# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nhà Lý ( chữ Nôm: 茹李, chữ Hán: 李朝, Hán Việt: Lý triều), đôi khi gọi là nhà Hậu Lý (để phân biệt với triều đại Tiền Lý do Lý Bí thành lập) là một triều đại trong nền quân chủ Việt Nam. Triều đại này bắt đầu khi Lý Công Uẩn lên ngôi vào tháng 10 âm lịch năm 1009 sau khi giành được quyền lực từ tay nhà Tiền Lê. Triều đại này trải qua 9 vị hoàng đế và chấm dứt khi Lý Chiêu Hoàng, lúc đó mới có 7 tuổi, bị ép thoái vị để nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh vào năm 1225 - tổng cộng là 216 năm.

Trong thời đại này, lần đầu tiên nhà Lý đã giữ vững được chính quyền một cách lâu dài đến hơn 200 năm, khác với các vương triều cũ trước đó chỉ tồn tại hơn vài chục năm. Vào năm 1054, Lý Thánh Tông đã đổi quốc hiệu từ Đại Cồ Việt (大瞿越) thành Đại Việt (大越), mở ra kỷ nguyên Đại Việt rực rỡ nhất trong lịch sử Việt Nam.

Bên cạnh quân sự, nhà Lý còn nổi tiếng về nghệ thuật với kinh đô Thăng Long - một quần thể kiến trúc vĩ đại và hoa lệ. Những hiện vật về mái ngói, linh thú trang trí trên nóc mái và các loại gạch lót cho thấy trình độ mỹ nghệ cao của các nghệ nhân thời Lý. Con Rồng thời Lý được xem là hình tượng đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình đương thời, bên cạnh các tượng Phật lớn còn lại cho thấy tư duy đồ sộ của người thời Lý là rất lớn. 3 trong 4 bảo vật của An Nam tứ đại khí là Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền và Tượng phật Chùa Quỳnh Lâm được tạo ra trong thời đại nhà Lý. Cùng với sự sùng đạo Phật, những tinh hoa nhất của nghệ thuật thời Lý đa phần đều thể hiện qua các bức tượng Phật, chùa chiền.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, vào năm Thiên Thành thứ 7 (1034), Lý Thái Tông ban chiếu định các đình thần khi tâu việc phải gọi vua là "triều đình" (朝庭). Đến Lý Thánh Tông lại đổi là "vạn thặng" (萬乘); danh xưng này lấy ý từ sách : "Một trời muôn xe" (一天萬乘), "Giết một vị vua có vạn cỗ xe thì cũng không khác việc giết một kẻ thường dân [làm nhục mình]" (視刺萬乘之君、若刺褐夫). Sau cùng, Lý Cao Tông yêu cầu quan viên gọi vua là "phật" (佛).

Việc hình thành nhà Lý gắn liền với sự kiện Lý Công Uẩn thay ngôi Lê Long Đĩnh. Các bộ sử cổ của Việt Nam như Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử thông giám cương mục thống nhất chép rằng tháng 10 năm 1009, vua nhà Tiền Lê là Long Đĩnh mất, các con còn nhỏ, quan Điện tiền Chỉ huy sứ là Lý Công Uẩn được sự ủng hộ của Chi nội là Đào Cam Mộc cùng thiền sư Vạn Hạnh đã lên ngôi hoàng đế; các quan trong triều đều nhất trí suy tôn.

Riêng trong sách Đại Việt sử ký tiền biên, sử gia Ngô Thì Sĩ ghi lại lời nghi vấn về việc Lý Công Uẩn nhân lúc Long Đĩnh bệnh tật, sai người vào đầu độc giết đi rồi giấu kín việc đó, nên sử không được chép. Tuy nhiên, các bộ sử, kể cả Đại Việt sử ký tiền biên, đều ghi nhận việc trăm quan của triều đình cũ suy tôn Lý Công Uẩn khi ông lên ngôi và sử sách không ghi nhận một cuộc nổi dậy nào của những người nhân danh trung thành với nhà Tiền Lê để chống lại nhà Lý sau khi triều đại này hình thành.

Nhà sử học Lê Văn Hưu viết: Lý Công Uẩn người châu Cổ Pháp (Từ Sơn, Bắc Ninh). Thuở nhỏ làm con nuôi nhà sư Lý Khánh Văn, theo học ở chùa Lục Tổ của sư Vạn Hạnh. Sau đó làm quan nhà Lê, giữ đến chức Điện tiền Chỉ huy sứ, chỉ huy cấm quân ở kinh đô Hoa Lư. Ông là người có học, có đức và có uy tín nên được triều thần nhà Lê quý trọng.

Việc Lý Công Uẩn trưởng thành, thăng tiến trong bộ máy nhà Tiền Lê và lên ngôi vua có vai trò gây dựng rất lớn của thiền sư Vạn Hạnh. Các nhà nghiên cứu thống nhất ghi nhận vai trò của sư Vạn Hạnh và Đào Cam Mộc trong việc đưa Lý Công Uẩn lên ngôi nhanh chóng, êm thấm và kịp thời, khiến cục diện chính trị nước Đại Cồ Việt được duy trì ổn định trong quá trình chuyển giao quyền lực, không gây xáo trộn từ trong cung đình lẫn bên ngoài. Việc lên ngôi nhanh chóng và êm thuận của Lý Công Uẩn được xem là điều kiện thuận lợi và nền tảng để ông yên tâm bắt tay xây dựng đất nước thống nhất, mở đầu một vương triều thịnh vượng lâu dài, mở ra thời kỳ phục hưng toàn diện của đất nước.

Gần 1 năm sau khi lên ngôi vua, tháng 7 âm lịch năm 1010, Lý Thái Tổ tiến hành dời đô từ Hoa Lư ( Ninh Bình) về Đại La ( Hà Nội). Ông đã ban hành Chiếu dời đô vào mùa xuân năm 1010.

Việc tìm đất, nghị bàn đến việc chuẩn bị để dời đô diễn ra tương đối khẩn trương. Từ Hoa Lư về thành Đại La có thể đi theo đường bộ hoặc theo đường thủy. Sử cũ không ghi chép chi tiết nhà Lý dời đô bằng đường nào. Các nhà nghiên cứu đã kết luận: triều nhà Lý dời đô bằng đường thủy, và chỉ có dời đô bằng đường thủy thì mới an toàn và tải được cả bộ máy triều đình đông đảo cùng vật chất bảo đảm đồ sộ đi kèm.

Bia Lý Thái Tổ bên sông Sào Khê tại Cố đô Hoa Lư, nơi vua ban Chiếu dời đô.

"Núi là vạt áo che, sông là dải đai thắt, sau lưng là sông nước, trước mặt là biển, địa thế hùng mạnh mà hiếm, rộng mà dài, có thể là nơi vua ở hùng tráng, ngôi báu vững bền, hình thể Đại Việt không nơi nào hơn được nơi này".

Quyết định dời đô ra Thăng Long của Lý Thái Tổ được xem là sự kiện trọng đại, đánh dấu bước phát triển vượt bậc của vương triều Lý. Trong vòng 8 thế kỷ tiếp theo, hầu hết các triều đại phong kiến kế tục nhà Lý như nhà Trần, nhà Mạc, nhà Hậu Lê đều tiếp tục dùng Thăng Long làm kinh đô và có thời gian tồn tại tương đối lâu dài.

Khoảng tháng 3 năm 1028, Lý Thái Tổ qua đời, hưởng dương 55 tuổi, thụy hiệu là Thần Vũ Hoàng đế (神武皇帝), an táng ở Thọ lăng.

Các đại thần đều đến cung Long Đức để dâng biểu, xin Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi nhưng 3 người em của ông là Đông Chinh vương, Dực Thánh vương và Vũ Đức vương không đồng ý nên đem quân của mình phục sẵn ở trong Hoàng thành nhằm cướp ngôi.

Quân của ba vương đánh đến rất gấp, Thái tử bèn sai vệ sĩ trong cung mở cửa ra đánh. Lê Phụng Hiểu sức khỏe hơn người, một mình vượt hơn trăm quân lính, ra trước cửa Quảng Phúc xông thẳng đến chỗ ngựa của Vũ Đức vương. Vương quay ngựa tránh, ngựa quỵ xuống, bị Phụng Hiểu bắt giết. Phủ binh của ba vương thua chạy. Quan quân đuổi theo chém giết hết, chỉ có hai vương Đông Chinh và Dực Thánh chạy thoát được.

Thái tử Phật Mã lên ngôi, tức là Lý Thái Tông, đổi niên hiệu là Thiên Thành. Hai vương chạy thoát sau đó được tha tội. Cũng vì biến loạn này, để ngăn ngừa về sau, Lý Thái Tông đặt ra Hội thề thần Đồng Cổ, là một buổi lễ thề rất quan trọng suốt triều đại nhà Lý. Ông xuống chiếu giao cho Hữu ty dựng miếu ở bên phải thành Đại La sau chùa Thánh Thọ, lấy ngày 25 tháng ấy, đắp đàn ở trong miếu, cắm cờ xí, chỉnh đốn đội ngũ, treo gươm giáo ở trước thần vị, đọc lời thề rằng: "Làm con bất hiếu, làm tôi bất trung, xin thần minh giết chết". Các quan từ cửa đông đi vào, đến trước thần vị cùng uống máu ăn thề, hàng năm lấy làm lệ thường. Sau vì tháng 3 có ngày quốc kỵ, chuyển sang mồng 4 tháng 4. Nếu không có mặt trong buổi lễ, người bị tội sẽ bị đánh 50 trượng.

Việc Thái tử Phật Mã dẹp được loạn, giữ được ngôi khiến chính trị nhà Lý từ đó được duy trì ổn định trong thời gian dài, chấm dứt tình trạng biến loạn gây hậu quả nặng nề sau khi vua khai quốc qua đời đã xảy ra với các triều đại trước như Ngô ( Dương Tam Kha đoạt ngôi), Đinh (trung thần nhà Đinh chống Lê Hoàn dẫn tới nhà Đinh mất), Tiền Lê (các hoàng tử tranh ngôi).

Dưới sự trị vì của ba vị hoàng đế Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông thì Đại Việt bước vào thời kỳ thịnh thế từ khi nước ta thoát khỏi ngàn năm bắc thuộc, sử gọi là Bách Niên Thịnh Thế.

Ngay từ thời Lý Thái Tổ đến các vị hoàng đế tiếp theo là Thái Tông và Thánh Tông, nhà Lý tập trung giải quyết những vấn đề lớn sau:

1. Củng cố nội trị: Phát triển kinh tế, đặc biệt là nông nghiệp; ban hành Hình thư, hệ thống pháp luật đầu tiên từ khi giành độc lập sau thời Bắc thuộc; xác lập hệ thống giáo dục khoa cử có hệ thống.

2. Củng cố cương vực cai trị, vươn rộng quyền lực đến những vùng xa. Nhà Lý dùng chính sách hôn nhân, gả công chúa cho các tù trưởng địa phương để thắt chặt mối quan hệ. Với những nơi không thần phục, vua cử các hoàng tử hoặc thân chinh đi đánh dẹp. Chính sử ghi nhận ba vị vua đầu triều Lý đã nhiều lần xuất quân các châu như Vị Long, Đô Kim, Thường Tân, Bình Nguyên, Định Nguyên, Trệ Nguyên, Thất Nguyên, Văn, Hoan, Diễn, Phong v.v... Lớn nhất là biến loạn họ Nùng những năm 1038-1041.

3. Bảo vệ biên giới các phía: giải quyết những xung đột nhỏ xảy ra vùng biên với nhà Tống, và thường có liên quan tới các tù trưởng địa phương; đánh lui những cuộc tấn công cướp phá của Nam Chiếu, Chiêm Thành.

Năm 1070, Thánh Tông cho xây dựng Văn miếu, đắp tượng thờ Khổng Tử, Chu Công, Tứ phối, vẽ tượng Thất thập nhị hiền, bốn mùa cũng tế, để mở mang Nho học. Ông là vị vua đầu tiên khởi xướng Nho giáo vào việc cai trị của các Hoàng đế Đại Việt sau này.

Ba vị hoàng đế đầu tiên triều Lý đều lên ngôi ở tuổi trưởng thành và qua đời ở độ tuổi 55, có tư tưởng và thực thi chính sách kế tục nhau khá nhất quán. Các ngài đều ở ngôi trong thời gian tương đối dài, sau Loạn tam vương không còn tranh chấp nội bộ, vì vậy chính quyền nhà Lý ngày càng được củng cố.

Từ sau đời Lý Thánh Tông, nhà Lý bắt đầu đối mặt với vấn đề nhân sự. Thánh Tông muộn con, khi ông mất thì Thái tử Lý Càn Đức (李乾德) mới 7 tuổi lên nối ngôi, tức là Lý Nhân Tông. Dương Hoàng hậu được Thái sư Lý Đạo Thành (李道成) lập làm Hoàng thái hậu và có quyền nhiếp chính. Việc này gọi là Thùy liêm thính chính (垂簾聽政 - rủ mành nghe việc nước), các Thái hậu sẽ thượng triều, ngồi sau long tọa đã được buông 1 tấm rèm the và quyết định thay vua.

Sau khi Dương thái hậu bị phế truất, Ỷ Lan thái phi được tôn làm Hoàng thái hậu, buông rèm nghe chính sự. Bên dưới mọi việc do Thái úy Lý Thường Kiệt (李常傑), một trọng thần thời Thánh Tông đảm nhiệm.

Việc Nhân Tông qua đời và truyền ngôi cho Thần Tông đánh dấu sự chuyển dời ngôi vua từ chi trưởng cho chi dưới và cũng kết thúc thời kỳ phát triển đỉnh cao của nhà Lý. Từ Nhân Tông trở đi, trong 4 đời vua liên tiếp, người kế vị của nhà Lý đều nhỏ tuổi. Tuy việc cai trị bên ngoài chưa có nhiều ảnh hưởng trong thời kỳ đầu nhưng trong cung đình đã chịu ảnh hưởng trực tiếp vì sự tranh chấp quyền lực của những người tham gia nhiếp chính.

Nhà Lý từ những đời trước đã có thú thích vật hiếm lạ, đến khi Lý Thần Tông trưởng thành, việc đó ngày càng thịnh hành. Biết được ý vua, nhiều người dâng những vật lạ lên như hươu trắng, rùa có chữ trên mai, chim sẻ, cá sấu, cá sông, cây cảnh...; nhiều người như Lý Lộc (李禄), Lý Tự Khắc (李自克) tuy chỉ là quan hèn mọn nhưng do dâng hươu trắng quý hiếm mà cho làm Đại liêu ban, Minh tự. Ngoài ra xuất hiện nhiều quan lại có ý xu nịnh, nhân ý vua còn ham vui mà hùa theo nhà vua.

Năm 1138, Lý Thần Tông qua đời khi mới 23 tuổi, trị vì được 10 năm. Trước đây Thần Tông đã lập con trưởng là Lý Thiên Lộc (李天禄) làm Thái tử. Nhưng Cảm Thánh phu nhân (感聖夫人) cùng Phụng Thánh phu nhân (奉聖夫人), Nhật Phụng phu nhân (日奉夫人) đã dùng tiền hối lộ hoạn quan Từ Văn Thông (徐文通) mà cho vào gặp Thần Tông, xui vua bỏ thái tử Thiên Lộc. Thần Tông nghe theo, bèn lập con nhỏ là Thiên Tộ làm Hoàng thái tử, giáng Thiên Lộc xuống làm Minh Đạo vương. Lý Thiên Tộ (李天祚) khi đó mới 3 tuổi lên ngôi, tức là Lý Anh Tông.

Cảm Thánh phu nhân Lê thị trở thành Hoàng thái hậu. Bà trọng dụng Đỗ Anh Vũ người tình của vua Lý Thần Tông(vì có tướng mạo đẹp nên Anh Vũ được vua cho vào hầu trong màn trướng) (杜英武) - người em ruột của Đỗ thái hậu và là cháu gọi Lý Thường Kiệt bằng cậu và Anh Vũ cũng là con nuôi của Thái sư Trương Bá Ngọc, cho làm nhiếp chính. Vì những điều đó nên Thái Hậu chỉ tin tưởng Anh Vũ. Việc đó khiến nhiều đại thần, gồm Điện tiền Chỉ huy sứ Vũ Đái (武戴), Phò mã Dương Tự Minh (杨字明) cùng một số thân vương nhà Lý bất bình và làm binh biến bắt Anh Vũ, nhưng không quyết đoán giết ông. Vì vậy Anh Vũ chỉ bị đày làm Cảo điền nhi - cày ruộng cho nhà nước. Không lâu sau, Thái hậu cố nghĩ làm thế nào để phục hồi chức nhiệm cho Anh Vũ, mới nhiều lần mở hội lớn để xá cho tội nhân. Anh Vũ được mấy lần xá tội, lại làm Thái úy Phụ chính như cũ, càng được yêu dùng hơn. Đỗ Anh Vũ tìm cách trả thù. Anh Tông còn nhỏ, chuẩn tâu theo Anh Vũ, do đó những người tham gia binh biến đều bị giết hoặc đi đày.

Năm 1175, Anh Tông qua đời khi mới 40 tuổi, trị vì được 36 năm. Thái tử còn nhỏ tuổi lên ngôi, sử gọi là Lý Cao Tông. Từ đây nhà Lý bắt đầu con đường suy vong.

Lý Cao Tông lên ngôi khi mới 3 tuổi, mẹ là Đỗ phu nhân trở thành Chiêu Thiên Chí Lý Hoàng thái hậu, Đỗ An Di em trai bà trở thành ngoại thích, Tô Hiến Thành được giao cho việc kèm cặp phụ chính.

Chiêu Linh Hoàng thái hậu, mẹ của thái tử cũ Lý Long Xưởng cố giành lại ngôi báu cho con trai nhưng không thành vì thái độ cương quyết của Tô Hiến Thành.

Giữa năm 1179, khi Cao Tông mới lên 6 tuổi thì Thái úy Tô Hiến Thành qua đời. Đỗ An Di được phong làm phụ chính. Năm 1188, Đỗ An Di qua đời, Ngô Lý Tín (吳理信) được trao quyền phụ chính đến khi ông qua đời năm 1190. Đàm Dĩ Mông (譚以蒙) là em trai của An Toàn hoàng hậu được cất nhắc làm phụ chính.

Lý Cao Tông trưởng thành chỉ thích chơi bời, cho mua bán chức tước, khiến xã hội bất ổn, bọn bất tài cứ có nhiều tiền là làm quan gây phiền nhiễu cho dân chúng; lại cho bán tội ngục, tức là nếu có hai người tranh giành nhau về một vật, tài sản giá trị mà hễ có ai dâng tiền bạc thì được lấy tài sản đó về làm của công, không cần qua tra xét gì cả, nên kho bạc tài sản trong cung thì như núi mà dân đói khổ cứ thế kêu than bên ngoài, giặc cướp như ong. Nhiều thủ lĩnh địa phương nhân lúc triều đình trung ương suy yếu cũng ngầm xây dựng lực lượng nổi dậy.

Phạm Du được quản việc binh ở Nghệ An, thuyết phục Cao Tông cho chiêu tập thêm người để củng cố lực lượng, Cao Tông đồng ý. Phạm Du chiêu dụ bọn cướp, những người vô gia cư tạo thành quân lực của riêng mình mà đi khắp nơi cướp bóc. Cao Tông sai Phạm Bỉnh Di đi dẹp, Bỉnh Di thắng liền mấy trận, đốt phá dinh thự nhà cửa của Phạm Du, Du phải chạy sang Hồng Châu mà trốn.

Hoàng tử Lý Hạo Sảm (李日旵) cùng mẹ là An Toàn hoàng hậu phải chạy về Hải Ấp, được Trần Lý (陳李) cùng Phạm Ngu là một học giả người vùng Diêu Hào lập làm minh chủ, giáng Lý Thầm xuống làm Vương. Hạo Sảm được sắp xếp kết hôn với con gái của Trần Lý là Trần Thị Dung (陳氏庸), ban chức cho những người trong phe họ Trần như Trần Lý, Phạm Ngu và Tô Trung Từ (蘇忠詞).

Cao Tông được rước về kinh thành Thăng Long. Không lâu sau, năm 1210, Cao Tông qua đời lúc 38 tuổi. Thái tử Lý Sảm (李旵) lên ngôi, tức Lý Huệ Tông, lúc ấy mới 16 tuổi. Huệ Tông cho lão thần Đỗ Kính Tu làm Thái úy phụ chính.

Vì Trần Lý đã chết, Tô Trung Từ nắm binh quyền thế lực Hải Ấp, giết chết Đỗ Kính Tu. Các tướng Đỗ Quảng, Đỗ Thế Qui và Phí Lệ cùng nhau mưu lập đánh Trung Từ. Trung Từ biết thế quân của mình nhỏ hơn liên quân của họ, bèn lập mưu kế lừa gạt, vờ hòa hoãn với họ mà đang đêm tăng cường binh sĩ mưu trừ. Rồi ông cho tùy tướng Đào Phán bất ngờ ùa binh đánh lên diệt bọn Đỗ Quảng, Phí Lệ. Bọn họ xung phong tiến đánh quân của Đào Phán và chạy thoát được, Phán bèn đánh úp Đỗ Thế Qui, Qui bị bắt và bị tùng xẻo ở giữa chợ trời.

Huệ Tông sợ hãi, vội phong Trung Từ làm Thái úy phụ chính, ban tước Vương; sai người đi đón Trần Thị Dung và phong làm Nguyên phi (元妃), cho anh của Nguyên phi là Trần Tự Khánh (陳嗣慶) làm Chương Thành hầu (章成侯).

Sau khi Tô Trung Từ chết, Huệ Tông dùng cậu là Đàm Dĩ Mông làm Thái úy phụ chính, Đàm thái hậu cũng xen vào việc chính sự. Họ Đàm muốn nhân quyền ngoại thích mà lộng hành, chính sự ngày càng suy.

Hai lực lượng lớn nhất tranh quyền lúc đó là họ Trần và họ Đoàn. Lý Huệ Tông lo ngại ngoại thích nhà vợ họ Trần thế lực lớn, nên cùng ngoại thích nhà mẹ là cậu Đàm Dĩ Mông muốn dựa vào họ Đoàn. Nghe họ Đoàn gièm pha Trần Tự Khánh muốn phế lập, Huệ Tông tức giận hạ chiếu cho các đạo binh đánh Trần Tự Khánh, và giáng Trần Thị Dung xuống làm Ngự nữ (御女). Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi đem binh về kinh sư. Huệ Tông hạ chiếu tấn phong tước hầu cho Đoàn Thượng.

Lúc bấy giờ, Trần Tự Khánh dẫn quân đi đánh khắp nơi, thu phục được nhiều đất, đặc biệt chiếm được Hồng châu, vùng từ Lạng châu đến núi Tam Trĩ hết thảy đều là đất của họ Trần.

Trần Tự Khánh cố thuyết phục Lý Huệ Tông trở về kinh không được, bèn lập một hoàng thân nhà Lý là Lý Nguyên Vương lên ngôi làm vua mới.

Năm 1214, anh em họ Đoàn tấn công đất Bắc Giang do tướng của Tự Khánh là Nguyễn Nộn đóng giữ. Hai bên đánh nhau ở núi Đông Cứu ( Gia Lương, Bắc Ninh), Nguyễn Nộn giết chết được Đoàn Nguyễn. Tuy nhiên lúc đó nội bộ phe Tự Khánh xảy ra phản loạn lớn. Tướng ở Cam Giá (thị xã Sơn Tây) là Đỗ Bị (杜備) lại nổi lên chống cự. Miền Cam Giá lại tách khỏi phạm vi thế lực của anh em họ Trần, hình thành một thế lực mới. Cùng lúc đó, Nguyễn Nộn ở Bắc Giang sau khi đánh được họ Đoàn cũng phản lại Tự Khánh, xây dựng một thế lực rất lớn. Do việc cát cứ của Đỗ Bị, Nguyễn Nộn, kinh thành Thăng Long bị uy hiếp. Tự Khánh phóng hỏa đốt kinh đô rồi chạy về hành cung Lý Nhân ( Hà Nam).

Năm 1216, Huệ Tông sách phong Ngự nữ Trần thị làm Thuận Trinh phu nhân (順貞夫人). Đàm thái hậu cho Trần Tự Khánh là kẻ phản trắc, nên ghét Trần Thị Dung, bảo vua đuổi bỏ đi, lại nhiều lần muốn làm hại, nhưng Huệ Tông đều che chở.

Cuối năm đó, mùa đông, Thuận Trinh phu nhân được sắc phong làm Hoàng hậu. Huệ Tông phong chức cho một loạt người họ Trần: Tự Khánh làm Thái úy phụ chính, anh trai Tự Khánh là Trần Thừa làm Nội thị phán thủ, tước Liệt hầu, Phùng Tá Chu làm Quan nội hầu; con trưởng của Trần Thừa là Trần Liễu (陳柳) làm Quan nội hầu, con trưởng của Thái úy Tự Khánh là Trần Hải (陳海) làm Hiển Đạo vương (顯道王).

Năm 1217, Đoàn Thượng quy phục triều đình, được ban làm Hồng vương, cai quản Hồng Châu. Từ đấy, họ Đoàn yên bình, tự gây lực lượng cát cứ. Cùng năm đó, các thế lực cát cứ ở Phong Châu, Hiển Tín vương Lý Bát cũng đều quy phục triều đình. Lúc này, Huệ Tông thường phát điên, tự xưng là Thiên tướng, cắm cờ ở búi tóc, cầm giáo và khiên múa may, đến khi mệt thì uống rượu ngủ li bì. Chính sự không quyết đoán, giao phó cả cho Trần Tự Khánh. Quyền lớn trong nước dần dần về tay họ Trần.

Năm 1220, Nguyễn Nộn tự xưng Hoài Đạo vương (怀道王), giữ hương Phù Đổng, dâng biểu xưng thần. Thái úy Tự Khánh phê chuẩn, từ đấy Bắc Giang không còn công khai đối kháng triều đình.

Sử thần Ngô Sĩ Liên nêu ý kiến về việc này:

...Năm đầu niên hiệu Kiến Gia, giặc cướp đua nhau nổi dậy, Huệ Tông nhu nhược không đánh dẹp được. Trần Tự Khánh vì cớ Huệ hậu bị thái hậu làm khổ mà đem quân phạm cửa khuyết xin đón xa giá. Đương lúc bấy giờ, lòng người không thể không ngờ vực, cho nên Huệ Tông có lệnh bắt Tự Khánh mà không bắt được. Tự Khánh muốn làm cho kỳ được mới nhiều lần làm kinh động đến vua, xa giá phải dời chỗ mấy lần, tội rõ ràng rồi. Nhưng mà Huệ Tông và Huệ hậu rốt cuộc phải nhờ Tự Khánh mới được yên, thì tội ấy không kể đến. Thế là việc tuy là trái nhưng tình thì thuận, sử chép không nêu lên nhưng thực cũng có nêu đấy. Nếu không thế thì chỉ là kẻ đầu sỏ giặc cướp mà thôi.

Năm 1224, bệnh của Huệ Tông ngày càng tăng mà không có con trai để nối nghiệp lớn, các công chúa đều được chia các lộ làm ấp thang mộc, ủy nhiệm cho một mình Chỉ huy sứ Trần Thủ Độ (陳守度) quản lĩnh các quân điện tiền hộ vệ cấm đình. Con gái thứ 2 là công chúa Chiêu Thánh được lập làm Hoàng thái nữ (皇太女), rồi làm Hoàng đế, sử gọi là Chiêu Hoàng đế (昭皇帝). Huệ Tông truyền ngôi trở thành Thái thượng hoàng, rồi xuất gia ở chùa Chân Giáo gọi là Huệ Quang thiền sư trong đại nội hoàng cung. Đàm thái hậu cũng theo ông vào đây xuất gia.

Ngôi nhà Lý chính thức chuyển sang nhà Trần. Nhà Lý kéo dài 216 năm với 9 đời vua. Không lâu sau, thượng hoàng Huệ Tông bị Trần Thủ Độ bức tự sát ở chùa Chân Giáo.

Lý Nhân Tông là vua trị vì lâu nhất trong lịch sử Việt Nam (55 năm). Võ công đánh bại cuộc xâm lăng của nhà Tống trên sông Như Nguyệt thời Lý Nhân Tông thực chất là của những người phụ chính mà đội ngũ này được trưởng thành dưới thời Thánh Tông, do Thánh Tông cất nhắc, trọng dụng. Người theo thuyết nhân quả của đạo Phật có thể cho rằng việc làm thất đức của Thái hậu Ỷ Lan (sát hại Hoàng thái hậu Thượng Dương và các cung nữ của Thánh Tông) khiến vua con phải trả giá tuyệt tự.

Từ thời Nhân Tông trở về sau, liên tiếp các vua Lý kế nghiệp đều thơ ấu, đó cũng là điều không may cho nhà Lý. Nhờ nền móng vững chắc do 3 đời vua đầu tiên xây dựng, cơ nghiệp nhà Lý tiếp tục được duy trì, nhưng các phụ chính đời sau như Đỗ Anh Vũ, Đỗ Kính Tu, Đàm Dĩ Mông không thể sánh được với Thái hậu Ỷ Lan, Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thành. Tô Hiến Thành tài năng nhưng không thể sống mãi để dìu dắt vua Cao Tông trở thành một vua Nhân Tông thứ hai. Sau khi Hiến Thành mất, nhà Lý trượt dốc không có ai đứng ra cứu vãn được. Tới khi họ Trần vào triều phụ chính, việc nhà Lý bị thay thế trở nên không đảo ngược được. Do nhà Nam Tống khi đó cũng đã yếu mòn nên suốt thời gian suy vong của nhà Lý tới khi chuyển ngôi cho nhà Trần, Đại Việt không bị nước láng giềng lớn ở phương Bắc nhòm ngó như các thời cuối Trần đầu Hồ và cuối Lê đầu Mạc sau này.

Vùng màu cam là lãnh thổ mở rộng về phía nam năm 1069 thời Lý Thánh Tông.

Nhà Lý thiết lập và lựa chọn thiết chế chính trị với đặc trưng riêng biệt, được các sử gia gọi là mô hình tập quyền thân dân, với thể chế quân chủ tập quyền mang nhiều điểm khác và vượt xa thời kỳ trước của các triều Ngô, Đinh, Tiền Lê. Cấp hành chính trung ương bao gồm 3 bộ phận chủ yếu, đó là:

Các cơ quan giúp việc cho Hoàng đế: sảnh, Hàn lâm viện.

Các cơ quan đầu não của triều đình: Khu mật viện, bộ.

Các cơ quan giúp việc cho triều đình: viện, ty, cuộc.

Các chức Tướng công, Thái phó được Hoàng đế nhà Lý ban cho những người có nhiệm vụ trực tiếp điều khiển toàn bộ chính quyền. Phụ tá cho các thái phó là Tả Tham tri chính sự, Hữu Tham tri chính sự và Hành khiển. Phụ tá cho Thái phó còn có các cơ quan là Khu mật viện và bộ.

Địa giới phía bắc nước Đại Việt thời Lý bao gồm Bắc bộ Việt Nam hiện nay và một phần nhỏ của tỉnh Quảng Tây ( Trung Quốc). Địa giới phía nam của nhà Lý khi mới thành lập chỉ tới khu vực Hà Tĩnh hiện nay. Năm 1069, Lý Thánh Tông đánh Chiêm Thành, buộc vua Chiêm là Chế Củ dâng 3 châu tương đương với tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị hiện nay. Cương vực này được duy trì ổn định tới khi triều Lý kết thúc. Trên vùng lãnh thổ này, nhà Lý chia cả nước thành 24 đơn vị hành chính. Các cấp hành chính ở địa phương lần lượt từ cao xuống thấp là:

Phủ, lộ, châu, trại.

Huyện, hương, giáp, phường, sách, động.

Đứng đầu bộ máy hành chính của các phủ, lộ là Tri phủ, Phán phủ; của các châu là Tri châu; của các trại, đạo là Quan mục. Đứng đầu bộ máy hành chính của các huyện là Huyện lệnh. Dưới huyện là đơn vị giáp và thôn.

Nhà Lý được xác định là nhà nước đầu tiên ở Việt Nam chính thức có hệ thống pháp luật từ khi giành độc lập sau thời Bắc thuộc mà thời nhà Ngô, nhà Đinh và nhà Tiền Lê trước đó chưa có.

Cơ quan chuyên trách pháp luật của nhà Lý là Bộ Hình và Thẩm hình viện. Đảm nhận chức vụ này thường là Á tướng kiêm nhiệm. Trong một số trường hợp, vua đích thân xử án.

Năm 1042, Lý Thái Tông ban hành sách Hình thư, đây là sách luật đầu tiên của một triều đại Việt Nam, có thể coi như tổng hợp của luật dân sự, luật hình sự, luật tố tụng hình sự và luật hôn nhân gia đình ngày nay. Hình thư gồm có 3 quyển, đã bị thất truyền sau thời kỳ phá hủy văn hóa Đại Việt của nhà Minh vào đầu thế kỷ XV.

Trừ 10 tội nặng gọi là thập ác (bất trung, bất hiếu, bất kính, bất nghĩa...), nhà Lý cho ban hành thể lệ chuộc tội: những người già trên 70 tuổi, trẻ con dưới 15 tuổi, người có nhược tật, những người họ nhà vua và người có công nếu phạm tội có thể chuộc tội bằng tiền, tùy theo tội nặng nhẹ thì nộp tiền với mức độ nhiều ít khác nhau.

Việc ra đời của Hình thư cũng như các cơ quan Bộ hình và Thẩm hình được xem là bước tiến trong việc tổ chức quản lý của nhà nước thời Lý, tuy hiệu lực vẫn còn hạn chế.

Do sự sùng bái đạo Phật của triều đại này mà các hình phạt nói chung không quá nghiêm khắc. Pháp luật bảo vệ nguồn thu nhập của triều đình, đảm bảo dân đinh là sức lao động chủ yếu mà triều đình sử dụng. Để đảm bảo sản xuất nông nghiệp, việc giết trâu bò được quy định chặt chẽ. Người giết trâu, bò bừa bãi không theo quy định bị xử tội nặng.

Kinh tế thời nhà Lý chủ yếu dựa vào nông nghiệp, vì thế trong suốt thời gian của triều đại này, có nhiều việc làm của các vua hay các chiếu chỉ liên quan đến vấn đề bảo vệ và phát triển nông nghiệp. Nhà Lý áp dụng chính sách ngụ binh ư nông, cho binh lính thay nhau về làm ruộng, có tác dụng phát triển sản xuất nông nghiệp, sức lao động không bị thiếu. Binh sĩ thay nhau nghỉ 1 tháng 1 lần về cày ruộng tự cấp.

Ruộng đất thời Lý gồm có ruộng công, ruộng tư và đặc biệt, do Phật giáo phát triển mạnh, có ảnh hưởng lớn trong đời sống chính trị - xã hội nên nhà chùa sở hữu một bộ phận ruộng đất (không thuộc ruộng công lẫn ruộng tư).

Quốc khố điền là ruộng công của triều đình mà hoa lợi thu được sẽ dự trữ vào kho của vua để chi dùng cho hoàng cung.

Đồn điền là ruộng đất hình thành từ việc khai hoang ven sông, ven biển thuộc đồng bằng sông Hồng, sông Mã, sông Lam.

Ruộng tịch điền là loại ruộng do triều đình trực tiếp quản lý, hoa lợi dùng cho triều đình. Hằng năm, nhà Lý vẫn duy trì cày ruộng tịch điền là hình thức kế thừa từ thời Tiền Lê.

Ruộng sơn lăng là loại ruộng dùng vào việc thờ phụng tổ tiên dòng họ nhà vua.

Ruộng công làng xã là ruộng giao cho các làng xã quản lý, do những người lính nhàn thời bình về cày cấy.

Ruộng thác đao và ấp thang mộc là ruộng ban thưởng cho quan lại, công thần. Nhưng loại ruộng này chỉ dành cho 1 đời công thần, không truyền được cho con cháu và công thần cũng chỉ được hưởng phần thuế thu từ ruộng đó.

Chế độ sở hữu ruộng tư thời Lý khá phổ biến và phát triển. Pháp luật cho phép các tầng lớp trong xã hội mua bán ruộng đất.

Việc đo đạc ruộng đất thời Lý đã xuất hiện, nhưng đơn vị đo lường tính chưa thống nhất; nơi tính theo mẫu, nơi tính bằng thước. Để phát triển nghề nông, triều đình đề ra những biện pháp như quy tập người tha hương trở về quê quán để đảm bảo sức lao động ở nông thôn; trị nặng tội ăn trộm và giết trâu bò bừa bãi....

Ngoài ra triều đình còn chú trọng việc trị thủy, đắp đê, nhất là vùng châu thổ sông Hồng. Năm 1077, Lý Nhân Tông ra lệnh đắp đê sông Như Nguyệt dài 67.380 bộ. Các công trình thủy lợi tiêu biểu thời Lý là việc đào sông Đản Nãi ( Thanh Hóa) năm 1029, đào kênh Lãm ( Ninh Bình) năm 1051, khơi sâu sông Lãnh Kinh năm 1089 và sông Tô Lịch năm 1192. Sử sách ghi nhận những năm được mùa lớn như: 1016, 1030, 1044, 1079, 1092, 1111, 1120, 1123, 1131, 1139, 1140.

Trong cung đình, những người thợ thủ công lao động cho triều đình gọi là thợ bách tác. Sản phẩm họ làm ra để phục vụ hoàng cung. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tháng 2 năm 1040, "vua Lý Thái Tông đã dạy cung nữ dệt được gấm vóc. Tháng ấy xuống chiếu phát hết gấm vóc của nước Tống ở trong kho ra để may áo ban cho các quan, từ ngũ phẩm trở lên thì áo bào bằng gấm, từ cửu phẩm trở lên thì áo bào bằng vóc, để tỏ là vua không dùng gấm vóc của nhà Tống nữa".

Trong dân gian, nghề chăn tằm ươm tơ, dệt lụa, làm đồ gốm, xây dựng đền đài, cung điện, nhà cửa rất phát triển. Ngoài ra, nghề làm đồ trang sức bằng vàng, bạc, nghề làm giấy, nghề in bảng gỗ, đúc đồng, rèn sắt, nhuộm vải, khai thác vàng lộ thiên đều được mở rộng. Có những công trình do bàn tay người thợ thủ công Đại Việt tạo dựng nên rất nổi tiếng như chuông Quy Điền, tháp Báo Thiên ( Hà Nội) v.v...

Thương cảng Vân Đồn có vị trí rất quan trọng cho hoạt động ngoại thương, nằm trên trục hàng hải từ Trung Quốc xuống các nước Đông Nam Á vì thế rất thịnh vượng vùa trù phú. Ngoài ra, nơi này còn thuận lợi cho việc đỗ tàu thuyền. Ngoài Vân Đồn, vùng biển Diễn Châu cũng là nơi có hoạt động ngoại thương phát triển.

Các đối tác chủ yếu của Đại Việt là nhà Tống, nhà Kim, Tây Hạ, Chiêm Thành, Trảo Oa tức đảo Java, Lộ Lạc tức vương quốc Lavo, Chân Lạp - quốc gia vùng Mê Nam - Mê Nam, Tam Phật Tề tức Srivijaya ở đảo Sumatra, với vương quốc Đại Lý ở Vân Nam.

Tại vùng biên giới, những người dân tộc thiểu số cũng qua lại buôn bán với nhau. Theo sách Lĩnh ngoại đại đáp của Nam Tống, người Việt thời Lý thường sang Trung Quốc buôn bán qua hai ngả là trại Vĩnh Bình trên bộ, nằm ở biên giới với Ung Châu và đường biển là cảng châu Khâm và Liêm. Nhà Lý cũng thường cử sứ giả sang buôn bán, gọi là "đại cương". Nhà Lý cử sứ giả sang Trung Quốc ba lần để thống nhất cân đo, tạo điều kiện cho buôn bán.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: Năm 1149 tháng 2, thuyền buôn ba nước Trảo Oa (Java), Lộ Lạc (có thể là Lộ Hạc - La Hộc - Lavo ở Lopburi, Thái Lan, Lộ Hạc có khả năng là nước Locac được nhắc đến trong du ký của Marco Polo), Xiêm La vào Hải Đông (tỉnh Quảng Ninh ngày nay) xin cư trú buôn bán, bèn cho lập trang ở nơi hải đảo, gọi là Vân Đồn hay năm 1184 tháng 3, người buôn các nước Xiêm La và Tam Phật Tề (Srivijaya ở đảo Sumatra, được nhắc đến với tên Thất Lợi Phật Thệ từ thế kỷ VII và với tên Tâm Phật Tề từ thế kỷ V trong thư tịch Trung Quốc) vào trấn Vân Đồn dâng vật báu để xin buôn bán .

Thương mại phát triển bước đầu, nhu cầu trao đổi hàng hóa trong nước ngày càng tăng. Nhà Lý đúc tiền bằng hợp kim đồng - giống như tiền lưu hành ở vùng Đông Nam Trung Quốc khi đó. Tuy nhiên, tiền do triều đình đúc ra không đáp ứng đủ nhu cầu lưu thông hàng hóa nên nhiều đồng tiền nhà Tống và thậm chí thời Đường vẫn được lưu hành trong nước.

Các nhà khảo cổ hiện nay phát hiện được sáu loại đồng tiền được xem là tiền do các vua nhà Lý phát hành: Thuận Thiên đại bảo, Minh Đạo thông bảo, Càn Phù nguyên bảo, Thiên Phù nguyên bảo, Thiên Cảm thông bảo, Thiên Tư thông bảo.

Kiến trúc quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám ngày nay.

Tượng Thái sư Lê Văn Thịnh - thủ khoa đầu tiên của Việt Nam, trong đền thờ tại thôn xã Đông Cứu (Bắc Ninh).

Trường học tư đầu tiên được xác nhận là trường Bái Ân của Lý Công Ân - một tông thất nhà Lý không ra làm quan mà ở nhà dạy học. Tuy nhiên, trong những năm đầu, hệ thống trường học chưa nhiều. Do ảnh hưởng đậm nét của Phật giáo và một phần của Đạo giáo nên Nho giáo chưa có vị trí độc tôn như sau này. Các trường lớp còn dạy nhiều kiến thức về Phật giáo và Đạo giáo. Chữ viết chính thức trong giáo dục vẫn kế tục các đời trước là chữ Hán.

Năm 1070, Lý Thánh Tông cho xây dựng nhà Văn Miếu ở kinh thành Thăng Long, đắp tượng Khổng Tử, Chu Công, tứ phối 72 người hiền của đạo Nho. Năm 1076, vua Lý Nhân Tông lập ra Quốc Tử Giám. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng Quốc Tử Giám chỉ là trường học công đầu tiên do triều đình chính thức đứng ra tổ chức, thể hiện sự quan tâm đối với việc học hành của hoàng tộc, còn trường học tư được hình thành trước đó.

Từ trung kỳ, nhà Lý đã coi trọng đạo Nho hơn trước, vì Nho giáo là học thuyết giải quyết được các mối quan hệ cơ bản (vua - tôi, cha - con, chồng - vợ, bằng hữu...) để thống nhất và quản lý xã hội.

Khoa thi đầu tiên được nhà Lý tổ chức vào tháng 2 năm 1075 thời vua Lý Nhân Tông. Lê Văn Thịnh đỗ đầu cùng hơn 10 người trúng tuyển. Ông trở thành Thủ khoa đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Việc mở khoa thi Nho giáo đầu tiên đánh dấu mốc về việc nhà Lý chính thức tuyển người theo Nho giáo làm quan bên cạnh tầng lớp quan lại thiên về kiến thức Phật giáo trước đó.

Các khoa thi đòi hỏi người ứng thí phải thông hiểu kiến thức cả ba đạo Nho, Phật và Lão mới có thể đỗ đạt. Việc tổ chức thi Tam giáo (Phật, Nho, Đạo) chính thức được thực hiện năm 1195 dưới triều vua Lý Cao Tông.

Sử sách ghi chép 9 khoa dưới triều Lý, trong đó có các khoa thi không ghi đầy đủ tên người đỗ. Các khoa thi không đều đặn theo định kỳ và các kỳ thi cũng chưa có cách thức nhất định.

Phật giáo về cơ bản là tôn giáo có ảnh hưởng nhiều nhất, ngoài ra Nho giáo và Đạo giáo cũng có tác động đến đời sống chính trị xã hội. Thời Lý có tư tưởng tam giáo đồng nguyên, coi trọng cả ba tôn giáo này.

Các vua Lý chú trọng xây dựng chùa chiền, đúc chuông, tô tượng, cử sứ sang Trung Quốc xin nhà Tống kinh Phật, biến các chùa thành nơi cầu đảo, làm lễ tạ ơn khi chiến thắng quân xâm lược, lễ đại xá... Các quý tộc và nhân dân cũng đóng góp xây dựng nhiều chùa ở các địa phương. Việc chú trọng xây dựng chùa thời Lý được sử gia Lê Văn Hưu thời Trần ghi nhận là "xây tường cao ngất, tạc cột chùa bằng đá, làm chùa thờ Phật lộng lẫy hơn cả cung điện của vua". Các chùa lớn và nổi tiếng là chùa Dâu, chùa Phật Tích, chùa Dạm ( Bắc Ninh), chùa Long Đọi ( Hà Nam), chùa Diên Hựu.

Giống như thời Đinh - Lê, nhiều nhà sư tham gia vào việc triều chính thời Lý, nhưng ảnh hưởng ít hơn trước. Họ chỉ đóng vai trò giáo hóa hoặc giảng kinh. Trong phạm vi tín ngưỡng và kỹ thuật, các vị cao tăng vẫn rất được xem trọng, được vua, hoàng tộc và các quan văn võ xem trọng như bậc thầy.

Từ thời Lý Thần Tông, các vua thường qua đời sớm, vua lên thay còn nhỏ, thái hậu buông rèm chấp chính. Sự sùng đạo Phật từ lúc này bị xem là trở thành mối dị đoan, bắt nhịp với Đạo giáo và tín ngưỡng cổ truyền. Tuy những mối dị đoan không làm ảnh hưởng tới chính trị, nhưng đủ làm bằng chứng về nhân tâm rối loạn, nhà chức trách bỏ phí thời gian vào việc hão huyền, việc thưởng phạt trong triều đình căn cứ vào những điều không chính đáng.

Nho giáo thời Lý nhìn chung phát triển nhưng chưa có điều kiện phát triển mạnh mẽ như các triều đại sau. Đạo giáo cũng có ảnh hưởng nhất định, thể hiện trong chế độ thi cử, yêu cầu các thí sinh hiểu biết cả ba tôn giáo Phật, Đạo và Nho mới có thể đỗ. Việc thi cử bằng tam giáo phản ánh tam giáo đồng nguyên vào thời Lý; trong đó Nho giáo là hệ tư tưởng dùng để quản lý xã hội, Phật giáo là quốc giáo, còn Đạo giáo có ảnh hưởng nhất định trong các tầng lớp dân cư.

Ngay trong thế kỷ đầu tiên của thời Lý đã để lại trong di sản tinh thần của dân tộc Việt Nam ba áng thơ văn cô đọng mà gây được một ấn tượng về khí phách phi thường: đó là Chiếu dời đô (214 chữ), Phạt Tống lộ bố văn (148 chữ) và bài thơ Nam quốc sơn hà (28 chữ).

Trong thời Lý, thơ văn phát triển khá rầm rộ, có tới hàng trăm tác giả nhưng trải qua các cuộc chiến tranh, lụt lội, các sách vở đã bị hư hại nhiều, đặc biệt là chủ trương phá hủy văn hóa của nhà Minh thời kỳ đô hộ Đại Việt đã tịch thu hoặc tiêu hủy hầu hết chứng tích văn hóa thời nhà Lý. Một số văn bia các chùa còn lưu giữ các bài thơ, bài vịnh của thời này.

Tác phẩm đặc sắc thời này là Thiền Uyển tập anh, ghi lại hành trạng của 68 vị thiền sư cùng 77 bài thơ, bài kệ. Một số tác gia thời này như Thiền sư Viên Chiếu (999-1091), Thiền sư Không Lộ (?-1119)... và Hoàng thái hậu Ỷ Lan cũng được xếp trong hàng ngũ tác gia với bài kệ "Sắc không".

Những công trình kiến trúc chủ yếu thời kỳ này là kinh thành, cung điện, dinh thự các quan lại, lăng mộ vua chúa và đặc biệt là chùa chiền, đền miếu.

Nhà Lý cho xây dựng 36 cung, 49 điện ở khu trung tâm Cấm thành Thăng Long. Công trình Hoàng thành Thăng Long mang các đặc điểm: đẹp, công phu, phong phú, quy mô rộng lớn, trang trí rất tinh xảo, quy hoạch thống nhất và cân xứng. Các sử gia đánh giá kiến trúc Hoàng thành Thăng Long đánh dấu bước chuyển biến vượt bậc của nghệ thuật kiến trúc và quy hoạch kinh thành Thăng Long.

Do sự hưng thịnh của Phật giáo thời Lý, chùa chiền mọc lên khắp nơi, được chia làm 3 hạng: Đại, Trung và Tiểu danh lam. Nổi tiếng nhất là chùa Dâu, chùa Phật Tích, chùa Dạm ( Bắc Ninh), chùa Long Đọi ( Hà Nam), chùa Diên Hựu (chùa Một Cột).

Các chùa thường có tháp lớn như tháp Báo Thiên, tháp Phổ Minh, tháp Chiêu Ân, tháp Phật Tích, tháp Sùng Thiện Diên Linh, tháp Vạn Phong Thành Thiện... Ngoài chùa, nhà Lý còn xây dựng nhiều công trình khác như đền Đồng Cổ, lầu gác trên núi Cung vua, Văn Miếu - Quốc Tử Giám...

Nghệ thuật điêu khắc thời Lý được đánh giá là đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình dân tộc Việt, góp phần to lớn để sáng tạo ra giá trị của đỉnh cao văn hóa, văn minh thứ hai của người Việt phục hưng.

Nghệ thuật điêu khắc thời Lý gồm những công trình điêu khắc tinh tế với những tấm phù điêu mô típ hoa văn hoa cúc nhiều cánh, hoa sen, lá cây và đặc biệt là rồng giun mình trơn nằm gọn trong chiếc lá đề. Đặc điểm chung là chân thực, đơn giản, khỏe mạnh.

Nghệ thuật đúc chuông - tô tượng rất phổ biến. Nước Đại Việt có 4 công trình nghệ thuật bằng đồng nổi tiếng được gọi là " An Nam tứ đại khí" thì 3 trong số đó được tạo ra trong thời Lý là Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền ( chùa Một Cột - Hà Nội) và Tượng Phật Di Lặc chùa Quỳnh Lâm ( Đông Triều, Quảng Ninh).

Các tượng người hay vật đều sinh động và có hồn; đường cong lớn và dày đặc, nét uyển chuyển mềm mại, dù làm bằng chất liệu nào. Bố cục các tác phẩm điêu khắc đẹp cân xứng, hài hòa.

Ban đầu, nhạc Việt thời Lý chịu ảnh hưởng ít nhiều từ nhạc Chiêm Thành (mà nguồn gốc xa từ Tây Thiên tức Ấn Độ) qua những tù binh người Chiêm (cả nam lẫn nữ) bị bắt trong các cuộc nam chinh của nhà Lý. Sau đó, ảnh hưởng của nhạc Trung Quốc tăng dần. Nhạc cụ các nhạc công sử dụng thời Lý gồm có trống cơm, tiêu, não, sáo ngang, hồ gáo, đàn cầm, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn 7 dây, đàn 2 dây, đàn bầu ...

Nền ca kịch Đại Việt bắt đầu từ thời Lý, do những người Hoa theo Đạo giáo sang dạy cho người Việt. Nhảy múa thường xuyên được tổ chức trong cung đình và trong dân gian. Nghệ thuật chèo cũng phổ biến, được giới quý tộc ham thích.

Nhà Lý trong suốt thời đại của mình liên tục phải đối phó với những mưu đồ bành trướng, thôn tính hoặc cướp phá của các nước láng giềng như nhà Tống ở phía Bắc, Chiêm Thành, Chân Lạp ở phía Nam, Đại Lý ở Tây bắc hoặc những cuộc nổi loạn lẻ tẻ của các dân tộc thiểu số. Quan hệ với nhà Tống mang tính chất nước nhỏ thần phục nước lớn, tuy rằng trong giai đoạn khoảng những năm 1075- 1076, Lý Thường Kiệt và Tông Đản đã từng đem quân tấn công nhà Tống ở các châu Ung, châu Khâm. Đại Lý không còn là một quốc gia hùng mạnh như trong giai đoạn thế kỷ VIII, thế kỷ IX nên các cuộc giao tranh mang tính chất lẻ tẻ và phần thua thông thường thuộc về người Đại Lý. Quan hệ với Chiêm Thành thì nhà Lý dường như lại đóng vai trò của một nước lớn. Quan hệ với Chân Lạp khá bình thường, với chính sách ngoại giao khá mềm dẻo, nhà Lý đã giữ vững và mở rộng được lãnh thổ của mình. Năm 1097, ban hành Hội Điển quy định các phép tắc chính trị.

Ngoài thời gian xảy ra chiến tranh 1075-1077, nhà Lý thường xuyên giữ quan hệ với nhà Tống. Hai bên cử sứ qua lại trong nhiều năm. Trừ sự kiện cha con họ Nùng, khi có các lực lượng gây rối vùng biên, hai bên có những hoạt động quân sự hỗ trợ nhau đánh dẹp và khi bắt được "tội phạm" thì người bên nào trả về cho nước ấy.

Có điều rất thú vị là nước Kim ( nhà Kim) khi đó đang rất hùng mạnh ở miền bắc Trung Hoa, uy hiếp nước Nam Tống thường xuyên cũng rất tôn trọng Đại Việt. Sau khi đã có hòa bình với Nam Tống, năm 1168, Kim Thế Tông sai sứ giả vượt qua lãnh thổ Nam Tống đến nước Đại Việt và đó cũng là lần duy nhất nhà Kim có quan hệ ngoại giao với Đại Việt.

Cùng với sứ nhà Kim, sứ Nam Tống cũng đến Đại Việt lúc đó. Vua Lý Anh Tông sai các quan đón tiếp sứ giả cả hai nước chu đáo nhưng không cho đoàn sứ giả hai nước gặp nhau.

Đại Cồ Việt và sau này là Đại Việt đóng vai trò nước lớn trong quan hệ với Chiêm Thành và Chân Lạp. Hai nước này vẫn sai sứ sang tiến cống các động vật quý như voi, chim lạ... Nhưng quan hệ của Đại Việt với 2 nước này không thật sự ổn định, sử sách ghi lại nhiều vụ cướp phá ở vùng biên giới phía nam Đại Việt của hai nước này, nhưng đều bị đánh bại (xem phần ).

Quân đội thời Lý gồm hai bộ phận: cấm quân và quân địa phương.

Cấm quân: là quân tuyển chọn từ những thanh niên khỏe mạnh trong cả nước, có nhiệm vụ bảo vệ vua và kinh thành.

Quân địa phương: Tuyển chọn trong số thanh niên trai tráng ở các làng xã đến tuổi thành đinh (18 tuổi), có nhiệm vụ canh phòng các lộ, phủ.

Nhà Lý thi hành chính sách "ngụ binh ư nông" (gửi binh ở nhà nông), cho quân sĩ luân phiên về cày ruộng và thanh niên đăng ký tên vào sổ nhưng vẫn ở nhà sản xuất, khi cần triều đình sẽ điều động. Quân đội nhà Lý có quân bộ và quân thủy, kỉ luật nghiêm minh, được huấn luyện chu đáo; vũ khí trang bị cho quân đội gồm giáo mác, đao kiếm, cung nỏ, mắy bắn đá...

Năm 1075, Vương An Thạch, Tể tướng nhà Tống, xúi vua Tống rằng nước Đại Việt bị quân Chiêm Thành đánh phá, quân còn sót lại không đầy vạn người, có thể dùng kế chiếm lấy được. (Có thuyết cho rằng, nhà Tống quyết định đánh Đại Việt để củng cố lại tinh thần của quân dân sau những thất bại trước quân Liêu-Hạ ở phía bắc). Vua Tống bèn dùng Thẩm Khởi và Lưu Di làm tri phủ Quế Châu ngầm dấy binh người Man động, đóng thuyền bè, tập thủy chiến, ngoài ra còn cấm các châu huyện không được mua bán với Đại Việt các mặt hàng chiến lược thời đó như sắt thép, trâu bò.

Vua nhà Lý biết tin, sai Lý Thường Kiệt và Tông Đản đem hơn 100.000 binh đi đánh; quân thủy và quân bộ đều tiến. Lý Thường Kiệt đánh các châu Khâm, Liêm; Tông Đản vây châu Ung. Đô giám Quảng Tây nhà Tống là Trương Thủ Tiết đem quân đến cứu. Lý Thường Kiệt đón đánh ở cửa ải Côn Lôn (nay là thành phố Nam Ninh, Khu tự trị Choang Quảng Tây) phá tan quân địch, chém Trương Thủ Tiết tại trận. Tri phủ Ung Châu là Tô Giám cố thủ không hàng. Quân Đại Việt đánh đến hơn 40 ngày, chồng bao đất trèo lên thành. Thành bị hạ. Tô Giám cho gia thuộc 36 người chết trước, chôn xác vào hố, rồi châm lửa tự đốt chết. Người trong thành không chịu hàng, quân Lý Thường Kiệt giết hết hơn 5 vạn người, cộng với số người chết ở các châu Khâm, Liêm thì đến hơn 100.000 người. Lý Thường Kiệt bắt sống người ba châu ấy đem về.

Năm 1076 tháng 3, nhà Tống dùng Tuyên phủ sứ Quảng Nam ( Quảng Đông - Quảng Tây ngày nay) là Quách Quỳ làm Chiêu thảo sứ, Triệu Tiết làm phó, đem quân 9 tướng, 10 vạn quân tinh nhuệ, 1 vạn ngựa chiến và 20 vạn dân phu, hợp với quân Chiêm Thành và quân Chân Lạp sang xâm chiếm nước Đại Việt. Quân nhà Tống tiến theo hai đường thủy, bộ vào Đại Việt. Đường thủy do Hòa Mâu chỉ huy; đường bộ do Quách Quỳ chỉ huy. Ở trên sông Vân Đồn ( Quảng Ninh), Lý Kế Nguyên đã chặn đánh thủy binh nhà Tống, làm thất bại kế hoạch hội quân của họ. Lý Thường Kiệt đã lập phòng tuyến ở bờ nam sông Như Nguyệt hay còn gọi là sông Cầu hay sông Nguyệt Đức. Quân Tống đã nhiều lần cố gắng vượt sông nhưng đều thất bại. Quách Quỳ cho đóng quân ở bờ bắc sông Như Nguyệt và chuyển sang phòng ngự nhằm chờ thời cơ. Một đêm quân sĩ chợt nghe ở trong đền Trương tướng quân (Trương Hống và Trương Hát: hai vị tướng đánh giặc giỏi của Triệu Quang Phục) có tiếng đọc to bài thơ thần mà tác giả chính là Lý Thường Kiệt:

Bài thơ này có tác dụng khích lệ tinh thần chiến đấu của quân Đại Việt, tạo ra lòng tin rằng họ đang được thần linh giúp đỡ, đồng thời làm hoang mang quân nhà Tống. Khi quân nhà Tống đã lâm vào thế yếu, Lý Thường Kiệt đã chủ động giảng hòa để quan hệ Tống-Việt sau đó có thể trở lại bình thường.

Trong triều đại nhà Lý, tổng cộng có khoảng 10 lần ( 1020, 1043, 1044, 1069, 1075, 1104, 1132, 1167, 1216, 1218) các vua hay các quan lại cao cấp như Lý Thường Kiệt, Tô Hiến Thành,... đã đem quân đi đánh Chiêm Thành. Sau mỗi lần đánh, vua Chiêm Thành lại cầu hòa, cử người sang cống nhưng sau đó lại chống đối.

Sự kiện lớn nhất là vào năm 1069, Chiêm Thành đem quân ra cướp phá vùng Nghệ An - Hà Tĩnh. Vua Lý Thánh Tông thân chinh dẫn 10 vạn quân nam chinh vào tận kinh đô Chiêm Thành đánh bại và bắt được vua Chiêm đưa về Thăng Long, để được tha, vua Chiêm và triều đình Chiêm Thành đã cắt phần đất phía Bắc dâng cho Đại Việt là vùng đất Quảng Bình và bắc Quảng Trị ngày nay, sau sự kiện này biên giới phía nam của Đại Việt lần đầu tiên tiến đến sông Thạch Hãn ( Quảng Trị).

Nước Chân Lạp ở xa phía nam (dưới nước Chiêm Thành), nhưng cũng từng có chiến tranh với Đại Việt. Đại Việt sử ký toàn thư có chép sự kiện tháng Giêng, ngày Giáp Dần, năm Mậu Thân (tức 2 tháng 3 năm 1128), 2 vạn người Chân Lạp vào cướp bến Ba Đầu ở châu Nghệ An. Lý Thần Tông sai Nhập nội Thái phó Lý Công Bình đem quân đánh dẹp. Chưa đến 10 ngày sau (ngày Quý Hợi), quân Chân Lạp bị đánh tan. Tháng 8 năm đó, người Chân Lạp lại vào cướp hương Đỗ Gia ở châu Nghệ An, có đến hơn 700 chiếc thuyền. Vua sai Nguyễn Hà Viêm và Dương Ổ đem quân dẹp được.

Cuối năm đó, châu Nghệ An đệ tâu một phong quốc thư của nước Chân Lạp, xin sai người sang sứ. Tuy nhiên, Lý Thần Tông đã không trả lời.

Hiện nay, 8 vị hoàng đế nhà Lý (Lý Bát Đế) được thờ tại Đền Đô thuộc Phố Cổ Pháp, phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Đền nằm cách thủ đô Hà Nội gần 20 km về phía Bắc, thuộc địa phận hương Cổ Pháp, châu Cổ Pháp (làng Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh) nên còn gọi là đền Cổ Pháp.

Các vị hoàng đế được thờ ở đây:

Nữ hoàng đế Lý Chiêu Hoàng không được đưa vào đền thờ vì bị coi là đã có tội làm ngôi vị rơi vào tay họ Trần. Dân xây miếu thờ bà riêng một chỗ khác.

Chú thích: Các năm trong bảng là các năm trị vì của vị vua đó.

Đại Việt sử lược

Đại Việt sử ký toàn thư

Khâm định Việt sử thông giám cương mục, bản điện tử.

Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà Xuất bản Giáo dục.

Hoàng Xuân Hãn (1996), Lý Thường Kiệt, lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, Nhà Xuất bản Hà Nội.

Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà Xuất bản Văn hóa thông tin.

Phạm Văn Sơn, Việt Sử Toàn thư, bản điện tử.

Chu Khứ Phi, Lĩnh ngoại đại đáp.

Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội (2009), Kỷ yếu hội thảo khoa học "1000 năm vương triều Lý và kinh đô Thăng Long, Nhà Xuất bản Thế giới.

Trần Quốc Vượng, Vũ Tuấn Sán (2009), Hà Nội nghìn xưa, Nhà Xuất bản Hà Nội.

Lạc Việt (2009), Chùa Hà Nội, Nhà Xuất bản Hà Nội.

Tô Ngọc Thanh (1999), Tư liệu âm nhạc cung đình Việt Nam, Nhà Xuất bản Âm nhạc, Viện Âm nhạc Hà Nội.

Trần Xuân Sinh (2006), Thuyết Trần, Nhà Xuất bản Hải Phòng.

Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký tiền biên, Nhà Xuất bản Văn hóa thông tin.

Viện Sử học (1987), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà Xuất bản Khoa học xã hội.

Mai Hồng (1989), Các trạng nguyên nước ta, Nhà Xuất bản Giáo dục.

Nguyễn Quang Ngọc chủ biên (2010), Vương triều Lý, Nhà Xuất bản Hà Nội.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nhà Lý ( chữ Nôm: 茹李, chữ Hán: 李朝, Hán Việt: Lý triều), đôi khi gọi là nhà Hậu Lý (để phân biệt với triều đại Tiền Lý do Lý Bí thành lập) là một triều đại trong nền quân chủ Việt Nam.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tóm Tắt Nhanh: Nhà Lý - Đại Việt quốc (1009–1225) | Tóm Tắt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.body
Lời sấm truyền về sự thành lập nhà Lý

# data[].attributes.attachment_link.title
TBVN #07- Lý Thái Tổ - Vị vua sáng lập triều Lý

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tour tham quan Di sản văn hóa Thế giới Hoàng Thành Thăng Long nằm trong Tour City tham thành phố. Bao gồm đi thăm lăng Bác, phố Cổ, Bảo tàng Hồ Chí Minh hay Hoàng Thành Thăng Long tùy sự lựa chọn của Du khách.

Di sản văn hóa thế giới Hoàng Thành Thăng Long tương đối rộng lớn nên du khách có thể dành cả buổi sáng hoặc chiều để tham quan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hướng dẫn tham quan Hoàng Thành Thăng Long - Hoàng Thành Thăng Long

# data[].attributes.attachment_link.description
Tour tham quan Di sản văn hóa Thế giới Hoàng Thành Thăng Long nằm trong Tour City tham thành phố. Bao gồm đi thăm lăng Bác, phố Cổ, Bảo tàng Hồ Chí Minh hay Hoàng Thành Thăng Long tùy sự lựa chọn của Du khách.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoàng thành Thăng Long ( chữ Hán: 昇龍皇城; Hán-Việt: Thăng Long Hoàng thành) là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long - Đông Kinh và tỉnh thành Hà Nội bắt đầu từ thời kì tiền Thăng Long ( An Nam đô hộ phủ thế kỷ VII) qua thời Đinh - Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội dưới triều Nguyễn. Đây là công trình kiến trúc các triều vua xây dựng trong nhiều giai đoạn lịch sử và trở thành một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong hệ thống các di tích Việt Nam.

Vào lúc 20 giờ 30, ngày 31/7/2010 theo giờ địa phương tại Brasil, tức 6 giờ 30 ngày 1/8/2010 theo giờ Việt Nam, Ủy ban di sản thế giới ( WHC) thuộc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc ( UNESCO) đã thông qua nghị quyết công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là di sản Văn hóa thế giới. Những giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản này được ghi nhận bởi 3 đặc điểm nổi bật: chiều dài lịch sử văn hóa suốt 13 thế kỷ; tính liên tục của di sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú, sinh động.

Ủy ban Di sản thế giới đã công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là Di sản Văn hóa thế giới dựa trên 3 tiêu chí (trong số 6 tiêu chí của UNESCO).

Họa đồ kinh thành Đông Kinh thời Lê với sông Nhị chảy ở phía đông, tháp Báo Thiên ở giữa, vương phủ chúa Trịnh chếch ở phía nam tháp, hồ Tây ở phía bắc và thành Đông Kinh gồm hai vòng lũy nằm giữa hồ Tây và tháp Báo Thiên

Tiêu chí II: Những di tích trên mặt và khai quật được trong lòng đất tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là minh chứng về quá trình giao lưu văn hóa lâu dài, là nơi tiếp nhận nhiều ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài, nhiều học thuyết, tư tưởng có giá trị toàn cầu của văn minh nhân loại, đặc biệt là Phật giáo và Nho giáo, thuyết phong thủy, mô hình vương thành phương Đông, mô hình kiến trúc quân sự phương Tây (thành Vauban), để tạo dựng nên những nét độc đáo, sáng tạo của một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của một quốc gia vùng châu thổ sông Hồng. Kết quả giao thoa, tiếp biến văn hóa đó được biểu đạt trong tạo dựng cảnh quan, quy hoạch các khu cung điện, trong nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí cung đình với diễn biến văn hóa đa dạng qua các thời kỳ lịch sử.

Tiêu chí III: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là minh chứng duy nhất về truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt ở châu thổ sông Hồng trong suốt lịch sử liên tục 13 thế kỷ (trải dài từ thời tiền Thăng Long, qua thời Đinh - Tiền Lê, đến thời kỳ Thăng Long - Đông Kinh - Hà Nội với các vương triều Lý - Trần - Lê - Nguyễn) và vẫn được tiếp nối cho đến ngay nay. Những tầng văn hóa khảo cổ, di tích kiến trúc và nghệ thuật của di sản phản ánh một chuỗi lịch sử nối tiếp nhau liên tục của các vương triều cai trị đất nước Việt Nam trên các mặt tư tưởng, chính trị, hành chính, luật pháp, kinh tế và văn hoá trong gần một ngàn năm. Trên thế giới rất hiếm tìm thấy một di sản thể hiện được tính liên tục dài lâu như vậy của sự phát triển chính trị, văn hoá như tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Tiêu chí VI: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội minh chứng rõ nét về một di sản có liên hệ trực tiếp với nhiều sự kiện trọng đại của lịch sử của một quốc gia dân tộc vùng Đông Nam Á trong mối quan hệ khu vực và thế giới. Di sản đề cử là bằng chứng thuyết phục về sức sống và khả năng phục hưng của một quốc gia sau hơn mười thế kỷ bị nước ngoài đô hộ. Di sản đề cử còn ghi đậm dấu ấn thắng lợi của một nước thuộc địa trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc, có ảnh hưởng rộng lớn trong phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới bao gồm hai cuộc chiến tranh giành độc lập và thống nhất của Việt Nam.

Thời kỳ Nhà Đường, An Nam được chia thành 12 châu với 50 huyện, Tống Bình là trung tâm của An Nam đô hộ phủ, lần đầu tiên vùng đất sau này là kinh thành Thăng Long nắm giữ vai trò một trung tâm quyền lực chính trị. Năm 866, viên tướng nhà Đường là Cao Biền xây dựng một thành trì mới, Tống Bình được đổi tên thành - thủ phủ của Tĩnh Hải quân. Theo truyền thuyết, khi đắp thành, Cao Biền thấy một vị thần hiện lên tự xưng là thần Long Đỗ. Vì vậy, sử sách còn gọi Thăng Long là đất Long Đỗ.

Cuối thế kỷ IX, chính quyền trung ương nhà Đường suy yếu nghiêm trọng. Đầu thế kỷ X, các thế lực cát cứ nổi lên đánh giết lẫn nhau, tạo ra thế loạn chia cắt Ngũ Đại Thập Quốc. Khúc Thừa Dụ, khi đó là Hào trưởng Chu Diên, được dân chúng ủng hộ, đã tiến ra chiếm đóng phủ thành Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ. Sau khi đã nắm được quyền lực thực tế trên đất Tĩnh Hải quân, ông đã cho xây dựng chính quyền dựa trên danh xưng của chính quyền đô hộ nhà Đường, nhưng thực chất là một chính quyền độc lập và do người Việt quản lý.

Quy hoạch Thăng Long thời Lý

Năm 1010, tại kinh đô Hoa Lư, vua Lý Thái Tổ ban chiếu dời đô để thiên đô về thành Đại La và đổi tên kinh thành này là Thăng Long. Lý Thái Tổ cùng các quần thần đã gấp rút xây dựng những công trình cơ bản của Kinh thành Thăng Long. Đến đầu năm 1011 thì hoàn thành. Khi mới xây dựng, Kinh thành Thăng Long được xây dựng theo mô hình Tam trùng thành quách gồm: vòng ngoài cùng gọi là La Thành hay Kinh Thành, vòng thành thứ hai là Hoàng Thành, giữa hai lớp thành này là nơi sinh sống của cư dân, lớp thành còn lại là Tử Cấm Thành hay Cấm Thành hay Long Phượng thành là nơi ở của nhà vua. Các thời sau đều theo cách ấy mà phân chia.

Mục Chiếu dời đô của sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: ... Thành Đại La, đô cũ của Cao Vương (tức Cao Biền), ở giữa khu vực trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa Nam Bắc Đông Tây, tiện nghi núi sông sau trước. Vùng này mặt đất rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ thấp trũng tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh. Xem khắp đất Việt đó là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương.

Nhiều vườn ngự cũng được dựng nên trong Hoàng thành. Mùa thu năm 1048, mở luôn 3 vườn ngự: vườn Quỳnh Lâm, vườn Thắng Cảnh và vườn Xuân Quang. Năm 1065, mở thêm vườn Thượng Lâm.

Quy hoạch Thăng Long thời Trần

Về quy hoạch xây dựng Thăng Long thời Trần, ta có thể hình dung dựa trên đoạn mô tả của các đoàn sứ Nguyên khi đến Đại Việt. Cửa chính của Cấm thành là Chính Dương môn, gồm cổng chính Dương Minh môn, 2 cổng phụ là Nhật Tân môn và Vân Hội môn. Đi qua Dương Minh môn là giếng trời rộng vài chục trượng, sau đó đến điện Tập Hiền, gác Minh Linh, 2 cửa nách là Kiều Ứng và Đồng Lạc. Từ chái bên phải đi đến là điện Đức Huy, từ chái bên trái đi tới là điện Thọ Quang, gác Minh Hà. Chính điện vẫn là Thiên An Ngự điện, giữ nguyên như cũ từ thời Lý. Vua ở cung Quan Triều, nền cũ là Tân điện của Lý Cao Tông, Thái Thượng hoàng ở cung Thánh Từ, nền cũ là cung Uy Viễn. Khu Thái miếu tiếp tục được tu bổ và trở thành nơi thờ cúng các tiên đế của cả 2 triều đại Lý-Trần. Cũng trong thời kì này, cung Thái tử được gọi là Sừ cung, Thái tử sẽ sinh sống và đào tạo trong Hoàng thành chứ không phải ở phủ riêng bên ngoài Hoàng thành như thời Lý. Các cung nữ ở trong cung Lệ Thiên hoặc Thưởng Xuân.

Giữa thế kỷ XIV lại dựng một vườn ngự nữa nối liền với hậu cung. Theo sử cũ còn ghi giữa vườn có đào một cái hồ lớn: " Trong hồ chất đá làm núi, trên bờ hồ trồng thông, trúc và nhiều thứ kỳ hoa diệu thảo khác thêm vào đấy là chim quý thú lạ. Bốn mặt khai cho sông nước thông vào, gọi hồ ấy là Lạc Thanh Trì. Về phía tây hồ trồng hai cây quế, dựng một tòa điện gọi là điện Lạc Thanh. Lại đào các hồ nhỏ khác, bắt người ở Hải Đông chở nước mặn chứa vào hồ ấy, để nuôi các loài hải sản như đồi mồi cá biển và các loại ba ba. Rồi bắt người Hóa Châu bắt cá sấu thả vào đấy. Lại có hồ Thanh Ngư để nuôi cá Thanh Phụ (cá diếc đuôi đỏ vảy biếc)... Lại làm dãy hành lang ở tây điện thẳng đến cửa Hoàng Phúc, dựng dãy Trường Lang từ gác Nguyên Huyền đến cửa Đại Triều phía tây.

Các cung điện dưới thời Trần được xây dựng với quy mô rất hoành tráng, có trình độ kỹ thuật cao. Thậm chí, trên các gác 2 có thể xây dựng hành lang rộng, có thể nối từ công trình kiến trúc này tới công trình kiến trúc khác.

Sau khi chiến thắng giặc Minh, Lê Thái Tổ vẫn đóng đô ở Thăng Long nhưng đổi tên là Đông Kinh. Về cơ bản Đông Kinh thời Lê không khác nhiều Thăng Long đời Lý,Trần,Hồ, Lê Thái Tổ sửa chữa lại hoàng thành do cuộc chiến tranh chống quân Minh để lại.

Cung thành thời Lê có hình chữ nhật, tường thành được xây bằng gạch cao khoảng hơn 5m, cửa chính nằm ở phía Nam. Hai bên có hai cửa nách là Đông Tràng An và Tây Tràng An. Năm 1428, Lê Thái Tổ cho xây dựng lại một loạt cung điện làm nơi thiết triều, nơi nhà vua làm việc và nơi ở của hoàng cung. Trục thần đạo đi từ Đoan Môn vào là cửa Chu Tước, điện Thị Triều, điện Kính Thiên, điện Cần Chánh và Hậu Cung. Tương truyền điện Ngọc Hà được xây trên nền của khu vực trước là 1 nhánh của sông Hồng. Sau này xây thành Đại La người ta đã lấp nhánh sông đó đi, nước dồn lại thành 1 cái hồ nằm ngay trước điện, muốn đi vào điện phải đi qua 1 cây cầu. Do đó mà điện mới có tên là điện Ngọc Hà. Ngoài ra, điện Vạn Thọ, là nơi ở của các hoàng đế nhà Lê trong suốt 100 năm tồn tại. Phía đông điện này là Đông Cung, nơi ở của Thái tử. Lê Thái Tổ cũng cho dựng nhiều cung điện lớn như Hội Anh, Cẩn Đức, Tường Quang, Giảng Võ, Thúy Ngọc, Thừa Hoa, Kim Loan, Bảo Quang, Thừa Thiên...

Từ năm 1516 đến năm 1527 là năm nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê, kinh thành Đông Kinh chìm trong loạn lạc. Hầu hết các cung điện kho tàng đền chùa cũng như phường phố bị thiêu đốt tàn phá nhiều lần. Trong nửa cuối thế kỷ XVI, cục diện Nam Bắc triều với một bên là nhà Mạc và một bên là Lê-Trịnh diễn ra quyết liệt với ưu thế ngày càng thuộc về phe Nam triều. Họ Trịnh lần lượt chiếm được nhiều tỉnh phía bắc như Ninh Bình, Hà Nam, Bắc Ninh... và đánh đến tận Thăng Long. Nhà Mạc phải rời bỏ kinh thành chạy lánh nạn nơi này nơi khác. Đông Kinh ngày một điêu tàn.

Đến năm 1585, không chịu nổi kiếp sống lưu vong trường kỳ như vậy, Mạc Mậu Hợp quyết định trở lại Đông Kinh. Một đợt xây dựng đại quy mô được khởi động.

Năm 1599, Trịnh Tùng đuổi được nhà Mạc lên Cao Bằng tiến về tiếp quản Thăng Long. Hoàng Thành được tu sửa trong một tháng để đón vua Lê ra. Rồi từ ấy trở đi những cung điện mới xây ở đều nằm trong phủ Chúa Trịnh.Thời Lê Trung Hưng, với sự hiện diện của lầu Kính Thiên trong phủ chúa Trịnh, điện Kính Thiên được sử dụng làm nơi thờ trời đất và diễn ra những nghi thức quan trọng như lễ lên ngôi và ban chiếu, lễ thánh thọ, lễ tiết chính đán... các vua Lê thời Lê Trung Hưng chủ yếu làm việc tại điện Cần Chánh.

Bản đồ Hà Nội năm 1873 với khu vực thành cổ ở sát Hồ Tây

Năm 1788, Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, Tôn Sĩ Nghị đem đại quân 29 vạn người sang chiếm Thăng Long không tốn một hòn đạn mũi tên. Đầu năm 1789, Quang Trung Nguyễn Huệ ra Bắc lần thứ ba đánh tan quân Thanh, Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc, triều Hậu Lê kết thúc, Quang Trung định đô ở Phú Xuân. Thăng Long chỉ còn là Bắc thành. Năm 1802 sau khi tiêu diệt xong Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng Đế. Kinh đô vẫn được đặt ở Phú Xuân. Thăng Long vẫn mang tên gọi là Thăng Long nhưng chữ "Long" là rồng bị chuyển thành chữ "Long" nghĩa là thịnh vượng ý rằng nhà vua không còn ở đấy. Đồng thời những gì còn sót lại của Hoàng Thành sau những trận đại hủy diệt cuối thế kỷ XVIII cũng lần lượt bị các đời vua nhà Nguyễn chuyển nốt vào Phú Xuân phục vụ cho công cuộc xây dưng kinh thành mới. Chỉ duy có điện Kính Thiên và Hậu Lâu được giữ lại làm hành cung cho các vua Nguyễn mỗi khi Ngự giá Bắc thành.

Năm 1805, Gia Long cho phá bỏ tường của Hoàng Thành cũ vì cho rằng đây chỉ còn là Trấn Bắc thành nên không được có quy mô lớn hơn kinh thành Huế, mà Hoàng Thành Thăng Long thì rộng lớn quá. Gia Long cho xây dựng thành mới theo kiểu Vauban của Pháp. Về quy mô thì nhỏ hơn thành cũ nhiều.

Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính lớn Minh Mạng đã cho đổi tên Thăng Long thành tỉnh Hà Nội. Cái tên này tồn tại cho đến năm 1888 khi nhà Nguyễn chính thức nhượng hẳn Hà Nội cho Pháp. Người Pháp đổi Hà Nội thành thành phố. Đến khi chiếm xong toàn Đông Dương họ lại chọn đây là thủ đô của Liên Bang Đông Dương thuộc Pháp. Thành Hà Nội bị phá đi hoàn toàn để lấy đất làm công sở và trại lính cho người Pháp. Ngoại trừ cửa Bắc và cột cờ những gì còn sót lại của thành Hà Nội đến hôm nay chỉ là di chỉ khảo cổ và phục dựng.

Thành Hà Nội do Gia Long xây dựng cũng làm theo thể thức các tỉnh thành khác và điều chủ yếu là không được to rộng hơn Phú Xuân. Năm 1804, hoàng thành cũ bị phá và năm sau đó một thành chu vi nhỏ hơn (5 km) được xây theo kiểu Vauban của Pháp. Thành hình vuông mỗi bề chừng một cây số xung quanh là hào nước sâu. Bốn bức tường thành tương ứng với bốn con phố hiện nay là: phố Phan Đình Phùng ở phía Bắc, phố Lý Nam Đế ở phía Đông, phố Trần Phú ở phía Nam, đường Hùng Vương ở phía Tây.

Tường thành xây bằng gạch hộp chân thành xây băng đá xanh và đá ong. Tường cao 1 trượng 1 thước, dày 4 trượng. Thành mở ra 5 cửa là: cửa Đông (tương ứng với phố cửa Đông bây giờ), cửa Tây (tương ứng với phố Bắc Sơn hiện nay), cửa Bắc (nay vẫn còn), cửa Tây Nam (tương ứng với đoạn giao phố Chu Văn An và Nguyễn Thái Học bây giờ), cửa Đông Nam (tương ứng với đoạn giao phố Điện Biên Phủ và Nguyễn Thái Học bây giờ). Đường vào cửa xây vòm xuyên qua tường thành dài 23 m. Trên mỗi cửa có lầu canh gọi là thú lâu. Xung quanh tường thành là một dải đất rộng 6-7m rồi đến một con hào rộng 15-16 m, sâu 5 m thông với sông Tô Lịch và sông Hồng. Hào lúc nào cũng có nước nhưng thường chỉ cao khoảng 1 m.

Phía ngoài các cổng thành có xây một hàng tường đắp liền trên bờ hào gọi là Dương mã thành, dài 2 trượng 9 thước, cao 7 thước 5 tấc. Các Dương mã thành đều cố một cửa bên gọi là Nhân Môn. Từ ngoài thành đi vào đều phải đi qua Nhân Môn rồi mới đến cổng thành. Phía trong thành được bố trí như sau:

Ở trung tâm thành là điện Kính Thiên được xây dựng từ thời Lê trên núi Nùng. Điện dựng trên những cột gỗ lim lớn người ôm không xuể. Thềm điện có hai đôi rồng đá rất đẹp cũng từ thời Lê. Sau điện này bị người Pháp phá hủy và xây trên nền cũ tòa nhà Con Rồng để làm trụ sở pháo binh Pháp. Sau năm 1954 nhà con Rồng lại trở thành trụ sở của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam. Đây cũng chính là nơi diễn ra cuộc họp Bộ Chính trị mở rộng ngày 21 tháng 3 năm 1975 hạ quyết tâm giải phóng miền Nam trong hai năm 75-76.

Phía đông thành là nhiệm sở của Tổng trấn Bắc thành Nguyễn Văn Thành đầu triều Nguyễn. Phía tây là kho thóc, kho tiền, và dinh bố chính là viên quan phụ trách những kho ấy.

Năm 1812 dựng Cột cờ Hà Nội ở phía nam thành.

Năm 1835, vì cho rằng thành Hà Nội cao hơn kinh thành Huế, Minh Mạng cho xén bớt 1 thước 8 tấc, thành Hà Nội chỉ còn cao chừng 5 m

Năm 1848, vua Tự Đức cho phá dỡ các cung điện thời nhà Hậu Lê còn lại trong thành, những đồ chạm khắc mỹ thuật bằng gỗ, đá đều đưa về Huế để trang trí các cung điện trong đó, chỉ còn sót lại rồng đá ở điện Kính Thiên...

Phạm vi di sản thế giới được công nhận là 20 ha (trên tổng số 140 ha của Hoàng thành) gồm khu khảo cổ ở số 18 đường Hoàng Diệu và khu vực được giới hạn bởi 4 tuyến đường Điện Biên Phủ, Nguyễn Tri Phương, Phan Đình Phùng và Hoàng Diệu. Các di tích tiêu biểu của khu di tích:

Di tích này bao gồm tầng dưới cùng là một phần bên phía đông của thành Đại La dưới thời Cao Biền, nhà Đường, tầng trên là cung điện nhà Lý và nhà Trần, tiếp theo là một phần trung tâm của đông cung nhà Lê và trên cùng là một phần của trung tâm tòa thành tỉnh Hà Nội thế kỷ XIX.

Bề mặt Lý- Trần ở tầng hai có rất nhiều hiện vật được phát hiện, như những nền cung điện, có kích thước một chiều hơn 60 mét, chiều kia 27 mét. Có 40 chân cột, rồi cả giếng cổ, gạch, phù điêu. Có tượng rồng, phượng mà được các nhà nghiên cứu mỹ thuật khẳng định là mô típ hoa văn thời Lý. Rồi đến những tầng lớp bên trên, thời Lê, Nguyễn đều tìm được nhiều hiện vật. Tổng cộng là ba triệu hiện vật. Khi tiến hành khai quật ở hố B16 thuộc địa điểm dự kiến xây dựng toà nhà Quốc hội mới, Viện khảo cổ học đã phát hiện một toà lâu đài 3 tầng lầu, 4 mái, dạng hình tháp toạ lạc trên một diện tích xấp xỉ 1000 m2 thuộc hệ thống các cung điện Thăng Long xưa. Theo đánh giá thì đây là công trình đầu tiên, có tầm cỡ và giá trị nhất được tìm thấy từ trước đến nay. Việc phát hiện ra lâu đài này được coi là bằng chứng rõ ràng nhất về sự hoành tráng của kinh thành Thăng Long từ thời Lý-Trần. Mặc dù trước đây các nhà khảo cổ đã đoán định được di chỉ này nằm trong khu vực hoàng thành, thậm chí là cấm thành Thăng Long suốt từ thời Lý, Trần đến Lê nhưng do tiến hành khai quật quá nhanh khiến cho nhiều tầng lớp kiến trúc không thể hiện rõ.

Giai đoạn đầu, tại các hố A1, A1MR, A2, A2MR, A3, A4, A9, A10, A11, A12, A13 trong các lớp đất ở độ sâu trung bình trên dưới - 1,50 m so với "cốt" cao độ của mặt bậc thềm đá Đoan Môn, xuất lộ những ô sỏi trộn lẫn đất sét. Sỏi ở đây khá thống nhất về kích thước, chỉ khoảng bằng hoặc to hơn đầu ngón chân cái, chứng tỏ đã được chọn lọc. Hiện vật thu được trong các lớp đất này được xác định có niên đại thời Lý. Các ô sỏi này thường có hình gần vuông, mỗi cạnh khoảng 1,30 m và ăn sâu xuống các lớp dưới, dày trên dưới 1,00 m. Điều này chứng tỏ đây là các hố đào có chủ đích để đầm - nhồi sỏi cuộn với đất sét. Đáy của các hố sỏi này nằm trong lớp đất chứa các hiện vật được xác định có niên đại Đinh - Tiền Lê.

Các ô sỏi nói trên xuất hiện trong các hố từ A1 đến A18. Tổng cộng có tất cả 40 ô sỏi, xếp thành 04 hàng dọc (hai hàng phía đông có 10 ô trong một hàng, hai hàng phía tây mỗi hàng chỉ có 09 ô). Có lẽ đây chính lá các hố sỏi gia cố dưới các chân tảng đá kê dưới chân các cột. Nói chính xác, theo ngôn ngữ kiến trúc - xây dựng, đó là các móng trụ. Kết quả đo đạc đã giúp khẳng định đây là phế tích của một kiến trúc có bộ khung chịu lực bằng gỗ có 04 hàng chân cột. Khoảng cách giữa các cột Quân với các cột Cái là khoảng 3,00 m. Khoảng cách giữa các cột Cái là khoảng 6,00 m. Từ Bắc xuống Nam đã xác định được 10 vì, nghĩa là ít nhất kiến trúc này có 09 gian. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định về số gian bởi dấu vết của kiến trúc này còn phát triển kéo dài về phía Bắc, ngoài khu vực khai quật. Bước gian của kiến trúc này rất lớn, khoảng 5,80 m - 6,00 m. Trên thực tế, bước gian của các di tích kiến trúc bằng gỗ cổ truyền hiện còn đứng vững trên mặt đất thường nhỏ hơn.

Chưa lý giải được nguyên nhân của sự chênh lệch về số lượng các móng trụ của các hàng móng trụ phía Tây nhưng ở đây chắc chắn đã có 04 móng trụ sỏi gia cố cho 01 chân tảng cột Cái và 03 chân tảng cột Quân. Khoảng cách giữa hai hàng móng trụ sỏi cuối cùng chỉ là 4,1 m chứng tỏ đây chính là không gian của chái phía Nam. Cách tim của các móng trụ gia cố chân tảng cột Quân phía Đông khoảng 4,5 m và chạy dài suốt chiều rộng của "toà nhà nhiều gian" nói trên còn thấy xuất lộ một cống thoát nước được xây-xếp bằng gạch (hoàn toàn không thấy dấu vết của chất kết dính dạng vôi vữa), lòng cống rộng 0,17 m - sâu 0,20 m. Ngoài lớp gạch đặt nằm làm đáy, hai bên thành của rãnh thoát nước này được xếp nghiêng hai lớp gạch. Kích thước trung bình của gạch ở đây là 0,36 m x 0,20 m x 0,05 m). Về phía Đông, sát cạnh cống thoát nước này là một thềm gạch rộng 0,76 m chạy dọc suốt chiều dài đường cống. Gạch lát thềm là gạch vuông 0, 38m x 0,38 m x 0,07m. Có chỗ còn lát lẫn cả gạch in hoa.

Cách tim của các móng trụ gia cố chân tảng cột Quân phía tây khoảng 2,5m cũng xuất lộ một cống thoát nước khác. Dấu vết của cống phía tây bị đứt quãng ở góc Tây Nam "toà nhà nhiều gian", khu vực bị mất 04 móng trụ gia cố chân tảng. Gạch xây-xếp cống thoát nước này là loại chuyên dụng, được sản xuất chỉ để dùng làm cống-rãnh. Các viên dùng lát đáy có mặt cắt hình thang cân. Những viên dựng hai bên thành có hình bình hành. Với hình dáng đặc biệt như vậy nên chỉ cần đào rãnh, đặt các viên gạch chuyên dụng này xuống là thành cống. Cách tim của các hố sỏi gia cố chân tảng cột Quân phía nam khoảng 4,5 m lại cũng xuất lộ một đoạn cống xây xếp bằng gạch chuyên dụng tương tự. Các đoạn cống xây xếp bằng gạch chuyên dụng phía tây và phía nam "toà nhà nhiều gian" nếu còn nguyên vẹn sẽ "bắt" vuông góc chái Tây Nam. Các đường cống này chính là các rãnh thoát nước mưa của "toà nhà nhiều gian". Các cống này đều không có nắp để có thể hứng nước mưa rơi thẳng xuống từ hàng ngói lợp cuối cùng của mái. Nghĩa là các rãnh thoát nước mưa này chính là giới hạn của mặt bằng mái. Nói cách khác, số đo giữa các rãnh thoát nước này cho biết về chiều rộng và chiều dài của công trình kiến trúc. Khoảng cách từ tim rãnh thoát nước phía Tây đến tim rãnh thoát nước phía Đông là 17,65 m. Đó chính là kích thước chiều rộng của "toà nhà nhiều gian" này. Chiều dài của kiến trúc này hiện chưa khẳng định được. Nhưng nếu giả định "toà nhà nhiều gian" có 09 gian thì kích thước này sẽ là khoảng 67 m. Theo số đo, phế tích này cho thấy một công trình kiến trúc to lớn theo đúng nghĩa đen. Tuy nhiên chưa thể xác định công năng của kiến trúc này. Chỉ biết rằng "toà nhà nhiều gian" này chạy dài theo trục Bắc - Nam, mở cửa ra cả hai hướng Đông và Tây.

Về phía Tây của toà nhà nhiều gian, cách tim các móng trụ sỏi gia cố hàng chân tảng cột Quân phía tây 4, 90m, đã tìm thấy những móng trụ gia cố chân tảng khác. Vật liệu gia cố có phần đa dạng hơn, ngoài sỏi (tương tự như sỏi ở các hố đã nêu trên) còn có cả ngói vỡ vụn, được nhồi đầm theo chu kỳ 1 lớp sỏi lại 1 lớp ngói vụn. Hình dạng của các hố đào cũng khác, có hố tròn (đường kính từ 1,10 m đến 1,30 m), có hố vuông (1,20 m x 1,20 m). Bố cục của các móng trụ chân tảng này khá đặc biệt: 06 trụ móng tròn quây quanh một số trụ móng ở chính giữa. Khoảng cách trung bình giữa tim của các móng trụ tròn là khoảng 1,30 m. Tim móng trụ vuông trùng với tâm của đường tròn ngoại tiếp hình lục giác, cách tim các móng trụ tròn một khoảng 1,30 m.

Các cụm móng trụ gia cố chân tảng này trải dài suốt mặt phía tây của toà nhà nhiều gian. Khoảng cách giữa các cụm (đếm được tất cả 11 cụm), không thật đều, xê xích từ 8 m đến 12 m. Theo các nhà khảo cổ, một cụm móng trụ gia cố chân tảng như vậy là phế tích của một kiểu lầu lục giác nhỏ, được dựng nhằm phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn. Theo GS. Trần Quốc Vượng, Việt Sử lược có ghi nhận về loại hình kiến trúc này, gọi là các Trà đình. Trong các hố A19, A20, A20MR và A21 cũng xuất lộ nhiều móng trụ sỏi.

Ngay gần chái phía Nam của toà nhà nhiều gian thuộc phạm vi hố A19 có một số móng chân tảng nhưng kết quả đo đạc không xác định được thật rõ ràng về kiến trúc từng tồn tại ở đây. Phía Bắc hố A20 xuất lộ hai hàng móng trụ sỏi gia cố, mỗi hàng 05 móng trụ, khoảng cách giữa tim hai hàng là 3,40 m. Hiện trạng và số đo cho phép giả định đây là một kiến trúc có hướng chạy dài theo trục Đông - Tây (vuông góc với toà nhà nhiều gian). Số đo bước gian đo được của kiến trúc này theo chiều từ Đông sang Tây là: 3,30m - 5,45m - 5,30m. Các khoảng cách khác chưa khẳng định được vì một số móng trụ sỏi đã bị mất và vì kiến trúc này còn tiếp tục kéo dài về phía Đông, ra ngoài khu vực khai quật. Các nhà khảo cổ cho rằng đây có lẽ là phế tích của một toà nhà có 3 gian hai chái. Ở phía Nam hố A20 đã xuất lộ một cụm phế tích rõ ràng hơn.

Khác với các phế tích vừa mô tả, cụm phế tích này còn cả chân tảng đá đặt nguyên vị trí (in situ) trên hố gia cố. Thực tế này đã khẳng định chính xác về công năng của các hố sỏi. Hố gia cố chân tảng ở đây hình vuông (1,30 m x 1,30 m). Vật liệu gia cố hỗn hợp cả sỏi nhỏ, gạch, đá vụn. Tất cả còn 09 chân tảng, xếp hàng 04 hàng. Theo trục Đông - Tây, các chân tảng cách đều nhau một khoảng 5,75 m.

Các chân tảng đều được làm bằng sa thạch (grès) màu xám. Mặt chân tảng chạm cánh sen mang phong cách nghệ thuật Lý. Đường kính trong của vành hoa sen này là 0,49 m. Trên mặt nhiều chân tảng còn rất rõ dấu vết cho biết cột gỗ dựng trên đó có đường kính 0,43m. Tuy nhiên ở vị trí sẽ đặt xà ngưỡng, mặt tảng để trơn, không chạm cánh sen. Nối dài hai bên (đông, tây) một số chân tảng cũng còn giữ nguyên một số viên gạch (0,38m x 0,15 m x 0,11 m) của hàng gạch đỡ dưới xà ngưỡng. Với dấu vết của các xà ngưỡng này cho thấy có lẽ đây là hai kiến trúc dạng hành lang, chạy dài theo Đông - Tây. Đặc biệt, cụm phế tích này còn giữ nguyên vẹn một số đoạn thềm hiên lát gạch ở phía ngoài xà ngưỡng, rộng trên dưới 1, 00m tính từ tim chân tảng. Thềm gạch này được xây xếp bởi 8 hàng gạch (0,39 m x 0,20m x 0,05 m) cao hơn mặt sân 0,36 m. Sân gạch chạy giữa hai hành lang này được lát gạch vuông (0,38 m x 0,38m x 0,06 m). Theo các nhận định ban đầu cho rằng các phế tích kiến trúc ở phía Bắc khu A là của một tổ hợp kiến trúc có liên quan mật thiết với nhau, bao gồm: một tòa nhà nhiều gian có chiều rộng 17,65 m, chạy dài ít nhất 09 gian (khoảng 67 m) và một dãy các lầu lục giác. Điều đáng quan tâm là sự liên hệ, tiếp nối giữa các kiến trúc này. Hiện trường còn rất rõ một số mảng nền lát gạch vuông (0,38 m x 0,38m x 0,08 m), nối liền từ mép rãnh thoát nước phía Tây tòa nhà nhiều gian với các lầu lục giác.

Chiều rộng của nền gạch này đo được 2,60 m. Nhiều viên gạch vuông của nền gạch nói trên đã được cắt chéo để lát sát vào hàng gạch chữ nhật (0, 39 m x 0,18 m x 0,06 m) xây nghiêng bao quanh mặt nền của lầu lục giác.

Căn cứ vào dấu vết của nền lát gạch vuông này, các nhà khảo cổ nhận định khả năng tòa nhà nhiều gian và các lầu lục giác có cùng một niên đại khởi dựng.

Về niên đại: Để định niên đại cho các dấu tích kiến trúc đã xác định ở khu A, các nhà khảo cổ dùng phương án đối chiếu và so sánh tổng hợp, kết hợp với việc phân tích địa tầng. Trước hết các nhà khảo cổ tập trung vào các trụ móng sỏi có chuẩn niên đại tương đối. Như đã trình bày, ở khu A20 còn có 8 trụ móng sỏi còn nguyên chân tảng đá xếp tại chỗ. Các chân tảng đều bằng đá cát, các cánh sen thon thả, trau chuốt, đẹp tương tự như chân tảng đá hoa sen thời Lý ở tháp Tường Long (Hải Phòng) năm 1057, tháp Chương Sơn ( Nam Định)... Chiều rộng của nền gạch này đo được 2, 60m. Nhiều viên gạch vuông của nền gạch nói trên đã được cắt chéo để lát sát vào hàng gạch chữ nhật (0,39 m x 0,18 m x 0,06 m) xây nghiêng bao quanh mặt nền của lầu lục giác.

Đồng thời tại khu vực hố A20 có khá nhiều các di vật lá đề và gốm sứ thời Lý. Các loại gạch có thềm hiên nhà đều còn nguyên vẹn và dáng hình, sắc màu đều giống hệt như các viên gạch xây các tháp Lý vừa dẫn. Từ các tư liệu trên đây chúng tôi tin rằng đây là dấu tích kiến trúc của thời Lý. Niên đại này được củng cố khi so sánh mặt bằng của hai kiến trúc này là tương đương với địa tầng chuẩn Lý - Trần ở Đoan Môn đều ở độ sâu khoảng 2 m. Khi đó có các móng trụ có niên đại tương đối ta có thể so sánh tìm hiểu niên đại của các móng trụ khác. Ta sẽ thấy, móng trụ sỏi ở kiến trúc nhiều gian, ở lầu lục giác giống hệt về kỹ thuật, vật liệu, kích thước với các trụ móng sỏi Lý ở khu A20 .

Về địa tầng các trụ móng đó cùng độ sâu 1,80 m - 2,20 m với các kiến trúc ở A20, tức là đều nằm trong khoảng niên đại khoảng thời Lý. Hơn nữa xét về mặt kỹ thuật xây dựng, các móng trụ ở đây cũng đều thuộc kỹ thuật của thời Lý và thời Trần. Trong thời Lý, kỹ thuật gia cố sỏi đặc biệt thấy rõ ở chùa Lạng ( Hưng Yên), tháp Chương Sơn (Nam Định), tháp Phổ Minh ( Nam Định).

Các trụ móng sỏi ở thời Lý thường được gia cố rất chặt chẽ. Điều này khác với các trụ móng sỏi thời muộn hơn (có thể là thời Lê), có gia cố sỏi nhưng sơ sài hơn rất nhiều và ở độ sâu cao hơn. Nói cách khác các trụ móng sỏi Lê nằm ở mặt bằng cao hơn mặt bằng Lý - Trần. Hơn nữa, như đã nói trên, phủ trên mặt bằng của khu vực của các trụ móng thời Lý là một lớp di vật có niên đại Lý nên có thế tin rằng hầu hết các trụ móng ở đây đều thuộc thời Lý. Điều này còn được khẳng định thêm khi phát hiện một hồ nước cổ hình chữ nhật phía Nam khu kiến trúc nhiều gian bị lấp đầy vật liệu Lý, Trần. Điều này chứng tỏ hồ nước này đã bị lấp trong thời Trần. Hồ nước này đả phá vào móng kiến trúc lầu lục giác và một phần móng trụ của 'kiến trúc nhiều gian. Các nhà khảo cổ cho rằng hồ này được đào vào đầu thời Trần và bỏ đi vào khoảng cuối thời Trần. Do đó ta cũng thấy các trụ móng sỏi đã xuất lộ ở cùng mặt bằng đều thuộc thời Lý.

Kiến trúc cổ truyền Việt là các công trình có hệ chịu lực bằng khung gỗ, với cấu kiện cơ bản là hệ thống cột. Vì vậy, người Việt chỉ chú trọng gia cố nền mà không cần đến móng. Sức nặng của công trình được phân tán qua hệ cột nên chân các cột đá được gia cố bằng các chân tảng đá có kích thước lớn gấp nhiều lần đường kính cột. Hiện trạng khảo cổ học (tầng văn hoá, hiện vật) và kết quả khảo sát địa chất khu vực này cho phép khẳng định có một dòng chảy cổ (theo hướng Bắc - Nam) ở phía Tây các phế tích nói trên. Nền đất tự nhiên chịu tải kém nên các công trình kiến trúc ở đây đều có hệ thống hố gia cố chân tảng. Đây là một thành tựu, một tiến bộ kỹ thuật của người Việt trong xây dựng. Với khảo cổ học kiến trúc (hay khảo cổ học đô thị), các phế tích nói trên còn cung cấp những hiểu biết mới, có tính chất lý thuyết về việc gia cố chân tảng, về cách thức xác định kích thước - quy mô của một kiến trúc qua các dấu vết của phế tích. Kỹ thuật này đã được thấy ở cố đô Hoa Lư thời Đinh - Tiền Lê. Ở kỹ thuật xây trụ móng được thực hiện bằng các móng bè bằng gỗ lim cao 5 lớp kết hợp với lớp móng trụ đá ở bên trên. Đến thời Lý và thời Trần, kỹ thuật này bây giờ xử lý hoàn toàn bằng sỏi và gạch vụn, sành vụn. Móng trụ bằng sỏi thời Lý và thời Trần có quy mô và chắc chắn nhất trong lịch sử kiến trúc Việt Nam.

Các phế tích kiến trúc ở khu A còn cần được nghiên cứu kỹ hơn. Kiến giải của các nhà khảo cổ về một số phế tích chỉ là những nhận định ban đầu. Tuy chưa thể khẳng định về quy mô và công năng của tất cả các công trình nhưng rõ ràng các phế tích này cho thấy một quần thể kiến trúc toà ngang dãy dọc khá phong phú. Dung mạo của một bộ phận Hoàng Thành Thăng Long xưa đã hiển hiện qua dấu vết vật chất chứ không chỉ là hình ảnh của sách vở, chữ nghĩa. Cùng những phát hiện quan trọng về các dấu tích kiến trúc, một số lượng lớn đồ gốm sứ là những vật dụng dùng hàng ngày trong Hoàng cung qua nhiều thời kỳ cũng được tìm thấy. Những khám phá này đã thực sự mở ra một cánh cửa mới cho việc nghiên cứu về gốm Thăng Long và gốm dùng trong Hoàng cung Thăng Long qua các Triều đại. Năm 1848, vua Tự Đức cho tháo dỡ hết những cung điện còn lại ở Hà Nội chuyển vào Huế.

Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam

Cột cờ Hà Nội là di tích được xây dựng năm 1812 dưới triều vua Gia Long cùng lúc xây thành Hà Nội theo kiểu Vô-băng ( Vauban). Cột cờ cao 60 m, gồm có chân đế, thân cột và vọng canh. Chân đế hình vuông chiếm một diện tích là 2007 m² và gồm 3 cấp thóp dần lên. Mỗi cấp đều có tường hoa với hoa văn bao quanh. Từ mặt đất lên tới chân cấp thứ 2 phải leo 18 bậc tại mặt phía Đông và mặt phía Tây. Muốn từ cấp 2 lên cấp 3 cũng phải leo 18 bậc ở hai cửa hướng Đông và Tây. Còn cấp thứ 3 có 4 cửa Đông, Tây, Nam, Bắc (với các tên "Nghênh húc" (Đón ánh nắng ban mai), "Hồi quang" (ánh nắng phản chiếu), "Hướng Minh" (hướng về ánh sáng)...) và từ cạnh dưới lên tới cạnh trên phải qua tới 14 bậc cầu thang và nhiều kiến trúc khác.......

Đoan Môn là cửa vòm cuốn dẫn vào điện Kính Thiên. Đoan Môn gồm năm cổng xây bằng đá. Phía ngoài là cửa Tam Môn khoảng 1812 - 1814, vua Gia Long cho phá để xây Cột Cờ (nay vẫn còn sừng sững). Năm 2002, giới khảo cổ học Việt Nam được phép đào phía trong Đoan Môn đã tìm thấy "lối xưa xe ngựa" thuộc thời Trần, dùng lại nhiều gạch Lý. Nếu tiếp tục khai quật, sẽ có thể thấy cả con đường từ Đoan Môn đến điện Kính Thiên ở phía Bắc và cửa Tây Nam thành Hà Nội.

Điện Kính Thiên ( chữ Hán: 敬天殿) là di tích trung tâm, là hạt nhân chính trong tổng thể các địa danh lịch sử của thành cổ Hà Nội. Điện Kính Thiên chiếm vị trí trung tâm của khu di tích. Trước điện Kính Thiên là Đoan Môn rồi tới Cột Cờ Hà Nội, phía sau có Hậu Lâu, Cửa Bắc, hai phía đông và tây có tường bao và mở cửa nhỏ. Dấu tích điện Kính Thiên hiện nay chỉ còn là khu nền cũ. Phía nam nền điện còn có hàng lan can cao hơn một mét. Mặt trước, hướng chính nam của điện Kính Thiên xây hệ thống bậc lên bằng những phiến đá hộp lớn. Thềm điện gồm 10 bậc, 4 rồng đá chia thành 3 lối lên đều nhau tạo thành thềm rồng. Bốn con rồng đá được tạo tác vào thế kỷ 15 thời nhà Lê. Điêu khắc rồng đá điện Kính Thiên là một di sản kiến trúc nghệ thuật tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc thời Lê sơ. Được chạm trổ bằng đá xanh, rồng đá có đầu nhô cao, đầu to, mắt tròn lồi, sừng dài có nhánh, bờm lượn ra sau, miệng hé mở, ngậm hạt ngọc. Thân rồng uốn lượn mềm mại thành nhiều vòng cung, nhỏ dần về phía nền điện ở trên. Trên lưng rồng có đường vây dài nhấp nhô như vân mây, tia lửa. Hai thành bậc ở hai bên thềm điện là hai khối đá chạy dài, chính là hai con rồng được cách điệu hoá. Nền điện Kính Thiên và đôi rồng chầu đã phần nào phản ánh được quy mô hoành tráng của điện Kính Thiên xưa.

Năm Ất hợi 1879 khi Trương Vĩnh Ký ra Hà Nội ông có vào điện Kính Thiên xem qua và kể lại trong Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất hợi. Dù trong thời buổi suy tàn đó khi quân Pháp đã đánh chiếm thủ phủ Bắc Kỳ những cột gỗ lim theo bản tường trình tả có tầm vóc rất lớn, chu vi bằng một người ôm. Những điện đài phía sau điện Kính Thiên lúc đó đã hư hại nhiều nhưng vẫn để lại ấn tượng cho người khách Nam Kỳ.

Từ Tổng hành dinh - Nhà D67 Khu A Bộ quốc phòng, Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ương đã đưa ra những quyết định lịch sử, đánh dấu những mốc son của cách mạng Việt Nam. Đó là: Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, Cuộc Tổng tiến công năm 1972, Đánh thắng hai cuộc chiến của Mỹ mà đỉnh cao là 12 ngày đêm cuối năm 1972, Tổng tiến công năm 1975 đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh.

Khu hầm lớn nhất nằm dưới khoảng sân nối giữa điện Kính Thiên và nhà D67 dành cho Bộ Chính trị và Quân ủy trung ương gọi là hầm D67. Hai đường dẫn xuống hầm bắt nguồn từ hai phòng làm việc của tướng Giáp và tướng Dũng trong nhà D67, đường hầm rộng 1, 2m, có 45 bậc thang bêtông, trát đá granite. Đi sâu xuống 10m là hệ thống văn phòng của tổng hành dinh ngầm gồm bốn phòng rộng 50m2, chung một hành lang bên phải. Phòng họp hình chữ nhật toàn khối, nền lát gạch, có một cửa ra vào. Các phòng bên dành cho ban thư ký và phòng để máy móc, điện đài. Cuối cùng là phòng chứa hệ thống thông hơi, lọc khí đồ sộ chạy điện được chế tạo tại Liên Xô. Các lối lên xuống của hai đường hầm và cửa ra vào có tới sáu cửa thép sơn xanh dày 12 cm, có nhiều tay nắm và hệ thống gioăng cao su có thể ngăn nước và khí độc.

Toàn bộ hệ thống hầm ngầm đều liên hoàn đường điện máy phát. Hệ thống thông tin, liên lạc, hậu cần, lương thực... đều đầy đủ. Đầu ra của hai cửa hầm này dẫn lên phòng làm việc của hai đại tướng tại nhà con rồng. Ngoài hệ thống hầm ngầm này, khu A thành cổ còn nhiều hệ thống hầm ngầm khác. Riêng những bộ phận đã được bàn giao cho ban quản lý thành cổ là bốn khu hầm. Ngoài hầm của Bộ Chính trị vừa nói còn có hầm trước cửa nhà "con rồng" (dưới nền điện Kính Thiên), hầm gần khu làm việc của Cục Tác chiến và hầm của Ban cơ yếu có quy mô nhỏ hẹp, đơn giản hơn nhưng cũng chống được bom và tên lửa hạng nặng.

Thượng tướng Lê Ngọc Hiền cho biết: những năm 1965- 1966 Mỹ bắn phá miền Bắc, Bộ Tổng tham mưu lập kế hoạch bảo đảm an toàn cho cơ quan đầu não tại thành cổ với ba mức: báo động, xuống hầm và di tản. Hệ thống hầm ngầm sẽ được sử dụng ở mức báo động 2. Ông kể: "Nhiệm vụ thiết kế, xây dựng nhà, hầm được giao cho Bộ tư lệnh Công binh. Một số bộ phận như máy thông hơi, lọc khí, cửa sắt, điện đài... được nhập khẩu từ Liên Xô. Khoảng 300 cán bộ từ nhiều trung đoàn chuyên môn được huy động đào, xây hầm."

Hằng đêm, vào giờ giới nghiêm, thắp điện làm việc trong sự canh phòng cẩn mật. Hệ thống nhà, hầm được xây dựng sáu tháng thì hoàn tất. Bộ Chính trị, Quân ủy trung ương dời địa điểm làm việc từ nhà "con rồng" xuống nhà D67. Thời kỳ Mỹ ném bom, thỉnh thoảng Bộ Chính trị mới phải làm việc dưới hầm ngầm.

Tại hầm ngầm dành riêng cho Cục Tác chiến trong thành cổ Hà Nội hôm nay vẫn còn rất nhiều máy điện thoại thời chiến.

Lầu Tĩnh Bắc (Tĩnh Bắc lâu) là một toà lầu xây phía sau cụm kiến trúc điện Kính Thiên là hành cung của thành cổ Hà Nội. Tuy ở sau hành cung nhưng lại là phía bắc, xây với ý đồ phong thủy giữ yên bình phía bắc hành cung, nên mới có tên là Tĩnh Bắc lâu và còn có tên là Hậu lâu (lầu phía sau), hoặc là lầu Công chúa do cho rằng đây là nơi nghỉ ngơi của các cung nữ trong đoàn hộ tống vua Nguyễn ra ngự giá Bắc thành.

Cửa Bắc nhìn từ bên ngoài

Cửa Bắc mặt bên trong thành

Cửa Bắc bên ngoài vào năm 2009.

Tên Hán Việt là Chính Bắc Môn (正北門), là một trong năm cổng của thành Hà Nội thời Nguyễn. Khi Pháp phá thành Hà Nội họ giữ lại cửa Bắc vì nơi đây còn hai vết đại bác do pháo thuyền Pháp bắn từ sông Hồng năm 1882 khi Pháp hạ thành Hà Nội lần thứ hai. Ngày nay trên cổng thành là nơi thờ hai vị tổng đốc Hà Nội là Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoàng thành Thăng Long - Wikipedia tiếng Việt

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoàng thành Thăng Long ( chữ Hán: 昇龍皇城; Hán-Việt: Thăng Long Hoàng thành) là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long - Đông Kinh và tỉnh thành Hà Nội bắt đầu từ thời kì tiền Thăng Long ( An Nam đô hộ phủ thế kỷ VII) qua thời Đinh - Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội dưới triều Nguyễn.

# data[].attributes.body
Con mơ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoàng thành Thăng Long ( chữ Hán: 昇龍皇城; Hán-Việt: Thăng Long Hoàng thành) là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long - Đông Kinh và tỉnh thành Hà Nội bắt đầu từ thời kì tiền Thăng Long ( An Nam đô hộ phủ thế kỷ VII) qua thời Đinh - Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội dưới triều Nguyễn. Đây là công trình kiến trúc các triều vua xây dựng trong nhiều giai đoạn lịch sử và trở thành một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong hệ thống các di tích Việt Nam.

Vào lúc 20 giờ 30, ngày 31/7/2010 theo giờ địa phương tại Brasil, tức 6 giờ 30 ngày 1/8/2010 theo giờ Việt Nam, Ủy ban di sản thế giới ( WHC) thuộc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc ( UNESCO) đã thông qua nghị quyết công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là di sản Văn hóa thế giới. Những giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản này được ghi nhận bởi 3 đặc điểm nổi bật: chiều dài lịch sử văn hóa suốt 13 thế kỷ; tính liên tục của di sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú, sinh động.

Ủy ban Di sản thế giới đã công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là Di sản Văn hóa thế giới dựa trên 3 tiêu chí (trong số 6 tiêu chí của UNESCO).

Họa đồ kinh thành Đông Kinh thời Lê với sông Nhị chảy ở phía đông, tháp Báo Thiên ở giữa, vương phủ chúa Trịnh chếch ở phía nam tháp, hồ Tây ở phía bắc và thành Đông Kinh gồm hai vòng lũy nằm giữa hồ Tây và tháp Báo Thiên

Tiêu chí II: Những di tích trên mặt và khai quật được trong lòng đất tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là minh chứng về quá trình giao lưu văn hóa lâu dài, là nơi tiếp nhận nhiều ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài, nhiều học thuyết, tư tưởng có giá trị toàn cầu của văn minh nhân loại, đặc biệt là Phật giáo và Nho giáo, thuyết phong thủy, mô hình vương thành phương Đông, mô hình kiến trúc quân sự phương Tây (thành Vauban), để tạo dựng nên những nét độc đáo, sáng tạo của một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của một quốc gia vùng châu thổ sông Hồng. Kết quả giao thoa, tiếp biến văn hóa đó được biểu đạt trong tạo dựng cảnh quan, quy hoạch các khu cung điện, trong nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí cung đình với diễn biến văn hóa đa dạng qua các thời kỳ lịch sử.

Tiêu chí III: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là minh chứng duy nhất về truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt ở châu thổ sông Hồng trong suốt lịch sử liên tục 13 thế kỷ (trải dài từ thời tiền Thăng Long, qua thời Đinh - Tiền Lê, đến thời kỳ Thăng Long - Đông Kinh - Hà Nội với các vương triều Lý - Trần - Lê - Nguyễn) và vẫn được tiếp nối cho đến ngay nay. Những tầng văn hóa khảo cổ, di tích kiến trúc và nghệ thuật của di sản phản ánh một chuỗi lịch sử nối tiếp nhau liên tục của các vương triều cai trị đất nước Việt Nam trên các mặt tư tưởng, chính trị, hành chính, luật pháp, kinh tế và văn hoá trong gần một ngàn năm. Trên thế giới rất hiếm tìm thấy một di sản thể hiện được tính liên tục dài lâu như vậy của sự phát triển chính trị, văn hoá như tại khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Tiêu chí VI: Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội minh chứng rõ nét về một di sản có liên hệ trực tiếp với nhiều sự kiện trọng đại của lịch sử của một quốc gia dân tộc vùng Đông Nam Á trong mối quan hệ khu vực và thế giới. Di sản đề cử là bằng chứng thuyết phục về sức sống và khả năng phục hưng của một quốc gia sau hơn mười thế kỷ bị nước ngoài đô hộ. Di sản đề cử còn ghi đậm dấu ấn thắng lợi của một nước thuộc địa trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc, có ảnh hưởng rộng lớn trong phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới bao gồm hai cuộc chiến tranh giành độc lập và thống nhất của Việt Nam.

Thời kỳ Nhà Đường, An Nam được chia thành 12 châu với 50 huyện, Tống Bình là trung tâm của An Nam đô hộ phủ, lần đầu tiên vùng đất sau này là kinh thành Thăng Long nắm giữ vai trò một trung tâm quyền lực chính trị. Năm 866, viên tướng nhà Đường là Cao Biền xây dựng một thành trì mới, Tống Bình được đổi tên thành - thủ phủ của Tĩnh Hải quân. Theo truyền thuyết, khi đắp thành, Cao Biền thấy một vị thần hiện lên tự xưng là thần Long Đỗ. Vì vậy, sử sách còn gọi Thăng Long là đất Long Đỗ.

Cuối thế kỷ IX, chính quyền trung ương nhà Đường suy yếu nghiêm trọng. Đầu thế kỷ X, các thế lực cát cứ nổi lên đánh giết lẫn nhau, tạo ra thế loạn chia cắt Ngũ Đại Thập Quốc. Khúc Thừa Dụ, khi đó là Hào trưởng Chu Diên, được dân chúng ủng hộ, đã tiến ra chiếm đóng phủ thành Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ. Sau khi đã nắm được quyền lực thực tế trên đất Tĩnh Hải quân, ông đã cho xây dựng chính quyền dựa trên danh xưng của chính quyền đô hộ nhà Đường, nhưng thực chất là một chính quyền độc lập và do người Việt quản lý.

Quy hoạch Thăng Long thời Lý

Năm 1010, tại kinh đô Hoa Lư, vua Lý Thái Tổ ban chiếu dời đô để thiên đô về thành Đại La và đổi tên kinh thành này là Thăng Long. Lý Thái Tổ cùng các quần thần đã gấp rút xây dựng những công trình cơ bản của Kinh thành Thăng Long. Đến đầu năm 1011 thì hoàn thành. Khi mới xây dựng, Kinh thành Thăng Long được xây dựng theo mô hình Tam trùng thành quách gồm: vòng ngoài cùng gọi là La Thành hay Kinh Thành, vòng thành thứ hai là Hoàng Thành, giữa hai lớp thành này là nơi sinh sống của cư dân, lớp thành còn lại là Tử Cấm Thành hay Cấm Thành hay Long Phượng thành là nơi ở của nhà vua. Các thời sau đều theo cách ấy mà phân chia.

Mục Chiếu dời đô của sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: ... Thành Đại La, đô cũ của Cao Vương (tức Cao Biền), ở giữa khu vực trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa Nam Bắc Đông Tây, tiện nghi núi sông sau trước. Vùng này mặt đất rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ thấp trũng tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh. Xem khắp đất Việt đó là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương.

Nhiều vườn ngự cũng được dựng nên trong Hoàng thành. Mùa thu năm 1048, mở luôn 3 vườn ngự: vườn Quỳnh Lâm, vườn Thắng Cảnh và vườn Xuân Quang. Năm 1065, mở thêm vườn Thượng Lâm.

Quy hoạch Thăng Long thời Trần

Về quy hoạch xây dựng Thăng Long thời Trần, ta có thể hình dung dựa trên đoạn mô tả của các đoàn sứ Nguyên khi đến Đại Việt. Cửa chính của Cấm thành là Chính Dương môn, gồm cổng chính Dương Minh môn, 2 cổng phụ là Nhật Tân môn và Vân Hội môn. Đi qua Dương Minh môn là giếng trời rộng vài chục trượng, sau đó đến điện Tập Hiền, gác Minh Linh, 2 cửa nách là Kiều Ứng và Đồng Lạc. Từ chái bên phải đi đến là điện Đức Huy, từ chái bên trái đi tới là điện Thọ Quang, gác Minh Hà. Chính điện vẫn là Thiên An Ngự điện, giữ nguyên như cũ từ thời Lý. Vua ở cung Quan Triều, nền cũ là Tân điện của Lý Cao Tông, Thái Thượng hoàng ở cung Thánh Từ, nền cũ là cung Uy Viễn. Khu Thái miếu tiếp tục được tu bổ và trở thành nơi thờ cúng các tiên đế của cả 2 triều đại Lý-Trần. Cũng trong thời kì này, cung Thái tử được gọi là Sừ cung, Thái tử sẽ sinh sống và đào tạo trong Hoàng thành chứ không phải ở phủ riêng bên ngoài Hoàng thành như thời Lý. Các cung nữ ở trong cung Lệ Thiên hoặc Thưởng Xuân.

Giữa thế kỷ XIV lại dựng một vườn ngự nữa nối liền với hậu cung. Theo sử cũ còn ghi giữa vườn có đào một cái hồ lớn: " Trong hồ chất đá làm núi, trên bờ hồ trồng thông, trúc và nhiều thứ kỳ hoa diệu thảo khác thêm vào đấy là chim quý thú lạ. Bốn mặt khai cho sông nước thông vào, gọi hồ ấy là Lạc Thanh Trì. Về phía tây hồ trồng hai cây quế, dựng một tòa điện gọi là điện Lạc Thanh. Lại đào các hồ nhỏ khác, bắt người ở Hải Đông chở nước mặn chứa vào hồ ấy, để nuôi các loài hải sản như đồi mồi cá biển và các loại ba ba. Rồi bắt người Hóa Châu bắt cá sấu thả vào đấy. Lại có hồ Thanh Ngư để nuôi cá Thanh Phụ (cá diếc đuôi đỏ vảy biếc)... Lại làm dãy hành lang ở tây điện thẳng đến cửa Hoàng Phúc, dựng dãy Trường Lang từ gác Nguyên Huyền đến cửa Đại Triều phía tây.

Các cung điện dưới thời Trần được xây dựng với quy mô rất hoành tráng, có trình độ kỹ thuật cao. Thậm chí, trên các gác 2 có thể xây dựng hành lang rộng, có thể nối từ công trình kiến trúc này tới công trình kiến trúc khác.

Sau khi chiến thắng giặc Minh, Lê Thái Tổ vẫn đóng đô ở Thăng Long nhưng đổi tên là Đông Kinh. Về cơ bản Đông Kinh thời Lê không khác nhiều Thăng Long đời Lý,Trần,Hồ, Lê Thái Tổ sửa chữa lại hoàng thành do cuộc chiến tranh chống quân Minh để lại.

Cung thành thời Lê có hình chữ nhật, tường thành được xây bằng gạch cao khoảng hơn 5m, cửa chính nằm ở phía Nam. Hai bên có hai cửa nách là Đông Tràng An và Tây Tràng An. Năm 1428, Lê Thái Tổ cho xây dựng lại một loạt cung điện làm nơi thiết triều, nơi nhà vua làm việc và nơi ở của hoàng cung. Trục thần đạo đi từ Đoan Môn vào là cửa Chu Tước, điện Thị Triều, điện Kính Thiên, điện Cần Chánh và Hậu Cung. Tương truyền điện Ngọc Hà được xây trên nền của khu vực trước là 1 nhánh của sông Hồng. Sau này xây thành Đại La người ta đã lấp nhánh sông đó đi, nước dồn lại thành 1 cái hồ nằm ngay trước điện, muốn đi vào điện phải đi qua 1 cây cầu. Do đó mà điện mới có tên là điện Ngọc Hà. Ngoài ra, điện Vạn Thọ, là nơi ở của các hoàng đế nhà Lê trong suốt 100 năm tồn tại. Phía đông điện này là Đông Cung, nơi ở của Thái tử. Lê Thái Tổ cũng cho dựng nhiều cung điện lớn như Hội Anh, Cẩn Đức, Tường Quang, Giảng Võ, Thúy Ngọc, Thừa Hoa, Kim Loan, Bảo Quang, Thừa Thiên...

Từ năm 1516 đến năm 1527 là năm nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê, kinh thành Đông Kinh chìm trong loạn lạc. Hầu hết các cung điện kho tàng đền chùa cũng như phường phố bị thiêu đốt tàn phá nhiều lần. Trong nửa cuối thế kỷ XVI, cục diện Nam Bắc triều với một bên là nhà Mạc và một bên là Lê-Trịnh diễn ra quyết liệt với ưu thế ngày càng thuộc về phe Nam triều. Họ Trịnh lần lượt chiếm được nhiều tỉnh phía bắc như Ninh Bình, Hà Nam, Bắc Ninh... và đánh đến tận Thăng Long. Nhà Mạc phải rời bỏ kinh thành chạy lánh nạn nơi này nơi khác. Đông Kinh ngày một điêu tàn.

Đến năm 1585, không chịu nổi kiếp sống lưu vong trường kỳ như vậy, Mạc Mậu Hợp quyết định trở lại Đông Kinh. Một đợt xây dựng đại quy mô được khởi động.

Năm 1599, Trịnh Tùng đuổi được nhà Mạc lên Cao Bằng tiến về tiếp quản Thăng Long. Hoàng Thành được tu sửa trong một tháng để đón vua Lê ra. Rồi từ ấy trở đi những cung điện mới xây ở đều nằm trong phủ Chúa Trịnh.Thời Lê Trung Hưng, với sự hiện diện của lầu Kính Thiên trong phủ chúa Trịnh, điện Kính Thiên được sử dụng làm nơi thờ trời đất và diễn ra những nghi thức quan trọng như lễ lên ngôi và ban chiếu, lễ thánh thọ, lễ tiết chính đán... các vua Lê thời Lê Trung Hưng chủ yếu làm việc tại điện Cần Chánh.

Bản đồ Hà Nội năm 1873 với khu vực thành cổ ở sát Hồ Tây

Năm 1788, Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, Tôn Sĩ Nghị đem đại quân 29 vạn người sang chiếm Thăng Long không tốn một hòn đạn mũi tên. Đầu năm 1789, Quang Trung Nguyễn Huệ ra Bắc lần thứ ba đánh tan quân Thanh, Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc, triều Hậu Lê kết thúc, Quang Trung định đô ở Phú Xuân. Thăng Long chỉ còn là Bắc thành. Năm 1802 sau khi tiêu diệt xong Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng Đế. Kinh đô vẫn được đặt ở Phú Xuân. Thăng Long vẫn mang tên gọi là Thăng Long nhưng chữ "Long" là rồng bị chuyển thành chữ "Long" nghĩa là thịnh vượng ý rằng nhà vua không còn ở đấy. Đồng thời những gì còn sót lại của Hoàng Thành sau những trận đại hủy diệt cuối thế kỷ XVIII cũng lần lượt bị các đời vua nhà Nguyễn chuyển nốt vào Phú Xuân phục vụ cho công cuộc xây dưng kinh thành mới. Chỉ duy có điện Kính Thiên và Hậu Lâu được giữ lại làm hành cung cho các vua Nguyễn mỗi khi Ngự giá Bắc thành.

Năm 1805, Gia Long cho phá bỏ tường của Hoàng Thành cũ vì cho rằng đây chỉ còn là Trấn Bắc thành nên không được có quy mô lớn hơn kinh thành Huế, mà Hoàng Thành Thăng Long thì rộng lớn quá. Gia Long cho xây dựng thành mới theo kiểu Vauban của Pháp. Về quy mô thì nhỏ hơn thành cũ nhiều.

Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính lớn Minh Mạng đã cho đổi tên Thăng Long thành tỉnh Hà Nội. Cái tên này tồn tại cho đến năm 1888 khi nhà Nguyễn chính thức nhượng hẳn Hà Nội cho Pháp. Người Pháp đổi Hà Nội thành thành phố. Đến khi chiếm xong toàn Đông Dương họ lại chọn đây là thủ đô của Liên Bang Đông Dương thuộc Pháp. Thành Hà Nội bị phá đi hoàn toàn để lấy đất làm công sở và trại lính cho người Pháp. Ngoại trừ cửa Bắc và cột cờ những gì còn sót lại của thành Hà Nội đến hôm nay chỉ là di chỉ khảo cổ và phục dựng.

Thành Hà Nội do Gia Long xây dựng cũng làm theo thể thức các tỉnh thành khác và điều chủ yếu là không được to rộng hơn Phú Xuân. Năm 1804, hoàng thành cũ bị phá và năm sau đó một thành chu vi nhỏ hơn (5 km) được xây theo kiểu Vauban của Pháp. Thành hình vuông mỗi bề chừng một cây số xung quanh là hào nước sâu. Bốn bức tường thành tương ứng với bốn con phố hiện nay là: phố Phan Đình Phùng ở phía Bắc, phố Lý Nam Đế ở phía Đông, phố Trần Phú ở phía Nam, đường Hùng Vương ở phía Tây.

Tường thành xây bằng gạch hộp chân thành xây băng đá xanh và đá ong. Tường cao 1 trượng 1 thước, dày 4 trượng. Thành mở ra 5 cửa là: cửa Đông (tương ứng với phố cửa Đông bây giờ), cửa Tây (tương ứng với phố Bắc Sơn hiện nay), cửa Bắc (nay vẫn còn), cửa Tây Nam (tương ứng với đoạn giao phố Chu Văn An và Nguyễn Thái Học bây giờ), cửa Đông Nam (tương ứng với đoạn giao phố Điện Biên Phủ và Nguyễn Thái Học bây giờ). Đường vào cửa xây vòm xuyên qua tường thành dài 23 m. Trên mỗi cửa có lầu canh gọi là thú lâu. Xung quanh tường thành là một dải đất rộng 6-7m rồi đến một con hào rộng 15-16 m, sâu 5 m thông với sông Tô Lịch và sông Hồng. Hào lúc nào cũng có nước nhưng thường chỉ cao khoảng 1 m.

Phía ngoài các cổng thành có xây một hàng tường đắp liền trên bờ hào gọi là Dương mã thành, dài 2 trượng 9 thước, cao 7 thước 5 tấc. Các Dương mã thành đều cố một cửa bên gọi là Nhân Môn. Từ ngoài thành đi vào đều phải đi qua Nhân Môn rồi mới đến cổng thành. Phía trong thành được bố trí như sau:

Ở trung tâm thành là điện Kính Thiên được xây dựng từ thời Lê trên núi Nùng. Điện dựng trên những cột gỗ lim lớn người ôm không xuể. Thềm điện có hai đôi rồng đá rất đẹp cũng từ thời Lê. Sau điện này bị người Pháp phá hủy và xây trên nền cũ tòa nhà Con Rồng để làm trụ sở pháo binh Pháp. Sau năm 1954 nhà con Rồng lại trở thành trụ sở của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam. Đây cũng chính là nơi diễn ra cuộc họp Bộ Chính trị mở rộng ngày 21 tháng 3 năm 1975 hạ quyết tâm giải phóng miền Nam trong hai năm 75-76.

Phía đông thành là nhiệm sở của Tổng trấn Bắc thành Nguyễn Văn Thành đầu triều Nguyễn. Phía tây là kho thóc, kho tiền, và dinh bố chính là viên quan phụ trách những kho ấy.

Năm 1812 dựng Cột cờ Hà Nội ở phía nam thành.

Năm 1835, vì cho rằng thành Hà Nội cao hơn kinh thành Huế, Minh Mạng cho xén bớt 1 thước 8 tấc, thành Hà Nội chỉ còn cao chừng 5 m

Năm 1848, vua Tự Đức cho phá dỡ các cung điện thời nhà Hậu Lê còn lại trong thành, những đồ chạm khắc mỹ thuật bằng gỗ, đá đều đưa về Huế để trang trí các cung điện trong đó, chỉ còn sót lại rồng đá ở điện Kính Thiên...

Phạm vi di sản thế giới được công nhận là 20 ha (trên tổng số 140 ha của Hoàng thành) gồm khu khảo cổ ở số 18 đường Hoàng Diệu và khu vực được giới hạn bởi 4 tuyến đường Điện Biên Phủ, Nguyễn Tri Phương, Phan Đình Phùng và Hoàng Diệu. Các di tích tiêu biểu của khu di tích:

Di tích này bao gồm tầng dưới cùng là một phần bên phía đông của thành Đại La dưới thời Cao Biền, nhà Đường, tầng trên là cung điện nhà Lý và nhà Trần, tiếp theo là một phần trung tâm của đông cung nhà Lê và trên cùng là một phần của trung tâm tòa thành tỉnh Hà Nội thế kỷ XIX.

Bề mặt Lý- Trần ở tầng hai có rất nhiều hiện vật được phát hiện, như những nền cung điện, có kích thước một chiều hơn 60 mét, chiều kia 27 mét. Có 40 chân cột, rồi cả giếng cổ, gạch, phù điêu. Có tượng rồng, phượng mà được các nhà nghiên cứu mỹ thuật khẳng định là mô típ hoa văn thời Lý. Rồi đến những tầng lớp bên trên, thời Lê, Nguyễn đều tìm được nhiều hiện vật. Tổng cộng là ba triệu hiện vật. Khi tiến hành khai quật ở hố B16 thuộc địa điểm dự kiến xây dựng toà nhà Quốc hội mới, Viện khảo cổ học đã phát hiện một toà lâu đài 3 tầng lầu, 4 mái, dạng hình tháp toạ lạc trên một diện tích xấp xỉ 1000 m2 thuộc hệ thống các cung điện Thăng Long xưa. Theo đánh giá thì đây là công trình đầu tiên, có tầm cỡ và giá trị nhất được tìm thấy từ trước đến nay. Việc phát hiện ra lâu đài này được coi là bằng chứng rõ ràng nhất về sự hoành tráng của kinh thành Thăng Long từ thời Lý-Trần. Mặc dù trước đây các nhà khảo cổ đã đoán định được di chỉ này nằm trong khu vực hoàng thành, thậm chí là cấm thành Thăng Long suốt từ thời Lý, Trần đến Lê nhưng do tiến hành khai quật quá nhanh khiến cho nhiều tầng lớp kiến trúc không thể hiện rõ.

Giai đoạn đầu, tại các hố A1, A1MR, A2, A2MR, A3, A4, A9, A10, A11, A12, A13 trong các lớp đất ở độ sâu trung bình trên dưới - 1,50 m so với "cốt" cao độ của mặt bậc thềm đá Đoan Môn, xuất lộ những ô sỏi trộn lẫn đất sét. Sỏi ở đây khá thống nhất về kích thước, chỉ khoảng bằng hoặc to hơn đầu ngón chân cái, chứng tỏ đã được chọn lọc. Hiện vật thu được trong các lớp đất này được xác định có niên đại thời Lý. Các ô sỏi này thường có hình gần vuông, mỗi cạnh khoảng 1,30 m và ăn sâu xuống các lớp dưới, dày trên dưới 1,00 m. Điều này chứng tỏ đây là các hố đào có chủ đích để đầm - nhồi sỏi cuộn với đất sét. Đáy của các hố sỏi này nằm trong lớp đất chứa các hiện vật được xác định có niên đại Đinh - Tiền Lê.

Các ô sỏi nói trên xuất hiện trong các hố từ A1 đến A18. Tổng cộng có tất cả 40 ô sỏi, xếp thành 04 hàng dọc (hai hàng phía đông có 10 ô trong một hàng, hai hàng phía tây mỗi hàng chỉ có 09 ô). Có lẽ đây chính lá các hố sỏi gia cố dưới các chân tảng đá kê dưới chân các cột. Nói chính xác, theo ngôn ngữ kiến trúc - xây dựng, đó là các móng trụ. Kết quả đo đạc đã giúp khẳng định đây là phế tích của một kiến trúc có bộ khung chịu lực bằng gỗ có 04 hàng chân cột. Khoảng cách giữa các cột Quân với các cột Cái là khoảng 3,00 m. Khoảng cách giữa các cột Cái là khoảng 6,00 m. Từ Bắc xuống Nam đã xác định được 10 vì, nghĩa là ít nhất kiến trúc này có 09 gian. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định về số gian bởi dấu vết của kiến trúc này còn phát triển kéo dài về phía Bắc, ngoài khu vực khai quật. Bước gian của kiến trúc này rất lớn, khoảng 5,80 m - 6,00 m. Trên thực tế, bước gian của các di tích kiến trúc bằng gỗ cổ truyền hiện còn đứng vững trên mặt đất thường nhỏ hơn.

Chưa lý giải được nguyên nhân của sự chênh lệch về số lượng các móng trụ của các hàng móng trụ phía Tây nhưng ở đây chắc chắn đã có 04 móng trụ sỏi gia cố cho 01 chân tảng cột Cái và 03 chân tảng cột Quân. Khoảng cách giữa hai hàng móng trụ sỏi cuối cùng chỉ là 4,1 m chứng tỏ đây chính là không gian của chái phía Nam. Cách tim của các móng trụ gia cố chân tảng cột Quân phía Đông khoảng 4,5 m và chạy dài suốt chiều rộng của "toà nhà nhiều gian" nói trên còn thấy xuất lộ một cống thoát nước được xây-xếp bằng gạch (hoàn toàn không thấy dấu vết của chất kết dính dạng vôi vữa), lòng cống rộng 0,17 m - sâu 0,20 m. Ngoài lớp gạch đặt nằm làm đáy, hai bên thành của rãnh thoát nước này được xếp nghiêng hai lớp gạch. Kích thước trung bình của gạch ở đây là 0,36 m x 0,20 m x 0,05 m). Về phía Đông, sát cạnh cống thoát nước này là một thềm gạch rộng 0,76 m chạy dọc suốt chiều dài đường cống. Gạch lát thềm là gạch vuông 0, 38m x 0,38 m x 0,07m. Có chỗ còn lát lẫn cả gạch in hoa.

Cách tim của các móng trụ gia cố chân tảng cột Quân phía tây khoảng 2,5m cũng xuất lộ một cống thoát nước khác. Dấu vết của cống phía tây bị đứt quãng ở góc Tây Nam "toà nhà nhiều gian", khu vực bị mất 04 móng trụ gia cố chân tảng. Gạch xây-xếp cống thoát nước này là loại chuyên dụng, được sản xuất chỉ để dùng làm cống-rãnh. Các viên dùng lát đáy có mặt cắt hình thang cân. Những viên dựng hai bên thành có hình bình hành. Với hình dáng đặc biệt như vậy nên chỉ cần đào rãnh, đặt các viên gạch chuyên dụng này xuống là thành cống. Cách tim của các hố sỏi gia cố chân tảng cột Quân phía nam khoảng 4,5 m lại cũng xuất lộ một đoạn cống xây xếp bằng gạch chuyên dụng tương tự. Các đoạn cống xây xếp bằng gạch chuyên dụng phía tây và phía nam "toà nhà nhiều gian" nếu còn nguyên vẹn sẽ "bắt" vuông góc chái Tây Nam. Các đường cống này chính là các rãnh thoát nước mưa của "toà nhà nhiều gian". Các cống này đều không có nắp để có thể hứng nước mưa rơi thẳng xuống từ hàng ngói lợp cuối cùng của mái. Nghĩa là các rãnh thoát nước mưa này chính là giới hạn của mặt bằng mái. Nói cách khác, số đo giữa các rãnh thoát nước này cho biết về chiều rộng và chiều dài của công trình kiến trúc. Khoảng cách từ tim rãnh thoát nước phía Tây đến tim rãnh thoát nước phía Đông là 17,65 m. Đó chính là kích thước chiều rộng của "toà nhà nhiều gian" này. Chiều dài của kiến trúc này hiện chưa khẳng định được. Nhưng nếu giả định "toà nhà nhiều gian" có 09 gian thì kích thước này sẽ là khoảng 67 m. Theo số đo, phế tích này cho thấy một công trình kiến trúc to lớn theo đúng nghĩa đen. Tuy nhiên chưa thể xác định công năng của kiến trúc này. Chỉ biết rằng "toà nhà nhiều gian" này chạy dài theo trục Bắc - Nam, mở cửa ra cả hai hướng Đông và Tây.

Về phía Tây của toà nhà nhiều gian, cách tim các móng trụ sỏi gia cố hàng chân tảng cột Quân phía tây 4, 90m, đã tìm thấy những móng trụ gia cố chân tảng khác. Vật liệu gia cố có phần đa dạng hơn, ngoài sỏi (tương tự như sỏi ở các hố đã nêu trên) còn có cả ngói vỡ vụn, được nhồi đầm theo chu kỳ 1 lớp sỏi lại 1 lớp ngói vụn. Hình dạng của các hố đào cũng khác, có hố tròn (đường kính từ 1,10 m đến 1,30 m), có hố vuông (1,20 m x 1,20 m). Bố cục của các móng trụ chân tảng này khá đặc biệt: 06 trụ móng tròn quây quanh một số trụ móng ở chính giữa. Khoảng cách trung bình giữa tim của các móng trụ tròn là khoảng 1,30 m. Tim móng trụ vuông trùng với tâm của đường tròn ngoại tiếp hình lục giác, cách tim các móng trụ tròn một khoảng 1,30 m.

Các cụm móng trụ gia cố chân tảng này trải dài suốt mặt phía tây của toà nhà nhiều gian. Khoảng cách giữa các cụm (đếm được tất cả 11 cụm), không thật đều, xê xích từ 8 m đến 12 m. Theo các nhà khảo cổ, một cụm móng trụ gia cố chân tảng như vậy là phế tích của một kiểu lầu lục giác nhỏ, được dựng nhằm phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn. Theo GS. Trần Quốc Vượng, Việt Sử lược có ghi nhận về loại hình kiến trúc này, gọi là các Trà đình. Trong các hố A19, A20, A20MR và A21 cũng xuất lộ nhiều móng trụ sỏi.

Ngay gần chái phía Nam của toà nhà nhiều gian thuộc phạm vi hố A19 có một số móng chân tảng nhưng kết quả đo đạc không xác định được thật rõ ràng về kiến trúc từng tồn tại ở đây. Phía Bắc hố A20 xuất lộ hai hàng móng trụ sỏi gia cố, mỗi hàng 05 móng trụ, khoảng cách giữa tim hai hàng là 3,40 m. Hiện trạng và số đo cho phép giả định đây là một kiến trúc có hướng chạy dài theo trục Đông - Tây (vuông góc với toà nhà nhiều gian). Số đo bước gian đo được của kiến trúc này theo chiều từ Đông sang Tây là: 3,30m - 5,45m - 5,30m. Các khoảng cách khác chưa khẳng định được vì một số móng trụ sỏi đã bị mất và vì kiến trúc này còn tiếp tục kéo dài về phía Đông, ra ngoài khu vực khai quật. Các nhà khảo cổ cho rằng đây có lẽ là phế tích của một toà nhà có 3 gian hai chái. Ở phía Nam hố A20 đã xuất lộ một cụm phế tích rõ ràng hơn.

Khác với các phế tích vừa mô tả, cụm phế tích này còn cả chân tảng đá đặt nguyên vị trí (in situ) trên hố gia cố. Thực tế này đã khẳng định chính xác về công năng của các hố sỏi. Hố gia cố chân tảng ở đây hình vuông (1,30 m x 1,30 m). Vật liệu gia cố hỗn hợp cả sỏi nhỏ, gạch, đá vụn. Tất cả còn 09 chân tảng, xếp hàng 04 hàng. Theo trục Đông - Tây, các chân tảng cách đều nhau một khoảng 5,75 m.

Các chân tảng đều được làm bằng sa thạch (grès) màu xám. Mặt chân tảng chạm cánh sen mang phong cách nghệ thuật Lý. Đường kính trong của vành hoa sen này là 0,49 m. Trên mặt nhiều chân tảng còn rất rõ dấu vết cho biết cột gỗ dựng trên đó có đường kính 0,43m. Tuy nhiên ở vị trí sẽ đặt xà ngưỡng, mặt tảng để trơn, không chạm cánh sen. Nối dài hai bên (đông, tây) một số chân tảng cũng còn giữ nguyên một số viên gạch (0,38m x 0,15 m x 0,11 m) của hàng gạch đỡ dưới xà ngưỡng. Với dấu vết của các xà ngưỡng này cho thấy có lẽ đây là hai kiến trúc dạng hành lang, chạy dài theo Đông - Tây. Đặc biệt, cụm phế tích này còn giữ nguyên vẹn một số đoạn thềm hiên lát gạch ở phía ngoài xà ngưỡng, rộng trên dưới 1, 00m tính từ tim chân tảng. Thềm gạch này được xây xếp bởi 8 hàng gạch (0,39 m x 0,20m x 0,05 m) cao hơn mặt sân 0,36 m. Sân gạch chạy giữa hai hành lang này được lát gạch vuông (0,38 m x 0,38m x 0,06 m). Theo các nhận định ban đầu cho rằng các phế tích kiến trúc ở phía Bắc khu A là của một tổ hợp kiến trúc có liên quan mật thiết với nhau, bao gồm: một tòa nhà nhiều gian có chiều rộng 17,65 m, chạy dài ít nhất 09 gian (khoảng 67 m) và một dãy các lầu lục giác. Điều đáng quan tâm là sự liên hệ, tiếp nối giữa các kiến trúc này. Hiện trường còn rất rõ một số mảng nền lát gạch vuông (0,38 m x 0,38m x 0,08 m), nối liền từ mép rãnh thoát nước phía Tây tòa nhà nhiều gian với các lầu lục giác.

Chiều rộng của nền gạch này đo được 2,60 m. Nhiều viên gạch vuông của nền gạch nói trên đã được cắt chéo để lát sát vào hàng gạch chữ nhật (0, 39 m x 0,18 m x 0,06 m) xây nghiêng bao quanh mặt nền của lầu lục giác.

Căn cứ vào dấu vết của nền lát gạch vuông này, các nhà khảo cổ nhận định khả năng tòa nhà nhiều gian và các lầu lục giác có cùng một niên đại khởi dựng.

Về niên đại: Để định niên đại cho các dấu tích kiến trúc đã xác định ở khu A, các nhà khảo cổ dùng phương án đối chiếu và so sánh tổng hợp, kết hợp với việc phân tích địa tầng. Trước hết các nhà khảo cổ tập trung vào các trụ móng sỏi có chuẩn niên đại tương đối. Như đã trình bày, ở khu A20 còn có 8 trụ móng sỏi còn nguyên chân tảng đá xếp tại chỗ. Các chân tảng đều bằng đá cát, các cánh sen thon thả, trau chuốt, đẹp tương tự như chân tảng đá hoa sen thời Lý ở tháp Tường Long (Hải Phòng) năm 1057, tháp Chương Sơn ( Nam Định)... Chiều rộng của nền gạch này đo được 2, 60m. Nhiều viên gạch vuông của nền gạch nói trên đã được cắt chéo để lát sát vào hàng gạch chữ nhật (0,39 m x 0,18 m x 0,06 m) xây nghiêng bao quanh mặt nền của lầu lục giác.

Đồng thời tại khu vực hố A20 có khá nhiều các di vật lá đề và gốm sứ thời Lý. Các loại gạch có thềm hiên nhà đều còn nguyên vẹn và dáng hình, sắc màu đều giống hệt như các viên gạch xây các tháp Lý vừa dẫn. Từ các tư liệu trên đây chúng tôi tin rằng đây là dấu tích kiến trúc của thời Lý. Niên đại này được củng cố khi so sánh mặt bằng của hai kiến trúc này là tương đương với địa tầng chuẩn Lý - Trần ở Đoan Môn đều ở độ sâu khoảng 2 m. Khi đó có các móng trụ có niên đại tương đối ta có thể so sánh tìm hiểu niên đại của các móng trụ khác. Ta sẽ thấy, móng trụ sỏi ở kiến trúc nhiều gian, ở lầu lục giác giống hệt về kỹ thuật, vật liệu, kích thước với các trụ móng sỏi Lý ở khu A20 .

Về địa tầng các trụ móng đó cùng độ sâu 1,80 m - 2,20 m với các kiến trúc ở A20, tức là đều nằm trong khoảng niên đại khoảng thời Lý. Hơn nữa xét về mặt kỹ thuật xây dựng, các móng trụ ở đây cũng đều thuộc kỹ thuật của thời Lý và thời Trần. Trong thời Lý, kỹ thuật gia cố sỏi đặc biệt thấy rõ ở chùa Lạng ( Hưng Yên), tháp Chương Sơn (Nam Định), tháp Phổ Minh ( Nam Định).

Các trụ móng sỏi ở thời Lý thường được gia cố rất chặt chẽ. Điều này khác với các trụ móng sỏi thời muộn hơn (có thể là thời Lê), có gia cố sỏi nhưng sơ sài hơn rất nhiều và ở độ sâu cao hơn. Nói cách khác các trụ móng sỏi Lê nằm ở mặt bằng cao hơn mặt bằng Lý - Trần. Hơn nữa, như đã nói trên, phủ trên mặt bằng của khu vực của các trụ móng thời Lý là một lớp di vật có niên đại Lý nên có thế tin rằng hầu hết các trụ móng ở đây đều thuộc thời Lý. Điều này còn được khẳng định thêm khi phát hiện một hồ nước cổ hình chữ nhật phía Nam khu kiến trúc nhiều gian bị lấp đầy vật liệu Lý, Trần. Điều này chứng tỏ hồ nước này đã bị lấp trong thời Trần. Hồ nước này đả phá vào móng kiến trúc lầu lục giác và một phần móng trụ của 'kiến trúc nhiều gian. Các nhà khảo cổ cho rằng hồ này được đào vào đầu thời Trần và bỏ đi vào khoảng cuối thời Trần. Do đó ta cũng thấy các trụ móng sỏi đã xuất lộ ở cùng mặt bằng đều thuộc thời Lý.

Kiến trúc cổ truyền Việt là các công trình có hệ chịu lực bằng khung gỗ, với cấu kiện cơ bản là hệ thống cột. Vì vậy, người Việt chỉ chú trọng gia cố nền mà không cần đến móng. Sức nặng của công trình được phân tán qua hệ cột nên chân các cột đá được gia cố bằng các chân tảng đá có kích thước lớn gấp nhiều lần đường kính cột. Hiện trạng khảo cổ học (tầng văn hoá, hiện vật) và kết quả khảo sát địa chất khu vực này cho phép khẳng định có một dòng chảy cổ (theo hướng Bắc - Nam) ở phía Tây các phế tích nói trên. Nền đất tự nhiên chịu tải kém nên các công trình kiến trúc ở đây đều có hệ thống hố gia cố chân tảng. Đây là một thành tựu, một tiến bộ kỹ thuật của người Việt trong xây dựng. Với khảo cổ học kiến trúc (hay khảo cổ học đô thị), các phế tích nói trên còn cung cấp những hiểu biết mới, có tính chất lý thuyết về việc gia cố chân tảng, về cách thức xác định kích thước - quy mô của một kiến trúc qua các dấu vết của phế tích. Kỹ thuật này đã được thấy ở cố đô Hoa Lư thời Đinh - Tiền Lê. Ở kỹ thuật xây trụ móng được thực hiện bằng các móng bè bằng gỗ lim cao 5 lớp kết hợp với lớp móng trụ đá ở bên trên. Đến thời Lý và thời Trần, kỹ thuật này bây giờ xử lý hoàn toàn bằng sỏi và gạch vụn, sành vụn. Móng trụ bằng sỏi thời Lý và thời Trần có quy mô và chắc chắn nhất trong lịch sử kiến trúc Việt Nam.

Các phế tích kiến trúc ở khu A còn cần được nghiên cứu kỹ hơn. Kiến giải của các nhà khảo cổ về một số phế tích chỉ là những nhận định ban đầu. Tuy chưa thể khẳng định về quy mô và công năng của tất cả các công trình nhưng rõ ràng các phế tích này cho thấy một quần thể kiến trúc toà ngang dãy dọc khá phong phú. Dung mạo của một bộ phận Hoàng Thành Thăng Long xưa đã hiển hiện qua dấu vết vật chất chứ không chỉ là hình ảnh của sách vở, chữ nghĩa. Cùng những phát hiện quan trọng về các dấu tích kiến trúc, một số lượng lớn đồ gốm sứ là những vật dụng dùng hàng ngày trong Hoàng cung qua nhiều thời kỳ cũng được tìm thấy. Những khám phá này đã thực sự mở ra một cánh cửa mới cho việc nghiên cứu về gốm Thăng Long và gốm dùng trong Hoàng cung Thăng Long qua các Triều đại. Năm 1848, vua Tự Đức cho tháo dỡ hết những cung điện còn lại ở Hà Nội chuyển vào Huế.

Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam

Cột cờ Hà Nội là di tích được xây dựng năm 1812 dưới triều vua Gia Long cùng lúc xây thành Hà Nội theo kiểu Vô-băng ( Vauban). Cột cờ cao 60 m, gồm có chân đế, thân cột và vọng canh. Chân đế hình vuông chiếm một diện tích là 2007 m² và gồm 3 cấp thóp dần lên. Mỗi cấp đều có tường hoa với hoa văn bao quanh. Từ mặt đất lên tới chân cấp thứ 2 phải leo 18 bậc tại mặt phía Đông và mặt phía Tây. Muốn từ cấp 2 lên cấp 3 cũng phải leo 18 bậc ở hai cửa hướng Đông và Tây. Còn cấp thứ 3 có 4 cửa Đông, Tây, Nam, Bắc (với các tên "Nghênh húc" (Đón ánh nắng ban mai), "Hồi quang" (ánh nắng phản chiếu), "Hướng Minh" (hướng về ánh sáng)...) và từ cạnh dưới lên tới cạnh trên phải qua tới 14 bậc cầu thang và nhiều kiến trúc khác.......

Đoan Môn là cửa vòm cuốn dẫn vào điện Kính Thiên. Đoan Môn gồm năm cổng xây bằng đá. Phía ngoài là cửa Tam Môn khoảng 1812 - 1814, vua Gia Long cho phá để xây Cột Cờ (nay vẫn còn sừng sững). Năm 2002, giới khảo cổ học Việt Nam được phép đào phía trong Đoan Môn đã tìm thấy "lối xưa xe ngựa" thuộc thời Trần, dùng lại nhiều gạch Lý. Nếu tiếp tục khai quật, sẽ có thể thấy cả con đường từ Đoan Môn đến điện Kính Thiên ở phía Bắc và cửa Tây Nam thành Hà Nội.

Điện Kính Thiên ( chữ Hán: 敬天殿) là di tích trung tâm, là hạt nhân chính trong tổng thể các địa danh lịch sử của thành cổ Hà Nội. Điện Kính Thiên chiếm vị trí trung tâm của khu di tích. Trước điện Kính Thiên là Đoan Môn rồi tới Cột Cờ Hà Nội, phía sau có Hậu Lâu, Cửa Bắc, hai phía đông và tây có tường bao và mở cửa nhỏ. Dấu tích điện Kính Thiên hiện nay chỉ còn là khu nền cũ. Phía nam nền điện còn có hàng lan can cao hơn một mét. Mặt trước, hướng chính nam của điện Kính Thiên xây hệ thống bậc lên bằng những phiến đá hộp lớn. Thềm điện gồm 10 bậc, 4 rồng đá chia thành 3 lối lên đều nhau tạo thành thềm rồng. Bốn con rồng đá được tạo tác vào thế kỷ 15 thời nhà Lê. Điêu khắc rồng đá điện Kính Thiên là một di sản kiến trúc nghệ thuật tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc thời Lê sơ. Được chạm trổ bằng đá xanh, rồng đá có đầu nhô cao, đầu to, mắt tròn lồi, sừng dài có nhánh, bờm lượn ra sau, miệng hé mở, ngậm hạt ngọc. Thân rồng uốn lượn mềm mại thành nhiều vòng cung, nhỏ dần về phía nền điện ở trên. Trên lưng rồng có đường vây dài nhấp nhô như vân mây, tia lửa. Hai thành bậc ở hai bên thềm điện là hai khối đá chạy dài, chính là hai con rồng được cách điệu hoá. Nền điện Kính Thiên và đôi rồng chầu đã phần nào phản ánh được quy mô hoành tráng của điện Kính Thiên xưa.

Năm Ất hợi 1879 khi Trương Vĩnh Ký ra Hà Nội ông có vào điện Kính Thiên xem qua và kể lại trong Chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất hợi. Dù trong thời buổi suy tàn đó khi quân Pháp đã đánh chiếm thủ phủ Bắc Kỳ những cột gỗ lim theo bản tường trình tả có tầm vóc rất lớn, chu vi bằng một người ôm. Những điện đài phía sau điện Kính Thiên lúc đó đã hư hại nhiều nhưng vẫn để lại ấn tượng cho người khách Nam Kỳ.

Từ Tổng hành dinh - Nhà D67 Khu A Bộ quốc phòng, Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ương đã đưa ra những quyết định lịch sử, đánh dấu những mốc son của cách mạng Việt Nam. Đó là: Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, Cuộc Tổng tiến công năm 1972, Đánh thắng hai cuộc chiến của Mỹ mà đỉnh cao là 12 ngày đêm cuối năm 1972, Tổng tiến công năm 1975 đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh.

Khu hầm lớn nhất nằm dưới khoảng sân nối giữa điện Kính Thiên và nhà D67 dành cho Bộ Chính trị và Quân ủy trung ương gọi là hầm D67. Hai đường dẫn xuống hầm bắt nguồn từ hai phòng làm việc của tướng Giáp và tướng Dũng trong nhà D67, đường hầm rộng 1, 2m, có 45 bậc thang bêtông, trát đá granite. Đi sâu xuống 10m là hệ thống văn phòng của tổng hành dinh ngầm gồm bốn phòng rộng 50m2, chung một hành lang bên phải. Phòng họp hình chữ nhật toàn khối, nền lát gạch, có một cửa ra vào. Các phòng bên dành cho ban thư ký và phòng để máy móc, điện đài. Cuối cùng là phòng chứa hệ thống thông hơi, lọc khí đồ sộ chạy điện được chế tạo tại Liên Xô. Các lối lên xuống của hai đường hầm và cửa ra vào có tới sáu cửa thép sơn xanh dày 12 cm, có nhiều tay nắm và hệ thống gioăng cao su có thể ngăn nước và khí độc.

Toàn bộ hệ thống hầm ngầm đều liên hoàn đường điện máy phát. Hệ thống thông tin, liên lạc, hậu cần, lương thực... đều đầy đủ. Đầu ra của hai cửa hầm này dẫn lên phòng làm việc của hai đại tướng tại nhà con rồng. Ngoài hệ thống hầm ngầm này, khu A thành cổ còn nhiều hệ thống hầm ngầm khác. Riêng những bộ phận đã được bàn giao cho ban quản lý thành cổ là bốn khu hầm. Ngoài hầm của Bộ Chính trị vừa nói còn có hầm trước cửa nhà "con rồng" (dưới nền điện Kính Thiên), hầm gần khu làm việc của Cục Tác chiến và hầm của Ban cơ yếu có quy mô nhỏ hẹp, đơn giản hơn nhưng cũng chống được bom và tên lửa hạng nặng.

Thượng tướng Lê Ngọc Hiền cho biết: những năm 1965- 1966 Mỹ bắn phá miền Bắc, Bộ Tổng tham mưu lập kế hoạch bảo đảm an toàn cho cơ quan đầu não tại thành cổ với ba mức: báo động, xuống hầm và di tản. Hệ thống hầm ngầm sẽ được sử dụng ở mức báo động 2. Ông kể: "Nhiệm vụ thiết kế, xây dựng nhà, hầm được giao cho Bộ tư lệnh Công binh. Một số bộ phận như máy thông hơi, lọc khí, cửa sắt, điện đài... được nhập khẩu từ Liên Xô. Khoảng 300 cán bộ từ nhiều trung đoàn chuyên môn được huy động đào, xây hầm."

Hằng đêm, vào giờ giới nghiêm, thắp điện làm việc trong sự canh phòng cẩn mật. Hệ thống nhà, hầm được xây dựng sáu tháng thì hoàn tất. Bộ Chính trị, Quân ủy trung ương dời địa điểm làm việc từ nhà "con rồng" xuống nhà D67. Thời kỳ Mỹ ném bom, thỉnh thoảng Bộ Chính trị mới phải làm việc dưới hầm ngầm.

Tại hầm ngầm dành riêng cho Cục Tác chiến trong thành cổ Hà Nội hôm nay vẫn còn rất nhiều máy điện thoại thời chiến.

Lầu Tĩnh Bắc (Tĩnh Bắc lâu) là một toà lầu xây phía sau cụm kiến trúc điện Kính Thiên là hành cung của thành cổ Hà Nội. Tuy ở sau hành cung nhưng lại là phía bắc, xây với ý đồ phong thủy giữ yên bình phía bắc hành cung, nên mới có tên là Tĩnh Bắc lâu và còn có tên là Hậu lâu (lầu phía sau), hoặc là lầu Công chúa do cho rằng đây là nơi nghỉ ngơi của các cung nữ trong đoàn hộ tống vua Nguyễn ra ngự giá Bắc thành.

Cửa Bắc nhìn từ bên ngoài

Cửa Bắc mặt bên trong thành

Cửa Bắc bên ngoài vào năm 2009.

Tên Hán Việt là Chính Bắc Môn (正北門), là một trong năm cổng của thành Hà Nội thời Nguyễn. Khi Pháp phá thành Hà Nội họ giữ lại cửa Bắc vì nơi đây còn hai vết đại bác do pháo thuyền Pháp bắn từ sông Hồng năm 1882 khi Pháp hạ thành Hà Nội lần thứ hai. Ngày nay trên cổng thành là nơi thờ hai vị tổng đốc Hà Nội là Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoàng thành Thăng Long - Wikipedia tiếng Việt

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoàng thành Thăng Long ( chữ Hán: 昇龍皇城; Hán-Việt: Thăng Long Hoàng thành) là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long - Đông Kinh và tỉnh thành Hà Nội bắt đầu từ thời kì tiền Thăng Long ( An Nam đô hộ phủ thế kỷ VII) qua thời Đinh - Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội dưới triều Nguyễn.

# data[].attributes.body
Cô mời con nhấp vào đường Link để tìm hiểu thêm.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.body
Cô mời con nhấp vào link sau đây để tìm hiểu thêm

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hào khí ngàn năm: Tầm nhìn của vua Lý Thái Tổ về việc dời đô - Video đã phát trên VTV1 | VTV.VN

# data[].attributes.attachment_link.description
Hào khí ngàn năm với nội dung: Tầm nhìn của vua Lý Thái Tổ về việc dời đô.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

Lý Công Uẩn was born in Cổ Pháp village, Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh Province in March 974. Lý Công Uẩn's family background is mysterious. According to the Vietnamese chronicle, he was conceived when his mother had intercourse with a "divine being" at a temple in the heartland of northern Vietnam and at the age of 3 was given for adoption to a man named Lý Khánh Vân, of whom not much information is available. Some historical sources claim that Lý Công Uẩn's paternal line originated from Fujian, China. This view, however, is challenged by some historians and scholars. He was educated by Vạn Hạnh, the most eminent Buddhist patriarch of the time, in the village of Đình Bản, a short distance across the Red River from Hanoi to the northeast. He acquired a reputation as a devout Buddhist, and then a historian student, and a soldier. He was gradually promoted from a minor official to a prominent post of the government and was ultimately bestowed with the title Tả Thân Vệ Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (The Commander of the Palace's Left Flank), which was one of the most important positions within the royal guards.

In 1005, the ruling king Lê Hoàn died, resulting in a civil war between his sons. Lý Công Uẩn began serving at the royal court, eventually rising to a high position of trust at the side of the designated heir to the throne. In 1009, the ruling king Lê Long Đĩnh (r. 1005-1009), the last king of the Lê family, developed hemorrhoids and had to lie down while listening to officials' reports. Incapacitated by declining health, Long Đĩnh watched helplessly as the monks of Giao launched a propaganda campaign that nurtured belief in the inevitability of Lý Công Uẩn becoming king. He died in November 1009 under the wrath of the people because of his brutality and cruelty during his reign. Đào Cam Mộc, an royal official, and Patriarch Vạn Hạnh seized the opportunity and imposed their power and political influence to enthrone their trusted disciple Lý Công Uẩn without much resistance, thus ended the reign of the Lê dynasty.

Two days after Long Đĩnh's death, advised and assisted by his patron, the monk Vạn Hạnh, and by the efforts of the entire Buddhist establishment, Lý Công Uẩn was proclaimed king by general acclamation. After his ascension to the throne, Lý Công Uẩn named his era "Thuận Thiên" (順天) meaning "Will of Heaven".

The royal court decided to relocate from Hoa Lư to the site of Đại La (modern-day Hanoi) in the next year, 1010. Đại La was known as the city that the Tang general Gao Pian had built in the 860s after the ravages of the Nanzhao War. In 1010, Lý Công Uẩn published an edict explaining why he move his capital to Dai La. Lý Công Uẩn chose the site because it had been an earlier capital in the rich Red River Delta. He saw Đại La as a place "between Heaven and Earth where the coiling dragon and the crouching tiger lie, and his capital would last 10,000 years". When Lý Công Uẩn's boat docked at the new capital, a dragon, symbol of sovereign authority, reportedly soared above his head; he accordingly renamed the place Thăng Long, the "ascending dragon".

The royal city at Thăng Long was laid out in the standard pattern: the urban center encompassed the Royal City. The Throne Room Palace was located within a Dragon Courtyard and faced south. The Crown Prince of the Lý dynasty lived in the Eastern Palace outside the city walls. Palaces and offices were constructed of timber. Càn Nguyên Palace where the king held audience was located on the Nùng hill. By 1010, 11 palaces were built in Thăng Long. The earthworks which were ramparts of the new capital still stand to the west of the modern city of Hanoi, forming a vast quadrilateral by the side of the road to Sơn Tây.

The outer regions of the Red River Delta, beyond the Lý heartland, were in the hands of families allied with the Lý family by marriage. Lý Thái Tổ abandoned a scheme of dividing the plain into "ten circuits" that had been devised by Đinh Bộ Lĩnh (r. 968-979) and replaced it with 24 routes; these were not administrative jurisdictions but rather itineraries designating various localities. He organized the southern provinces into military outposts, indicating a policy of garrisons and patrols. Officials did not receive a salary controlled by the capital, but were entirely dependent upon local resources, a region's fish and rice. The soldiers did receive some largesse at the same time as they were expected to do some farming of their own. The village communities scattered about the countryside stayed within their own frames of reference except in times of emergency or of specific royal demands. Only then would they interact with the central power. Otherwise they sent some of their resources to the local lord, who in turn forwarded a share as tribute to the throne. This administrative system resembles a naturally Southeast Asian mandala system.

In 1011, Lý Thái Tổ raised a large army and attacked rebels in the southern provinces, in what is now Thanh Hoá and Nghệ An. He campaigned there for two years, burning villages and capturing local leaders. While returning by sea in late 1012, a great storm threatened to sink his boat, which he understood as a divine judgment upon him for the violence he had brought upon so many people.

For three years, 1013-1015, Lý Thái Tổ sent soldiers into the northern mountains of modern Hà Giang Province to pacify Hani people who allied with the Dali Kingdom in Yunnan.

He also reformed the tax system in 1013 by creating six tax classifications, which enabled the royal court to efficiently collect taxes and citizens to clearly know which tax classification affected them, for instance, applied mostly to goods produced on royal estates:

Tax on fishing and seafood production

Tax on agricultural production (farming)

Tax on logging/wood and masonry

Tax on salt production

Tax on luxury goods production (ivory, gold, silk, precious materials, etc.)

Tax on fruits and vegetable production

When a severe earthquake occurred in 1016, Lý Thái Tổ prayed to the gods that were in charge of the mountains surrounding the capital, while also sending more than 1,000 people to teach in Buddhist schools. He journeyed around his kingdom both to propitiate its disparate genies and co-opt them by having them "declare" themselves to him.

During the reign of Lý Thái Tổ, the Song Dynasty was pre-occupied with maintaining internal stability and still recovering from previous defeats or skirmishes with the Liao dynasty and Western Xia. Đại Việt, as a result, was mostly left alone and political relations between the two states revived. In 1010, the Song emperor recognized Lý Công Uẩn without delay, conferring upon him the usual titles of vassalage.

In 1010, Lý Thái Tổ attacked and caught thirteen persons of Địch Lão (bandit) ethnicity and presented the captives to the Chinese court. In August 1014 he sent a mission to China, presented 60 horses as gifts and notified the Song court that he had subdued a Hani community. Chinese records stated that in 1017, Lý Thái Tổ was recognized as king of Nanping, and in 1019 a younger brother of Lý Thái Tổ offered goods. Chinese history texts also recorded that Lý Thái To sent three more missions to China in 1022, 1027 and 1028 that presented gifts valued thousands strings of cash (1,628 and 2,000). In 1028 the Song officials noticed that Vietnamese envoys had sold drugs for 3,060 strings of cash.

Having begun life as a Buddhist monk, Lý Thái Tổ practiced Buddhism and promoted it as the national religion. As a result, he gave much support to the Buddhist clergy and institutions. He donated money to build pagodas throughout Đại Việt. Initial, he built 8 Buddhist temples in the Tiên Du area, heart land of Vietnamese Buddhism and three others around the capital region itself.

Consistent with his geo-administrative vision and his kingship to appease and tame the spirit world, during the eleventh century the Lý court "brought back" to Thăng Long a firmament of local spirits that had long dominated more distant regions of the kingdom. The spirits of the Trưng sisters from the western delta, the earth genie of Phù Đổng north of the capital, and the Mountain of Bronze Drum god from Thanh Hoá in Ái to the south were all relocated to the capital and housed there in temples specially dedicated to them. If these spirits were "symbols of regional powers", their pacification involved the extension of monarchical authority to the regions of Đại Việt.

In 1024, a temple was built for Lý Thái Tổ to use for reading and reciting the Buddhist scriptures, a copy of which he had requested and received from the Song court a few years earlier. After establishing suitable relationships with the terrestrial powers, he showed an interest in establishing proper relationships with the supernatural powers, patronizing the Buddhist religion and local cults, thereby cultivating a cultural basis for his authority. Thereafter he began to withdraw from public affairs. In 1025, Vạn Hạnh died. He had been Lý Thái Tổ's teacher, mentor, and, to some extent, father figure. He had previously been an advisor to Lê Hoàn and was a central figure in effecting the transition from the Lê family at Hoa Lư to the Lý family at Thăng Long. It seems that Lý Thái Tổ's royal personality was in some degree animated as an extension of Vạn Hạnh's expectations of him, for from this time little of note is recorded about Lý Thái Tổ until his death in the spring of 1028.

Lý Công Uẩn died in 1028 at the age of 55 according to the royal official accounts. He was buried at Thọ Lăng, the Mausoleum of Longevity, outside of Thiên Đức Palace. He was posthumously named as "Lý Thái Tổ"; his posthumous imperial title was "Thần Võ Hoàng Đế". Today the ancestor spirit of Lý Thái Tổ is among those popularly honoured in rites at national shrines.

Father

Hiển Khánh vương (posthumously honored by Lý Thái Tổ in 1010)

Lý Khánh Vân (adoptive father)

Mother

Wives

Children

Anderson, James A. (2011), ""Slipping through hole": The Late Tenth- and Early Eleventh-Century Sino-Vietnamese Coastal Frontier as a Subaltern Trade Network", in Li, Tana; Anderson, James A. (eds.), The Tongking Gulf Through History, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, pp. 87-100, ISBN 978-0-812-20502-2

Bielenstein, Hans (2005), Diplomacy and Trade in the Chinese World, 589-1276, Brill

Coedès, George (2015), The Making of South East Asia (RLE Modern East and South East Asia), Taylor & Francis

Kiernan, Ben (2019). Việt Nam: a history from earliest time to the present. Oxford University Press. ISBN 978-0190053796.

Miksic, John Norman; Yian, Go Geok (2016). Ancient Southeast Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-27903-7.

Tarling, Nicholas (1999). The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 1, From Early Times to c.1800. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66372-4.

Whitmore, John K. (1986), ""Elephants Can Actually Swim": Contemporary Chinese Views of Late Ly Dai Viet", in Milner, Anthony Crothers; Marr, David G. (eds.), Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries, Cambridge: Institute of Southeast Asian Studies, pp. 117-137, ISBN 978-9-971-98839-5

Lý royal family (notable members)

Notes:

Ngô Sĩ Liên (1993), Đại Việt sử ký toàn thư (in Vietnamese) (Nội các quan bản ed.), Hanoi: Social Science Publishing House

National Bureau for Historical Record (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (in Vietnamese), Hanoi: Education Publishing House

Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược (in Vietnamese), Saigon: Center for School Materials

Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0313296227

# data[].attributes.attachment_link.description
Lý Thái Tổ ( Hán tự: , 8 March 974 - 31 March 1028), personal name Lý Công Uẩn, temple name Thái Tổ, was a Vietnamese monarch, the founder of the Lý dynasty of Vietnam and the 6th ruler of Đại Việt; he reigned from 1009 to 1028.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hào khí ngàn năm: Tầm nhìn của vua Lý Thái Tổ về việc dời đô - Video đã phát trên VTV1 | VTV.VN

# data[].attributes.attachment_link.description
Hào khí ngàn năm với nội dung: Tầm nhìn của vua Lý Thái Tổ về việc dời đô.