają ośrodki, które kontrolują koordynację nerwowo‑ruchową, uwagę i zdolność oceny sytuacji. Alkohol spożyty w nadmiarze powoduje stan upojenia alkoholowego, którego objawami są: bełkotliwa mowa, podwójne widzenie, zaburzenia równowagi i oszołomienie. Regularne zażywanie alkoholu może przerodzić się w - uzależnienie trudne do opanowania. Poziom alkoholu we krwi określa się w promilach (‰). 1 promil alkoholu we krwi oznacza obecność 100 mg tej substancji w 1 l krwi.

Aplikacja interaktywna. Przedstawia postać młodego człowieka w niebieskiej bluzie i granatowych spodniach z czerwoną puszką w ręce. Po lewej stronie na ziemi stoi jeszcze pięć puszek. Zaznaczono mózg, serce, żołądek, jelita, nerkę, wątrobę i przełyk. Poszczególne narządy widoczne w okrągłych powiększeniach wokół postaci. Po kliknięciu w wybrane powiększenie pojawia się informacja o wpływie alkoholu na konkretny narząd. Przy sercu ponadto na niebieskim tle rozwija się informacja o wpływie alkoholu na zmiany w psychice.

Szacuje się, że ok. 16% Polaków nadużywa alkoholu. Alkohol powoli i podstępnie niszczy pijącego i jego rodzinę, często prowadzi do utraty pracy. Rodzina alkoholika narażona jest na agresję, przemoc fizyczną i psychiczną, czasem seksualną. Członków rodziny alkoholika określa się jako współuzależnionych. Ich życie w warunkach stałego stresu powoduje zmiany w nich samych - fizyczne, emocjonalne, psychiczne. cierpią, gdyż nie potrafią znaleźć skutecznych sposobów pomocy alkoholikowi. Często pojawiają się problemy finansowe, które rodzą kolejne problemy, a nawet konsekwencje prawne.

Alkohol jest też jedną z przyczyn zagrożeń w ruchu drogowym. Nawet niewielka jego ilość powoduje wydłużenie czasu reakcji na bodźce i pogorszenie koordynacji ruchowej. Kierowca pod wpływem alkoholu częściej popełnia pomyłki, traci zdolność oceny sytuacji i w efekcie stwarza zagrożenie dla siebie i innych uczestników ruchu.

Spożywanie alkoholu wiąże się niekiedy z podejmowaniem ryzykownych zachowań seksualnych. Alkohol zwiększa śmiałość, zaburza realistyczny osąd sytuacji towarzyskich i odblokowywuje instynkty seksualne. Osoby pod wpływem alkoholu czasem decydują się na seks z nieznaną osobą. Skutkiem takich incydentów może być niechciana ciąża lub zakażenie chorobami przenoszonymi drogą płciową, takimi jak kiła, AIDS.

Tragiczne w skutkach następstwa może spowodować równoczesne zażywanie alkoholu i narkotyków lub leków. Pojawiający się wtedy niepokój, lęki, zaburzenia świadomości i omamy prowadzą czasem do prób samobójczych. Gwałtowne obniżenie ciśnienia krwi i zaburzenia pracy serca wynikające z połączonego działania używek mogą doprowadzić nawet do śmierci.

Alkohol wypijany przez ciężarną przenika przez łożysko, powodując uszkodzenie płodu. Całość objawów nazywana jest płodowym zespołem alkoholowym - FAS (z ang. Fetal Alcohol Syndrome). Dzieci z tym syndromem rodzą się z niższą masą ciała, mają charakterystyczny wygląd twarzy i anomalie w budowie narządów wewnętrznych. W wieku szkolnym zwykle mają trudności w nauce oraz wykazują zaburzenia zachowania. Są nadpobudliwe, zamknięte w sobie, często mają trudności w nauce oraz skłonność do popadania w nałóg alkoholowy.

Nikotyna jest substancją zawartą w liściach i korzeniach tytoniu. Jest środkiem uzależniającym. Podczas palenia tytoniu jest wchłaniana do krwi już w jamie ustnej i górnych drogach oddechowych. Dostarczona do płuc przenika przez pęcherzyki płucne i dociera wraz z krwią do wszystkich komórek. Pod wpływem nikotyny mózg produkuje substancje wpływające na emocje. Pobudzają one organizm i wywołują uczucie przyjemności. Mózg szybko zaczyna oczekiwać regularnych dawek nikotyny i w momencie przerwania ich podawania doświadcza objawów odstawienia - tak powstaje uzależnienie nazywane . Regularnie zażywana nikotyna działa szkodliwie na układ krążenia. Zwiększa częstość uderzeń serca i zwęża tętnice. Powoduje to wzrost ciśnienia krwi, co może skutkować chorobą serca i innych narządów. Duże dawki nikotyny powodują zatrucie objawiające się nudnościami, wymiotami, kołataniem serca, często omdleniami.

Dym tytoniowy oprócz nikotyny zawiera wiele substancji toksycznych i rakotwórczych. Są nimi tlenek węgla - trujący gaz utrudniający transport tlenu do komórek oraz substancje smoliste powodujące powstawanie nowotworów złośliwych.

Aplikacja przedstawia wpływ palenia tytoniu na narządy wewnętrzne. W centralnej części postać młodej dziewczyny w czarnej koszulce i niebieskich spodniach z papierosem w dłoni. Białymi kropkami zaznaczono poszczególne narządy. Od nich powiększenia z obrazkami narządów. Od góry zgodnie z kierunkiem zegara: oczy, krtań, naczynia krwionośne, żołądek, skóra, trzustka, kręgosłup, płuca, jama ustna, mózg. Pośrodku sylwetki zaznaczone serce. Po kliknięciu w ilustrację narządu pojawia się na niebieskim tle informacja o możliwych zagrożeniach.

Bierne palenie, czyli wdychanie dymu tytoniowego z papierosa palonego przez inną osobę w tym samym pomieszczeniu, jest szczególnie niebezpieczne dla zdrowia. Wdychany w ten sposób dym zawiera od 5 do 15 razy więcej tlenku węgla i od 2 do 20 razy więcej nikotyny niż dym pochodzący bezpośrednio z palącego się papierosa. U biernych palaczy w związku z tym także występuje podwyższone ryzyko wystąpienia raka płuc i chorób serca. Dym tytoniowy zawiera również wiele substancji wywołujących objawy alergii: łzawienie oczu, podrażnienie błony śluzowej nosa i kaszel. Przebywanie osób niepalących w pomieszczeniach wypełnionych dymem tytoniowym osłabia ich zdolność do pracy, demobilizuje i pogarsza samopoczucie.

Palenie tytoniu w przypadku kobiet w ciąży zmniejsza ilość krwi docierającej do płodu z łożyska. Płód otrzymuje przez to mniej składników pokarmowych i tlenu, co spowalnia jego rozwój. Dzieci palących matek często rodzą się za wcześnie i mają niższą masę ciała niż średnia masa urodzeniowa. W okresie dzieciństwa częściej występują u nich zaburzenia oddychania, częściej również zapadają na astmę.

Tempo współczesnego życia, stres i przemęczenie skłaniają wiele osób do zażywania środków, które mogą przynieść ulgę - złagodzić ból, uspokoić lub pobudzić do działania. Na te potrzeby odpowiada rynek farmaceutyczny, produkując i reklamując coraz więcej środków dostępnych bez recepty.

Łatwy dostęp do leków i oraz swojego rodzaju moda na ich zażywanie sprawia, że zamiast rozwiązywać swoje problemy zdrowotne czy życiowe, sięgamy po tabletki, np. przeciwbólowe. Szczególnie popularne są leki uspokajające i nasenne, środki dopingujące i przeciwbólowe. Chętnie spożywane są również syntetyczne witaminy i suplementy diety oraz środki przeczyszczające czy produkty reklamowane jako te, które ułatwiają odchudzanie.

Nierozsądne zażywanie leków bez konsultacji z lekarzem może prowadzić do takich komplikacji zdrowotnych, jak uszkodzenie żołądka, nerek i wątroby. Ceną za taką lekkomyślność może być również lekomania. Uzależnienie od farmaceutyków jest tak samo poważną chorobą, jak uzależnienie od alkoholu czy narkotyków.

Do psychicznych skutków nadużywania leków zaliczamy m.in.:

nieodpartą potrzebę odczuwania efektów działania leku,

zwiększoną tolerancję na lek i konieczność przyjmowania coraz większych dawek,

potrzebę zdobycia leku bez względu na okoliczności i koszty.

Fizyczne skutki nadużywania leków przejawiają się jako:

Osoba uzależniona to ktoś, u kogo potrzeba zażycia używki, czy wykonania jakiejś czynności jest bardzo silna, silniejsza niż konsekwencje takich działań. Łatwy dostęp do papierosów, alkoholu, leków, narkotyków i dopalaczy sprawia, że liczba uzależnionych rośnie z roku na rok. Osoby uzależnione zwykle nie są w stanie same zerwać z nałogiem ze względu na dotkliwe, a nawet niebezpieczne dla zdrowia objawy odstawienia, czyli . Wymagają one nie tylko pomocy medycznej, ale przede wszystkim wsparcia psychologicznego. Leczenie nałogów jest trudne ze względu na nawroty spowodowane zmianami w mózgu wynikającymi z brania używek. Dlatego najlepiej nigdy nie rozpoczynać eksperymentowania ze środkami uzależniającymi i konsekwentnie odmawiać ich zażycia.

W skutecznym odmawianiu pomaga asertywność czy umiejętność wyrażania własnego zdania. Zachowania asertywne są łatwiejsze, jeśli wiemy, czego tak naprawdę chcemy i jakie są nasze życiowe cele.

Dynamiczny rozwój technologii spowodował pojawienie się uzależnień od Internetu, gier wideo, telefonu komórkowego, które zaburzają normalne funkcjonowanie w codziennym życiu.

Uzależnienie od Internetu objawia się potrzebą stałego korzystania z jego zasobów i bycia w sieci (online). Internet wykorzystuje się na przykład do poszukiwania wirtualnych przyjaciół, znajomych, korzystania ze wsparcia w postaci lajków, a zawarte w ten sposób znajomości stają się ważniejsze niż znajomości realne. Część osób nałogowo gra w Internecie, inne stale przeglądają i komentują wiadomości. Aktywność w Internecie często powoduje niemożność oderwania się od komputera i prowadzi do utraty kontaktu z rzeczywistością i ograniczenia relacji społecznych.

Uzależnienie od telefonu komórkowego polega na nieustannej korespondencji za pomocą SMS‑ów i prowadzeniu długich rozmów, a także na korzystaniu z gier, w które są wyposażone aparaty telefoniczne. Osoby uzależnione, jeśli nie mają przy sobie telefonu, czują niepokój i podenerwowanie.

Uzależnienia związane z rozwojem nowych technologii przypominają te związane z uzależnieniem od narkotyków, alkoholu czy leków. Mogą również doprowadzać do osłabienia więzi z rodziną i rówieśnikami, izolacji od otoczenia. Młodzi ludzie, zdominowani wyłącznie przez Internet i aplikacje telefoniczne, rezygnują z pasji i zainteresowań. W Polsce i na świecie powstają ośrodki pomocy dla uzależnionych internautów i użytkowników telefonów komórkowych.

pojawienie się potrzeby coraz częstszego przebywania w sieci

wyszukiwanie okazji do jak najczęstszego korzystania z Internetu

zaniedbywanie obowiązków i wyglądu zewnętrznego

pojawienie się przekonania, że jedynym światem wartym uwagi jest świat wirtualny

Etapy uzależnienia przebiegają według schematu - eksperymentowanie, zażywanie okazjonalne, zażywanie regularne, uzależnienie.

Uzależnienie jest nieodpartą potrzebą przyjmowania określonego środka uzależniającego w celu doznania przyjemności lub usunięcia przykrych objawów jego braku.

Narkotyki działają przede wszystkim na układ nerwowy, głównie na pracę mózgu, i prowadzą do uzależnienia organizmu.

Alkoholizm jest chorobą społeczną, wyniszczającą pijącego i jego rodzinę.

Nadmierne zażywanie leków, nazywane lekomanią, dotyczy najczęściej leków przeciwbólowych, uspokajających i nasennych.

Dowiedz się więcej

# data[].attributes.attachment_link.description
Człowiek od wieków używa różnych substancji chemicznych, tzw. używek, które wpływają na jego nastrój, samopoczucie i postrzeganie rzeczywistości. Są wśród nich zarówno substancje powszechnie stosowane i akceptowane, jak kofeina zawarta w kawie czy teina - składnik herbaty oraz substancje szkodliwe, jak nikotyna. Do substancji niebezpiecznych zaliczany jest spożywany w większych ilościach alkohol oraz środki, których zażywanie jest zabronione.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podczas gdy wielu ludzi używa terminów nadużywanie i uzależnienie jako zamienników, pojęcia te mają zupełnie różne znaczenia. Niektórzy nadużywają narkotyków nie uzależniając się od nich. Definicja nadużywania narkotyków skupia się bardziej wokół sposobu, w jaki dany człowiek zażywa narkotyki, podczas, gdy definicja uzależnienia zawiera zażywanie substancji oraz psychologiczne i fizjologiczne skutki, które narkotyki wywołują w organizmie.

Aby poprawnie rozpoznać problem widoczny w zachowaniu bliskiej nam osoby, ważną kwestią jest zrozumienie definicji nadużywania substancji i uzależnienia. Istotne jest również uświadomienie sobie, że alkohol także jest narkotykiem a jego używanie może zawierać się w obu powyższych definicjach.

Nadużywanie i uzależnienie - tolerancja na narkotyk

Najważniejsze w zrozumieniu nadużywania narkotyków i uzależnienia jest zjawisko tolerancji. Kiedy człowiek zaczyna zażywać narkotyki, zwykle przyjmuje niewielką ilość aby uzyskać stan przyjemności, tzw. „high". Z czasem jednak w organizmie danej osoby, wcześniejsza dawka nie powoduje już takiego efektu, a człowiek zaczyna zażywać większe ilości, aby osiągnąć pierwotny stan „high". Efekt ten zwany jest tolerancją.

W nadużywaniu i uzależnieniu od narkotyków, wytworzenie tolerancji zależy od rodzaju narkotyku, jego ilości oraz częstotliwości, z jaką jest zażywany. Tolerancja na narkotyk może być zarówno psychologiczna jak i fizjologiczna.

Definicja nadużywania narkotyków

Definicja nadużywania narkotyków nie zawiera w sobie czynnika tolerancji. Skupia się raczej na sposobie zażywania i efekcie jaki narkotyki wywołują w życiu zażywającej osoby. Nadużywanie narkotyków i uzależnienie rozwijają się z biegiem czasu. Definicja nadużywania wyraźnie uwzględnia szkodliwość narkotyku w życiu danej osoby w okresie do 12 miesięcy od rozpoczęcia zażywania.

Objawy nadużywania narkotyków:

zażywanie narkotyków ma negatywny wpływ na wydajność w pracy lub szkole

ryzykowne działania zagrażające zażywającemu lub innym są popełniane w wyniku przyjmowania narkotyku. Na przykład picie i kierowanie pojazdem.

kontynuowanie zażywania pomimo negatywnych konsekwencji jakie wywiera na relacjach z innymi ludźmi

problemy prawne lub finansowe jako rezultat zażywania narkotyku

Dany przypadek może pasować do definicji nadużywania narkotyków, nawet jeśli obecny jest tylko jeden z powyższych objawów.

Definicja uzależnienia od narkotyków

Definicja uzależnienia od narkotyków zawiera w sobie aspekt nadużywania substancji: osoba uzależniona doświadcza negatywnych konsekwencji stosowania narkotyku, ale ma trudności w zaprzestaniu zażywania. Różnica polega na tym, że osoba uzależniona rozwija w sobie tolerancję na narkotyk, zwiększa przyjmowane dawki oraz doświadcza objawów po odstawieniu substancji lub znacznym ograniczeniu jej zażywania. Oprócz zjawiska tolerancji, występują również następujące symptomy uzależnienia:

doświadczanie objawów abstynencyjnych, kiedy nie zażywa się narkotyku

doświadczanie trudności w zaprzestaniu zażywania substancji lub utrzymaniu abstynencji nawet, gdy podejmuje się takie próby

przyjmowanie dużych i zagrażających ilości narkotyku

Tłum. Anna Schab Źródło: https://www.healthyplace.com/addictions/drug-addiction/drug-abuse-and-addiction-whats-the-difference

# data[].attributes.attachment_link.title
Nadużywanie narkotyków i uzależnienie: czym to się różni - Centrum Poznawczo-Behawioralne Ad Rem

# data[].attributes.attachment_link.description
Podczas gdy wielu ludzi używa terminów nadużywanie i uzależnienie jako zamienników, pojęcia te mają zupełnie różne znaczenia. Niektórzy nadużywają narkotyków nie uzależniając się od nich. Definicja nadużywania narkotyków skupia się bardziej wokół sposobu, w jaki dany człowiek zażywa narkotyki, podczas, gdy definicja uzależnienia zawiera zażywanie substancji oraz psychologiczne i fizjologiczne skutki, ...

# data[].attributes.headline
Wybrane uregulowania ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

# data[].attributes.subject
Wybrane uregulowania ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

# data[].attributes.attachment_link.title
Informator Prawny Wybrane uregulowania UOPN

# data[].attributes.body
scenariusz zajęć dla kl. VI SP

# data[].attributes.headline
Co wiemy na temat środków uzależniających? Jak możemy się przed nimi bronić? 

# data[].attributes.subject
Co wiemy na temat środków uzależniających? Jak możemy się przed nimi bronić? 

# data[].attributes.body
Alkohol i jego wpływ na zdrowie człowieka. Scenariusz zajęć profilaktycznych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Scenariusz zajęć profilaktycznych

Temat: Alkohol i jego wpływ na zdrowie człowieka.

Cel ogólny:
1. Poszerzenie wiadomości uczniów o alkoholu i jego działaniu na organizm ludzki.
Cele szczegółowe:
1. Zapoznanie z pojęciami: alkohol, używanie, nadużywanie, uzależnienie, alkoholizm.
2. Ukazanie przyczyn sięgania po alkohol.
3. Przedstawienie etapów uzależnienia.
4. Ukazanie negatywnych skutków nadużywania alkoholu.
5. Rozwijanie umiejętności pracy w grupie.
Po zajęciach uczeń:
- Objaśnia pojęcia: alkohol, alkoholizm, uzależnienie, używanie, nadużywanie.
- Wymienia etapy uzależnienia.
- Wymienia skutki nadużywania alkoholu.
- Przewiduje skutki spożywania alkoholu, mając świadomość uzależniania i wpływu alkoholu na zdrowie i życie.

Metody: burza mózgów, praca w grupach, mini wykład, ćwiczeniowa.
Formy pracy: grupowa i indywidualna
Środki dydaktyczne: tablica, mazak, kartonowy napis ALKOHOL, karteczki samoprzylepne, odrysowana na papierze postać człowieka, kartki, długopisy, papierowe paski z twierdzeniami, karty ćwiczeń - szyfrowanki, kartoniki do losowania grup,

Przebieg zajęć:
Prowadzący wita uczniów, przedstawia im temat i cel dzisiejszych zajęć. Krótko wprowadza uczniów w tematykę alkoholu, jako środka psychoaktywnego. Następnie zadaje uczniom pytania: jak sądzicie, jak odróżnić używanie alkoholu od nadużywania? Czym jest uzależnienie? Uczniowie podają swoje odpowiedzi, po czym prowadzący wyjaśnia różnicę między używaniem i nadużywaniem oraz wyjaśnia słowo uzależnienie.
Następnie kieruje do uczniów kolejne pytanie: co to jest alkoholizm? Uczniowie podają odpowiedzi, prowadzący zaś sprawdza ich poprawność, sumując wypowiedzi uczniów odpowiednią definicją. Następnie prowadzący proponuje uczniom ćwiczenia.

Ćwiczenie 1:
Prowadzący dzieli uczniów na cztery grupy, poprzez losowanie kartoników, a następnie przydziela każdej z nich zadanie:
a) Wypiszcie jak najwięcej skojarzeń związanych z alkoholem - grupa otrzymuje na kartonie napis ALKOHOL i karteczki samoprzylepne. Na każdej karteczce uczniowie wypisują 1 skojarzenie.
b) Opiszcie, jak wygląda Waszym zdaniem osoba nadużywająca alkoholu (alkoholik) - grupa otrzymuje odrysowaną postać człowieka i samoprzylepne karteczki. Na każdej karteczce uczniowie wypisują 1 cechę, z jaką kojarzy im się alkoholik.
c) Napiszcie, dlaczego ludzie sięgają po alkohol?
d) Napiszcie, jakie są korzyści ze spożywania alkoholu.

Ćwiczenie 2:
Prowadzący omawia krótko etapy uzależnienia od alkoholu, po czym rozdaje grupom pocięte paski, na których znajdują się twierdzenia dotyczące faz spożywania alkoholu. Zadaniem uczniów, jest uszeregować poszczególne twierdzenia tak, by pasowały one do kolejnych etapów uzależnienia.: faza początkowa, faza środkowa, faza późna. Następnie prowadzący omawia wypowiedzi uczniów.

Faza początkowa
Piję, gdy jest mi smutno, bo alkohol poprawia mój nastrój.

Gdy się boję jakiejś sytuacji, alkohol dodaje mi odwagi.

Kiedy się napiję, staję się rozmowny i śmiały.

Potrzebuję alkoholu, by choć trochę się rozluźnić.

Zawsze staram się, by mieć jakiś zapas alkoholu w domu i pilnuję, by się nie skończył.

Faza środkowa
„Klin" rano jest moim świetnym lekarstwem na kaca.

Piję teraz więcej niż kiedyś, żeby osiągnąć dobry nastrój.

Kiedy wypiję, tracę kontrolę nad moim zachowaniem i robię rzeczy, których później żałuję.

Często nie pamiętam, co działo się kiedy piłem.

Kiedy wypiję, nie panuję nad swoimi uczuciami.

Zawaliłem już kilka ważnych spraw, ponieważ zbyt dużo wypiłem.

Nikt mnie nie rozumie. Nie chcę już słuchać tych pretensji rodzinnych.

Mogę udowodnić, że potrafię przerwać picie w każdym momencie.

Faza późna
Opuściły mnie wszystkie bliskie osoby.

Boje się sytuacji, w której zabrakłoby mi alkoholu.

Muszę się napić, bo nie wytrzymam.

Po wypiciu pierwszego kieliszka, nie mogę się powstrzymać przed następnym.

Kiedy przerywam picie, czuję lęk i jest mi bardzo źle.

Zdarza mi się pić przez kilka dni pod rząd i prawie nic wtedy nie jem.

Czuje się winny wobec rodziny, ale kiedyś im to wynagrodzę.

Muszę pić, to pozwala mi zapomnieć o tym, co robiłem wczoraj.

Ćwiczenie 3
Prowadzący prosi grupy, by przygotowały odpowiedź na pytanie: Jakie są skutki nadużywania alkoholu?
a) Gr. I - Dla osoby pijącej: zdrowotne (choroby)
b) Gr. II - Dla osoby pijącej: zewnętrzne (wygląd)
c) Gr. III - Dla osoby pijącej społeczne, związane z jego życiem
d) Gr. IV - Dla rodziny pijącego
Liderzy grup, odczytują zapisane skutki. Prowadzący omawia je na forum.
(Zewnętrzne: bełkot, chwianie się na nogach, przebarwienia na ciele, plamy, trzęsące się ręce.
Zdrowotne: wymioty, wrzody żołądka, choroby serca - zawał, udar mózgu, marskość wątroby, zaniki pamięci, urojenia, podwyższone ciśnienie, szybsze starzenie się organizmu, słaba kondycja fizyczna, osłabienie zdolności seksualnych, poronienia, obniżona tolerancja na alkohol, otępienie intelektualne, szybsza śmierć o 10-22 lata, zespół Korsakowa - zaniki pamięci, które alkoholik zastępuje własnymi konfabulacjami.
Społeczne: samotność, trudności w nawiązywaniu kontaktów, utrata pracy, problemy finansowe, agresja, bezdomność, problemy z prawem.
Dla rodziny: współuzależnienie, przemoc domowa, problemy finansowe, silny stres, depresje, bezradność, poczucie konieczności kontroli, wstyd, zagubienie, chaos).

W zależności od tempa pracy uczniów, prowadzący proponuje ćwiczenie 4 lub 5.
Ćwiczenie 4.
Prowadzący proponuje uczniom na podsumowanie zajęć rozwiązanie szyfrowanki:
Rozszyfrujcie następujące wyrazy, wpisując je obok, a następnie uzupełnijcie nimi puste miejsca.
LUKOHOAL..................................
ZÓUGM........................................
WRACU LMFI................................
CJĄNIMUKOKA.............................
MYREKLA....................................

1. ...................................tworzą pozytywny i przyjemny wizerunek .............................., jednak w rzeczywistości jest on środkiem szkodliwym dla ............................
2. Alkohol może powodować, że zaczniesz bełkotać i będziesz miał problemy z .................................
3. Jeżeli będziesz spożywał alkohol w dużych ilościach, może ci się nawet ............ ................

Prowadzący sprawdza poprawność wypełnionych kart ćwiczeń i podsumowuje zajęcia, pytając uczniów: czego dowiedzieliście się dzisiaj na zajęciach....

Ćwiczenie 5.
Prowadzący zadaje uczniom pytania. Ich zadaniem jest udzielenie odpowiedzi prawda/fałsz.
a) C2H5OH to alkohol metylowy -P/F
b) Alkohol występujący w piwie i winie nie jest tym samym, co w wódce - P/F
c) Muszę się napić, by zapomnieć o tym, co zdarzyło się wczoraj - to myślenie w fazie początkowej - P/F
d) Koalkoholizm to inaczej wspóluzależnienie - P/F
e) Zespól Korsakowa i marskość wątroby to objawy nikotynizmu - P/F

# data[].attributes.attachment_link.title
Alkohol i jego wpływ na zdrowie człowieka. Scenariusz zajęć profilaktycznych

# data[].attributes.attachment_link.description
Scenariusz zajęć profilaktycznych Temat: Alkohol i jego wpływ na zdrowie człowieka. Cel ogólny:1. Poszerzenie wiadomości uczniów o alkoholu i jego działaniu na organizm ludzki.Cele szczegółowe:1. Zapoznanie z pojęciami: alkohol, używanie, nadużywanie, uzależnienie, alkoholizm.2. Ukazanie przyczyn sięgania po alkohol.3. Przedstawienie etapów uzależnienia.4. Ukazanie negatywnych skutków nadużywania alkoholu.5.

# data[].attributes.headline
Lekcja: Miej władzę nad korzystaniem          z mediów

# data[].attributes.subject
Lekcja: Miej władzę nad korzystaniem          z mediów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
45m

Internet

Ta lekcja jest częścią tematu Bezpieczeństwo na poziomie szkoła podstawowa 4-6.

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Dla nauczyciela

Niekiedy miewamy wrażenie, że my sami lub ktoś, kogo znamy, nadużywa czegoś: papierosów, hazardu, telewizji czy gier komputerowych, jednak rzadko kiedy zdajemy sobie sprawę, że może to być uzależnienie. Od mediów można się uzależnić - obecnie przede wszystkim od Internetu. Korzystanie z niego stało się jednak jednym z ważnych elementów życia współczesnego człowieka. Jak określić, czy ktoś ma problem z nadużywaniem mediów?

Przestrzeń medialna jest elementem rynku. Nadawcy przekazów medialnych zarabiają na naszej uwadze, zatem zależy im na tym, byśmy jak najczęściej do nich sięgali. Internet i telewizja przyciągają odbiorców atrakcyjnością i łatwością odbioru materiałów. Stosowane są techniki, dzięki którym użytkownicy pragną wciąż powracać do pewnych stron lub programów. Przykładami „wciągania" widzów są seriale. W Internecie szczególnie portale społecznościowe są dziś atrakcyjne dla młodych ludzi, dla których sukces towarzyski stanowi wysoko cenioną wartość. Portale te są zbudowane w taki sposób, aby robić wrażenie, że konieczne jest ciągłe śledzenie aktualności i ich komentowanie.

Uzależnienie to „stan psychicznego lub fizycznego przymusu do wykonywania pewnych czynności lub przyjmowania określonych substancji psychoaktywnych w oczekiwaniu na efekty ich działania lub dla uniknięcia przykrych objawów ich braku" . Uzależnienie od Internetu, telewizji czy gier komputerowych rozpoznajemy w podobny sposób, co inne uzależnienia. Świadczą o nim m.in.:

fascynacja - ciągłe myśli o danej rzeczy i chęć powrotu do niej,

objawy po odstawieniu - irytacja i niepokój w przypadku niemożliwości skorzystania z Internetu itp.,

konflikty - problemy w kontaktach między osobą uzależnioną a otoczeniem, ale również walka wewnętrzna,

trudności w realizacji codziennych obowiązków.

Jeśli obserwujemy, że dana osoba spędza w Internecie większość czasu, a nawet przedkłada go nad sen czy jedzenie, jeśli nie ma innego hobby poza nim i rezygnuje dla niego np. ze spotkań z przyjaciółmi - powinniśmy być zaniepokojeni i rozważyć wizytę u psychologa.

Nawet jeśli nie jesteśmy uzależnieni, często nadużywamy mediów i pozwalamy im na przejmowanie władzy nad nami. Zwracajmy uwagę na to, że telewizja czy komputery to tylko narzędzia, które mają nam ułatwić i uprzyjemnić życie. Panujmy nad nimi i starajmy się o zachowanie higieny w korzystaniu z mediów.

Dla ucznia:

Sprawdź, czy nie przesadzasz z Internetem!

1. Czy wciąż myślisz, co będziesz oglądał/oglądała w telewizji, albo co będziesz robił/robiła w Internecie? Czy często wspominasz, co ci się przytrafiło w mediach?

2. Czy nie umiesz ograniczyć czasu spędzanego w sieci? Czy czujesz, że zajmuje ci go za dużo?

3. Czy smucisz się lub irytujesz, kiedy nie możesz skorzystać z Internetu?

4. Czy przez Internet kłócisz się z rodzicami/opiekunami? A może zaniedbujesz inne obowiązki, np. naukę?

5. Czy kiedykolwiek kłamałeś/kłamałaś, aby ukryć to, jak pochłania Cię Internet?

6. Czy korzystasz z Internetu, aby poprawić sobie humor lub uciec od rodziców/opiekunów?

Jeśli odpowiedziałeś/odpowiedziałaś twierdząco na te pytania, zastanów się, czy nie masz problemu z uzależnieniem od Internetu. Porozmawiaj o tym z opiekunem, nauczycielem lub pedagogiem szkolnym. Uważaj również na inne rzeczy, np. telewizję lub gry komputerowe. Pamiętaj, że to tylko udogodnienia i umilacze czasu. Nie pozwól, aby stały się twoim zmartwieniem.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Dobrze jest zdawać sobie sprawę z tego, że Internet i TV to jedynie drobna część naszego życia, która służy przede wszystkim rozrywce. Zajęcia mają uświadomić, że warto kontrolować, ile czasu poświęcamy na korzystanie z mediów.

Cele operacyjne:

Uczestniczki i uczestnicy:

wiedzą, że od różnych form mediów można się uzależnić;

rozumieją, że intencją twórców mediów jest to, żebyśmy jak najczęściej ich używali;

wiedzą, że to użytkownik powinien panować nad mediami, a nie one nad nim.

Przebieg zajęć

Puść uczestniczkom i uczestnikom pierwszą zwrotkę piosenki „ Pajacyk ". Poproś, aby wsłuchali się w słowa piosenki. Po wysłuchaniu zapytaj, czy miło jest mieć pajacyka albo jakąkolwiek inną nową zabawkę.

Puść drugą zwrotkę. Po wysłuchaniu jej zapytaj, czy pajacyk nadal jest miłą zabawką? Czy dalej by chcieli go mieć?

Puść trzecią zwrotkę. Po wysłuchaniu jej zapytaj, czy mają lub mieli takiego pajacyka? Zabawkę, która zaczęła rządzić ich czasem lub życiem? Powiedz, że takim pajacykiem często stają się media: są pożyteczne, są dobrą zabawką, ale potrafią zacząć nami rządzić.

Kartkę z wydrukowanym tekstem piosenki „Pajacyk" zawieś w widocznym miejscu, tak aby była mottem do końca zajęć.

komputer z Internetem do odtworzenia piosenki „Pajacyk", materiał pomocniczy „Pajacyk" ( ODT, DOC) wydrukowany lub przepisany na dużym arkuszu papieru

Powieś w sali cztery duże kartki. Na każdej napisz jedno z haseł: telewizja, Internet, gra komputerowa, portal społecznościowy (np. Facebook, nk). Poproś, żeby każdy z uczestników stanął przy kartce z hasłem odnoszącym się do tej czynności, którą najbardziej lubi ze wszystkich czterech. Przypomnij, że gra komputerowa to także ta dostępna w telefonie. Zaznacz, że Facebook to tylko hasło i może dotyczyć innego portalu społecznościowego (Twittera, nk, forum). Kiedy uczestnicy usiądą pod wybranymi kartkami, powiedz, że na zajęciach zajmiecie się tym, dlaczego lubimy różne formy spędzania czasu i dlaczego warto kontrolować, ile czasu im poświęcamy.

Poproś, żeby w każdej z grup zgromadzonych przy poszczególnych hasłach uczestnicy i uczestniczki zastanowili się, co ich przyciąga do takiej formy spędzania czasu? Co jest zachętą? Co sprawia, że wracają do tej formy? Poproś, żeby przedstawiciele grup w jednym zdaniu podsumowali wyniki dyskusji.

Zapytaj, ile komu wyszło godzin wolnego czasu z obliczeń na zegarze. Odpowiedzi będą się prawdopodobnie różnić. Podkreśl, że godzin naprawdę wolnych wcale nie ma dużo, bo liczą się tylko te, które mamy po zaspokojeniu potrzeb organizmu i wykonaniu swoich obowiązków. Następnie spytaj, ile różnych czynności wpisali w chmurkę wolnego czasu. Podkreśl, że w niewielkiej ilości czasu każdy chciałby zmieścić jak najwięcej rzeczy, które sprawiają mu przyjemność.

Na tablicy umieść obrazki symbolizujące największych „złodziei czasu": Internet, TV, portale społecznościowe i gry komputerowe. Poproś, żeby każdy anonimowo napisał na kartce, ile mniej więcej w ciągu jednego dnia (lekcyjnego) poświęca czasu na te cztery formy. Powiedz, że nie chodzi tu o dokładne liczenie, ale o rząd wielkości: pół godziny czy trzy godziny. Liczbę godzin uczestnicy i uczestniczki anonimowo piszą na małej karteczce i wrzucają do pudełka na stole prowadzącego. Jeśli uda się zmotywować grupę do szczerych odpowiedzi, średnia powinna wynosić ok. 2 godziny dziennie. Wymieszaj dokładnie kartki, a potem otwórz pudełko i zapisz na tablicy wyniki sondy, korzystając z materiału pomocniczego „Wyniki sondy" ( ODT, DOC), wydrukowanego lub przerysowanego na tablicę. Trzeba to robić szybko i sprawnie, żeby uczestniczki i uczestnicy nie znudzili się. Mogą pomóc w sortowaniu karteczek.

karteczki, ołówki, pudełko, materiał pomocniczy „Wyniki sondy" ( ODT, DOC) wydrukowany lub przerysowany na tablicę

Podsumuj zajęcia. Powiedz, że z anonimowej sondy wynika, że Internet, TV i gry kradną nam czas przeznaczony na inne rzeczy: na sen, obowiązki i inne przyjemności. Przypomnij, że te formy są jedynie „pajacykiem", jak ten z piosenki, którego należy krótko trzymać, żeby się nie okazało, że to on nami rządzi. Jeśli starczy czasu, puść na koniec jeszcze raz całą piosenkę o pajacyku. Powieś 4 nowe kartki w miejsce tych z ćwiczenia 2. Poproś uczestników o wpisanie lub narysowanie na nich ulubionej formy spędzania czasu.

Ewaluacja

Czy po zajęciach uczestniczki i uczestnicy:

wiedzą, dlaczego warto panować nad czasem poświęconym TV, Internetowi i grom?

rozumieją, że nasze chęci i deklaracje czasem mijają się z rzeczywistością i wtedy mamy do czynienia z nadmiernym zaangażowaniem w wymienione formy aktywności, a TV, Internet lub gry stają się złodziejem naszego czasu i energii?

Opcje dodatkowe:

„W jaki sposób poznać, czy się nadmiernie nie zaangażowałem/zaangażowałam w aktywności prowadzone w Internecie?" - przeprowadzenie testu z „Wiedzy w pigułce" dla ucznia. Nad takimi zajęciami powinien czuwać pedagog szkolny lub psycholog.

wróć do spisu treści

Materiał pomocniczy „Pajacyk" ( ODT, DOC)

Materiał pomocniczy „Wyniki sondy" ( ODT, DOC)

„Pajacyk", sł. Wojciech Młynarski, muz. M. Zimiński, wyk. Zbigniew Świtoniak

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

uzależnienie od Internetu

silna potrzeba spedzania czasu w internecie, przeszkadzająca w wykonywaniu innych czynności
Zobacz cały słowniczek.
wróć do spisu treści

Jakubik Andrzej, Zespół uzależnienia od Internetu (ZUI) [online], [dostęp: 25. 11. 2013], dostępny w Internecie: http://www.psychologia.net.pl/artykul.php?level=52.

Uzależnienie od internetu [online], [dostęp: 25. 11. 2013], http://www.medme.pl/artykuly/uzaleznienie-od-internetu,3104973,1.html.

Nowy telefon zaufania - uzależnienia behawioralne, http://www.kbpn.gov.pl/portal?id=2038383.

Nadmierne korzystanie z komputera i Internetu przez dzieci i młodzież [PDF], [dostęp: 25. 11. 2013], dostępny w Internecie: www.saferinternet.pl/images/stories/pdf/nadmierne_korzystanie_z_internetu_przez_dzieci_i_mlodziez.pdf.

# data[].attributes.attachment_link.description
45m Internet Ta lekcja jest częścią tematu Bezpieczeństwo na poziomie szkoła podstawowa 4-6. wróć do spisu treści Niekiedy miewamy wrażenie, że my sami lub ktoś, kogo znamy, nadużywa czegoś: papierosów, hazardu, telewizji czy gier komputerowych, jednak rzadko kiedy zdajemy sobie sprawę, że może to być uzależnienie.

# data[].attributes.body
scenariusz spotkania  z rodzicami

# data[].attributes.headline
Cyberprzestrzeń – dobrodziejstwo czy zagrożenie?

# data[].attributes.subject
Cyberprzestrzeń – dobrodziejstwo czy zagrożenie?

# data[].attributes.body
scenariusz zajęć

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Internet
Scenariusz nr 1:
Temat zajęć: Cyberprzestrzeń - dobrodziejstwo czy zagrożenie?
Cele zajęć:

uświadomienie zagrożeń związanych z korzystaniem z cyberprzestrzeni;

rozwijanie umiejętności bezpiecznego korzystania z zasobów sieci internetowej;

rozwijanie kreatywnego myślenia oraz umiejętności współpracy w grupie.

uwrażliwienie na zagrożenia związane z korzystaniem z cyberprzestrzeni;

poszerzenie wiedzy na temat konsekwencji nadmiernego i niekontrolowanego korzystania z Internetu;

uwrażliwianie na problemy psychologiczne i społeczne pojawiające się we własnej grupie rówieśniczej;

rozwijanie empatii, umiejętności obserwacji i wrażliwości na innych.

rozwijanie umiejętności świadomego korzystania z Internetu;

uwrażliwienie na zagrożenia płynące z niekontrolowanego korzystania z sieci internetowej;

rozwijanie umiejętności współpracy w grupie;

doskonalenie umiejętności krytycznego myślenia uwzględniające różne punkty widzenia.

Gry komputerowe

zapobieganie nałogowemu korzystaniu z gier komputerowych;

zwiększanie wiedzy na temat sygnałów świadczących o nadużywaniu gier komputerowych;

rozwijanie umiejętności korzystania z pomocy.

rozwijanie świadomości dotyczącej korzyści oraz zagrożeń płynących z grania na komputerze;

rozwijanie umiejętności świadomego podejmowania decyzji oraz wzmacnianie poczucia odpowiedzialności za dokonywane przez siebie wybory;

zapobieganie nałogowemu korzystaniu z gier komputerowych.

Cyberseks

uświadomienie różnic pomiędzy seksem a cyberseksem;

rozwijanie postawy podmiotowego traktowania drugiej osoby;

zwiększanie wiedzy na temat przyczyn uprawiania cyberseksu.

rozwijanie świadomości dotyczącej siebie samego w sferze budowania relacji;

budowanie odpowiedzialności w obszarze podejmowania zachowań seksualnych;

zapobieganie nałogowemu korzystaniu z cyberseksu.

Komentarze

# data[].attributes.attachment_link.description
Internet Scenariusz nr 1: Temat zajęć: Cyberprzestrzeń - dobrodziejstwo czy zagrożenie? Cele zajęć: uświadomienie zagrożeń związanych z korzystaniem z cyberprzestrzeni; rozwijanie umiejętności bezpiecznego korzystania z zasobów sieci internetowej; rozwijanie kreatywnego myślenia oraz umiejętności współpracy w grupie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
45m

Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią tematu Bezpieczeństwo na poziomie gimnazjum.

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Uzależnienie to silna i niekontrolowana potrzeba robienia czegoś czy zażywania jakiejś substancji. Uzależnić można się nie tylko od alkoholu, narkotyków czy papierosów, lecz także od telewizji, komputera czy gier.

W każdym przypadku chodzi o szybkie zdobycie „nagrody": dobrego samopoczucia, rozładowania napięcia, kontaktu z inną osobą. W internecie taką nagrodą są też: poczucie bycia w centrum zainteresowania, bycia ważnym (bo ktoś odpowiada na moje komentarze na forum) oraz nowe, szybkie relacje z osobami o podobnych zainteresowaniach.

Jeśli długie surfowanie w sieci wpływa negatywnie na inne obszary życia, można mieć podejrzenia, że są to początki uzależnienia. Obserwuj, czy rezygnujesz ze snu na rzecz korzystania z internetu, w efekcie czego jesteś cały czas zmęczony, czy kontakt z rodziną i przyjaciółmi nie jest już tak atrakcyjny jak znajomości internetowe, czy rachunki rosną lub nie masz czasu na zajęcia pozalekcyjne. Jeśli czujesz, że coś sprawia ci kłopot i wymyka się spod kontroli, zwróć się o pomoc do opiekunów, nauczycieli lub psychologa.

Wbrew pozorom nie jest trudno odzyskać kontrolę nad swoim czasem i życiem. Przede wszystkim obserwuj siebie i swoje zachowania. Staraj się dokładnie planować swój wolny czas, wypełniaj go ciekawymi aktywnościami nie tylko w sieci. Jeśli chcesz ograniczyć czas przy komputerze, a nie wychodzi ci to, poproś innych o pomoc. Staraj się nauczyć zarządzania własnym czasem i planowania. Bycie na bieżąco ze swoimi obowiązkami, brak zaległości i czas na inne hobby też może być źródłem satysfakcji.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Uczestnicy i uczestniczki zajęć będą mieli okazję przyjrzeć się, w jaki sposób spędzają czas w internecie i sprawdzić, czy ich zachowania mogą być niepokojące. Wypełnią kwestionariusz i obliczą wynik dla całej klasy. Zastanowią się, po czym można poznać, że ktoś może mieć problem z uzależnieniem od internetu i co w takiej sytuacji można zrobić.

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

wiedzą, czym jest uzależnienie;

znają podstawowe fakty związane z uzależnieniem od internetu;

zastanawiają się, w jaki sposób korzystają z internetu;

potrafią opisać sytuacje, które mogą świadczyć o uzależnieniu od internetu;

wiedzą, co można zrobić, kiedy ma się problem z nadmiernym spędzaniem czasu w internecie.

Przebieg zajęć

Ewaluacja

Czy po przeprowadzeniu zajęć uczestnicy i uczestniczki:

wiedzą, czym jest uzależnienie?

znają podstawowe fakty związane z uzależnieniem od internetu?

zastanawiają się, w jaki sposób korzystają z internetu?

potrafią opisać sytuacje, które mogą świadczyć o uzależnieniu od internetu?

wiedzą, co można zrobić, kiedy ma się problem z nadmiernym spędzaniem czasu w internecie?

Opcje dodatkowe

W ćwiczeniu 2. kartę pracy „Czas w internecie" ( ODT, DOC) możecie policzyć również indywidualnie. Każda osoba może sama podliczyć odpowiedzi TAK. Dwie lub więcej odpowiedzi TAK, może świadczyć o problemie z ilością czasu spędzanego w internecie.

wróć do spisu treści

Karta pracy „Czas w internecie" ( ODT, DOC)

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

uzależnienie

nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji. Może odnosić się do nadużywania narkotyków, leków, alkoholu, papierosów, jak również gier hazardowych, korzystania z internetu czy oglądania telewizji.
Zobacz cały słowniczek.
wróć do spisu treści

Jakubik Andrzej, Zespół uzależnienia od Internetu (ZUI) [online], [dostęp: 30.12.2012], Dostępny w Internecie: http://www.psychologia.net.pl/artykul.php?level=52

Złapani w sieć [online], reż. Artur Sochan i Michalina Taczanowska, cz. 1, [dostęp: 30.12.2012], Dostępny w Internecie: http://www.youtube.com/watch?v=cZVE2uOtTcw

Złapani w sieć [online], reż. Artur Sochan i Michalina Taczanowska, cz. 2, [dostęp: 30.12.2012], Dostępny w Internecie: http://www.youtube.com/watch?v=zHWerpLQsU0

Uzależnienie od internetu [online], [dostęp: 30.12.2012], http://www.medme.pl/artykuly/uzaleznienie-od-internetu,3104973,1.html

Nowy telefon zaufania - uzależnienia behawioralne, http://www.kbpn.gov.pl/portal?id=2038383.

Nadmierne korzystanie z komputera i Internetu przez dzieci i młodzież, [data dostepu: 15.01.2013], Dostepny w Internecie: www.saferinternet.pl/images/stories/pdf/nadmierne_korzystanie_z_internetu_przez_dzieci_i_mlodziez.pdf.

# data[].attributes.attachment_link.description
45m Bez Internetu Ta lekcja jest częścią tematu Bezpieczeństwo na poziomie gimnazjum. wróć do spisu treści Uzależnienie to silna i niekontrolowana potrzeba robienia czegoś czy zażywania jakiejś substancji. Uzależnić można się nie tylko od alkoholu, narkotyków czy papierosów, lecz także od telewizji, komputera czy gier.

# data[].attributes.headline
Uzależnienia wśród dzieci i młodzieży - pakiet edukacyjny

# data[].attributes.subject
Uzależnienia wśród dzieci i młodzieży - pakiet edukacyjny

# data[].attributes.headline
Bieg po zdrowie - program antynikotynowej edukacji zdrowotnej

# data[].attributes.subject
Bieg po zdrowie - program antynikotynowej edukacji zdrowotnej

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Bieg po zdrowie" to nowy program antytytoniowej edukacji zdrowotnej opracowany w Głównym Inspektoracie Sanitarnym we współpracy z ekspertami.

To na nas - osobach dorosłych - spoczywa odpowiedzialność za przebieg rozwoju najmłodszych. Profilaktyka palenia tytoniu jest ważnym zadaniem i powinna być na stałe wpisana w działania edukacyjno-wychowawcze.

Zaprosiliśmy do współpracy psychologów z Uniwersytetu Warszawskiego - dr hab. Kamillę Bargiel-Matusiewicz oraz mgr Rafała Dziurlę, z pomocą których został opracowany zupełnie nowy program antytytoniowej edukacji zdrowotnej pt. „Bieg po zdrowie".

Grupa, do której skierowany jest nowy program, to dzieci w IV klasie szkoły podstawowej (grupa wiekowa 9-10 lat).

Główne cele programu:

opóźnienie lub zapobiegnięcie inicjacji tytoniowej wśród dzieci i młodzieży,

pokazanie atrakcyjności życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego,

zwiększanie wiedzy i umiejętności uczniów na temat zdrowia w kontekście szkodliwości palenia papierosów.

Zajęcia w programie „Bieg po zdrowie" realizowane są za pomocą bardzo zróżnicowanych metod aktywizujących, które dostosowano do wieku odbiorców. Podstawą zajęć jest stymulowanie kreatywności i aktywności. Bohaterami łączącymi treści poszczególnych spotkań jest dwoje uczniów czwartej klasy szkoły podstawowej, Natalia i Kuba. Wydarzenia z ich życia będą tłem poruszanych tematów.

Zachęcamy uczniów do aktywnego udziału w zajęciach. Zdobytą wiedzę i umiejętności uczniowie będą mogli stosować w codziennym życiu.

Podczas cyklu zajęć dzieci będą:

dyskutować,

wymieniać doświadczenia, spostrzeżenia, refleksje i pomysły,

przeprowadzać wywiady z osobami niepalącymi,

liczyć koszty palenia papierosów,

pracować w grupach przy tworzeniu antyreklamy dla papierosów,

tworzyć komiks z bohaterami programu.

Program jest skierowany także do rodziców i opiekunów uczniów, gdyż zwiększa to skuteczność programów profilaktycznych.

Pilotażowa edycja programu została bardzo pozytywnie odebrana przez uczniów:

„Dowiedziałem się, że palenie jest niemodne"„Po tych lekcjach zrozumiałem, że nie chcę nigdy palić"„Najbardziej przydały mi się informacje jak odmówić zapalenia papierosa"„Spodobało mi się zadanie w którym mieliśmy zrobić komiks i wypisać nieagresywne sposoby odmawiania palenia"„Ważne było dowiedzenie się co można kupić za pieniądze wydawane na papierosy"

Do programu przygotowaliśmy atrakcyjne, bogato ilustrowane materiały:

podręcznik dla nauczyciela,

zeszyt ćwiczeń dla ucznia,

plakaty,

ulotkę informacyjną dla rodziców,

filmy edukacyjne dla rodziców i nauczycieli.

Nagraliśmy również cykl filmów edukacyjnych z udziałem ekspertów z dziedziny psychologii oraz autorów programu.

Pierwszy cykl to trening umiejętności wychowawczych zaprezentowanych przez Panią Dominikę Ambroziewicz-Wnuk, psychologa z Centrum Busola. W cyklu pt. „Dlaczego warto budować i dbać o poprawną komunikację z dzieckiem?" udział wzięła Pani Patrycja Szeląg-Jarosz - psycholog z Centrum Busola. Przygotowaliśmy również film z udziałem autorów programu - Panią Kamillą Bargiel-Matusiewicz i Panem Rafałem Dziurlą poświęcony założeniom programu antytytoniowej edukacji zdrowotnej pt. „Bieg po zdrowie".

Nasze filmy to:

szybkie i łatwe zapoznanie się z programem,

poznanie kluczowych wskazówek dotyczących wychowywania dzieci,

umiejętność rozwiązywania swoich problemów,

poznanie sposobów komunikowania się z dzieckiem,

poznanie sposobów radzenia sobie z uzależnieniami dzieci,

skłonienie do refleksji i przemyśleń.

Nagrania są dostępne dla wszystkich na naszym kanale Youtube! O nowościach będziemy Was informować w serwisie społecznościowym Facebook fanpage GIS.

W roku szkolnym 2017/2018 odbyła się II edycja tego programu.

Łącznie, ze wszystkich województw w programie wzięło udział 3673 szkół podstawowych (6241 IV klas), tj. 28% ogółu szkół tego typu w Polsce. W programie uczestniczyło 119 877 uczniów oraz 101 678 rodziców. Program w powszechnej opinii większości koordynatorów powiatowych jak i realizatorów szkolnych został oceniony bardzo dobrze i ma duży potencjał na dalszy rozwój we wszystkich województwach. Program został dobrze skonstruowany pod względem merytorycznym i metodycznym. Program cieszył się również dobrą opinią wśród uczniów. Dzieci chętnie uczestniczyły w grupach, mocno zaangażowały się w prace domowe.
Pliki do pobrania:
Honorowi patroni programu:

# data[].attributes.attachment_link.title
„Bieg po zdrowie" - nowy program antytytoniowej edukacji zdrowotnej - GIS

# data[].attributes.attachment_link.description
To na nas - osobach dorosłych - spoczywa odpowiedzialność za przebieg rozwoju najmłodszych. Profilaktyka palenia tytoniu jest ważnym zadaniem i powinna być na stałe wpisana w działania edukacyjno-wychowawcze. Zaprosiliśmy do współpracy psychologów z Uniwersytetu Warszawskiego - dr hab. Kamillę Bargiel-Matusiewicz oraz mgr Rafała Dziurlę, z pomocą których został opracowany zupełnie nowy program antytytoniowej edukacji zdrowotnej pt.

# data[].attributes.headline
Europejskie standardy jakości w profilaktyce uzależnień od narkotyków

# data[].attributes.subject
Europejskie standardy jakości w profilaktyce uzależnień od narkotyków

# data[].attributes.headline
Uzależnienia behawioralne -  profilaktyka i terapia

# data[].attributes.subject
Uzależnienia behawioralne -  profilaktyka i terapia

# data[].attributes.headline
Lokalne strategie w zakresie rozwiązywania problemu narkomanii

# data[].attributes.subject
Lokalne strategie w zakresie rozwiązywania problemu narkomanii

# data[].attributes.body
z cyklu webowadbp

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiały na temat profilaktyki nikotynizmu zgromadzone w ramach wspomagania nauczycieli przez Dolnośląską Bibliotekę Pedagogiczną we Wrocławiu Filia Wałbrzych

# data[].attributes.headline
Profilaktyka uzależnień od narkotyków i innych środków odurzających 

# data[].attributes.subject
Profilaktyka uzależnień od narkotyków i innych środków odurzających 

# data[].attributes.body
z cyklu webowadbp

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O PROFILAKTYCE, NARKOTYKACH I INNYCH SUBSTANCJACH PSYCHOAKTYWNYCH W SIECI

- serwis adresowany do wszystkich osób, które stykają się z problemem narkomanii - zarówno do młodych ludzi (którzy biorą lub nie biorą), ich rodziców, jak i nauczycieli i specjalistów, zajmujących się terapią osób uzależnionych od narkotyków. Poprzez e - Poradnię istnieje możliwość skorzystania z:

Krajowe Biuro Do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii - strona Biura ds. Narkomanii, którego głównym zadaniem jest podejmowanie działań na rzecz ograniczania popytu na narkotyki. Realizacja zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii w Polsce obejmuje m.in. promocję zdrowia psychicznego, promocję zdrowego stylu życia, informowanie o szkodliwości środków odurzających i substancji psychotropowych oraz działalność interwencyjną.

- strona stowarzyszenia, które działa w trzech podstawowych obszarach: pomaga osobom uzależnionym, bezdomnym oraz zajmuje się szeroko pojętą profilaktyką zachowań ryzykownych. Na stronie znajdziesz m. in. wiele materiałów propagujących szeroko rozumiana profilaktykę uzalenień.

- strona ogólnopolskiej kampanii realizowanej w ramach "Profilaktycznego programu w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych". Celem kampanii jest zwiększenie wiedzy na temat skutków zdrowotnych używania substancji psychoaktywnych, a także ograniczenie ich stosowania.

- jest działem Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii odpowiedzialnym za prowadzenie krajowego systemu informacji o narkotykach oraz monitorowanie aktywności podejmowanych na rzecz przeciwdziałania narkomanii. CINN powstało w ramach procesu akcesyjnego Polski do Unii Europejskiej. CINN pełni rolę punktu kontaktowego dla Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) z siedzibą w Lizbonie. Prowadzi krajowy system informacji o narkotykach oraz monitoruje działania podejmowane na rzecz przeciwdziałania narkomanii na poziomie krajowym i międzynarodowym. Ponadto realizuje i inicjuje badania dotyczące problemu narkotyków i narkomanii oraz opracowuje i udostępnia ich wyniki.

serwis informacyjny o uzależnieniu od narkotyków i innych substancji. Korzystając z obszernej bazy wiedzy serwisu dowiesz się co powodują, i jak wyglądają. Podzielisz się także swoimi problemami lub pomożesz innym ustrzec się lub wyjść z uzależnienia na forum. Możesz tu wraz z innymi użytkownikami tworzyć społeczność, która pokaże prawdziwą stronę uzależnień.

- o narkotykach i dopalaczach od A do Z - kompedium wiedzy a także strona na której znajdziesz porady jak postępować aby nie wpaść w nałóg, jak pomagać uzależnionym, porania online oraz telefon zaufania dla uzależnionych.

- strona społeczno-edukacyjnej akcji "Nie piję, bo tak", której celem jest wspieranie młodych ludzi w asertywności i nauczenie ich odmawiania, gdy ktoś proponuje im alkohol oraz mówienia „Nie piję i już. Nie muszę mieć powodu." Helvetica Light to czytelna czcionka z wysokimi i wąskimi literami, sprawdza się dobrze na prawie każdej stronie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Profilaktyka uzalenień od narkotyków i innych środków odurzających

# data[].attributes.attachment_link.description
O PROFILAKTYCE, NARKOTYKACH I INNYCH SUBSTANCJACH PSYCHOAKTYWNYCH W SIECI - serwis adresowany do wszystkich osób, które stykają się z problemem narkomanii - zarówno do młodych ludzi (którzy biorą lub nie biorą), ich rodziców, jak i nauczycieli i specjalistów, zajmujących się terapią osób uzależnionych od narkotyków.

# data[].attributes.headline
Uzależnienia technologiczne u dzieci i młodzieży

# data[].attributes.subject
Uzależnienia technologiczne u dzieci i młodzieży

# data[].attributes.headline
Jak reagować na problem nadmiernego korzystania z internetu przez dzieci i młodzież

# data[].attributes.subject
Jak reagować na problem nadmiernego korzystania z internetu przez dzieci i młodzież

# data[].attributes.body
poradnik dla szkół

# data[].attributes.headline
Jak sprzeciwiać się narkotykom - sztuka odmawiania

# data[].attributes.subject
Jak sprzeciwiać się narkotykom - sztuka odmawiania

# data[].attributes.body
scenariusz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
unkcjonowania rynku narkotykowego z jego cechami - podstępnością, bezwzględnością i naciskiem wiadomości o narkotykach. Przedstawienie tematu zajęć i celów lekcji. yrażać siebie - swoje uczucia, opinie, postawy i potrzeby, ie planszy "Dziesięć sposobów odmawiania". Omówienie. Zwrócenie uczniom uwagi, że wybór sposobu odmawiania zależy od ich wewnętrznej decyzji. póty, dopóki nie rani to kogoś innego. ÓŚB - dopóty, dopóki uznajesz, że druga osoba ma prawo odmówić.
SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Z PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ-NARKOTYKI

JAK SPRZECIWIAĆ SIĘ NARKOTYKOM. SZTUKA ODMAWIANIA
. /2 GODZ./ Opracowała:Joanna Maria Kiersnowska uświadamianie skutków uzależnienia od narkotyków
Cele lekcji :
mini - wykład socjodrama (scenki)
rozwijanie umiejętności radzenia sobie z presją rówieśniczą
ćwiczenia interpersonalne burza mózgów ktyczne: plansza o rynku narkotykowym-mała dla każdej grupy i jedna duża dla całej klasy
Środki dyda
t en sposób zarabiać pieniądze na dawki dla siebie.
plansza -trzy typy zachowań

plansza- dziesięć sposobów odmawiania

Przebieg lekcji :

I. Powitanie klasy. Krótkie przypomnienie

Mini wykład:

Dzisiaj poznacie różne sposoby odmawiania. Zdarzają się bowiem sytuacje , w których młodzi ludzie są namawiani do czegoś, na co nie mają ochoty, np. pożyczanie pieniędzy, palenie papierosów, picie alkoholu czy branie narkotyków. Sztuka jest wtedy tak powiedzieć NIE, by skutecznie obronić swoje stanowisko, nie obrażając i nie robiąc przykrości osobie, która namawia.

II. RYNEK NARKOTYKOWY

plansza- pięć praw Fensterheima

1.Podział klasy na grupy. Każda grupa otrzymuje planszę "Rynek narkotykowy" i w dyskusji odpowiada na pytania zapisane wcześniej na tablicy"

jak rozumieją ten rynek?

jak działa rynek narkotykowy?

co oznaczają poszczególne poziomy piramidy?

jaka jest różnica pomiędzy osobami z kolejnych pięter tej struktury?

kto używa środków uzależniających, a kto je sprzedaje?

Chętni przedstawiciele grup podchodzą do planszy i omawiają wybrany przez grupę element "piramidy".

Jeśli uczniowie nie powiedzieli, mówimy im o zasadach funkcjonowania rynku narkotykowego: o dawaniu narkotyków za darmo, by w ten sposób od nich uzależnić i zmusić do ich kupowania; a więc samemu czerpać zyski, kosztem rujnowania życia innym ludziom, a nawet dzieciom. Narkotyki sprzedają często osoby od tych środków uzależnione, by w
zyny, bogatego handlarza:
Metoda: praca w grupach, praca na forum klasy.

2. TORBA

Proponujemy , żeby każdy z uczniów wyobraził sobie, że idzie przez park. Na trawniku znajduje torbę. Zagląda do niej i znajduje tam środki uzależniające.

Zadaniem uczniów jest narysowanie w grupach znalezionej torby i tego, co się w niej znajduje, a także napisanie nazw narysowanych środków uzależniających.

Następnie na forum klasy omawiają cechy ludzi-właścicieli torby np. narkomana, zagubionej dziewc
cechy psychiczne
wygląd-cechy zewnętrzne

ich sytuacja życiowa

Następnie prowadzimy dyskusję, zadając pytania:

Czy widzieliście osoby uzależnione od narkotyków? Jak wyglądały?

Co robiły? Co prawdopodobnie czuły?

Jak wyobrażacie sobie ich sytuację życiową?

Czy widzieliście osoby handlujące narkotykami? Jak wyglądały?

Skąd słyszeliście o handlarzach narkotykami?

Czy wiecie, jakie oni stosują sposoby, żeby pozyskać "klientów"?

III. UMIEJĘTNOŚĆ ODMAWIANIA - ASERTYWNOŚĆ

Najważniejszym indywidualnym prawem człowieka jest jego prawo do bycia sobą. Oznacza to, że mogę dysponować moim czasem, energią i dobrami materialnymi oraz układać sprawy osobiste według własnej woli i zgodnie z własnym interesem - tak , jak go pojmuję. Mam prawo
w o ile czynię to w sposób nie naruszający praw innych osób /asertywność/.
1. TRZY POSTAWY - uległa, agresywna, asertywna.

Zapoznanie uczniów z trzema typami zachowań:
agresywny /walka/
współpracujący/asertywny/

2. GRA ASERTYWNA

DZIESIĘĆ SPOSOBÓW ODMAWIANIA

Wywieszen

POWIEDZ KOMPLEMENT

RZUĆ WYZWANIE

MASZ PRAWO DO ROBIENIA TEGO, CO CHCESZ - do

MASZ PRAWO DO ZACHOWANIA SWOJEJ GODNOŚCI POPRZEZ ASERTYWNE ZACHOWANIE, NAWET JEŚLI RANI TO KOGOŚ INNEGO - dopóty, dopóki Twoje intencje nie są agresywne, lecz asertywne.

Wcześniej dobrani uczniowie w pary - A i B ćwiczą różne sposoby odmawiania. Po przećwiczeniu uczniowie dzielą się wrażeniami i odczuciami na forum klasy. Mówią który sposób najbardziej im pasował, a w którym czuli się najgorzej.

Istnieją takie sytuacje między ludźmi, w których prawa nie są oczywiste. Zawsze jednak MASZ PRAWO DO PRZEDYSKUTOWANIA TEJ SPRAWY Z DRUGĄ OSOBĄ I WYJAŚNIENIA JEJ.

IV. ZAKOŃCZENIE LEKCJI - rozdajemy uczniom wcześniej przygotowane plansze z prawami Fensterheima.

V. PRACA DOMOWA: Prosimy uczniów o wyszukanie w prasie, i w internecie informacji o narkotykach, gromadzenie ich i przyniesienie na następną lekcję , będziemy wykonywali INFORMATORY I GAZETKI, które wyeksponujemy na korytarzach szkolnych. Wszystkie prace wezmą udział w ogłoszonym konkursie szkolnym.

DZIESIĘĆ SPOSOBÓW ODMAWIANIA

Dużą planszę wywieszamy na tablicy i omawiamy.

Pięć praw Fensterheima /plansza/:

ZAPROPONUJ COS LEPSZEGO

Podział wcześniej utworzonych grup w pary, na osobę A i B.

Zabawa utrwalająca trzy typy zachowań " JA ŻYCIE". Osoba B jest "życiem", jej zadaniem jest kierować osobą A, ta zaś ma za zadanie reagować w wybrany przez siebie sposób: uległy, agresywny, asertywny. Klasa odgaduje i nazywa typ zachowania. Zamiana ról.

Omówienie wrażeń na forum klasy.

Tworzenie listy cech zachowań ASERTYWNYCH - n-l zapisuje podawane przez uczniów cechy na tablicy np.:

mam prawo być sobą

mogę dbać o swoje interesy

chcę dawać wyraz swoim uczuciom

mam prawo powiedzieć NIE temu, co jest dla mnie szkodliwe

mówiąc NIE jestem w porządku

potrafię się obronić, nie muszę być agresywny

mogę w sposób stanowczy powiedzieć NIE itp.

PO PROSTU POWIEDZ " NIE" MASZ PRAWO DO PRZEDSTAWIANIA INNYM SWOICH PR MASZ PRAWO DO KORZYSTANIA ZE SWOICH PRAW.

# data[].attributes.attachment_link.description
unkcjonowania rynku narkotykowego z jego cechami - podstępnością, bezwzględnością i naciskiem wiadomości o narkotykach. Przedstawienie tematu zajęć i celów lekcji. yrażać siebie - swoje uczucia, opinie, postawy i potrzeby, ie planszy "Dziesięć sposobów odmawiania". Omówienie. Zwrócenie uczniom uwagi, że wybór sposobu odmawiania zależy od ich wewnętrznej decyzji.

# data[].attributes.headline
Ogólne zasady prowadzenia zajęć z profilaktyki uzależnień

# data[].attributes.subject
Ogólne zasady prowadzenia zajęć z profilaktyki uzależnień

# data[].attributes.body
przykładowe ćwiczenia, gry i zabawy z zakresu profilaktyki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ogólne zasady prowadzenia zajęć z profilaktyki uzależnień - przykładowe ćwiczenia, gry i zabawy z zakresu profilaktyki.

Powszechnie wiadomym jest, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć wszelkie choroby. Można ochronić dziecko przed narkotykami właśnie poprzez wczesną profilaktykę, która zmniejsza prawdopodobieństwo wejścia w kontakt z psychoaktywnymi.

Profilaktyka obejmuje:
- rozpowszechnianie rzetelnych informacji o zjawiskach patologicznych;
- promocję zdrowego stylu życia;
- rozwijanie dojrzałej osobowości;
- uczenie umiejętności związanych z funkcjonowaniem psychologicznym;
- udzielanie pomocy w trudnych sytuacjach rodzinnych, społecznych;
- uczenie rozwiązywania problemów;
- kształtowanie umiejętności interpersonalnych.

Stosowana profilaktyka winna być adresowana nie tylko do dzieci i młodzieży, ale też do rodziny, środowiska szkolnego i lokalnego.

Ogólne zasady prowadzenia zajęć z profilaktyki uzależnień:
1. Nie straszyć, czym grozi picie, narkotyzowanie się, a raczej informować o mechanizmach uzależnienia.
2. Nie stosować tradycyjnego wykładu, a raczej metody aktywne typu: dyskusja grupowa, burza mózgów, odgrywanie scenek, praca w parach (trójkach), itp.
3. Zajęcia prowadzić dynamicznie wg. przygotowanego wcześniej scenariusza, ale oczywiście pamiętając o elastyczności.
4. Zachęcać uczniów do samodzielnego myślenia, odwoływać się do ich doświadczeń życiowych.
5. Dać wychowankom możliwość odreagowania napięć - pozwolić na śmiech, płacz, wyrażenie złości.
6. Młodsze dzieci często nagradzać, chwalić, doceniać ich wysiłek, pomysły.

PRZYKŁADOWE ĆWICZENIA GRY I ZABAWY Z ZAKRESU PROFILAKTYKI:

JADALNE, NIEJADALNE, SZKODLIWE:
Prowadzący stawia w widocznym miejscu garnek, pudełko ze znakiem trupiej czaszki i kosz na śmieci. Pokazuje dzieciom produkty (jabłko, chleb, leki, papierosy, alkohol...). Zadaniem dzieci jest pogrupowanie tych rzeczy na: jadalne-wrzucamy do garnka; jadalne, ale szkodliwe-do pudełka; niejadalne-do kosza.

CO TO JEST NAŁÓG:
Prowadzący, aby przybliżyć dzieciom istotę nałogu odwołuje się do ich doświadczeń z jedzeniem słodyczy. Prosi, aby dzieci wyobraziły sobie, że w kuchni na stole leżą czekoladki, ale dzieci nie mogą ich zjeść.

Prowadzący pyta, czy dzieciom łatwo byłoby się powstrzymać? Jak by się zachowały w stosunku do tego zakazu?
W ten sposób ukazana jest analogia do człowieka pijącego, który też nie może się oprzeć wypiciu alkoholu.

KIEDY PŁACZĘ, KIEDY SIĘ ŚMIEJĘ:
(Ćwiczenie uczące rozpoznawania i nazywania uczuć).
Prowadzący zadaje pytania dotyczące różnych stanów emocjonalnych, rozpoczynające się słowami: "Niech wstaną wszyscy, którzy..." np.
... lubią chodzić do lasu
... złoszczą się, gdy ktoś ich bije
... cieszą się, gdy kolega zaprosi ich do siebie
... płaczą, gdy zostają sami w domu;

Potem każde dziecko otrzymuje okrągły szablon i rysuje schematycznie twarz wyrażającą radość. Po zakończeniu rysowania dzieci mówią, kiedy ostatnio były szczęśliwe. Później dzieci rysują twarz smutną i też dzielą się swymi przeżyciami.

WRZUĆ WSTYD DO KAPELUSZA:
Dzieci piszą na kartkach (anonimowo), czego i kogo się wstydzą. Następnie wrzucają kartki do kapelusza. Każdy wyciąga kartkę i czyta głośno to, co jest napisane. Następnie wspólnie zastanawiamy się, co można z tym wstydem zrobić i jak sobie z nim poradzić.

CO TO JEST NAŁÓG:
Każdy otrzymuje kartkę i długopis. Podajemy młodzieży instrukcję, aby na jednej stronie wypisali rzeczy lub/i osoby, bez których nie mogą się obyć, które są im niezbędne (poza czynnościami fizjologicznymi, podstawowym pożywieniem), a na drugiej stronie te, które też lubią, ale mogliby bez nich wytrzymać. Osoby chętne mogą przeczytać to, co napisały.

Następnie młodzież zastanawia się i wypisuje, co by się stało gdyby zostali pozbawieni tych ulubionych rzeczy, co by myśleli, czuli, jak by się zachowywali. Potem każdy czyta swe reakcje na sytuację braku.

Prowadzący na dużym arkuszu wypisuje typowe zachowania, np. złość, agresja słowna, fizyczna, płacz, itp. Wyjaśnia, że są to typowe zachowania osoby uzależnionej, będącej na "głodzie", w sytuacji braku środka odurzającego.

W ten sposób przedstawiony został mechanizm uzależnienia.

TUNEL ALKOHOLIKA:
Grupę dzielimy na 6-osobowe zespoły. Każdy zespół otrzymuje kartoniki z napisami typu: czuje się chory, trzęsą mu się ręce, jest spięty, po wypiciu jest pewny siebie, traci pracę, ma mało przyjaciół, opuszcza go żona, dobrze zarabia, dzieci go się wstydzą, pije sam, dobrze się bawi, ludzie odsuwają się od niego, zabierają mu prawo jazdy, śpi na dworcu (każde hasło napisane na osobnym kartoniku).

Potem prowadzący podaje polecenie: "Człowiek, który zaczyna pić, rozpoczyna długą drogę w kierunku tunelu. Uporządkujcie podane kartoniki tak, by ukazać tę wędrówkę. Jeśli macie własne propozycje stacji na tej drodze, to można je dopisać.

ZABAWA W TRZEŹWOŚĆ:
Tworzymy 5-osobowe zespoły. Jedna osoba w zespole gra postać uzależnionego, a reszta to członkowie rodziny - współuzależnieni. Potrzebne będą sznurki, skakanki, paski. Uczestnicy wiążą się tym między sobą. Wszyscy robią dokładnie to samo, co uzależniony, np. gdy on kuca to pozostali również.

Ćwiczenie to ukazuje, że uzależnienie to element całości, pociąga za sobą cały system, ale jednocześnie ukazuje, że można wyjść z nałogu, gdy siły będą połączone.

DWIE LINIE:
Jedna osoba wychodzi z sali. Pozostali będą próbować przekonać te osobę do czegoś, co nie jest prawdą. Na tablicy rysuje się dwie linie. Jedna jest trochę dłuższa. Sześciu chętnych ma przekonać osobę, która wyszła, że te linie są równe. Pozostali siedzą cichutko. Osoba powracająca do sali mówi, co myśli na temat tych linii, wskazuje dłuższą i krótsza. Gdy wyrazi swe zdanie, to grupa wkracza do akcji i przekonuje o równej długości tych linii. Przekonywanie nie może trwać dłużej niż 5 minut.

Potem następuje omówienie, dzielenie się odczuciami. Czy łatwo było namawiać? Czy trudno było oprzeć się presji grupy?

Opracowanie: mgr Magdalena Boruń

# data[].attributes.attachment_link.title
Profesor.pl - publikacje nauczycieli, awans zawodowy, scenariusze lekcji, wypracowania, testy, konspekty, korepetycje, matura, nauczyciele

# data[].attributes.attachment_link.description
Powszechnie wiadomym jest, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć wszelkie choroby. Można ochronić dziecko przed narkotykami właśnie poprzez wczesną profilaktykę, która zmniejsza prawdopodobieństwo wejścia w kontakt z psychoaktywnymi. Profilaktyka obejmuje: - rozpowszechnianie rzetelnych informacji o zjawiskach patologicznych; - promocję zdrowego stylu życia; - rozwijanie dojrzałej osobowości; - uczenie umiejętności związanych z funkcjonowaniem psychologicznym; - udzielanie pomocy w trudnych sytuacjach rodzinnych, społecznych; - uczenie rozwiązywania problemów; - kształtowanie umiejętności interpersonalnych.

# data[].attributes.headline
Profilaktyka e-uzależnień - scenariusze  zajęć, warsztatów...

# data[].attributes.subject
Profilaktyka e-uzależnień - scenariusze  zajęć, warsztatów...

# data[].attributes.headline
Scenariusz warsztatów edukacyjnych dla rodziców dzieci w wieku 10-13 lat

# data[].attributes.subject
Scenariusz warsztatów edukacyjnych dla rodziców dzieci w wieku 10-13 lat

# data[].attributes.headline
Scenariusze zajęć z profilaktyki uzależnień

# data[].attributes.subject
Scenariusze zajęć z profilaktyki uzależnień

# data[].attributes.headline
Diagnoza i profilaktyka uzależnień wśród młodzieży wyzwaniem dla społeczności lokalnej

# data[].attributes.subject
Diagnoza i profilaktyka uzależnień wśród młodzieży wyzwaniem dla społeczności lokalnej

# data[].attributes.headline
Fonolandia – nowy program profilaktyki uzależnień cyfrowych dla szkół

# data[].attributes.subject
Fonolandia – nowy program profilaktyki uzależnień cyfrowych dla szkół

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Problem z nadużywaniem smartfonów i mediów cyfrowych dostrzega się już wśród uczniów czwartej, piątej klasy podstawówki oraz uczniów starszych klas. Dzieci, zamiast ze sobą nawzajem, spędzają czas z nosami w ekranach swoich smartfonów. Szkoły, chcąc stawić czoła problemowi wprowadzają zakazy ich używania. Czasami zapraszają też specjalistów, którzy przeprowadzają warsztaty o problemie uzależnienia od mediów cyfrowych. Niestety w polskich szkoł ach nie jest realizowany żaden długofalowy program profilaktyki uzależnień cyfrowych i kształtowania wśród uczniów odpowiedzialności cyfrowej. Obowiązujące zakazy to chowanie głowy w piasek. Zajęcia ze specjalistą są potrzebne i wskazane, ale powiedzenie o odpowiedzialności cyfrowej w ciągu półtorej godziny to zdecydowanie za mał o. Jeśli chcemy naprawdę nauczyć młodzież odpowiedzialnego korzystania z mediów cyfrowych, potrzebne są programy i działania zaplanowane na cały rok szkolny i to od najmłodszych klas.

Profilaktyka już od pierwszej klasy

Postawy w zakresie odpowiedzialności cyfrowej kształtują się już w dzieciństwie, jeszcze zanim dziecko pójdzie do szkoły, a nawet do przedszkola. Coraz częściej coraz młodsze dzieci w spos b niekontrolowany nadużywają tabletów czy smartfonów - m ó wi dr Maciej Dębski, lider Fundacji Dbam o Mój Z@sięg.

Zaczyna się od tego, że rodzic daje dziecku tablet czy smartfon, żeby móc zająć się swoimi sprawami, bo „musi popracować", coś załatwić, gdzieś zadzwonić, a dziecko nie ma w tym czasie co robić. Bajki oglądane na smartfonie są sposobem na zajęcie dziecka, kiedy robimy zakupy, czekamy przed gabinetem lekarskim, czy chcemy porozmawiać ze spotkaną właśnie sąsiadką. Tablet staje się „elektroniczną nianią", a dzieci szybko przyzwyczajają się do faktu, że jest on pierwszym wyborem, kiedy zaczynają się nudzić.

Kiedy dzieci idą do szkoły, mają już bardzo złe nawyki używania medi w cyfrowych. Jeśli z działaniami ukierunkowanymi na racjonalne używanie mediów cyfrowych poczekamy aż te dzieciaki będą w czwartej klasie, to będziemy już musieli stawić czoła problemowi uzależnienia - ostrzega dr Maciej Dębski.

W medycynie dobrze prowadzona profilaktyka znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby. Profilaktyka, czyli działanie PRZED, działanie zapobiegające problemowi. Programy edukacyjne, dzięki którym dzieci nabiorą dobrych nawyków związanych z używaniem mediów cyfrowych mają zapobiegać problemom, które dostrzegamy wśród uczniów klas czwartych i piątych, kiedy jest już znacznie trudniej je rozwiązywać.

Fonolandia - program profilaktyki cyfrowej

Fundacja Dbam o Mój Z@sięg wraz z gronem specjalistów opracowała materiał edukacyjny dla pięcio-sześciolatk ó w i dla klas I-III szkół podstawowych - ó Fonolandię. Założeniem Fonolandii jest z jednej strony całoroczne działanie profilaktyczne, z drugiej - budowanie pozytywnych i odpowiednich postaw w zakresie codziennego używania medi w cyfrowych wśr ó d najmłodszych.

Dzieci będą korzystały z medi w cyfrowych coraz częściej i to jest w naszym świecie oczywiste, ważne jest, żeby dziecko uczyć od najmłodszych lat świadomego i racjonalnego użytkowania urządzeń mobilnych - mówi dr Maciej Dębski, który jest pomysłodawcą i głównym twórcą programu Fonolandia.

Fonolandia to gotowy do wdrożenia program razem z materiałami edukacyjnymi, opracowany w dwóch wersjach: dla przedszkoli (dzieci 5-6 lat) oraz dla klas I-III szkół podstawowych. W skład pakietu wchodzi przewodnik i poradnik dla nauczyciela, karty pracy, karty obrazkowe, gry, plansze edukacyjne, plakaty. Dla uczniów opracowano zeszyty ćwiczeń w wesołej szacie graficznej. Fundacja Dbam o Mój Z@sięg proponuje ponadto wsparcie merytoryczne nauczycieli i rodziców w sytuacjach problemowych oraz warsztaty, szkolenia i wykłady zarówno dla dzieci i młodzieży w szkołach, jak i dla nauczycieli i rodziców.

Fonolandia to program edukacyjny, który ma na celu wychowanie odpowiedzialnego użytkownika mediów cyfrowych. wyjaśnia dr Maciej Dębski. - Odpowiedzialny użytkownik medi w cyfrowych to taki, kt potrafi wykorzystywać media cyfrowe dla własnego rozwoju, ale równocześnie docenia świat poza siecią. To ktoś, w czyim życiu media cyfrowe i pozasieciowe relacje z ludźmi są w równowadze, ktoś, kto potrafi tę równowagę świadomie i racjonalnie wypracować - Dlatego w programie Fonolandii mowa jest nie tylko o mediach cyfrowych, ale też o emocjach, o relacjach, o potrzebie wsp lnego bycia.

Podstawą projektu Fonolandia są efekty dwuletniej pracy naukowo-badawczej i szkoleniowej fundacji Dbam o Mój Z@sięg. Wśród autorów Fonolandii są także doświadczeni nauczyciele przedszkolni oraz nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej.

Fonolandia dla szkół i rodziców

mówi dr Maciej Dębski. - Fonolandia skierowana jest do szkół i świetlic, ale pomyśleliśmy też, by mogli z niej korzystać także rodzice w indywidualnych działaniach z dziećmi. Fonolandia ma pomóc nauczyć dzieci i rodzic w bycia ze sobą poza siecią. To ważne, żeby działania edukacyjne w zakresie korzystania z mediów cyfrowych, jakie podejmuje szkoła, były wspierane przez postawy rodziców - Stąd też gotowość naszej fundacji do prowadzenia warsztatów i szkoleń nie tylko dla dzieci i młodzieży, ale też dla nauczycieli i rodziców. Jeśli chcemy nauczyć dzieci odpowiedzialnego korzystania z technologii, musimy też zadbać o nasze własne postawy i działania w tym zakresie. Przygotowany materiał pozwala na wspólną naukę poprzez zabawę zarówno podczas zajęć lekcyjnych, jak i w warunkach domowych.

Fonolandi a nie straszy uzależnieniami, ani nowymi technologiami. Jej twórcy wychodzą z założenia, że tablet, smartfon i Internet to ciekawe narzędzia dające wiele możliwości. Muszą być jednak odpowiednio wykorzystywane. Fonolandia ma pokazać, co znaczy i jak wygląda odpowiedzialne i zdrowe wykorzystywanie mediów cyfrowych, przypominając jednocześnie o świecie istniejącym poza mediami cyfrowymi.

„Nie zakazujmy dzieciom korzystać z mediów cyfrowych - nauczmy je, jak to robić odpowiedzialnie i bezpiecznie" - z materiałów informacyjnych Fonolandii

Więcej na temat Fonolandii oraz możliwość zamówienia materiałów: http://fonolandia.edu.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Fonolandia - nowy program profilaktyki uzależnień cyfrowych dla szkół - Juniorowo

# data[].attributes.attachment_link.description
Problem z nadużywaniem smartfonów i mediów cyfrowych dostrzega się już wśród uczniów czwartej, piątej klasy podstawówki oraz uczniów starszych klas. Dzieci, zamiast ze sobą nawzajem, spędzają czas z nosami w ekranach swoich smartfonów. Szkoły, chcąc stawić czoła problemowi wprowadzają zakazy ich używania. Czasami zapraszają też specjalistów, którzy przeprowadzają warsztaty o problemie uzależnienia od mediów cyfrowych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NZOZ Centrum Interwencji Kryzysowej „KARAN", w ramach projektu „Kliknij życie II", realizuje działania mające na celu zwiększenie świadomości dotyczącej ryzyka związanego z uzależnieniami behawioralnymi, kształtowanie postaw prozdrowotnych, wzmacnianie czynników prozdrowotnych i ograniczanie czynników ryzyka. Wszystkie działania prowadzone w ramach programu są nieodpłatne.
„Kliknij życie II" to realizacja profilaktyki uniwersalnej skierowanej do dzieci i młodzieży z zakresu problematyki uzależnień behawioralnych, ze szczególnym uwzględnieniem nadużywania komputera i Internetu. Zajęcia są nieodpłatne i są organizowane na terenie szkoły.

Odbiorcami programu są:

dzieci i młodzież

osoby dorosłe posiadające status rodzica, opiekuna, nauczyciela, wychowawcy lub pedagoga

W ramach programu prowadzone są:

Warsztaty psychoedukacyjne dla dzieci i młodzieży

Zajęcia informacyjno - edukacyjne dla rodziców i opiekunów

Zajęcia informacyjno - edukacyjne dla nauczycieli i pedagogów

Działania są prowadzone od stycznia 2019 do końca grudnia 2019 na terenie zgłaszającej się placówki.

W celu zgłoszenia placówki szkolnej do programu należy skontaktować się z sekretariatem Stowarzyszenia KARAN lub koordynatorem programu pod numerem tel: 22 618 65 97.

Kontakt:
NZOZ Centrum Interwencji Kryzysowej „KARAN"ul. Grodzieńska 65, 03-750 Warszawa

Więcej informacji: www.karan.pl

Program realizowany zgodnie z umową nr 47/HB/2019 z dnia 02.01.2019r. jest współfinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych będących w dyspozycji Ministra Zdrowia.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Kliknij życie II" - program profilaktyki uzależnień behawioralnych - Uzależnienia Behawioralne

# data[].attributes.attachment_link.description
NZOZ Centrum Interwencji Kryzysowej „KARAN", w ramach projektu „Kliknij życie II", realizuje działania mające na celu zwiększenie świadomości dotyczącej ryzyka związanego z uzależnieniami behawioralnymi, kształtowanie postaw prozdrowotnych, wzmacnianie czynników prozdrowotnych i ograniczanie czynników ryzyka. Wszystkie działania prowadzone w ramach programu są nieodpłatne. „Kliknij życie II" to realizacja profilaktyki uniwersalnej skierowanej do dzieci i młodzieży z ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tematyką serwisu jest skierowana do młodzieży profilaktyka uzależnień i profilaktyka zachowań ryzykownych. Znajdą tu państwo m.in. materiały nt. koncepcji i podstaw teoretycznych profilaktyki, informacje o programach profilaktycznych i ich ewaluacji, artykuły o ludziach i organizacjach pracujących „w terenie".

Zapraszamy do korzystania z bezpłatnych zasobów:

# data[].attributes.attachment_link.title
PROFNET - Wsparcie organizacji pozarządowych realizujących profilaktykę uzależnień

# data[].attributes.attachment_link.description
Tematyką serwisu jest skierowana do młodzieży profilaktyka uzależnień i profilaktyka zachowań ryzykownych. Znajdą tu państwo m.in. materiały nt. koncepcji i podstaw teoretycznych profilaktyki, informacje o programach profilaktycznych i ich ewaluacji, artykuły o ludziach i organizacjach pracujących „w terenie".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nie ma sensu w szkole organizować nic nie dających „pogadanek" o uzależnieniu od mediów cyfrowych. Czas na budowanie długofalowych programów profilaktycznych w zakresie rozwiązywania problemu e-uzależnień. Tylko w ten sposób można kształtować odpowiednie postawy w zakresie codziennego używania cyfrowych dobrodziejstw.

Perspektywa szeroka

Rekomendacje dla poszczególnych grup odbiorców

Aby w sposób profesjonalny rozwiązywać problem e-uzależnień dzieci i młodzieży, nie wystarczy tylko zbudować dobrze funkcjonującego systemu na poziomie szkoły. Szkoła powinna podejmować kroki, które rozszerzą działania na poziom kolejnych instytucji, więcej nt. e-uzależnienia - jak budować profesjonalną szkolną profilaktykę .

Warto nawiązywać współpracę z instytucjami wspierającymi edukację (IWE), uczelniami wyższymi (UW) i organizacjami pozarządowymi (NGO), ale też zabiegać o wsparcie na poziomie jednostek samorządu terytorialnego (JST), a nawet na poziomie krajowym (GOV). Dlatego w tym artykule chcę zaproponować dwanaście rekomendacji ukazujących, w których aspektach warto odwołać się do powinność innych - pozaszkolnych - instytucji, które mogą wspierać nas w budowaniu pozytywnych wzorów korzystania przez dzieci i młodzież z mediów cyfrowych.

Rekomendacja nr 1:

Systematyczne wyposażanie szkół w dostęp do szybkiego Internetu, sprzęt multimedialny oraz w rozwiązania edukacyjne oparte o TIK.
Myśląc o rozwoju szkół, należy uznać, że w dobie szybkiego rozwoju nowych technologii narzędzia TIK, sprzęt multimedialny czy internetowe platformy edukacyjne powinny być szeroko dostępne dla placówek oświatowych. Systematyczne wyposażanie placówek edukacyjnych w nowoczesne rozwiązania, dbanie o regularny przegląd techniczny dostarczanego do szkół sprzętu, jego aktualizacja, kultura jego przechowywania i używania - to cele, przed którymi stoi system edukacji w Polsce.

Zalecenie te można osiągnąć poprzez zapewnienie warunków organizacyjnych i finansowych dla zatrudnienia w szkołach osób odpowiedzialnych za sprawne, niezawodne, bezpieczne i odpowiednie do potrzeb funkcjonowanie sieci wewnętrznych, wysokiej jakości dostęp do Internetu, aktualizacje oprogramowania oraz sprawność urządzeń cyfrowych. Osoby te powinny być informatykami posiadającymi odpowiednie kompetencje profesjonalne, nie zaś nauczycielami informatyki obciążonymi dodatkowo obowiązkami dydaktycznymi.

Z kim współpracować? Aby realizacja tego postulatu była możliwa, warto podjąć kroki w zakresie współpracy z JST, a także wnioskować o odpowiednie regulacje na poziomie GOV.

Rekomendacja nr 2:

Uzupełnienie oferty szkoleniowej dla nauczycieli oraz systematyczne jej rozszerzanie w zakresie umiejętności prowadzenia zajęć dydaktycznych w oparciu o stosowanie narzędzi TIK.

Z powodu szybkiego rozwoju nowych technologii istnieje potrzeba bieżącego i regularnego uzupełniania oferty szkoleniowej dla nauczycieli. Istotnym jest, aby dostarczać im kompetencje pozwalające na prowadzenie przedmiotowych zajęć lekcyjnych w oparciu o stosowanie narzędzi TIK.

Realizacja powyższej rekomendacji może przyczynić się do zwiększenia atrakcyjności prowadzonych przez nauczycieli zajęć, jak również do zmniejszenia dystansu między uczniami i nauczycielami w zakresie umiejętności stosowania nowych technologii. Realizowane zajęcia w oparciu o TIK powinny mieć charakter praktyczny. Przygotowywanie prezentacji multimedialnych przez nauczyciela to za mało. Zajęcia takie powinny pokazywać uczniom, kiedy i jak warto stosować nowoczesne technologie dla nauki i rozwoju.

Z kim współpracować? Realizacja podstawy programowej z zastosowaniem nowych technologii, programów i aplikacji (również tych na co dzień używanych przez uczniów) może być wspierana nie tylko przez szkołę, ale również przez instytucje rządowe i samorządowe. Partnerami w zakresie wyposażania nauczycieli w niezbędne kompetencje mogą być instytucje wspierające szkołę, w szczególności ośrodki doskonalenia nauczycieli oraz uczelnie wyższe.

Rekomendacja nr 3:

Zmiana modelu przekazywania wiedzy w oparciu o zastosowanie TIK w celu większej aktywizacji uczniów.

Doświadczenia wielu szkół w Polsce wskazują, że nie wystarczy wyposażyć szkołę w innowacyjne rozwiązania TIK, należy również w ślad za tym zmienić model prowadzenia zajęć lekcyjnych. Dobrym przykładem jest tablica multimedialna, która w wielu szkołach spełnia funkcję zwykłej tablicy czy ekranu do wyświetlania prezentacji multimedialnych. W niektórych szkołach służy nawet do zawieszania prac plastycznych uczniów.

Z kim współpracować? Aby TIK w szkole spełniał swoje zadania, narzędzia te muszą być wykorzystywane nie tylko przez nauczyciela, ale przede wszystkim przez ucznia. To kolejna rekomendacja wymagająca od każdego nauczyciela odmiennego aranżowania zajęć edukacyjnych niż zwykle. Dlatego także w tym zakresie warto wspierać nauczycieli dobrymi szkoleniami prowadzonymi przez IWE oraz zbiorem dobrych praktyk, które mogą szkole przekazać organizacje pozarządowe pracujące z młodzieżą. W tym zakresie trzeba też zadbać we współpracy z JST o odpowiednie wyposażenie szkoły w niezbędne do tego narzędzia.

Rekomendacja nr 4:

Realizacja długofalowych oddziaływań o charakterze profilaktycznym w zakresie problemu e-uzależnień, nadużywania Internetu, umiejętnego używania smartfonów oraz innych cyfrowych urządzeń mobilnych.

Chociaż zjawisko e-uzależnienia nasila się i dotyka coraz młodszych użytkowników nowoczesnych technologii, problem ten nie spotyka się z należytą reakcją właściwych instytucji. Działania skontrolowanych instytucji, które powinny przeciwdziałać e-uzależnieniu dzieci i młodzieży, były przypadkowe i w ocenie NIK nie odpowiadały wystarczająco skutecznie na zagrożenia wynikające z rozwoju nowoczesnych technologii"¹
Szczegółowe wyniki raportu nie pozostawiają złudzeń: polska szkoła, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, jednostki samorządu terytorialnego nie są dzisiaj przygotowane na to, aby problem e-uzależnień rozwiązywać w sposób profesjonalny i systemowy.
Do najważniejszych uchybień w rozwiązywaniu problemu osób nadużywających mediów cyfrowych zaliczyć należy:

brak znajomości skali zjawiska,

niewystarczająca liczba realizowanych programów profilaktycznych,

brak wytycznych w zakresie identyfikowania zjawiska,

bierność poradni psychologiczno-pedagogicznych w rozwiązywaniu problemu nadużywania mediów cyfrowych,

brak narzędzi diagnostyczny w zakresie problemu e-uzależnień.

Dzisiaj w szkołach bardzo rzadko realizowana jest długofalowa profilaktyka w zakresie problemu e-uzależnień. Jest to związane z jednej strony z ciągłym niedostatecznym zrozumieniem uzależnień behawioralnych (do tej pory szkolna profilaktyka uzależnień kojarzyła się przede wszystkim z uzależnieniami chemicznymi), z drugiej zaś z niskim - w porównaniu do uzależnień od substancji chemicznych - subiektywnym poczuciem szkodliwości uzależnień od czynności.
Tymczasem psychoterapeuci zajmujący się uzależnieniami behawioralnymi wskazują, że proces wchodzenia w chorobę, jej negatywne skutki, leczenie i terapia, jak również proces zdrowienia jest podobny u osoby uzależnionej od gier online i od narkotyków.

Z kim współpracować? Zajęcia w zakresie problemu e-uzależnień powinny być realizowane w oparciu o długofalowy (np. całoroczny) program profilaktyki e-uzależnień. Nie, jak to często ma miejsce, w formie pojedynczych i okazjonalnych „pogadanek". W zajęciach tego rodzaju powinni brać udział nie tylko uczniowie, ale również rodzice oraz grono pedagogiczne.

Warto rozpocząć współpracę w tym zakresie z działaczami organizacji pozarządowych, których działalność związana jest z przeciwdziałaniem uzależnieniom. Ich eksperci mogą być ważnym źródłem rzetelnej wiedzy na ten temat i prowadzić specjalistyczne zajęcia dla wszystkich zainteresowanych.

Zmianę postrzegania specyfiki problemu mogą wspierać także instytucje rządowe i samorządowe.

Rekomendacja nr 5:

Realizacja szkolnych diagnoz w zakresie problemu e-uzależnień oraz w zakresie umiejętnego wykorzystywania TIK w edukacji.

Jeden z postulatów Najwyższej Izby Kontroli w zakresie rozwiązywania problemu e-uzależnień wśród dzieci i młodzieży bezpośrednio dotyczy konieczności poznania rzeczywistej skali problemu. Dobrze przeprowadzona diagnoza w tym zakresie powinna być podstawą do planowania i dokonywania jakichkolwiek szkolnych działań profilaktycznych. Niezbędne jest uzyskanie aktualnej wiedzy o psychospołecznych determinantach problemowego używania mediów cyfrowych, a także umiejętności stosowania TIK przez nauczycieli. Dzięki temu podejmowanie konkretnych działań nie będzie oparte o przesądy i przekonania osobiste, lecz o rzetelne wyniki rzetelnie prowadzonych badań.

Systematyczne prowadzenie szkolnych diagnoz w obu powyższych zakresach pozwoli również na „odczarowanie" takich tematów jak skala i charakter zjawiska nadużywania mediów cyfrowych czy psychospołeczne determinanty problemowego korzystania z Internetu. W zakresie realizacji diagnoz szkolnych zaleca się również prowadzenie badań i obserwacji pokazujących pozytywną stronę życia w społeczeństwie cyfrowym i pozytywną stronę używania TIK w codziennym życiu.

Z kim współpracować? W przeprowadzeniu tego typu badań szkołę wesprzeć mogą uczelnie wyższe. Na części z nich prowadzone są projekty dotyczące e-uzależnień. Ponadto warto podjąć współpracę z JST, aby badania miały charakter systemowy i obejmujący taką samą formą diagnozy szkoły z całego np. miasta czy powiatu. Dzięki temu możliwe będzie m.in. rzetelne porównanie danych z różnych placówek.

Rekomendacja nr 6:

Podnoszenie świadomości oraz poziomu wiedzy o bezpiecznym i higienicznym używaniu mediów cyfrowych.

Internet oraz media cyfrowe nie są same w sobie złe ani dobre. Złe bądź dobre może być ich używanie, właściwe bądź niewłaściwe mogą być intencje użytkownika sieci, wysokie bądź niskie mogą być kompetencje cyfrowe uczniów. Ale jakiekolwiek nadużywanie mediów cyfrowych, w szczególności cyfrowych urządzeń mobilnych takich jak smartfon czy tablet, jest zawsze szkodliwe.

Negatywne konsekwencje braku osobistej higieny w używaniu mediów cyfrowych dotyczą zarówno zdrowia somatycznego (ból pleców, szyi, zapalenie mięśni nadgarstka, wypadki drogowe np. na przejściu dla pieszych, ogólne przemęczenie organizmu i niewyspanie), zdrowia psychicznego (obniżony nastrój, przeładowanie informacją, stany depresyjne), jak również zdrowia społecznego (osamotnienie, wycofywanie się z kontaktów rówieśniczych, nieumiejętność nawiązywania trwałych relacji społecznych).

Brak higieny osobistej w używaniu cyfrowych dobrodziejstw może przyczynić się również do obniżenia osiągnięć w nauce ucznia czy zwiększenia jest absencji na zajęciach.

Z kim współpracować? Działania w tym zakresie muszą być prowadzone stale. To duże wyzwanie, dlatego pomocne okazać się mogą instytucje pozarządowe i uczelnie wyższe, które prowadza programy z tego zakresu. Warto także przyjrzeć się działaniom lokalnych instytucji wspierających edukację i dostrzec przestrzenie do współpracy z nimi w tym zakresie.

Rekomendacja nr 7:

Tworzenie przestrzeni i płaszczyzny do wspólnego uczenia się uczniów oraz nauczycieli, w jaki sposób kreatywnie używać TIK dla celów edukacyjnych.

Edukacja zawsze jest procesem dwustronnym. Zaleca się, aby w polskich szkołach tworzyć odpowiednią przestrzeń do wspólnego - uczniów, nauczycieli oraz rodziców - uczenia się wykorzystywania TIK w edukacji. Uczniowie powinni stać się naturalnymi edukatorami dla swoich rodziców oraz nauczycieli w zakresie używania najnowszych aplikacji i rozwiązań (również edukacyjnych).

Stworzenie dla uczniów możliwości bycia nauczycielami dla osób dorosłych zniweluje różnicę międzypokoleniową w zakresie umiejętności używania mediów cyfrowych, lecz przede wszystkim zaznaczy podmiotowość ucznia w procesie nauczania. Z drugiej strony nauczyciele i rodzice współczesnych uczniów wiedzą, jak wyglądał kiedyś świat bez Internetu (to pokolenie osób urodzonych w latach 70. i 80. XX wieku). Dlatego zaleca się tworzenie w szkole i poza nią przestrzeni do tego, aby dorośli uczyli uczniów, w jaki sposób świadomie pozostawać poza przestrzenią Internetu.

Z kim współpracować? W tym zakresie najbliższą współpracę warto podjąć z instytucjami pozarządowymi, które często organizują eventy umożliwiające realizację powyższego postulatu.

Rekomendacja nr 8:

Włączenie do podstawy programowej przedmiotów programu edukacji medialnej odpowiadającego wyzwaniom współczesnych mediów cyfrowych.

Obecnie szkoła w niewielkim stopniu przygotowuje dzieci do życia w świecie cyfrowym, pozostawiając je samymi z codziennymi problemami i zagrożeniami cyberbezpieczeństwa, z którymi nie radzi sobie także rodzina. Włączenie do podstawy programowej elementów edukacji medialnej wydaje się być pilnym i kluczowym zadaniem stojącym przed Ministerstwem Edukacji Narodowej. Może to mieć różną formę:

przedmiotów wspierających krytyczne myślenie uczniów odnośnie treści dostępnych w Internecie,

zajęć nakierowanych na rozpoznawanie fake news-ów,

zajęć prowadzących do zwiększenia udziału aktorów i twórców, a nie tylko biernych odbiorców treści internetowych (na przykład zajęcia poświęcone kreatywnemu wykorzystywaniu zasobów sieci - uczenie blogowania, promocja e-wolontariatu oraz rozwiązań crowdfundingowych),

zajęcia profilaktyczne traktujące o higienicznym i bezpiecznym używaniu Internetu oraz cyfrowych urządzeń mobilnych.

Z kim współpracować? W zakresie rozwijania podstawy programowej warto lobbować w środowiskach rządowych i samorządowych.
Rekomendacja nr 9:

Promowanie dobrych praktyk w zakresie umiejętnego używania TIK w szkołach.

Na terenie naszego kraju istnieją szkoły, które mogą być przykładem odpowiedzialnego stosowania TIK w edukacji. Placówki takie powinny być wzorem do naśladowania dla innych. Szkoły te powinny mieć przywilej prezentowania swoich doświadczeń m.in. w ramach lekcji pokazowych oraz wizyt studyjnych oraz dzielenia się nimi podczas szkoleń i konferencji regionalnych.

Z kim współpracować? Aby było to możliwe, należy podejmować działania na każdym szczeblu - od samorządów poczynając, a na organizacjach pozarządowych kończąc.

Rekomendacja nr 10:

Promowanie konkursów i grantów dla inicjatyw wspierających TIK w edukacji oraz bezpieczne i higieniczne używanie mediów cyfrowych.

Mając na uwadze najważniejsze wyzwania, jakie stają dzisiaj przed edukacją w Polsce, zaleca się promowanie w różnego rodzaju konkursach, przetargach, zamówieniach, zapytaniach wszelkiego rodzaju projektów podnoszących kompetencje nauczycieli, rodziców oraz uczniów kreatywne wykorzystywanie TIK w edukacji, jak również bezpieczne używanie zasobów sieci. Zalecenie to można wdrożyć, ustalając dodatkowe punkty dla tego rodzaju inicjatyw, zwiększających tym samym możliwość pozytywnego rozpatrzenia złożonego projektu.

Z kim współpracować? Pierwszym partnerem, z którym warto poruszać tego typu tematy, jest oczywiście JST. W celu lobbowania tego typu standardów warto rozmawiać też z instytucjami wspierającymi oświatę oraz organizacjami pozarządowymi.

Rekomendacja nr 11:

Organizowanie imprez edukacyjnych nawiązujących do kreatywnego wykorzystania TIK w edukacji oraz bezpiecznego używania mediów cyfrowych.

Zaleca się, aby na terenie gmin oraz powiatów organizowane były w sposób systematyczny i regularny wydarzenia edukacyjne podkreślające znaczenie TIK w edukacji, jak również ważność bezpiecznego używania cyfrowych dobrodziejstw przez dzieci i młodzież. Warto w tym zakresie rozpatrzyć realizację konferencji, debat, spotkań autorskich, promocji książek i projektów odnoszących się do w/w zagadnień.

W tym kontekście nie można zapominać, że najlepszym czynnikiem chroniącym dzieci i młodzież przed jakimkolwiek wejściem w problem, jest dobrze zbudowana relacja w domu, w szkole oraz w najbliższym otoczeniu dziecka/ucznia. W tym przypadku zaleca się realizowanie różnego rodzaju inicjatyw zmierzających do poprawy jakości więzi między dziećmi a ich rodzicami, między uczniami i ich nauczycielami, jak również między rodzicami i nauczycielami i samymi nauczycielami.

Z kim współpracować? W działania z tego zakresu powinny być zaangażowane wszelkie instytucje wspierające działania edukacyjne i wychowawcze.

Rekomendacja nr 12:

Ustalanie szkolnych zasad używania TIK na terenie szkoły.

Szkoły w Polsce różnorodnie podchodzą do obecności smartfonów, tabletów i innych technologii informacyjno-komunikacyjnych. Niektóre z nich wprowadzają bezwzględne zakazy używania mediów cyfrowych na terenie całej szkoły, inne placówki nie podejmują w tym zakresie żadnych działań, jeszcze inne próbują modelować używanie TIK poprzez wprowadzanie zasad używania cyfrowych dobrodziejstw. Warto pamiętać, że za każdym odstępstwem uczniów od ustalonych zasad kryje się indywidualna potrzeba ucznia, do której nauczyciel powinien potrafić dotrzeć. Ustalone zasady powinny być nie tylko wpisane w szkolny statut, ale również umiejscowione w widocznym miejscu tak, aby wszyscy przypominali sobie o ich istnieniu.

Z kim współpracować? Odpowiedzialność cyfrową uczniów najlepiej jest kształtować nie poprzez bezwzględne zakazy, a wspólnie opracowane zasady obowiązujące na terenie szkoły. Aby te zasady było odpowiednio wdrożone i spełniały swoją rolę, powinny być nie tylko wspólnie ustalane (przez nauczycieli, uczniów oraz reprezentantów rodziców), ale również wspólnie realizowane, monitorowane, a w razie potrzeby zmieniane.

Budowanie szkolnego systemu profilaktyki e-uzależnień jest procesem rozciągniętym w czasie, zaś jego głównym założeniem jest ciągłe rozwijanie i doskonalenie metod pracy na rzecz osób e-uzależnionych bądź zagrożonych e-uzależnieniem. Oznacza to, że należy dążyć do takiej sytuacji, w której podejmowane działania wraz z upływem czasu realizowany będą na coraz wyższym poziomie, bądź też zachowają swoją wysoką jakość realizacji na ustalonym i zadawalającym poziomie.

Źródła:
¹ Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli pt.: Przeciwdziałanie e-uzależnieniu dzieci i młodzieży, Kielce, 2016, dostępne na: https://www.nik.gov.pl/plik/id,12563,vp,14960.pdf

dr Maciej Dębski
Pracownik naukowy Uniwersytetu Gdańskiego, założyciel i lider Fundacji Dbam o Mój Z@sięg, socjolog problemów społecznych, edukator społeczny, ekspert w realizacji badań naukowych, ekspert Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Fundator i Prezes Fundacji Dbam o Mój Z@sięg, autor/współautor publikacji naukowych z zakresu problemów społecznych (bezdomność, przemoc w rodzinie, uzależnienia od substancji psychoaktywnych, uzależnienia behawioralne), autor/współautor dokumentów strategicznych, programów lokalnych, pomysłodawca ogólnopolskich badań z zakresu fonoholizmu i problemu cyberprzemocy zrealizowanych wśród 22 000 uczniów oraz 4 000 nauczycieli. W roku 2016 wdrożył pierwszy w Europie eksperyment społeczny odcięcia 100 osób na 72 godziny od wszelkich urządzeń elektronicznych (telefonów komórkowych, tabletów, Internetu, gier on-line playstation, telewizji), który zakończył się sukcesem badawczym.

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkolna profilaktyka e-uzależnień - współpraca z instytucjami

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie ma sensu w szkole organizować nic nie dających „pogadanek" o uzależnieniu od mediów cyfrowych. Czas na budowanie długofalowych programów profilaktycznych w zakresie rozwiązywania problemu e-uzależnień. Tylko w ten sposób można kształtować odpowiednie postawy w zakresie codziennego używania cyfrowych dobrodziejstw.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Profilaktyka z definicji jest działaniem uprzedzającym a nie naprawczym.
Przykładami problemów, którym próbuje się zapobiegać za pomocą różnych instrumentów (edukacji, szkoleń dla profesjonalistów, polityki społecznej, prawa) są uzależnienia i inne szkody zdrowotne/społeczne wynikające z nadużywania substancji psychoaktywnych, choroby i zaburzenia psychiczne, groźne choroby i infekcje, wypadki drogowe, przedwczesne zgony, niepełnosprawność, marginalizacja, bieda, bezrobocie, przemoc domowa, mobbing w pracy, konflikty z prawem, problemy dzieci i młodzieży w nauce, problemy młodych ludzi w uzyskaniu zatrudnienia itd.

Definicja profilaktyki uzależnień

Termin profilaktyka uzależnień oznacza świadome działanie nastawione na jednostki lub grupy społeczne mające na celu ograniczanie rozmiarów używania lub nadużywania substancji psychoaktywnych oraz zapobieganie różnorodnym problemom z tym związanym zanim one wystąpią.

Przez substancje psychoaktywne rozumiemy najczęściej:

1. napoje zawierające alkohol etylowy,

2. wyroby tytoniowe zawierające nikotynę,

3. nielegalne substancje chemiczne określane jako narkotyki,

4. niektóre leki, np. leki nasenne,

5. niektóre substancje chemiczne codziennego użytku np. kleje lub rozpuszczalniki,

6. tzw. nowe substancje psychoaktywne nazwane potocznie dopalaczami.

Do problemów związanych z używaniem i nadużywaniem substancji psychoaktywnych zaliczamy uzależnienia i inne szkody zdrowotne (np. zatrucia, infekcje, zaburzenia psychiczne) oraz inne niepożądane konsekwencje np. wypadki, samobójstwa, przestępstwa, konflikty, zaniedbywanie dzieci i obowiązków rodzinnych, przemoc domową, akty agresji, problemy w relacjach z innymi, problemy w nauce i inne destrukcyjne lub szkodliwe czyny popełniane pod wpływem substancji psychoaktywnych oraz w związku z nimi.

Profilaktyka uzależnień polega na:

eliminowaniu lub redukowaniu wpływu znaczących czynników ryzyka używania lub nadużywania substancji psychoaktywnych,

lub ich osłabianiu/kompensowaniu poprzez wzmacnianie czynników chroniących.

Dlatego konstruowanie programów profilaktycznych musi uwzględniać wiedzę o czynnikach ryzyka i mechanizmach ich osłabiania. Są to na przykład działania nastawione na opóźnianie wieku inicjacji alkoholowej, ograniczanie dostępności do substancji psychoaktywnych, korygowanie pozytywnych oczekiwań wobec skutków działania substancji itd. (czyli działania zmierzające do wyeliminowania czynników ryzyka).
Jeśli działania profilaktyczne koncentrują się na wzmacnianiu czynników chroniących np. rozwijaniu konstruktywnych zainteresowań, kształtowaniu umiejętności psychospołecznych itd., to ich „profilaktycznym" celem jest zarówno kompensowanie lub redukowanie wpływu czynników ryzyka jak i działania prorozwojowe (wspieranie potencjału rozwojowego odbiorców tych działań).
Wiedza na temat czynników ryzyka i czynników chroniących stanowi podstawę do opracowywania (i ewaluacji) skutecznych programów i strategii profilaktycznych. Dlatego trudno do kwalifikowanych działań profilaktycznych zaliczyć jednorazowe imprezy np. festyny, pikniki, konkursy, turnieje sportowe i inne tego typu eventy, a także objazdowe spektakle profilaktyczne, pogadanki, spotkania z osobami uzależnionymi, ponieważ nie ma dowodów, że eliminują, redukują lub kompensują one istotne czynniki ryzyka używania substancji psychoaktywnych.

W działaniach określanych mianem profilaktyki uzależnień w ostatnich 20 latach nastąpiła istotna zmiana. Polega ona na rezygnacji z tradycyjnego podejścia, które koncentrowało się na uzależnieniu (alkoholizmie, narkomanii, nikotynizmie, lekomanii) jako głównym zagrożeniu związanym z używaniem substancji psychoaktywnych. Jest to związane z coraz lepszą znajomością problemów, jakie wiążą się z używaniem/nadużywaniem tych substancji.
Termin profilaktyka uzależnień pozostał w obiegu publicznym tylko ze względu na to, że umożliwia szybkie porozumiewanie się ludzi i instytucji zajmujących się problematyką szkód zdrowotnych i społecznych związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Adekwatny termin powinien przyjąć niepraktyczną postać profilaktyka szkód zdrowotnych i społecznych związanych z używaniem lub nadużywaniem substancji psychoaktywnych.

Poziomy profilaktyki uzależnień

Profilaktyka uniwersalna - ukierunkowana na całe populacje. Są to działania adresowane do całych grup (populacji) bez względu na stopień indywidualnego ryzyka występowania problemów alkoholowych, papierosowych, narkotykowych lub problemów związanych z innymi substancjami psychoaktywnymi. Ich celem jest zmniejszanie lub eliminowanie czynników ryzyka sprzyjających rozwojowi tych problemów w danej populacji. Działania uniwersalne mogą dotyczyć na przykład populacji dzieci i młodzieży w wieku gimnazjalnym, populacji młodych dorosłych, populacji rodziców posiadających dzieci w wieku szkolnym, itd. Do działań z zakresu profilaktyki uniwersalnej należą szkolne programy profilaktyczne adresowane do całej populacji dzieci wchodzących w okres pierwszych eksperymentów z substancjami psychoaktywnymi, programy podnoszenia umiejętności wychowawczych rodziców dzieci w określonym wieku, programy edukacyjne adresowane do kierowców itd.

Profilaktyka selektywna - ukierunkowana na jednostki i grupy zwiększonego ryzyka. Ten poziom profilaktyki jest adresowany do jednostek lub grup, które ze względu na swoją sytuację społeczną, rodzinną, środowiskową lub uwarunkowania biologiczne są narażone na większe od przeciętnego ryzyko wystąpienia problemów alkoholowych, narkotykowych, papierosowych lub lekowych. Przykładem profilaktyki selektywnej mogą być działania edukacyjne, opiekuńcze i rozwojowe podejmowane wobec dzieci pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych, dzieci z rozbitych rodzin, dzieci rodziców chorych psychicznie itd. Działania z tego poziomu profilaktyki są podejmowane ze względu na sam fakt przynależności do takiej grupy, czyli np. bycie dzieckiem osoby uzależnionej od alkoholu, a nie ze względu na występowanie zaburzeń lub problemów psychicznych u takich dzieci. Profilaktyka selektywna jest wiec z definicji przede wszystkim działaniem uprzedzającym, a nie naprawczym.

Profilaktyka wskazująca - ukierunkowana na jednostki lub grupy wysokiego ryzyka, demonstrujące pierwsze symptomy problemów alkoholowych, narkotykowych, pierwsze objawy zaburzeń psychicznych. Są to działania profilaktyczne adresowane do osób (grup osób), które mają bardzo wysoki indywidualny poziom ryzyka rozwoju problemów i jednocześnie demonstrują wczesne symptomy problemów alkoholowych/narkotykowych lub/i innych problemów psychicznych. Nadal jednak są to działania o charakterze profilaktycznym, czyli są podejmowane wobec osób, które nie spełniają kryteriów diagnostycznych zaburzeń lub chorób wymagających leczenia (np. uzależnienie od alkoholu lub narkotyków opisane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10).
Przykładem profilaktyki wskazującej są zajęcia socjoterapeutyczne dla dzieci, które pochodzą z rodzin dysfunkcjonalnych, przejawiają wysoki poziom agresji i nieprzystosowania w kontaktach z rówieśnikami, a także nadużywają alkoholu lub/i eksperymentują z narkotykami. Do profilaktyki wskazującej można również zaliczyć niektóre działania mające na celu redukcję szkód zdrowotnych lub społecznych u osób nadużywających substancji psychoaktywnych (np. działania edukacyjne i interwencyjne podejmowane przez pracowników socjalnych, pedagogów, wolontariuszy działających w terenie (tzw. party workerów lub street workerów) podejmowane wobec młodzieży, która używa narkotyków i spotyka się w klubach lub innych miejscach zabawy i rekreacji.

Działania, które nie są profilaktyką uzależnień

Leczenie osób uzależnionych, a także postępowanie po zakończeniu leczenia (np. zapobieganie nawrotom w uzależnieniach) nie należy do żadnego z poziomów działań profilaktycznych. Terapia, leczenie, postępowanie po leczeniu stanowią niezbędne kolejne etapy działań w rozwiązywaniu problemów zdrowotnych i społecznych.

Krzysztof Ostaszewski - ekspert Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, kierownik Pracowni Profilaktyki Młodzieżowej „Pro-M", adiunkt w Zakładzie Zdrowia Publicznego Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

# data[].attributes.attachment_link.description
Profilaktyka z definicji jest działaniem uprzedzającym a nie naprawczym. Przykładami problemów, którym próbuje się zapobiegać za pomocą różnych instrumentów (edukacji, szkoleń dla profesjonalistów, polityki społecznej, prawa) są uzależnienia i inne szkody zdrowotne/społeczne wynikające z nadużywania substancji psychoaktywnych, choroby i zaburzenia psychiczne, groźne choroby i infekcje, wypadki drogowe, przedwczesne zgony, niepełnosprawność, marginalizacja, bieda, bezrobocie, przemoc domowa, mobbing w pracy, konflikty z prawem, problemy dzieci i młodzieży w nauce, problemy młodych ludzi w uzyskaniu zatrudnienia itd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Materiały

Dyrektorzy szkół i nauczyciele / Rada pedagogiczna:

Opracowujemy i ewaluujemy program wychowawczo-profilaktyczny szkoły

Profilaktyka w szkole

Materiały szkoleniowe dla nauczycieli konsultantów i doradców metodycznych

Promocja zdrowego stylu życia - profilaktyka uzależnień

Ryzyko używania narkotyków przez młodzież. Poradnik dla pracowników szkół i placówek oświatowych oraz rodziców

Dopalacze

Profilaktyka uzależnień w szkole

Programy profilaktyczne. Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki

Nowe narkotyki - dopalacze. Informator dla rodziców, nauczycieli i pedagogów

„Nowe narkotyki - dopalacze. Informator dla rodziców, nauczycieli i pedagogów". Edukacyjna broszura dla rodziców i nauczycieli zawierająca informacje na temat nowych substancji psychoaktywnych, zwanych „dopalaczami"
link do publikacji

Wybór należy do Ciebie. Interaktywna gra

„Wybór należy do Ciebie". interaktywna gra - Wybór należy do Ciebie jest narzędziem edukacyjnym w postaci gry planszowej, które ma za zadanie wzmocnienie wśród dzieci i młodzieży postaw sprzyjających ograniczaniu lub nie używaniu substancji psychoaktywnych, w szczególności narkotyków.
Wybór należy do Ciebie. Interaktywna gra

Plakat Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc

Plakat „Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc". Plakat zawierający najważniejsze informacje dotyczące udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej w przypadku zatrucia narkotykami.
Plakat Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc

Materiały edukacyjne Krajowego Centrum ds. AIDS

Krajowe Centrum ds. AIDS
Krajowe Centrum ds. AIDS realizuje politykę Państwa w zakresie zapobiegania HIV i zwalczania AIDS, określoną w „Harmonogramie realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS" opracowanym na lata 2012-2016, poprzez m.in. profilaktykę zakażeń i zapewnienie odpowiedniego dostępu do informacji i edukacji.

Kolorowanka dla uczniów klas 0-3 - „Zawsze razem" oraz „Mali przyjaciele"

Materiały dla uczniów gimnazjum oraz dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych - „HIV? AIDS? O co kaman?" oraz komiks „Kontra AIDS"

Materiały dla uczniów pełnoletnich - broszurka „Druga strona wakacji" oraz elektroniczna kartka „Mój Walenty jest the best" -

Materiały dla uczennic pełnoletnich - „Kobieta, seks, zdrowie"

Uzależnienie behawioralne - profilaktyka i terapia

Rekomendowane programy profikaktyki uzależnień

Czy w profilaktyce potrzebne są badania?

Formułowanie wskaźników, dobór działań oraz ewaluacja programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego

Koncepcja resilience ‑ czyli jak można pomóc dzieciom i młodzieży z grup podwyższonego ryzyka

Profilaktyka uzależnień behawioralnych wśród młodzieży gimnazjalnej

Jak chronić dziecko przed nałogowymi zachowaniami? Poradnik dla rodziców.

Niezbędny poradnik szkolnego profilaktyka

Profilaktyka w szkole. Stan i rekomendacje dla systemu oddziaływań profilaktycznych w Polsce

Rodzice:

Ryzyko używania narkotyków przez młodzież. Poradnik dla pracowników szkół i placówek oświatowych oraz rodziców

Dopalacze

Nowe narkotyki - dopalacze. Informator dla rodziców, nauczycieli i pedagogów

„Nowe narkotyki - dopalacze. Informator dla rodziców, nauczycieli i pedagogów". Edukacyjna broszura dla rodziców i nauczycieli zawierająca informacje na temat nowych substancji psychoaktywnych, zwanych „dopalaczami"
link do publikacji

Poradnik dla rodziców O lekach, marihuanie, dopalaczach bez histerii

Poradnik dla rodziców „O lekach, marihuanie, dopalaczach bez histerii". Poradnik przeznaczony jest dla wszystkich rodziców. Dla tych, którzy już zetknęli się z używaniem przez dzieci narkotyków, a także dla tych, którzy chcą dowiedzieć się więcej, choć nie mają tego problemu. Publikacja ta kierunkowana jest zarówno na zwiększenie wiedzy jak również zwiększenie umiejętności wychowawczych. Porusza m.in. zagadnienia związane ze zjawiskiem odurzania się lekami, używaniem marihuany, „dopalaczy" oraz przeciwdziałaniu im poprzez nawiązywanie poprawnych relacji z dorastającym dzieckiem,
Poradnik dla rodziców O lekach, marihuanie, dopalaczach bez histerii

Plakat Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc

Plakat „Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc". Plakat zawierający najważniejsze informacje dotyczące udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej w przypadku zatrucia narkotykami.
Plakat Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc

Vademecum skutecznej profilaktyki problemów młodzieży. Przewodnik dla samorządowców i praktyków oparty na wynikach badań naukowych. Wydanie II

Uczniowie:

Promocja zdrowego stylu życia - profilaktyka uzależnień

Nowe Narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach ?

Nowe Narkotyki. Czy znasz prawdę o „dopalaczach"?". Edukacyjno-informacyjna ulotka skierowana jest do młodzieży. Zawiera najważniejsze informacje o nowych narkotykach oraz o zasadach postępowania w sytuacji zagrożenia życia.
Nowe Narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach ?

Narkotyki - ryzykowna droga

„Narkotyki - ryzykowna droga". Edukacyjno-profilaktyczna broszura skierowana do młodzieży gimnazjalnej. Treści w niej zawarte mają na celu podniesienie wiedzy na temat ryzyka używania narkotyków i „dopalaczy", mechanizmów chroniących przed używaniem narkotyków oraz podniesienie kompetencji z zakresu asertywności.
Narkotyki - ryzykowna droga

Wybór należy do Ciebie - gra interaktywna

„Wybór należy do Ciebie". interaktywna gra - Wybór należy do Ciebie jest narzędziem edukacyjnym w postaci gry planszowej, które ma za zadanie wzmocnienie wśród dzieci i młodzieży postaw sprzyjających ograniczaniu lub nie używaniu substancji psychoaktywnych, w szczególności narkotyków.

Wybór należy do Ciebie - interaktywna gra

Plakat Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc

Plakat „Zatrucie narkotykami - pierwsza pomoc". Plakat zawierający najważniejsze informacje dotyczące udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej w przypadku zatrucia narkotykami.
Link do plakatu

Krajowe Centrum ds. AIDS

Krajowe Centrum ds. AIDS realizuje politykę Państwa w zakresie zapobiegania HIV i zwalczania AIDS, określoną w „Harmonogramie realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom H'I V i Zwalczania AIDS" opracowanym na lata 2012-2016, poprzez m.in. profilaktykę zakażeń i zapewnienie odpowiedniego dostępu do informacji i edukacji.

Kolorowanka dla uczniów klas 0-3 - „Zawsze razem" oraz „Mali przyjaciele"

Materiały dla uczniów gimnazjum oraz dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych - „HIV? AIDS? O co kaman?" oraz komiks „Kontra AIDS"

Materiały dla uczniów pełnoletnich - broszurka „Druga strona wakacji" oraz elektroniczna kartka „Mój Walenty jest the best" -

Materiały dla uczennic pełnoletnich - „Kobieta, seks, zdrowie"

Organy prowadzące:

Profilaktyka uzależnień w szkole

Dopalacze

Podręcznik Zapobieganie Narkomanii w Gminie

Podręcznik „Zapobieganie Narkomanii w Gminie". Podręcznik przeznaczony jest dla przedstawicieli samorządów i lokalnych społeczności. Wiedza w nim zawarta, przykłady dobrych programów oraz niezbędne narzędzia - pozwolą na samodzielne przygotowanie i wdrażanie GPPN w gminach.
Podręcznik Zapobieganie Narkomanii w Gminie

Pozostałe:

www.kbpn.gov.pl

www.narkomania.org.pl

www.programfred.pl

www.uzaleznieniabehawioralne.pl

www.profnet.org.pl

Telefon zaufania - narkomania +48 801 199 990

Telefon zaufania - narkomania +48 801 199 990 - czynny codziennie w godz. 16-21

Telefon zaufania - uzależnienia behawioralne +48 801 889 880

Telefon zaufania - uzależnienia behawioralne +48 801 889 880 - czynny codziennie w godz. 17-22.

Pomarańczowa linia 801 14 00 68

Infolinia czynna jest od poniedziałku do piątku w godz. 14.00 do 20.00 (telefon informacyjno-interwencyjny). W zamierzeniu organizatorów jest ona przede wszystkim formą wsparcia dla rodziców, obawiających się o bezpieczeństwo i zdrowie swoich dzieci; którzy czują się bezradni wobec faktu sięgania przez nastolatka po alkohol.

# data[].attributes.attachment_link.description
Opracowujemy i ewaluujemy program wychowawczo-profilaktyczny szkoły Profilaktyka w szkole Materiały szkoleniowe dla nauczycieli konsultantów i doradców metodycznych Promocja zdrowego stylu życia - profilaktyka uzależnień Ryzyko używania narkotyków przez młodzież. Poradnik dla pracowników szkół i placówek oświatowych oraz rodziców Dopalacze Profilaktyka uzależnień w szkole Programy profilaktyczne. Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki Nowe narkotyki - dopalacze.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Profilaktyka uzależnień w podstawie programowej

Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określa w drodze rozporządzenia podstawę programową kształcenia ogólnego. Podstawa programowa definiuje obowiązkowe cele i treści nauczania, w tym umiejętności opisane w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu określonego etapu edukacyjnego oraz zadania wychowawcze szkoły, uwzględniane w programach wychowania przedszkolnego oraz w programach nauczania.

Edukacja zdrowotna w polskim systemie oświaty jest realizowana na każdym etapie edukacyjnym zgodnie z obowiązującą, począwszy od 1 września 2009 r., podstawą programową określoną w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 r. w sprawie wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. z 2009 r. nr 4, poz. 17), które zostało zastąpione rozporządzeniem z 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. poz. 977). W dokumencie zostały uwzględnione również treści nauczania dotyczące przeciwdziałania uzależnieniom.

Preambuła podstawy programowej stanowi, że ważnym zadaniem szkoły jest edukacja zdrowotna, której celem jest rozwijanie u uczniów postawy dbałości o zdrowie własne i innych ludzi oraz umiejętności tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu. Obszar edukacyjny Edukacja społeczna na I etapie edukacyjnym kładzie nacisk na wychowanie do zgodnego współdziałania z rówieśnikami i dorosłymi, w tym umiejętność odróżniania, tego co jest dobre od tego, co złe w kontaktach z rówieśnikami i dorosłymi. Na II etapie edukacyjnym w ramach przedmiotu przyroda uczeń pozna czynniki, które pozytywnie i negatywnie wpływają na jego samopoczucie w szkole oraz w domu i będzie potrafił zaproponować sposoby eliminowania czynników negatywnych. Będzie potrafił również wyjaśnić, na czym polega negatywny wpływ alkoholu, nikotyny i substancji psychoaktywnych na zdrowie człowieka, a ponadto podać propozycje asertywnych zachowań w przypadku presji otoczenia oraz wymienić zasady zdrowego stylu życia. Przedmiot wychowanie do życia w rodzinie na II etapie edukacyjnym podkreśla podstawowe funkcje rodziny z podkreśleniem miejsca dziecka w rodzinie, znaczenie przekazu wartości tradycji w rodzinie, wspólnego świętowania oraz spędzania wolnego czasu. Kładzie nacisk również na kształtowanie postaw asertywnych oraz odpowiedzialności za własny rozwój. Uczeń uzyska ponadto informacje na temat instytucji działających na rzecz dziecka i rodziny. Etyka na tym etapie edukacyjnym ma na celu przygotowanie uczniów do rozpoznawania swoich obowiązków wobec najbliższego otoczenia, rodziny i szkoły, podstawowych wartości i dokonywania właściwej ich hierarchizacji oraz dostrzeganie różnorodności postaw i zachowań ludzi, w tym wyrażanie opinii i wartościowanie zjawisk społecznych na poziomie społeczności szkolnej i społeczności lokalnej. Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie na III etapie edukacyjnym ma przygotować ucznia do rozpoznawania problemów najbliższego otoczenia i szukania ich rozwiązań. Powinien on też umieć wyjaśnić na przykładach znaczenie podstawowych norm współżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności i zaufania. Biologia na III etapie edukacyjnym zwraca uwagę na negatywny wpływ na zdrowie człowieka substancji psychoaktywnych (tytoń, alkohol, narkotyki i środki dopingujące) oraz nadużywania kofeiny i niektórych leków. W ramach wychowania fizycznego na tym etapie edukacyjnym kształtowane są umiejętności osobiste i społeczne sprzyjające zdrowiu i bezpieczeństwu. Uczeń zatem powinien umieć wymienić czynniki, które wpływają pozytywnie i negatywnie na zdrowie i samopoczucie, zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu, omówić sposoby redukowania nadmiernego stresu i radzenia sobie z nim w sposób konstruktywny oraz wskazać szkody zdrowotne i społeczne związane z paleniem tytoniu, nadużywaniem alkoholu i używaniem innych substancji psychoaktywnych. Natomiast przedmiot wychowanie do życia w rodzinie podkreśla rolę autorytetów w życiu człowieka, co ma szczególne znaczenie w procesie hierarchizacji wartości oraz kształtowania postaw społecznych młodego pokolenia. Na lekcjach etyki gimnazjaliści uzyskają informacje na temat poradnictwa młodzieżowego i rodzinnego w Polsce. Podstawa programowa wiedzy o społeczeństwie na IV etapie edukacyjnym zapozna ucznia z podstawowymi prawami człowieka oraz z przypadkami ich naruszania. Podstawa programowa wychowania fizycznego tym etapie edukacyjnym wyjaśnia, na czym polega dbałość o zdrowie w okresie młodości i wczesnej dorosłości, co oznacza odpowiedzialność za zdrowie własne i innych ludzi, omawia konstruktywne, optymistyczne sposoby wyjaśniania trudnych zdarzeń i przeformułowania myśli negatywnych na pozytywne. Pozwala też zrozumieć, na czym polega praca nad sobą dla zwiększenia wiary w siebie. Wychowanie do życia w rodzinie - podobnie jak na III etapie edukacyjnym - dostarcza informacji na temat poradnictwa młodzieżowego i rodzinnego w Polsce.

Szkolny program wychowawczy i program profilaktyki

Działalność edukacyjna szkoły jest określona przez:

1. szkolny zestaw programów nauczania, który uwzględniając wymiar wychowawczy, obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydaktycznego;

2. program wychowawczy szkoły obejmujący wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym;

3. program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego środowiska, obejmujący wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym.

Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły oraz program profilaktyki, tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej. Ich przygotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela.
Aby skutecznie realizować wychowawcze cele szkoły potrzebne są odpowiednie strategie wychowawcze i właściwe dla nich instrumenty.

Zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) każda szkoła posiada własny program wychowawczy i program profilaktyki. Takie rozwiązanie systemowe pozwala na dostosowanie działań podejmowanych przez całą społeczność szkolną do potrzeb i wymagań konkretnej szkoły.

Zgodnie z art. 54 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy uchwalanie programu wychowawczego i programu profilaktyki szkoły jest kompetencją rady rodziców, działającej w porozumieniu z radą pedagogiczną. Program wychowawczy szkoły i program profilaktyki są realizowane przez wszystkie podmioty zaangażowane w życie szkoły.

Profilaktyka rówieśnicza PAT

Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Komendą Główną Policji, realizuje działania rozwijające profilaktykę rówieśniczą uczniów jako skuteczną formę przeciwdziałania uzależnieniom.
Celem tych działań jest ograniczenie skali występowania zjawisk patologicznych związanych z używaniem substancji psychoaktywnych oraz z przemocą rówieśniczą. Zadanie to jest realizowane poprzez następujące projekty:

1. Ogólnopolski Przystanek Profilaktyka a Ty i Regionalne Przystanki Profilaktyka a Ty;

2. Profilaktyka a Ty/Edukacja;

3. Ogólnopolska Noc Profilaktyki;

4. Multimedialny Pakiet Edukacyjny.

Program Profilaktyka a Ty (PaT) należy do strategii profilaktycznych aktywizujących twórczo młodzież na rzecz własnego rozwoju i pomocy rówieśnikom, którzy przejawiają zachowania problemowe. Jest więc formą profilaktyki uniwersalnej, która - w zależności od potrzeb - obejmuje również dzieci i młodzież z grup podwyższonego ryzyka. Jej istotą jest uruchamianie zasobów i potencjału młodzieży umożliwiających ich rozwój prospołeczny i prozdrowotny.
W 2011 r. z inicjatywy MEN powstał pilotażowy projekt PaT/E, czyli Profilaktyka a Ty/Edukacja. Program przygotowuje dorosłych animatorów profilaktycznych w środowisku lokalnym, którzy także zajmują się tworzeniem nowych grup PaT-owskich. Są to nauczyciele przedmiotu, pedagodzy, psycholodzy, wychowawcy, instruktorzy placówek kultury, a także placówek wychowania pozaszkolnego.

W ramach realizacji Programu, organizowane są także Regionalne Przystanki PaT. Dają one szanse udziału większej liczby młodzieży w spotkaniach przy wykorzystaniu lokalnych zasobów do tworzenia działań profilaktycznych.W programie „Profilaktyka a Ty" uczestniczyło przez 8 lat ponad 100 tysięcy osób. W Polsce przez cały rok działa ponad 70 grup PaT. Ministerstwo Edukacji Narodowej uczestniczy w Przystanku PaT od 2009 r. Akcja „Przystanek PaT" to coroczne, ogólnopolskie spotkanie społeczności PaT z całego kraju promujące modę na życie wolne od uzależnień. Przez sześć dni odbywają się bezpłatne warsztaty artystyczne prowadzone przez zawodowych instruktorów. Młodzież bierze udział m.in. w zajęciach teatralnych, kuglarskich, wokalnych, tanecznych, literackich, recytatorskich, dziennikarskich, radiowych, etnograficznych, charakteryzatorskich i technicznych. W programie przewidziane są również warsztaty profilaktyczne, rozmowy filozoficzne, koncerty oraz spektakle w wykonaniu młodzieżowych grup teatralnych z całej Polski. Jest spotkaniem i głosem młodych w sprawie profilaktyki uzależnień, w którą zaangażowane są lokalne władze oświatowe, samorządowe, Policja i media.

W 2013 r., w ramach zakończenia Roku Bezpiecznej Szkoły odbył się VIII Przystanek PaT w Łodzi. W warsztatach i spotkaniach VIII Przystanku PaT wzięło udział ponad 2 tys. młodych ludzi z całej Polski. Uczestniczyli oni w bezpłatnych warsztatach radiowych, telewizyjnych, zajęciach sportowych, teatralnych, tanecznych, literackich, plastycznych oraz biotechnologiczno-chemicznych przygotowanych przez Politechnikę Łódzką, która aktywnie włączyła się w organizację akcji. Każdego dnia odbywały się także warsztaty profilaktyczne. Podczas finału uczestnicy VIII Przystanku PaT zaprezentowali efekty swojej pracy warsztatowej.
Program Unplugged
Ministerstwo Edukacji Narodowej upowszechnia i wspiera realizację Programu Przeciwdziałania Przyjmowaniu Substancji Uzależniających przez Uczniów pn. „Unplugged".

„Unplugged" jest programem profilaktyki uniwersalnej adresowanym do uczniów w wieku 12-14 lat, opartym na modelu wszechstronnego wpływu społecznego. Jego celem jest ograniczanie inicjacji używania substancji psychoaktywnych (alkohol, tytoń, narkotyki). Program składa się z 12 lekcji, które koncentrują się na umiejętnościach życiowych, przekonaniach normatywnych i wiedzy o substancjach psychoaktywnych. Realizatorami programu są nauczyciele, którzy przechodzą trzydniowe szkolenie przygotowujące do zajęć z uczniami. W programie przewidziane są także trzy 2-3 godzinne spotkania warsztatowe dla rodziców uczniów uczestniczących w programie.

Program „Unplugged" powstał w ramach międzynarodowego projektu EU-Drug Abuse Prevention, finansowanego ze środków Unii Europejskiej. Autorami programu jest grupa ekspertów z siedmiu krajów UE. W latach 2004-2010 program został wdrożony m.in. w: Belgii, Włoszech, Niemczech, Hiszpanii, Grecji, Austrii, Szwecji, Rumunii, Słowenii, Czechach oraz Libanie. Koordynatorem projektu jest Uniwersytet w Ghent (Belgia).

Program Ars, czyli jak dbać o miłość?

Program edukacyjny pn. „ARS, czyli jak dbać o miłość?" autorstwa dr Krzysztofa Wojcieszka, kierowany jest do uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Realizowany jest przez Główny Inspektorat Sanitarny. Program ten jest jednym z komponentów pięcioletniego Projektu pn. „Profilaktyczny program w zakresie przeciwdziałania uzależnienia od alkoholu i tytoniu i innych środków psychoaktywnych", współfinansowanego ze środków Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. Głównym celem Programu jest ograniczenie spożywania alkoholu, tytoniu i innych substancji psychoaktywnych przez młodzież w wieku 15-19 lat, poprzez dostarczenie uczestnikom wiedzy pomocnej w kształtowaniu zdrowego stylu życia, kształtowanie umiejętności, kompetencji i postaw pomocnych w unikaniu używania substancji psychoaktywnych.
Program Szkolna Interwencja Profilaktyczna
Program Szkolna Interwencja Profilaktyczna przygotowuje nauczycieli do właściwego reagowania w sytuacjach kontaktu ucznia ze środkami psychoaktywnymi i podejmowania interwencji z udziałem ucznia i jego rodziców. Jest upowszechniany poprzez sieć 77 instruktorów mających uprawnienia do szkolenia rad pedagogicznych. Program powinien być realizowany we współpracy z rodzicami. Przeszkolony nauczyciel przekazuje rodzicom ważne informacje na temat kontaktu dziecka z narkotykami i związanych z tym zagrożeń, wspiera ich i zawiera z nimi i z uczniem kontrakt. Kontrakt zobowiązuje ucznia do zaniechania używania środków odurzających, a rodziców i nauczyciela do wspólnego monitorowania postępowania dziecka. Szczegółowy opis programu znajduje się na stronie Wydziału Wychowania i Profilaktyki ORE.

# data[].attributes.attachment_link.title
Przeciwdziałanie uzależnieniom w szkole - Ministerstwo Edukacji Narodowej - Portal gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Profilaktyka uzależnień w podstawie programowej Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określa w drodze rozporządzenia podstawę programową kształcenia ogólnego. Podstawa programowa definiuje obowiązkowe cele i treści nauczania, w tym umiejętności opisane w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu określonego etapu edukacyjnego oraz zadania wychowawcze szkoły, uwzględniane w programach wychowania przedszkolnego oraz w programach nauczania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podstawą dla wszelkich działań podejmowanych w szkole w zakresie profilaktyki uzależnień powinna być diagnoza dotycząca występujących w tym środowisku czynników chroniących i czynników ryzyka. Nowe rozporządzenie ministra edukacji narodowej ze stycznia 2018 roku, zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii, wprowadziło obowiązek corocznego opracowywania diagnozy w terminie do 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego.

Katarzyna Syroka-Marczewska
Prawnik

Uwagi ogólne

Osoby, które sięgają po narkotyki, wkraczają na niebezpieczną ścieżkę, która rozpoczynając się okazjonalnym używaniem narkotyku, może się zakończyć uzależnieniem 1, niosącym ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne, społeczne, zawodowe, a także problemy z prawem (nie tylko z powodu faktu, że w świetle polskiego prawa nieuprawnione posiadanie każdej ilości narkotyku lub substancji psychotropowej 2 jest przestępstwem, ale też dlatego, że potrzeba zdobycia środków na narkotyki popycha wielu ludzi do popełniania czynów zabronionych) 3.

Zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii realizują organy administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego. Mają je także m.in. przedszkola, szkoły, szkoły wyższe, jednostki organizacyjne wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej i inne placówki systemu oświaty.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, ministrowie właściwi do spraw oświaty i wychowania, zdrowia, spraw wewnętrznych, administracji publicznej, transportu, minister obrony narodowej oraz minister sprawiedliwości (każdy w zakresie swojego działania), są obowiązani rozwijać i popierać działalność edukacyjną oraz profilaktyczną, podejmowaną w celu informowania społeczeństwa o szkodliwości narkomanii. Wspomniane organy są obowiązane także prowadzić działalność wychowawczą, edukacyjną, informacyjną i profilaktyczną, polegającą na promocji zdrowego stylu życia oraz wspieraniu działań ogólnokrajowych i lokalnych organizacji oraz inicjatyw społecznych w przedmiotowym zakresie. Mając na względzie dobro dzieci i młodzieży, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, określa, w drodze rozporządzenia, zakres i formy prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej (art. 22 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii).

Warto zwrócić uwagę, że 26 stycznia 2018 roku weszły w życie nowe przepisy, tj. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii 4 (dalej: Rozporządzenie), które zastąpiło akt prawny z 2015 roku. Przedmiotem niniejszego opracowania będzie analiza prawna tego rozporządzenia.

Doprecyzowanie pojęć

Ustawodawca, zmieniając przepisy, doprecyzował, że działalność w szkołach i placówkach systemu oświaty obejmuje działania uprzedzające, oparte na naukowych podstawach lub o potwierdzonej skuteczności, mające na celu przeciwdziałanie pojawianiu się zachowań ryzykownych związanych z używaniem środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych, nowych substancji psychoaktywnych przez uczniów i wychowanków, charakteryzujących się nieprzestrzeganiem przyjętych dla danego wieku zwyczajowych norm i wymagań, niosących ryzyko negatywnych konsekwencji dla zdrowia fizycznego i psychicznego ucznia lub wychowanka oraz jego otoczenia społecznego (§ 1 Rozporządzenia).

Działalność wychowawcza, edukacyjna, informacyjna i profilaktyczna obejmuje promocję zdrowia psychicznego oraz zdrowego stylu życia. Istotne jest także informowanie o szkodliwości środków i substancji, których używanie może prowadzić do narkomanii. Ważne jest wprowadzanie problematyki zapobiegania narkomanii do programów wychowawczych w szkołach i innych jednostkach organizacyjnych systemu oświaty. Zdarzają się sytuacje, w których jesteśmy w stanie zidentyfikować środowiska zagrożone uzależnieniem i wówczas niezbędne jest prowadzenie działalności profilaktycznej. Przeciwdziałanie narkomanii jest to aktywność podejmowana zarówno w obszarze ogólnokrajowm, jak i lokalnym poprzez m.in. wspieranie inicjatyw społecznych.

W omawianym Rozporządzeniu wprowadzono zmiany w zakresie działalności wychowawczej i profilaktycznej, pozostawiając zakres działalności edukacyjnej i informacyjnej bez zmian (uznając, że dotychczasowe brzmienie przepisów jest dopracowane).

Zgodnie z treścią § 2 ust. 2 pkt 7 Rozporządzenia działalność wychowawcza obejmuje, oprócz dotychczasowej, w szczególności także kształtowanie u uczniów i wychowanków postaw prospołecznych, w tym przez możliwość udziału w działaniach z zakresu wolontariatu, sprzyjających aktywnemu uczestnictwu uczniów w życiu społecznym.

Jeżeli chodzi o działalność profilaktyczną w szkołach i placówkach, dookreślono dwa obszary, obejmujące w szczególności (§ 5 ust. 3 pkt 1 i 5 Rozporządzenia):

1. realizowanie wśród uczniów i wychowanków oraz ich rodziców lub opiekunów dostosowanych do potrzeb indywidualnych i grupowych programów zalecanych w ramach Systemu rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, o którym mowa w Krajowym Programie Przeciwdziałania Narkomanii - dobór odpowiedniego programu uzależnia się od celu profilaktycznego, który wynika z uprzednio przeprowadzonej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym czynników chroniących i czynników ryzyka5, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych,

2. włączanie, w razie potrzeby, w indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, działań z zakresu przeciwdziałania używaniu środków i substancji, czyli środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych, nowych substancji psychoaktywnych, np. dopalaczy.

Profilaktyka - czym jest?

Termin „profilaktyka" rozumiany jest jako działania mające na celu zapobieganie niekorzystnym zjawiskom, zwłaszcza chorobom 6. „Można także przyjąć, że profilaktyka to działanie, które ma na celu zapobieganie pojawieniu się lub rozwojowi niekorzystnego zjawiska. Jest też jednym ze sposobów reagowania na zjawiska społeczne, które oceniane są jako szkodliwe i niepożądane. Ta ocena skłania do traktowania takich zjawisk w kategoriach zagrożeń i podejmowania wysiłków w celu ich eliminacji lub choćby ograniczenia. Powszechnie uważa się, że skuteczna profilaktyka jest optymalnym sposobem hamowania rozwoju lub ograniczania skali zjawisk uznanych za dolegliwe społecznie. Głównie z tego względu jest znacznie bardziej opłacalna niż kosztowne działania zaradcze, konieczne w sytuacji, gdy wzrasta skala niepożądanych zjawisk. Zgodnie z takim rozumieniem profilaktyka używania substancji psychoaktywnych to zmniejszanie ryzyka ich używania poprzez opóźnienie lub przeciwdziałanie inicjacji, niedopuszczanie do poszerzania się kręgu osób - szczególnie ludzi młodych - eksperymentujących z legalnymi i nielegalnymi substancjami. Inna definicja przedstawia profilaktykę uzależnień również jako zmniejszanie strat związanych z używaniem środków odurzających poprzez ograniczanie do minimum potencjalnych szkód, jakich mogą doznawać osoby używające substancji psychoaktywnych. W tym najszerszym ujęciu profilaktyka pojmowana jest jako postępowanie zapobiegające różnorodnym problemom, które towarzyszą używaniu substancji psychoaktywnych" 7.

W celu przeciwdziałania narkomanii niezbędna jest kooperacja wielu podmiotów. Nawet najlepiej napisane przepisy nie będą same działać w życiu codziennym. Bez wątpienia potrzebna jest aktywność i zaangażowanie ludzi. Zgodnie z treścią § 6 ust. 1 Rozporządzenia szkoła i placówka powinna współpracować m.in. z:

1. jednostkami samorządu terytorialnego,

2. poradniami psychologiczno-pedagogicznymi,

3. placówkami doskonalenia nauczycieli,

4. podmiotami realizującymi świadczenia zdrowotne z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień,

5. państwowymi wojewódzkimi i państwowymi powiatowymi inspektorami sanitarnymi,

6. policją,

7. pracodawcami,

8. podmiotami leczniczymi i innymi działającymi w ochronie zdrowia (np. szpitale),

9. organizacjami pozarządowymi (np. fundacje, stowarzyszenia), w tym organizacjami harcerskimi

Czynniki chroniące i czynniki ryzyka

Nowe brzmienie przepisów doprecyzowało ponadto zapisy § 6 ust. 2 Rozporządzenia dotyczące opracowania diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych, dotycząca uczniów lub wychowanków, rodziców lub opiekunów, nauczycieli, wychowawców i innych pracowników szkoły lub placówki.

Wśród wielu prób wyjaśnienia przyczyn i następstw zachowań ryzykownych na szczególną uwagę zasługują teorie czynników ryzyka i czynników chroniących. J.D. Hawkins (amerykański badacz działań profilaktycznych) zestawił ze sobą cechy, sytuacje i warunki sprzyjające powstawaniu zachowań ryzykownych i nazwał je czynnikami ryzyka. Stwierdził, że niektóre cechy jednostki i środowiska sprzyjają powstawaniu zachowań, które niosą wysokie ryzyko negatywnych konsekwencji zarówno dla zdrowia fizycznego i psychicznego, jak i dla otoczenia społecznego człowieka 8.

Do najpoważniejszych zachowań ryzykownych zalicza się: używanie alkoholu i innych środków psychoaktywnych, wczesną aktywność seksualną, zachowania agresywne i przestępcze, porzucenie nauki szkolnej, ucieczki z domu.

Z drugiej strony badacze wyliczają czynniki, które zwiększają odporność człowieka na działanie czynników ryzyka. Są to cechy, sytuacje, warunki przeciwdziałające zachowaniom ryzykownym. Określa się je jako czynniki chroniące, czyli właściwości jednostek lub środowiska społecznego, których występowanie wzmacnia ogólny potencjał zdrowotny człowieka i zwiększa jego odporność na działanie czynników ryzyka 9.

Listy czynników ryzyka i czynników chroniących bywają różnorodne. Zmieniają się wraz z ogólnymi zmianami obyczajowymi i kulturowymi społeczeństw.

Za najważniejsze czynniki chroniące na ogół uważa się 10:

silną więź emocjonalną z rodzicami,

ogólnie pozytywne relacje z dorosłymi (posiadanie autorytetów),

zainteresowanie nauką szkolną i aspiracje edukacyjne,

regularne praktyki religijne,

poszanowanie prawa, norm i wartości,

przynależność do pozytywnej grupy społecznej,

angażowanie się w działania prospołeczne.

Ogólnymi czynnikami ryzyka są:

brak więzi w rodzinie (konflikty, prezentowane przez rodziców zachowania dysfunkcyjne, niekonsekwencja lub brak dyscypliny wychowawczej),

negatywne relacje ze znaczącymi osobami dorosłymi,

niepowodzenia w nauce szkolnej i związany z tym faktem brak wiary we własne siły,

odrzucenie religii i powszechnie obowiązujących norm i wartości,

buntowniczość, zachowania aspołeczne,

przynależność do negatywnej grupy, uleganie negatywnej presji rówieśniczej,

angażowanie się w zachowania ryzykowne (np. odurzanie się).

Prawdopodobieństwo pojawienia się zachowań ryzykownych jest tym większe, im więcej czynników ryzyka oddziałuje na dzieci i młodzież oraz im bardziej są one szkodliwe i dłużej trwa ich działanie. Rola, jaką mogą odegrać wspomniane czynniki, zależy również od wieku dziecka, jego fazy rozwoju, uwarunkowań środowiskowych i sytuacyjnych.

Zdaniem A. Pisarskiej szkoła ma istotne znaczenie jako czynnik chroniący młodzież przed niepożądanymi zachowaniami 11. „Podkreślana jest zwłaszcza waga klimatu szkoły oraz wsparcia ze strony nauczycieli. W badaniach brane są pod uwagę takie aspekty klimatu szkoły, jak dobre relacje w grupach rówieśniczych oraz pomiędzy uczniami i ich nauczycielami, a także uczestnictwo rodziców w życiu szkoły. Ważnym elementem pozytywnego klimatu szkoły jest włączanie uczniów w podejmowanie istotnych dla nich decyzji. Klimat tworzą również sprzyjające bezpieczeństwu zasady i normy szkolne oraz konsekwentne ich przestrzeganie. Wsparcie ze strony nauczycieli odnosi się do procesu edukacji oraz zapewnienia uczniom bezpieczeństwa. W zakresie edukacji polega ono na tworzeniu warunków dla osiągania sukcesów w nauce oraz nagradzaniu tych osiągnięć, a także docenianiu samodzielnego myślenia i zaangażowania uczniów. Zapewnieniu bezpieczeństwa, poza wspomnianymi normami i zasadami, służą także zapobieganie agresji rówieśniczej, dyskryminacji i nietolerancji, budowanie wzajemnego zaufania oraz zaangażowanie nauczycieli w rozwiązywanie konfliktów pomiędzy uczniami" 12.

Profilaktyka narkomanii jest jednym z zadań szkoły, przyczyniających się do zwiększenia bezpieczeństwa uczniów. Większość szkół podejmuje działania zmniejszające ryzyko używania narkotyków. Niestety, nie we wszystkich placówkach prowadzone działania są efektywne. Świadczą o tym wnioski Najwyższej Izby Kontroli (dalej: NIK), zawarte w raporcie „Informacja o wynikach kontroli profilaktyki narkomanii w szkołach" 13. W opinii NIK szkolna profilaktyka narkomanii jest mało skuteczna. Powodem takiej sytuacji jest niedocenianie wagi problemu przez dyrektorów szkół oraz brak odpowiedniej diagnozy" 14.

Badanie z 2015 roku w ramach Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach (ESPAD) pozwoliło na pomiar czynników chroniących i czynników ryzyka używania substancji psychoaktywnych przez młodzież 15. Jak czytamy:

jednym z podstawowych czynników ryzyka sięgnięcia przez nastolatka po substancje psychoaktywne jest ich wysoka dostępność. Brak dostępu do substancji ma walor chroniący. (...) Jednym z czynników ryzyka po stronie popytu na substancje psychoaktywne jest obracanie się w kręgach użytkowników takich substancji. Zwłaszcza, gdy kontakty towarzyskie lub przyjacielskie ograniczają się do osób, które palą tytoń, piją alkohol lub używają narkotyków ryzyko przejęcia takiego wzoru zachowań jest dość wysokie (...). Innym czynnikiem wpływającym na zachowania w obszarze substancji psychoaktywnych są przekonania o ryzyku konsekwencji zdrowotnych oraz innych szkód związanych z ich używaniem. Można założyć, iż w przypadku większości młodzieży przekonanie co do dużego ryzyka szkód w wyniku używania substancji będzie sprzyjać ich unikaniu, zaś przekonaniu o ich nieszkodliwości będzie sprzyjać podejmowanie decyzji o sięganiu po nie. W tym sensie przekonania te mogą stanowić czynnik ryzyka bądź być czynnikiem chroniącym. Młodzież zdaje się prawidłowo identyfikować poziom zagrożenia związany z różnymi wzorami używania substancji psychoaktywnych, chociaż niepokój może budzić niedocenianie ryzyka związanego z używaniem przetworów konopi. (...) Istotnym czynnikiem sprzyjającym używaniu substancji psychoaktywnych są oczekiwania wobec tych substancji. Młodzież spodziewa się raczej konsekwencji pozytywnych picia alkoholu i palenia marihuany niż skutków negatywnych. Takie wzory antycypacji stanowią istotny czynnik ryzyka używania substancji, stanowiąc wyzwanie dla działań profilaktycznych. Programy edukacyjne skierowane na zmianę tych oczekiwań mogą przyczynić się do zmniejszenia rozpowszechnienia używania substancji psychoaktywnych przez młodzież" 16. W raporcie z 2017 roku pt. „Dzieci się liczą. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce" znajdują się bardziej szczegółowe informacje 17.

Planując działania dostosowane do potrzeb i możliwości psychofizycznych uczniów, należy rozpoczynać od diagnozy. W celu urealnienia sytuacji wychowawczej, a w efekcie profilaktycznej, można korzystać z wielu źródeł, np. lokalnej diagnozy problemów, przeprowadzonej w gronie społeczności szkolnej. Najczęściej szkoła korzysta wówczas z ankiet przeznaczonych do badania problemowych zachowań uczniów, przygotowanych przez wychowawców lub szkolnych specjalistów. Warto również znać wyniki diagnoz ogólnopolskich - badań ankietowych realizowanych przez wyspecjalizowane placówki badawcze, jak Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) czy Instytut Psychiatrii i Neurologii, prowadzący np. „Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach na temat Używania Alkoholu i Innych Substancji Psychoaktywnych" („European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs" - ESPAD) lub też Instytut Matki i Dziecka, który zajmuje się międzynarodowymi badaniami nad zachowaniami zdrowotnymi młodzieży szkolnej („Health Behaviour in School-Aged Children" - HBSC). Badania te mają charakter cykliczny i ukazują najważniejsze trendy używania substancji psychoaktywnych wśród młodzieży. Kolejnym źródłem informacji o realnym zagrożeniu są sygnały ostrzegawcze, które mogą występować pojedynczo (we wczesnej fazie zagrożenia) lub jako kilka oznak równolegle. Są to wszelkie zmiany (specyficzne lub niespecyficzne) bądź zjawiska dotyczące najczęściej konkretnych uczniów. Z uwagi na mało specyficzne oznaki I fazy zażywania substancji psychoaktywnych mogą one świadczyć również o ogólnych problemach nastolatków 18.

Diagnoza na pierwszym miejscu

Warto podkreślić, że w Rozporządzeniu wprowadzono obowiązek corocznego opracowywania diagnozy w terminie do 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego.

Wprowadzono także modyfikacje w § 1 ust. 2 i w § 7 ust. 7 Rozporządzenia, zwracając uwagę na to, że działania uprzedzające powinny być oparte na naukowych podstawach lub o potwierdzonej skuteczności. Wskazano także, kto może brać udział w działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej wśród uczniów i wychowanków, ich rodziców oraz nauczycieli, wychowawców i innych pracowników szkoły i placówki w celu przeciwdziałania narkomanii.

Jak już wspomniano, do oceny zagrożeń nauczyciele mogą wykorzystać różnorodne narzędzia diagnostyczne. W praktyce szkolnej powszechnie stosowane są: obserwacja, wywiad, rozmowa, analiza wytworów uczniów, ankieta, analiza dokumentów szkolnych.

W § 7 ust. 8 Rozporządzenia doprecyzowano zadania nauczyciela lub wychowawcy w zakresie podejmowanych działań dotyczących przeciwdziałania narkomanii, wskazując na wykorzystywanie aktywnych metod pracy oraz określając, z kim należy w tym zakresie współpracować. Podobnie jak przed nowelizacją Rozporządzenia, nauczyciel lub wychowawca podejmuje działania w uzgodnieniu z dyrektorem szkoły lub placówki.

Zmiany w przepisach wprowadziły konkretne terminy, tj. do 25 lutego 2018 roku szkoły i placówki były zobowiązane do uzupełnienia diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych, diagnoza dotycząca uczniów lub wychowanków, rodziców lub opiekunów, nauczycieli, wychowawców i innych pracowników szkoły lub placówki, opracowana we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, podmiotami realizującymi świadczenia zdrowotne z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, państwowymi wojewódzkimi i państwowymi powiatowymi inspektorami sanitarnymi, Policją, pracodawcami, podmiotami, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 1 i art. 86 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe 19, lub podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy o zdrowiu publicznym 20.

Ponadto w terminie do 27 marca 2018 roku szkoły i placówki musiały uzupełnić program wychowawczo-profilaktyczny szkoły lub placówki, o którym mowa w art. 26 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe o diagnozę w zakresie zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych.

Uwagi końcowe

Podstawą dla wszelkich działań podejmowanych w szkole powinna być diagnoza w zakresie występujących w tym środowisku czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych, dotycząca uczniów lub wychowanków, rodziców lub opiekunów, nauczycieli, wychowawców i innych pracowników szkoły lub placówki, opracowywana we współpracy z wymienionymi podmiotami, w każdym roku szkolnym, w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego. Wprowadzone zmiany należy ocenić pozytywnie. Kluczowe jednak dla kompleksowej oceny nowych przepisów będzie ich funkcjonowanie w praktyce.

Przypisy

# data[].attributes.attachment_link.title
Aspekty prawne zasad prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii

# data[].attributes.attachment_link.description
Podstawą dla wszelkich działań podejmowanych w szkole w zakresie profilaktyki uzależnień powinna być diagnoza dotycząca występujących w tym środowisku czynników chroniących i czynników ryzyka. Nowe rozporządzenie ministra edukacji narodowej ze stycznia 2018 roku, zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii, wprowadziło obowiązek corocznego opracowywania diagnozy w terminie do 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego.

# data[].attributes.headline
Jak pisać Szkolny Program Profilaktyki Uzależnień?

# data[].attributes.subject
Jak pisać Szkolny Program Profilaktyki Uzależnień?

# data[].attributes.body
Poradnik dla nauczycieli i opiekunów

# data[].attributes.body
Ryzyko używania narkotyków przez młodzież

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Znaleźliśmy się na takim etapie rozwoju społecznego, kiedy powinniśmy zacząć poważnie myśleć o budowaniu profesjonalnie funkcjonujących szkolnych systemów przeciwdziałania e-uzależnieniom. Odkąd zaczęto masowo używać Internetu w Polsce, minęło niespełna 25 lat, a my już mamy problem z użytkownikami zatraconymi w cyfrowych dobrodziejstwach.

Teoretyczne rozważania versus praktyczne wskazówki

Jednym z nowych problemów doświadczanych w społeczeństwie cyfrowym jest problem uzależnienia od nowych technologii. Bezpowrotnie minął czas rozprawiania o problemie e-uzależnień jedynie z punktu teoretycznego. Potwierdza to szerokie zainteresowanie tematyką przedstawicieli systemu edukacji (dyrektorów szkół, pedagogów szkolnych, nauczycieli, prezydentów/starostów/burmistrzów odpowiedzialnych za obszar edukacji, rodziców, uczniów) i systemu ochrony zdrowia (w szczególności zdrowia psychicznego, terapeutów, psychoterapeutów, psychiatrów). Ale też coraz częściej możemy obserwować realne problemy występujące w szkołach, które związane są z nieodpowiedzialnym używaniem mediów cyfrowych czy negatywne skutki takich nadużyć.

Myśląc o szkolnej profilaktyce e-uzależnień, należy najpierw odpowiedzieć na pytanie, jakie składowe powinniśmy uwzględnić, chcąc na poziomie szkoły zbudować profesjonalnie działające rozwiązania. Od razu wspomnieć należy, że budowanie takich systemów w edukacji to proces, który: jest rozciągnięty w czasie, ale ma swój określony początek i koniec:

czerpnie z dotychczasowych doświadczeń i jednocześnie wybiega w przyszłość;

wymaga określonych nakładów pracy (w ramach jasno określonych działań, zadań oraz przydzielonych ról);

wymaga określonych nakładów finansowych (które należy przewidzieć i założyć w sposób realny, a nie idealny);

wymaga ciągłego monitorowania i ewaluacji;

zmienia rzeczywistość odbiorców programu usługi oraz całego systemu wsparcia osób zagrożonych e-uzależnieniem oraz już uzależnionych.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze etapy modelowego wdrożenia programu wspierającego osoby e-uzależnione bądź zagrożone e-uzależnieniem w polskich szkołach. To praktyczny poradnik pokazujący „krok po kroku", jakie działania warto podjąć. Wpisują się one w podstawowe kierunki polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2018/2019 punkt 4. Rozwijanie kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli. Bezpieczne i odpowiedzialne korzystanie z zasobów dostępnych w sieci ¹, jak również w najważniejsze wnioski sporządzone przez Najwyższą Izbę Kontroli w ramach realizowanej kontroli w zakresie przeciwdziałania problemowi e-uzależnień ².
Krok po kroku - najważniejsze etapy budowania systemu profilaktyki e-uzależnień

Budowanie profesjonalnego systemu profilaktyki e-uzależnień w szkole to proces złożony z siedmiu następujących po sobie etapów:

(1) OTWÓRZ OCZY - etap jednostkowych sygnałów

Stanowi pierwszy element budowanego systemu. Odnosi się do zaobserwowania określonych zachowań świadczących o tym, że w naszej szkole możemy mieć problem z różnymi formami nadużywania mediów cyfrowych.

Potencjalnymi sygnałami świadczącymi o nasilającym się problemie e-uzależnienia w szkole mogą być:

nadużywanie urządzeń cyfrowych w trakcie zajęć lekcyjnych lub/i podczas przerw,

korzystanie z urządzeń i mediów cyfrowych pomimo wyraźnych zasad obowiązujących na terenie szkoły (wzrost liczby uczniów mających trudności w zachowaniu z powodu używania nowych technologii),

przemęczenie uczniów w szkole spowodowane nałogowym korzystaniem z mediów cyfrowych w domu,

zwiększenie liczby uczniów mających trudności w przyswajaniu treści przekazywanych przez nauczycieli z powodu nadmiernego rozkojarzenia związanego z nałogowym używaniem mediów cyfrowych (na podstawie formalnie orzeczonych diagnoz wykonanych przez pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych),

występowanie zachowań związanych z przemocą w sieci (cyberprzemoc),

wchodzenie w konflikt z uczniami i nauczycielami z powodu używania mediów i urządzeń cyfrowych,

trudności w nawiązywaniu relacji bezpośrednich, tendencje do autoizolacji i zamykania się w świecie on-line,

obniżony nastrój psychiczny,

somatyczne objawy związane z nadmiernym korzystaniem z nowych technologii,

otyłość dzieci i młodzieży, niska aktywność sportowa,

wzrost odsetka osób podejmujących leczenie psychoterapeutyczne z powodu e-uzależnień.

(2) NIE PRZYPUSZCZAJ - etap szkolnej diagnozy problemu
Profesjonalny system profilaktyki w zakresie problemu e-uzależnień nie może być budowany w oparciu o przesądy i niesprawdzone informacje, lecz o naukowo sprawdzone fakty. Fakty te powinny być weryfikowane nie tylko na poziomie obserwacji jednostkowych sygnałów, lecz w oparciu o przeprowadzoną na terenie szkoły naukową diagnozę problemu. Pozwoli ona przejść z jednostkowego postrzegania interesującego nas zagadnienia do profesjonalnego oglądu zjawiska przy zastosowaniu odpowiedniej metodologii, a także technik i narzędzi badawczych.

Decyzję o podjęciu działań mających na celu opracowanie naukowej diagnozy badawczej podjąć powinien dyrektor szkoły w porozumieniu z pedagogiem bądź psychologiem szkolnym za zgodą rodziców. Głównym celem tego etapu jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy na terenie danej szkoły zjawisko nadużywania mediów i urządzeń cyfrowych jest na tyle duże, żeby reagować w sposób systemowy.

Diagnozą badawczą powinni zostać objęci nie tylko uczniowie, ale również nauczyciele oraz rodzice. Na dalszym etapie wyniki szkolnej diagnozy powinny zostać zaprezentowane decydentom - dyrektorowi, gronu pedagogicznemu, rodzicom. Dalej na ich podstawie powinny zostać podjęte działania mające na celu rozwiązanie zauważonych w diagnozie problemów.

(3) PRZEMYŚL TO - etap programowania

Etap ten to nic innego, jak uznanie przez władze szkoły, iż problem e-uzależnienia jest poważnym problemem wyraźnie istniejącym w środowisku szkolnym.

Programowanie zaczyna się od spotkania dla wszystkich potencjalnych interesariuszy, którzy mogą przyczynić się do rozwiązywania problemu nieprawidłowego korzystania z nowych technologii. Głównymi celami takiego spotkania są:

formalne uznanie rangi problemu e-uzależnień,

dogłębna interpretacja wyników uzyskanych w diagnozie lokalnej w szerszym gronie specjalistów,

określenie potencjalnych zasobów instytucjonalnych oraz zanotowanie wyraźnych braków w tym zakresie,

delegacja zadań, kompetencji i ustalenie strategii postępowania przy wdrożeniu programu skierowanego do osób borykających się z problemem e-uzależnienia,

podjęcie zarządzenia dotyczącego powołania zespołu eksperckiego, którego celem będzie całościowe zaprojektowanie katalogu usług skierowanego do osób e-uzależnionych bądź zagrożonych e-uzależnieniem,

wskazanie instytucji, która będzie liderem procesu projektowania programu.

(4) STWÓRZ KONKRENTĄ OFERTĘ - etap projektowania
Ten etap to cykl powiązanych ze sobą czynności - interakcji międzyludzkich i międzyinstytucjonalnych. W ich efekcie wypracowany ma zostać program przeciwdziałania zjawisku e-uzależnienia.

Na tym etapie powstaje szczegółowa wizja formy programu, jego lokalnego charakteru, sposobu wykonania, funkcjonalności itp. Program to zestaw zaplanowanych działań wspierających osoby zagrożone e-uzależnieniem i e-uzależnione, jak również osób borykających się z problemem powrotu do życia społecznego po przebytej chorobie i odbytych działaniach terapeutycznych.

Głównymi celami etapu projektowania pozostają skompletowanie i powołanie zespołu opracowującego kształt i zakres programu, określenie zasad funkcjonowania tego zespołu, ostateczna redakcja treści dotyczącej projektowanego programu oraz konsultacje społeczne związane z wypracowanymi pomysłami. W proces projektowania powinna być wpisana zasada bieżącej i otwartej konsultacji postępu prac. Przyjęcie partycypacyjnej metody wypracowywania systemu profilaktyki automatycznie przyczynia się do szerokiego upowszechnienia planowanych działań.

Przykładowe działania rozwiązujące problem e-uzależnień możliwe do wdrożenia na terenie szkoły/przedszkola:

konkursy plastyczne poświęcone problematyce e-uzależnień,

dni poświęcone ważności relacjom bezpośrednim,

eksperyment przebywania poza siecią przez określony czas,

realizacja długofalowych programów profilaktycznych,

udział dzieci i młodzieży w specjalistycznych projekcjach filmowych i teatralnych,

realizacja małych form teatralnych i filmowych poświęconych problematyce e-uzależnień,

szkolenie rad pedagogicznych oraz spotkania z rodzicami,

udział szkół w naukowych projektach badawczych,

szkolne eventy, na przykład związane z wspólnym ustalaniem zasad odpowiedzialnego używania mediów cyfrowych na terenie szkoły,

projekty informatyczne nakierowane na ukazanie kreatywnych form używania mobilnych urządzeń cyfrowych oraz zainstalowanych w nich aplikacji.

(5) MIERZ SIŁY NA ZAMIARY - etap organizacji
Etap ten można uznać za poziom technicznego ustalania zasad wdrożenia i realizacji programu. Zaczyna się on w momencie, kiedy dyrektor szkoły przyjmuje plan działań, to jest uznaje ich zawartość merytoryczną i zasady ich wdrożenia. W tym czasie należy pamiętać, by zabezpieczyć w sposób formalny zasoby niezbędne do wdrożenia programu, w tym środki finansowe, zasoby kadrowe itp.

(6) DZIAŁAJ - etap realizacji i użytkowania

To etap, na który składa się zespół podejmowanych czynności, które mają w konsekwencji doprowadzić do zmniejszenia liczby osób nadużywających narzędzi technologii informacyjno-komunikacyjnych. Warto w tym miejscu wskazać, że na tym etapie spotykają się zarówno osoby zaangażowane w realizację programu, jak i jego adresaci.

(7) SPÓJRZ ZA SIEBIE - etap ewaluacji

Wypracowany szkolnym system profilaktyki e-uzależnień nie jest dany raz na zawsze. Aby działał skutecznie, powinien być poddawany ciągłej ewaluacji. Taki właśnie charakter ma ostatni krok budowania szkolnego systemu. Jego celem jest sprawdzenie, na ile wdrażane działania są skuteczne i adekwatne, a na ile odbiegają od przyjętych w projekcie założeń i wymagań. Ewaluację powinno się prowadzić w połączeniu z cykliczną diagnozą w zakresie problematyki e-uzależnień oraz z uwzględnieniem opinii osób kluczowych zaangażowanych w proces.

Wyniki ewaluacji powinny być przekazane osobom zaangażowanym w realizacje na wszystkich poziomach. W ślad za ewaluacją powinno iść wprowadzanie korekt również na wszystkich poziomach, począwszy od programowania, aż do wdrożenia. Etap ewaluacji zakłada ustawiczne wprowadzanie zmian w dotychczas funkcjonującym standardzie pracy z osobami e-uzależnionymi bądź zagrożonymi uzależnieniem.

Budowanie profesjonalnie działających szkolnych systemów profilaktyki e-uzależnień wydaje się być dzisiaj pilną koniecznością. Konkretne rozwiązania zmierzające do bezpieczniejszego i bardziej higienicznego używania cyfrowych dobrodziejstw przez młodych użytkowników staje się również jednym z najważniejszych wyzwań dla polskiej edukacji. Doprowadzenie do sytuacji, w której w szkole podejmowane są konkretne działania racjonalizujące sięganie po nowe technologie, spowoduje wzrost odsetka tych uczniów, którzy używając na co dzień Internetu czy cyfrowych urządzeń mobilnych, rozwijać będą swoje zainteresowania i podnosić będą swoje kompetencje cyfrowe i edukacyjne.

dr Maciej Dębski
Pracownik naukowy Uniwersytetu Gdańskiego, założyciel i lider Fundacji Dbam o Mój Z@sięg, socjolog problemów społecznych, edukator społeczny, ekspert w realizacji badań naukowych, ekspert Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Fundator i Prezes Fundacji Dbam o Mój Z@sięg, autor/współautor publikacji naukowych z zakresu problemów społecznych (bezdomność, przemoc w rodzinie, uzależnienia od substancji psychoaktywnych, uzależnienia behawioralne), autor/współautor dokumentów strategicznych, programów lokalnych, pomysłodawca ogólnopolskich badań z zakresu fonoholizmu i problemu cyberprzemocy zrealizowanych wśród 22 000 uczniów oraz 4 000 nauczycieli. W roku 2016 wdrożył pierwszy w Europie eksperyment społeczny odcięcia 100 osób na 72 godziny od wszelkich urządzeń elektronicznych (telefonów komórkowych, tabletów, Internetu, gier on-line playstation, telewizji), który zakończył się sukcesem badawczym.
¹ https://men.gov.pl/wp-content/uploads/2018/07/kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-roku-szkolnym-2018-2019-003.pdf
² https://www.nik.gov.pl/plik/id,12563,vp,14960.pdf

Źródła:

# data[].attributes.attachment_link.title
E-uzależnienia - jak budować profesjonalną szkolną profilaktykę

# data[].attributes.attachment_link.description
Znaleźliśmy się na takim etapie rozwoju społecznego, kiedy powinniśmy zacząć poważnie myśleć o budowaniu profesjonalnie funkcjonujących szkolnych systemów przeciwdziałania e-uzależnieniom. Odkąd zaczęto masowo używać Internetu w Polsce, minęło niespełna 25 lat, a my już mamy problem z użytkownikami zatraconymi w cyfrowych dobrodziejstwach. Jednym z nowych problemów doświadczanych w społeczeństwie cyfrowym jest problem uzależnienia od nowych technologii.