# data[].attributes.body
Sigmund Freud, Die Traumdeutung

Sigmund Freud is de geschiedenis ingegaan als grondlegger van de psychoanalyse. Zijn analyse van de menselijke psyche heeft veel invloed gehad in de psychologie, maar ook in andere takken van de wetenschap. Beroemd zijn Freuds ideeën over het onderbewuste, het Oedipuscomplex en beroemde werken als De Droomduiding (1900) en Het onbehagen in de cultuur (1930).

# data[].attributes.body
Oprichting Die Brücke

Studenten aan de kunstacademie (Dresden) richten in 1905 Die Brücke op. Deze kunstbeweging komt voort uit het expressionisme dat alle academische regels afwijst.
Het doel is om de kunst te bevrijden van de academische vormleer. Binnen het expressionisme streven kunstenaars naar het uitdrukken van emoties met behulp van vormen, kleuren en lijnen. Thema's zijn het stadsleven, de natuur en de mens.
Naast het schilderen behoort vooral de grafiek en met name de houtsnede tot de kunstvormen, waarmee de kunstenaars van die Brücke een eigen en innovatieve uitdrukkingsvorm bereiken.
De naam "Die Brücke" komt oorspronkelijk van F. Nietzsche (filosoof), die met deze term de overgang tussen oud en nieuw (verleden en toekomst) bedoelt.
Onder het nazibewind wordt deze expressionistische kunst verboden en vernietigd.

# data[].attributes.body
Pablo Picasso, Les demoiselles d'Avignon

Als je een schilderij zou mogen noemen dat de kunstwereld in de 20e eeuw op zijn kop heeft gezet, moet je bijna wel voor 'Les Demoiselles d'Avignon'  van Pablo Picasso kiezen. Dit schilderij en het hierop volgend kubisme heeft de kunstwereld 30 jaar in zijn greep gehouden en Picasso tot de grootste artiest van de 20e eeuw gemaakt. Toch zou 'Les Demoiselles d 'Avignon' pas beroemd worden in de jaren 20 terwijl het schilderij al in 1906 werd geschilderd door Picasso.
Het schilderij toont vijf vrouwen in hoekige ietwat lompe vormen. Uit de titel van het doek die verwijst naar de hoerenbuurt van Barcelona, maken we op dat het om vijf prostitués gaat. Zowel de lichamen van de vrouwen als de achtergrond bestaat uit geometrische vormen, waardoor het perspectief helemaal wegvalt. Juist hierdoor wordt het schilderij vaak als het eerste kubistische schilderij gezien.
Les Demoiselles d’Avignon breekt met alles wat Picasso eerder had gemaakt. Het is bekend dat Picasso meer dan vijftig schetsen maakte om tot dit schilderij te komen. Picasso heeft zich laten beïnvloeden door talloze kunstenaars en kunstwerken. Het meest genoemd is uiteraard de Afrikaanse kunst die terugkomt in de figuren aan de rechterkant van het doek.

# data[].attributes.body
Henry Ford introduceert lopende band.

Henry Ford heeft met zijn praktische en betaalbare auto's de manier van leven van een groot aantal mensen veranderd. De lopende band en de massaproductietechnieken die hij bedacht, vestigden in de eerste helft van de twintigste eeuw de uitgangspunten voor de industriële werkwijze wereldwijd.

# data[].attributes.body
Futuristisch manifest

In 1909 schreef Filippo Tomasso Marinetti het eerste futuristisch manifest, waarmee hij zichzelf tot aartsvader van de beweging kroonde. De excentrieke dichter verheerlijkte de nieuwe tijd en diens bijkomstigheden, zoals techniek, vooruitgang, dynamiek en snelheid. Oorlog, ‘de enige hygiëne van de wereld’, was pure esthetiek. ‘Buiten de strijd is er geen schoonheid.’ Marinetti had in zijn eerste manifest opgeroepen om de banden met het verleden te verbreken. Om die reden schreef hij dat musea, academies, bibliotheken en cultuursteden moesten worden vernietigd. Marinetti riep op tot een revolutie. Het moest tot een nieuwe vorm van kunst leiden, die aansloot bij de nieuwe tijd. Energie, vooruitgang en verandering waren de sleutelwoorden.

# data[].attributes.body
Blériot vliegt over het Kanaal

Louis Blériot (1872-1936) won in 1909 de duizend pond die was uitgeloofd door de krant Daily Mail aan diegene die er als eerste in slaagde met een vliegtuig “zwaarder dan lucht” van Frankrijk naar Engeland (of omgekeerd) te vliegen. Blériot vertrok vanaf het strand in Calais (dat nu toepasselijk Blériot Plage heet) en landde 36 minuten en 30 seconden later nogal onzacht op een grashelling achter Dover Castle. Het onderstel van zijn vliegtuigje raakte zwaar beschadigd en een propellorblad was aan flarden, maar Blériot was een held.

# data[].attributes.body
Briefwisseling Kandinsky en Schönberg

De correspondentie tussen Wassily Kandinsky en Arnold Schönberg is een treffend voorbeeld van de gemeenschappelijke idealen en uitgangspunten, die kunstenaars uit verschillende disciplines aan het begin van de twintigste eeuw deelden. De schilder en de componist schrijven elkaar over muziek en beeldende kunst in het zekere vertrouwen dat ze het in wezen over hetzelfde hebben.

# data[].attributes.body
Les Ballets Russes, Le sacré du printemps

Op 29 mei 1913 ging in Parijs het ballet Le sacre du printemps in première door het legendarische balletgezelschap Les Ballets Russes. De voorstelling gaf aanleiding tot een woest oproer in de zaal, waaraan zelfs de politie te pas kwam. Over de precieze redenen voor dat Parijse oproer rond de première wordt nog altijd getwist. Zeker is dat het Stravinsky’s carrière katapulteerde. Vanaf dat moment werd zijn muziek beschouwd als het revolutionaire begin van een nieuw begrip van schoonheid. Le Sacre du Printemps heeft de weg geplaveid voor de moderne dans.

# data[].attributes.body
Mary Wigman, Ausdrukstanz

Ausdruckstanz is een vooroorlogse Duitse expressionistische dans. Academische regels worden genegeerd en pantomime geïntegreerd om in de dans te komen tot een grotere uitdrukkingskracht.

Als een van de eersten legde Wigman de nadruk op dans als zelfstandige kunstvorm door weinig of geen muziek te gebruiken. Mary Wigman toont haar gevoelens van woede en verdriet in haar heksendans. De dansbewegingen van Wigman, waaronder knielen, hurken, vallen en kruipen, sluiten niet aan bij voorgeschreven regels van het academisch ballet.

# data[].attributes.body
Eerste Wereldoorlog

Loopgraven vol dood en verderf, verwoeste dorpen en steden, miljoenen ontheemde burgers. Vier jaar lang maakt de Eerste Wereldoorlog wereldwijd slachtoffers. Nederland blijft buiten de strijd. Maar het neutrale Nederland worstelt met vluchtelingen, persvrijheid, mobilisatie, schaarste en de neutraliteit zelf.

# data[].attributes.body
Kazimir Malevitsj, Zwart vierkant
Het eerste suprematistische schilderij, als een soort ‘ultieme abstractie’

Kijken naar 'Zwart vierkant' uit 1915 van de Russische schilder Kasimir Malevitsj is een ongemakkelijke sensatie. Je weet dat je voor een beroemd kunstwerk staat, dat generaties belangrijke kunstenaars heeft beïnvloed, maar aan het werk zelf is niet veel te zien. Het is gewoon een zwart geschilderd vierkant op een wit vlak. De randjes zijn niet helemaal recht, je krijgt de indruk dat de verf hier en daar wat dikker is. Maar toch ben je binnen een paar seconden uitgekeken. Malevitsj hielp zijn kijkers ook niet veel. Op de vraag wat zijn zwarte vierkant betekende, antwoordde hij: "Niets. Het is er gewoon".
Hoe nietig en leeg het werk ook is als je ervoor staat, 'Zwart vierkant' is een kantelpunt in de moderne kunst gebleken. Het was de uiterste consequentie van de zoektocht naar abstracte kunst.
Wat was de waarde van deze radicale abstractie? Voor Malevitsj was het winst dat het afbeelden van objecten aan de kant werd geschoven voor de pure schilderervaring. Kleur en de textuur van de verf bleven over; de schilder was volstrekt onafhankelijk geworden van de natuur en technologie om hem heen. Ook logica was geen hindernis meer. 'Zwart vierkant' betekende dat de schilder compleet vrij was om de eigen creativiteit te volgen.

# data[].attributes.body
Uitvinding technicolor-film

Anders dan de vroegere kleurenprocedés bijvoorbeeld het handmatig inkleuren van films zocht Technicolor een manier om kleur al tijdens het draaien op film vast te leggen. De zoektocht naar die techniek en naar blijvende erkenning in Hollywood, zou zo'n twintig jaar in beslag nemen: van testopnamen in 1915 tot de vervolmaking van het zogenaamde driekleurenprocedé. Pas toen werd het mogelijk naast rood en groen ook blauw en geel adequaat op film te vangen, getuige de Technicolor-doorbraakproductie Becky Sharp (1935).
Filmmakers die gewend waren in zwart-wit te draaien, hadden er geen benul van hoe de kleuren van decors en kostuums op het filmbeeld zouden verschijnen. Technicolor leidde daarom eigen vakmensen op, die kleuradvies gaven of zelf een aparte kleurenversie van een film draaiden. Dan nog ging het vaak mis. Paarse decorstukken werden in Technicolor bruin, de baardgroei van acteurs knalrood; kleren bleken anders te kleuren naarmate ze bij dag- of studiolicht werden gefilmd.

# data[].attributes.body
Original Dixieland Jazz Band, Livery Stable Blues

Op 26 februari 1917 kreeg de band de kans om een plaatje op te nemen bij de vermaarde platenfirma Victor Talking Machine Company in New York.
Jazz was nog 'jass' en zeker niet bedacht door het witte kwintet. Eigenlijk speelden de muzikanten van The Original Dixieland Jass Band gewoon na wat ze in de Afro-Amerikaanse muziekscene van New Orleans hadden gehoord.
Het nummer 'Livery Stable Blues' werd een hit en waarschijnlijk ook ’s werelds eerste opname die een miljoen exemplaren verkocht. Het zette niet alleen het genre op de kaart, maar ook de band.

# data[].attributes.attachment_link.title
Original Dixieland Jass Band - Livery Stable Blues (1917)

# data[].attributes.body
Russische Revolutie

In 1917 waren er in Rusland kort na elkaar twee revoluties: een in februari en een in oktober. De eerste leidde tot het afzetten van de tsaar, tot de scheiding van kerk en staat, en tot het algemeen stemrecht. De tweede kwam recht uit het volk en bracht de communisten (de bolsjewieken) aan de macht. Het volk wilde een andere samenleving en daarvoor moest de gevestigde orde omvergeworpen worden. Het was het begin van een eerste poging om het socialisme op te bouwen. Dat was nog nergens anders ter wereld gebeurd.

# data[].attributes.body
Oprichting De Stijl

De Stijl werd in 1917 opgericht en is de bekendste Nederlandse kunststroming. Met  Theo van Doesburg, Piet Mondriaan, Bart van der Leck en Gerrit Rietveld als belangrijkste leden, zetten de kunstenaars en architecten van deze groep zich in voor een nieuwe en betere wereld. De leden meenden de modernisering van de maatschappij vorm te moeten geven door een zo groot mogelijke eenvoud in hun werk na te streven. Om dit te bereiken pasten ze een verregaande vorm van abstractie toe. Tot op de dag van vandaag beroepen kunstenaars, ontwerpers, architecten, kunstdocenten en directeuren van kunstacademies zich op het gedachtegoed van het Bauhaus.

# data[].attributes.body
Interbellum

In 1918 eindigt de Eerste Wereldoorlog. De periode daarna noemen we ook wel een interbellum: inter=tussen en bellum=oorlog. Het is de tijd tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

# data[].attributes.body
Eerste radio-uitzending in Nederland

"Turf in je ransel", daarmee begon het. Op 6 november 1919, vanuit een primitieve radio-studio in de Haagse Beuklaan. Met een bordje boven de deur waarop stond "brandt dit licht, dan koppen dicht". Het was de geboorte van de Nederlandse omroep. En de man die het bewerkstelligde was de Haagse ingenieur Hanso Schotanus à Steringa Idzerda. Maar de eerste ter wereld, zoals vaak nog wordt beweerd, was Idzerda niet.

# data[].attributes.body
Verdrag van Versailles

De Eerste Wereldoorlog was pas definitief over toen het Verdrag van Versailles werd getekend op 28 juni 1919. De Vrede van Versailles werd ondertekend door de geallieerden en door Duitsland en bestond uit 15 delen met daarin 440 artikelen.
Dit verdrag maakte duidelijk dat Duitsland als de enige schuldige van de oorlog werd aangewezen. De hoge herstelbetalingen en vernederende afspraken zorgden voor zowel een politieke als een economische crisis in het land. In dit onrustige klimaat wist Hitler uiteindelijk ongeveer een decennium later aan de macht te komen.

# data[].attributes.body
Constructivisme dominant in Rusland

Het constructivisme is een kunststroming die na de Oktoberrevolutie ontstond als protest van avant-gardistische Russische kunstenaars tegen de kunst van het vroegere tsaristische Rusland. Deze groep kunstenaars
ontwikkelde (parallel aan De Stijl in Nederland) zuiver abstracte kunst op basis van een geometrische vormentaal. Dit ideaal stond haaks op het eerdere tsaristische kunstideaal dat kunst vooral iets moois moest zijn.
De schilders beperkten zich tot lijn en kleur in geometrische composities; ook beeldhouwers kozen elementaire basisvormen. Dit sloot aan bij de ideeën dat kunstvormen minder individualistisch moesten zijn en de bouwstenen moesten leveren voor een nieuwe maatschappij. Met het constructivisme maakt individuele expressie plaats voor collectieve idealen.

Het constructivisme zou nog enkele jaren een populaire stijl vormen voor kunst en architectuur in Rusland, maar verloor uiteindelijk in 1932 toch zijn charme bij de Russen toen Stalin plaats maakte voor een nieuwe vorm van architectuur, de Stalinistische architectuur, waarin de mooie kunstidealen van het verleden weer een grotere rol speelden.

# data[].attributes.body
Oprichting kunstopleiding Bauhaus

In 1919 stichtte Walter Gropius in het Duitse Weimar een rijksschool voor architecten, kunstenaars en industrieel ontwerpers, waar moderne, functionele vormgeving werd onderricht. Er werd met nieuwe productieprocessen geëxperimenteerd, studenten kregen de ruimte om een nieuwe, eigentijdse vormtaal te ontwikkelen. In een tijd dat alleen een elitaire bovenlaag zich (jugendstil) ontwerpen kon permitteren, werkte het Bauhaus vanuit het ideaal om mooi en praktisch design voor iedereen bereikbaar te maken.

# data[].attributes.body
Meyerhold,
biomechanica

Vsevolod Meyerhold was een beroemd Russisch theaterleider en regisseur en hij debuteerde als acteur bij Stanislavski. In tegenstelling tot Stanislavski hield hij niet van het naturalisme, maar meer van experimenteel theater.
Meyerhold was een groot fan van de Russische revolutie. Hij behoorde tot de intellectuele bovenlaag die de mens wilde hervormen. Alle burgerlijke gedachten moesten afgebroken worden en uit die puinhopen moesten nieuwe mensen opgebouwd worden die aan de basis zouden staan van de communistische heilstaat. Meyerhold is tegen het naturalisme op het toneel want hij wil juist dat het publiek zich realiseert dat het niet echt is wat er op het toneel gebeurt. De spelers verplaatsen, als dat nodig is, zelf een trap of klappen een wand neer als onderdeel van hun spel. Verkleden is ook niet nodig. Alle acteurs hebben hetzelfde kostuum aan.

Een belangrijk toneelstuk van Meyerhold heet De bedrogen echtgenoot. Het decor bestaat uit een bouwwerk met trappen, verhogingen en bewegende katrollen en liften. Het decor kan zowel een huiskamer, een werkplaats als een straat zijn.
Bij biomechanica moet het hele lichaam spelen. Arbeid staat in Rusland in hoog aanzien sinds de revolutie de ‘werkende klasse’ aan de macht heeft gebracht. Meyerhold wil dan ook geen onderscheid maken tussen kunstenaars en arbeiders. Hij raadt zijn spelers aan zich net zo efficiënt te bewegen als fabrieksarbeiders aan de lopende band. Om die efficiëntie te verhogen, krijgen zijn spelers lessen biomechanica. Hierin wordt het menselijk lichaam getraind mechanisch te bewegen als een machine, waardoor het geheel er atletisch en robotachtig uitziet. Het lichaam van de speler wordt dan eerder als materiaal gezien dan als een expressief middel.

# data[].attributes.body
Roaring Twenties

De jaren '20 van de vorige eeuw werden in Amerika ook wel de ‘Roaring Twenties’ genoemd. De economie bloeide op en er ontstond een consumptiemaatschappij. Het inkomen per inwoner was hoog, waardoor mensen veel geld uitgaven en leenden, onder het motto 'live now, pay later'. Van dit geleende geld werden vooral aandelen op de beurs gekocht.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Roaring 20s Documentary - World History Project

# data[].attributes.body
Arnold Schönberg, twaalftoonsysteem

Arnold Schönberg en zijn tijdgenoten wilden afrekenen met de aloude westerse compositieregels: de tonaliteit paste volgens hen niet bij de tijdgeest. Ze componeerden daarom 'atonale muziek', waarin de systemen van tonale muziek, zoals harmonieleer, bewust werden vermeden.
Deze 'vrije atonaliteit' miste een systeem (zoals de regels en functies van de tonaliteit); atonale muziek had daardoor geen eenheid. Schönberg vond dat het ontwikkelen van een atonaal systeem noodzakelijk was om volledig te kunnen breken met de tonale muziek. Hij deed dat door alle twaalf tonen van de chromatische toonladder dezelfde waarde toe te kennen. Schönberg noemde zijn methode 'componeren met twaalf alleen op elkaar betrokken tonen': de tonen verhielden zich niet meer tot een allesbepalende grondtoon.

# data[].attributes.body
Surrealistisch manifest

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De verbeelding, het absurde en dromen, dat zijn de zaken die voorop staan in de surrealistische kunst. Waan je hier in de wondere wereld van het surrealisme.

In de jaren 20 van de vorige eeuw ontstaat de surrealistische beweging met uitingen in onder meer de beeldende kunst, de literatuur en het theater. De beeldende kunst van deze stroming is goed vertegenwoordigd in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Met topstukken van grootmeesters als Dalí, Magritte en Delvaux barst het er van de vreemde dingen.

Wat is surrealisme?

Europees surrealisme

De Franse schrijver Guillaume Appollinaire (Rome 1880 - Parijs 1918) introduceert het begrip 'surrealisme' in 1917. Hij gebruikt het woord om iets te omschrijven dat de realiteit overstijgt, ofwel iets dat 'surreëel' is. De Parijse surrealistische kunstenaars creëren in hun werk een realiteit die in werkelijkheid niet kan bestaan, maar wel in dromen en het domein van de verbeelding. Het surrealisme heeft grote invloed in Europa, en veel kunstenaars trekken naar Parijs: Max Ernst vanuit Duitsland, Salvador Dalí vanuit Spanje. In verschillende landen maken kunstenaars surrealistisch werk, zoals in België René Magritte en later Paul Delvaux, en in Italië Giorgio de Chirico.

Paul Delvaux (1973)

Op de bank bij Freud

Een belangrijke inspiratiebron voor het surrealisme is de Oostenrijkse psychiater Sigmund Freud (Freiberg 1856 - Londen 1939). Begin vorig eeuw ontwikkelt Freud de psychoanalyse, de theorie van het onderbewustzijn van de mens. Volgens Freud wordt het gedrag van mensen in grote mate gestuurd door onderbewuste en irrationele driften.

De Franse schrijver André Breton, oprichter van de surrealistische beweging, leert Freuds theorieën kennen als hij in de Eerste Wereldoorlog als assistent in een psychiatrisch ziekenhuis werkt. Breton vindt dat de maatschappij bevrijd moet worden van het rationalisme, de logica en de burgerlijkheid. Als de verdrongen driften van de mens blootgelegd worden zal diens gekwelde geest bevrijd worden. Freuds theorieën vormen het uitgangspunt van Bretons 'Manifeste du Surrealisme' uit 1924, waarmee een heuse beweging ontstaat.

Manifest

In het 'Manifeste du Surrealisme' zet Breton zijn opvattingen over het surrealisme in relatie tot de kunst en de samenleving uiteen. Surrealisme is volgens hem een methode om het ware, essentiële denken te leren kennen en dit uit te drukken in woorden of in beelden. Om dit te bereiken moet het onderbewuste worden onderzocht. Dromen, krankzinnigheid en de kindertijd spelen hierbij een belangrijke rol.

Ook omschrijft hij methodes om het onderbewustzijn te verkennen door middel van kunst. Bijvoorbeeld de methode van de 'écriture automatique', het automatisch schrift. Impulsen uit het onderbewuste kunnen direct op papier gezet worden door onder andere half in slaap of onder invloed van drank en drugs te gaan tekenen. De bibliotheek van Museum Boijmans Van Beuningen bezit een exemplaar van Bretons invloedrijke manifest.

Surrealisme in Rotterdam

In 1965 is 'Het paar' van Max Ernst en 'Op de drempel van de vrijheid' van René Magritte aangekocht voor de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Sindsdien is de verzameling surrealistische kunst aanzienlijk gegroeid. De grootste aankopen zijn gedaan tussen 1977 en 1979.

Wist je dat de bevlogenheid van Renilde Hammacher, de eerste conservator moderne kunst, de oorzaak is geweest van de nadruk op het surrealisme in het museum?

Uit de verzameling van de dichter Edward James (West Dean 1907 - Sanremo 1984), tevens mecenas van Magritte en Dalí in de jaren 30, worden in die jaren twaalf werken van deze twee surrealisten aangekocht. Aldus is de collectie surrealisten een van de belangrijkste pijlers van de museumcollectie geworden.

Nog steeds verzamelt het museum surrealisme. In 2005 is de wereldberoemde 'Mae West lippensofa' van Salvador Dalí aangekocht, in 2007 'Landschap met roze wolken' van Yves Tanguy en in 2009 een schaduwdoos van Joseph Cornell. De meest recente aankoop is het schilderij 'Miroir Vivant' uit het vroege oeuvre van Rene Magritte, dat in januari 2016 is aangekocht.

Dalí in Rotterdam

Een Belgische surrealist

Museum Boijmans Van Beuningen bezit maar liefst vijftien werken van de Belgische surrealist René Magritte. Magritte streeft ernaar om het 'mysterie van het alledaagse' te verbeelden. Door de gewone dingen uit hun dagelijkse omgeving te halen kan dat mysterie zichtbaar gemaakt worden. Magritte wil dit bereiken zonder dat de toeschouwer het schilderij als onwaarschijnlijk fantasiebeeld kan afwijzen. Bij ieder voorwerp zoekt hij een tweede beeldelement dat er een verborgen verwantschap mee heeft.

In 'Le modèle rouge III' is een paar blote voeten te zien dat in schoenen overgaat. De voeten en schoenen worden daardoor in een vreemd daglicht gesteld.

Tijdschriften

In verschillende publicaties en tijdschriften verwoorden surrealisten hun visie op kunst en maatschappij. Van het tijdschrift La Révolution Surréaliste verschijnt het eerste nummer eind 1924. Op de eerste bladzijde van het eerste nummer staat een foto van een onherkenbaar object verpakt in lappen, een werk van Man Ray. Een reconstructie van ditzelfde voorwerp maakt deel uit van de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. De titel 'Het raadsel van Isidore Ducasse' verwijst naar het boek 'Les Chants de Maldoror' dat Ducasse schrijft onder het pseudoniem Comte de Lautréamont.

In de jaren 30 wordt het tijdschrift Minotaure de belangrijkste spreekbuis van de surrealisten. Het blad, gesponsord door de rijke Edward James en met André Breton als redacteur, vestigt de aandacht op - op dat moment - nog onbekende kunstenaars als Hans Bellmer, Paul Delvaux en Alberto Giacometti (Borgonovo 1901 - Chur 1966).

Bevlogen mecenas

Edward James is een rijke Engelse aristocraat en een surrealistische dichter. In de jaren 30 ondersteunt hij zowel Magritte als Dalí door werk van hen aan te kopen. Magritte baseerde 'Verboden af te beelden' op een foto die hij maakte van Edward James die naar het werk 'Op de drempel van de vrijheid' staat te kijken.

Dalí krijgt twee jaar financiële steun van James en Magritte mag in zijn huis in Londen verblijven om een aantal schilderijen te maken. Daarnaast geeft hij financiële steun aan het tijdschrift Minotaure. James richt een van zijn huizen, het Monkton House te Londen, in als een surrealistische droom. In dit huis krijgt onder andere de 'Mae West lippensofa' van Dalí een plaats.

# data[].attributes.attachment_link.title
Surrealisme - Museum Boijmans Van Beuningen

# data[].attributes.attachment_link.description
De verbeelding, het absurde en dromen, dat zijn de zaken die voorop staan in de surrealistische kunst. Waan je hier in de wondere wereld van het surrealisme. In de jaren 20 van de vorige eeuw ontstaat de surrealistische beweging met uitingen in onder meer de beeldende kunst, de literatuur en het theater.

# data[].attributes.body
Stalin aan de macht in de Sovjet-Unie

Na het overlijden van Lenin in 1924 werd Stalin in feite de machtigste man in de Sovjet-Unie. In de strijd om de oriëntatie van de communistische beweging in de jaren twintig nam Stalin resoluut stelling tegen Trotski die het socialisme nog steeds wilde invoeren over de hele wereld. In plaats daarvan verkondigde Stalin in 1925 het socialisme in één land.

# data[].attributes.body
Martha Graham, Grahamdance

Martha Graham, wier leven en carrière bijna de hele twintigste eeuw omvatten, is dé grondlegster van de Amerikaanse moderne dans. Vanaf 1926 werkte ze met een eigen groep dansers waaruit drie jaar later ten slotte de fameuze Martha Graham Dance Company is voortgekomen.
Zij ontwikkelde de beroemde  Grahamtechniek. Bij deze techniek dient het middenrif als startpunt voor alle dansbewegingen, wat zijn uiting vindt in ‘contraction’ en ‘release’. Bij een contraction worden borst- en buikspieren gespannen en de rug en schouders gerond. Bij een release ontspannen de spieren zich en wordt de rug weer recht. Een contraction gaat gepaard met uitademen en een release met inademen. Grondoefeningen zijn eveneens kenmerkend voor de Grahamtechniek.

Deze techniek staat in nauw verband met de expressionistische doelstellingen van Martha Graham. Doordat de beweging haar oorsprong vindt in het centrum van het lichaam, lijkt zij voort te komen uit heftige emoties.

# data[].attributes.body
Kandinsky publiceert Punkt und Linie zu Fläche

In dit boek doet Kandinsky
onderzoek naar de opbouw van een compositie door middel van de punt, de lijn en het (grond)vlak.
Deze drie elementen beslaan ieder een hoofdstuk waarin de verschillende eigenschappen van de elementen binnen de beeldende kunst beschreven worden. Kandinsky illustreert zijn bevindingen met
afbeeldingen en eigengemaakte schetsen of tekeningen. Per hoofdstuk behandelt Kandinsky
ook ‘de andere kunsten’, zoals dans en muziek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Graphic Design: Introduction to Point, Line, and Plane

# data[].attributes.body
Sergej Eisenstein, Oktober

Na het enorme succes van zijn fameuze Battleship Potemkin maakte regisseur Eisenstein nog zo'n film over heldhaftige revolutionairen. In Oktober beschrijft hij hoe in oktober 1917 de bolsjewieken onder leiding van Lenin de macht overnemen van de voorlopige regering van Kerenski. Vasili Nikandrov, de acteur die Lenin speelt, leek zo op de echte revolutionair dat fragmenten uit de film jarenlang werden aangezien voor echte nieuwsbeelden.

# data[].attributes.attachment_link.title
October (Oktyabr) - 10 days that shocked the World

# data[].attributes.body
Eerste geluidsfilm

The Jazz Singer is de eerste speelfilm met een geluidsspoor dat vast zat aan de filmstrook. Deze film maakte een einde aan het tijdperk van de stomme films. Door de titel denk je misschien dat er heel veel in wordt gezongen, maar in werkelijkheid zit er maar één liedje in. En ondanks dat er een aantal pratende acteurs in de films zitten, maakte de film nog wel gebruik van andere elementen uit de stomme film, zoals tussentitels.

Je zou het misschien niet denken, maar niet iedereen was blij met de overgang naar geluidsfilms. Muzikanten en explicateurs (dat waren mensen die in de bioscoopzaal hardop aan het publiek uitlegden wat er op het scherm gebeurde) verloren hun baan. Veel acteurs werden werkeloos, omdat hun stem niet geschikt was: omdat ze een heel vet buitenlands accent hadden bijvoorbeeld. Ook filmcritici waren niet onmiddellijk enthousiast over de geluidsfilm. Zij waren bang dat het unieke aspect van de film –het vertellen van een verhaal in beelden- zou worden ingewisseld voor plat vermaak.

Tegenwoordig is de stomme film zo goed als uitgestorven. Maar heel af en toe wordt er nog eentje gemaakt. Zoals de Oscarwinnende Franse film The Artist uit 2011, die over de overgang van de stomme film naar de geluidsfilm gaat. Een jaartje later verscheen Blancanieves, een frisse variant op het bekende sprookje met Sneeuwwitje als Spaanse stierenvechtster.

# data[].attributes.body
Lindbergh vliegt over de oceaan

Met zijn 'The Spirit of St. Louis' maakte Lindbergh in 1927 in drieëndertig uur, dertig minuten en dertig seconden de wereld niet alleen kleiner, maar zette deze ook op haar kop. De succesvolle tocht over de oceaan had een 'impact' die vergelijkbaar was met de landing op maan, 42 jaar later. Doordat in 1927 voor het eerst radio en telefoon in enkele seconden beelden en stemmen mondiaal konden versturen en het in de filmindustrie net mogelijk was geworden het geluid te synchroniseren, kon de gehele wereld delen in de beelden en geluiden van Lindberghs prestatie. Met de bijzonder knappe, jonge vliegenier, met een ogenschijnlijk onberispelijk karakter, kon de nieuwe technologie direct voorzien in een behoefte van de naoorlogse generatie: een superster waarmee eenieder zich kon identificeren.

# data[].attributes.body
Eerste bijeenkomst CIAM

Het CIAM (afkorting van Congrès Internationaux d'Architecture Moderne) is in 1928 opgericht ter promotie van de moderne en als tegenpool van de traditionele architectuur. Stedenbouw stond in het interbellum hoog op ieders agenda. De onverwachte groei van steden als gevolg van de industriële revolutie en de ongebreidelde stadsuitbreidingen vroegen om een antwoord. Op het moment van het congres bestonden er diverse internationale organisaties die zich bezighielden met stadsplanning, zoals de International Garden Cities and Town Planning Association. CIAM 4 onderscheidde zich door de avant-gardistische, modernistische groep ontwerpers die zich toelegde op De Functionele Stad met wonen, werken, recreatie en verkeer als bepalende factoren.
(Geluid ontbreekt bij video!)

# data[].attributes.attachment_link.title
Studio Joost Grootens: Atlas of the Functional City

# data[].attributes.attachment_link.description
Atlas of the Functional City. CIAM 4 and Comparative Urban Analysis

240 x 300 mm / 480 pages / hardcover / English

Editors: Evelien van Es, Gregor Harbusch, Bruno Maurer, Muriel Pérez, Kees Somer, Daniel Weiss
Publishers: THOTH Publishers / gta Verlag, 2014
Design by Studio Joost Grootens / Joost Grootens, Dimitri Jeannottat, Tine van Wel, Jens Giesel
Lithography: Bert van der Horst

ISBN 978-90-6868-648 (THOTH Publishers)
ISBN 978-3-85676-338-1 (gta Verlag)


—

This video was made by Studio Joost Grootens i.c.w. Ernie Buts / Joost Grootens, Ernie Buts, Linda Ursem, 2015

# data[].attributes.body
Verbetering grammofoonplaat (bakelietplaat)

Edison komt met de diamond disc. Dit is de eerste grammofoonplaat vervaardigd van een synthetisch
materiaal met o.a. Phenol. Phenol werd ook gebruikt voor de vervaardiging van "bakeliet" en dit is dan ook de reden dat ze "bakelietplaten" worden genoemd.

# data[].attributes.body
Einde constructivisme (Stalin)

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Censuur tijdens het communisme - Kunstenaars onder druk

# data[].attributes.attachment_link.description
In Rusland heb je in 1917 een revolutie waarin stapsgewijs de communisten de macht grijpen. Dus de communistische partij van Lenin en later Stalin. Bij de verankering van de communistische Revolutie in de Russische samenleving hebben kunstenaars een belangrijke rol gespeeld. Deels omdat ze mee wilden helpen, deels omdat ze gedwongen werden.

# data[].attributes.body
Beurskrach New York

In de zomer van 1929 begon duidelijk te worden dat het met de economie in Amerika helemaal niet meer zo goed ging. Het toppunt was bereikt en de koopkracht van consumenten nam af. Er werd minder gekocht, waardoor bedrijven hun productie moesten verlagen en werknemers moesten ontslaan. Hierdoor daalde de consumptie nog meer, waardoor sommige bedrijven zelfs failliet gingen. Dit alles had tot gevolg dat de koersen op de beurs nu ook voor het eerst begonnen te dalen, omdat mensen minder aandelen kochten.

Op donderdag 24 oktober 1929 ontstond er pas echt paniek. Aandeelhouders hadden geen vertrouwen meer en probeerden massaal de vele aandelen die ze nog hadden te verkopen. Hierdoor zakten de aandelenkoersen totaal in elkaar. Deze dag ging daardoor de geschiedenis in als ‘Zwarte Donderdag’.
De miljoenen verkochte aandelen waren niks meer waard geworden. Dit betekende dat het geld waarmee ze gekocht waren, verdwenen was. Veel aandelen waren gekocht met geleend geld en deze leningen konden de mensen nu niet zomaar terugbetalen aan de banken. Het spaargeld van de banken was ook weg, omdat ze dat hadden uitgeleend aan mensen die aandelen wilden kopen. Deze financiële problemen zorgden ervoor dat sommige banken failliet gingen. Omdat veel bedrijven geld bij de banken hadden staan, verloren zij ook hun geld. Dit, plus het feit dat mensen veel minder consumeerden, leidde tot nog meer faillissementen.

# data[].attributes.body
Crisistijd

Met de crisis in de jaren dertig wordt bedoeld: de economische wereldcrisis die volgde op de 'crash' van de effectenbeurs van Wall Street in New York. De crisis trof niet alleen Amerika; ze werkte in de hele wereld door, met vérgaande gevolgen. Miljoenen mensen werden werkloos. Hier en daar rees het verlangen naar een 'sterke man', die een uitweg uit de crisis moest bieden (zonder de massale werkloosheid in Duitsland was Hitler niet aan de macht gekomen). Ook Nederland werd zwaar door de crisis getroffen. Hier bleven de kiezers in grote meerderheid 'de bestaande orde' steunen.

# data[].attributes.body
Hitler aan de macht in Duitsland

In 1933 komt Hitler aan de macht en verandert hij Duitsland in een dictatuur. De burgerrechten van de Duitse bevolking worden ingeperkt. Vrijheid van meningsuiting is niet langer vanzelfsprekend en de politie kan willekeurig huizen doorzoeken en mensen arresteren. De politieke tegenstanders van de nazi’s zijn nu vogelvrij. Ook op cultureel en wetenschappelijk gebied vinden ‘zuiveringen’ plaats. Alles wat ‘on-Duits’ is moet volgens de nazi’s verdwijnen.

# data[].attributes.body
Bauhaus verboden (Hitler)

Op 11 april 1933 arriveerden bij het schoolgebouw in Dessau enkele vrachtwagens waarin alle merendeels Joodse Bauhausleden in opdracht van de Nazi’s werden weggevoerd uit het broeinest van ‘decadente’, ‘Bolsjewistische’ en anti-Duitse kunst.

# data[].attributes.body
Benny Goodman and his orchestra at the Polomar Ballroom

Het optreden van het orkest van Benny Goodman in het Palomar Theatre van Los Angeles lanceert de swingrage. Het optreden wordt via de radio over heel de Verenigde Staten uitgezonden en zorgt ervoor dat Goodman, zijn orkest en het genre in zijn geheel erg populair worden. Velen suggereren dat Benny Goodman hetzelfde succes met jazz en swing heeft als Elvis Presley met rock-'n-roll. Beide artiesten maken de zwarte muziek populair bij een jong blank publiek. Hij drukt echter met zijn virtuoze en creatieve klarinetspel wel degelijk zijn eigen stempel op de stukken, en is daarmee een van de meest vernieuwende jazzmuzikanten van voor de bebop. Goodman is ook verantwoordelijk voor een grote stap voorwaarts in de rassenintegratie in Amerika. Aan het begin van de jaren dertig kunnen zwarte en blanke muzikanten niet samen spelen in veel clubs en concerten. In de zuidelijke staten is het bij wet verboden. Benny Goodman gaat hier tegenin en begint met Teddy Wilson en Gene Krupa het Goodman Trio. In 1936 voegt hij Lionel Hampton toe op de vibrafoon en vormt het Benny Goodman Quartette.

# data[].attributes.attachment_link.title
Benny Goodman & His Orchestra "Madhouse" (1935--take 1) James Mundy tune & arrangement (big band)

# data[].attributes.body
Tweede Wereldoorlog

De Tweede Wereldoorlog begon met de Duitse aanval op Polen in september 1939 en breidde zich in 1940-1941 uit over Europa, Noord-Afrika, Azië en het gebied van de Stille Zuidzee (Pacific Ocean).

De oorlog in Noord-Afrika eindigde in mei 1943; in Europa in mei 1945; in Azië en de Pacific in augustus 1945.

# data[].attributes.body
Atoombommen op Japan, oprichting VN

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Nederlands Instituut voor Militaire Historie