# data[].attributes.body
Het museum in Den Briel heeft een hele collectie gewijd aan de Tachtigjarige oorlog

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Tachtigjarige Oorlog - De Tachtigjarige Oorlog

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Beleef de Tachtigjarige Oorlog in Historisch Museum Den Briel
Tijdens een groot deel van de 16-de eeuw behoorde de zeventien gewesten van de Nederlanden tot het Spaanse rijk van keizer Karel V. De provincies hadden hun eigen wetten en regels en wilden zo onafhankelijk mogelijk blijven. Karel V wilde echter meer macht. Hij wilde de Nederlanden laten meebetalen aan de vele oorlogen die hij voerde en tegelijkertijd wilde hij de onrust die de protestanten er zaaiden de kop indrukken. De katholieke keizer stelde een speciaal tribunaal in (de Inquisitie) om de 'misdaden' tegen het katholieke geloof hard te kunnen straffen. Zo werd het aanhangen van een ander geloof bestempeld als 'ketterij'.

Filips II en Alva
In 1555 deed Karel V afstand van de troon. Zijn zoon Filips II volgde hem op en zette zijn vaders strenge (religieuze) politiek voort. Omdat hij zelf in Spanje verbleef, benoemde Filips zijn halfzus Margaretha van Parma als gouverneur van de Nederlanden. Het verzet tegen Filips zijn beleid werd echter steeds sterker. In 1566 boden edelen een petitie aan Margaretha aan, het Smeekschrift der Edelen. In datzelfde jaar brak de Beeldenstorm los en werd de eerste hagenpreek, een (geheime) protestantse dienst in de open lucht, gehouden in Zeeland. Om orde op zaken te stellen, stuurde Filips in 1567 zijn veldheer de hertog van Alva naar de Nederlanden. Waar stadhouder Willem van Oranje eerst een goede relatie had met Karel V en later Filips, werden deze verhoudingen al snel slechter toen Willem vluchtte naar zijn slot in Dillenburg, Duitsland, en zich vanuit daar opwierp als leider van de Opstand. Hij werd Alva's belangrijkste tegenstander.

Start Opstand
In 1568 begon met de Slag bij Heiligerlee de Tachtigjarige Oorlog, ook wel de Opstand genoemd. Brielle speelde in het begin van deze Opstand een belangrijke rol. Op zee begaven zich de beruchte watergeuzen, aangestuurd door Willem. Zij vielen schepen aan die van en naar de Nederlanden voeren. Toen zij in 1572 geen toestemming meer kregen van de Engelse koningin Elizabeth I om aan te leggen in de Engelse havens, besloten de watergeuzen naar Noord- Duitsland te varen. Een flinke storm had echter grote invloed op hun koers en op 1 april 1572 gingen zij onder leiding van Willem Blois van Treslong voor anker bij diens geboorteplaats Brielle. Blois van Treslong en aanvoerder van de watergeuzen Admiraal Lumey besloten Brielle in de naam van Oranje in te nemen, met succes. Met de inname van Brielle wonnen de watergeuzen hun eerste slag op de Spanjaarden. Op 5 april voorkwam stadstimmerman Rochus Meeuwisz dat de stad weer in handen van de Spanjaarden zou vallen: hij hakte die dag de Nieuwlandse sluis open, waardoor de landerijen rond de stad onder water kwamen te staan (inundatie) en de aanval van de vijand kon worden afgewend. Brielle was de eersteling der vrijheid (Libertatis Primitiae) en Alva verloor 'zijn bril'.
De inname van Brielle bleek een domino-effect als gevolg te hebben: diverse Hollandse steden als Vlissingen en Zutphen voelden zich gesterkt in hun strijd tegen de Spaanse overheerser. De watergeuzen probeerden, regelmatig met succes, ook andere steden te veroveren, waaronder Alkmaar, Leiden en Haarlem.

Willems opvolger Maurits
Toen Willem van Oranje in 1584 werd vermoord, volgde zijn zoon Maurits hem op als stadhouder en legeraanvoerder. In 1588 vielen de Nederlanden uiteen in de Zuidelijke Nederlanden, nog steeds onder gezag van de Spaanse keizer, en in de onafhankelijke Noordelijke Nederlanden, de Republiek. De Republiek kreeg van Engeland flink wat steun in de vorm van geld en manschappen. Als onderpand voor deze leningen werd Brielle aangewezen. Brielle bleef uiteindelijk in totaal 30 jaar pandstad. In 1616 verlieten de Engelsen Brielle weer.
Maurits' leger werd steeds sterker. In 1600 versloeg het Staatse leger onder leiding van Maurits bijvoorbeeld het Spaanse leger bij Nieuwpoort. Handel van de VOC en WIC bracht de Republiek rijkdom. Tussen 1609 en 1621 zorgde het Twaalfjarig Bestand voor een tijdelijke wapenstilstand. Een binnenlands religieus conflict tussen de remonstranten en contraremonstranten stortte de Nederlandse Republiek echter in deze periode in een burgeroorlog. Maurits, een fel voorstander van contra-remonstrantse ideeën, verzette in diverse steden de wet, zoals in september 1618 in Brielle: hij veranderde de wet en verving remonstrantse stadsbesturen door contra-remonstrantse.
Maurits en zijn voormalige kompaan raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt stonden in het binnenlandse conflict lijnrecht tegen over elkaar, wat Van Oldenbarnevelt uiteindelijk het leven kostte: hij werd op bevel van Maurits in 1619 in Den Haag onthoofd.

Einde Opstand
Onder invloed van Maurits groeide de Republiek tot een sterke militaire macht. In 1625 overleed Maurits en werd opgevolgd door zijn halfbroer Frederik Hendrik. Het leger van de Republiek boekte in de jaren daarna een aantal belangrijke overwinningen op het Spaanse leger. In 1648 werd de Vrede van Münster getekend en eindigde de Tachtigjarige Oorlog. De Republiek der Nederlanden was vanaf dan een onafhankelijke staat en werd internationaal erkend.

Het museum neemt de bezoeker mee op een interactieve ontdekkingstocht door de Tachtigjarige Oorlog, waarbij 1 april 1572 uiteraard een centrale plek inneemt.

# data[].attributes.attachment_link.description
Beleef de Tachtigjarige Oorlog in Historisch Museum Den Briel Tijdens een groot deel van de 16-de eeuw behoorde de zeventien gewesten van de Nederlanden tot het Spaanse rijk van keizer Karel V. De provincies hadden hun eigen wetten en regels en wilden zo onafhankelijk mogelijk blijven. Karel V wilde echter meer macht.

# data[].attributes.body
De geboorte van de Nieuwe Nederlanden

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Welkom in de 80-jarige Oorlog - De geboorte van de Nederlanden

# data[].attributes.attachment_link.description
Weer is Willem de hoofdgast. Hij vertelt Dorine alles over zijn jeugd, zijn vrouwen en zijn bittere strijd tegen de Spanjaarden. Filips de Tweede doet Willem in de ban als staatsgevaarlijk terrorist.

# data[].attributes.body
De Opstand hapert

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Welkom in de 80-jarige Oorlog - De opstand hapert

# data[].attributes.attachment_link.description
De charmante vader des vaderlands vertelt Dorine alles over zijn leven. Met o.a. Het Wilhelmus the making of en Leidens ontzet.

# data[].attributes.body
De aanloop naar de Opstand

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Welkom in de 80-jarige Oorlog - Het voorspel

# data[].attributes.attachment_link.description
De grote Koning Filips is de hoofdgast. Hij vertelt over zijn wereldrijk en over de opstandige protestanten in de Nederlanden, die hij er met moeite onder weet te houden.

# data[].attributes.body
Het begin van de Opstand

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Welkom in de 80-jarige Oorlog - Het begin van de opstand

# data[].attributes.attachment_link.description
De oorlog is intussen losgebarsten. Geuzenleider Willem Bloys van Treslong vertelt Dorine alles over de opstand tegen het Spaanse gezag, de geslaagde inname van Den Briel en de vele verloren slagen. Kenau Simonsdochter Hasselaer vertelt over haar verzet tegen de Spanjaarden in Haarlem.

# data[].attributes.body
Artikel 1: Het Twaalfjarig Bestand

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Twaalfjarig Bestand is een periode in de Tachtigjarige Oorlog waarin niet met de Spanjaarden werd gevochten. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de wapenstilstand zou leiden tot een permanente vrede, maar het liep anders. In 1621 werd de gewapende strijd hervat.
Het Twaalfjarig Bestand werd op 9 april 1609 afgekondigd. Voor de Spanjaarden kwam de wapenstilstand zeer gelegen, omdat men hierdoor de aandacht kon richten op andere oorlogen in het Rijk. In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was lang niet iedereen blij met het bestand. De Staten van Holland en raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt waren een groot voorstander. Een wapenstilstand kon volgens hen de handelspositie van de Republiek verstevigen en bovendien kon dankzij een bestand flink bezuinigd worden de defensie-uitgaven.

Stadhouder Maurits, de zoon van Willem van Oranje, zag vanuit zijn positie als opperbevelhebber van de strijdkrachten daarentegen veel liever dat de gewapende strijd werd voortgezet. Ook Willem Lodewijk, de stadhouder van de gewesten Groningen en Drenthe, was tegen het bestand. Beiden vreesden dat de Spanjaarden tijdens het bestand hun troepen zouden versterken om daarna genadeloos toe te slaan. Daarnaast was Maurits vermoedelijk ook tegen een bestand omdat hij bij een wapenstilstand een veel minder grote rol kon spelen op het politieke toneel van de jonge Republiek.

Conflict

De wapenstilstand maakte zo een einde aan de relatieve eenheid in de Republiek. In deze periode brak in de Republiek ook een religieus conflict uit, waarbij Maurits en Van Oldenbarnevelt ieder een andere kant kozen. Eerstgenoemde pleegde uiteindelijk een staatsgreep en rekende in de nasleep af met zijn opponenten. Johan van Oldenbarnevelt werd op 12 mei 1619 wegens landverraad en hoogverraad zelfs ter dood veroordeeld en op het Binnenhof geëxecuteerd.

Twee jaar later werd de strijd tegen de Spanjaarden hervat.

Overzichtspagina Tachtigjarige Oorlog
Meer Vaderlandse geschiedenis
Boek: Het Twaalfjarig Bestand, 1609-1621

# data[].attributes.attachment_link.title
Het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Twaalfjarig Bestand is een periode in de Tachtigjarige Oorlog waarin niet met de Spanjaarden werd gevochten. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de wapenstilstand zou leiden tot een permanente vrede, maar het liep anders. In 1621 werd de gewapende strijd hervat. Het Twaalfjarig Bestand werd op 9 april 1609 afgekondigd.

# data[].attributes.body
Artikel 1: De Unie van Utrecht

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Op 1 april verloor Alva zijn bril." Een zin die je waarschijnlijk niet onbekend in de oren klinkt. Hoofdpersoon in de uitdrukking is Don Fernando Álvarez de Toledo, hertog van Alva. Deze 'IJzeren Hertog' was Spaans generaal en landvoogd van de Nederlanden aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648). Op 1 april 1572 verloor hij niet zijn bril, maar wel de stad Den Briel. Aan de watergeuzen. De strijd om Den Briel is een van de vele veldslagen in de Tachtigjarige Oorlog (of Nederlandse Opstand). Een oorlog waarin de Nederlanden in opstand kwamen tegen de Spaanse overheersing. Een oorlog ook waarin de tegenstellingen tussen katholieken en protestanten op scherp werden gesteld.

In 1576 sloten alle zeventien gewesten (voorlopers van de huidige provincies; gelijk aan de Benelux) de zogenaamde 'Pacificatie van Gent'. Hierin maakten de gewesten afspraken over de godsdienstkwestie: de tegenstellingen tussen katholieken en protestanten. De ondertekenaars schorsten wetten tegen ketterij.

Don Fernando Álvarez de Toledo, hertog van Alva.

Unie van Atrecht

Een nieuwe landvoogd, Alexander Farnese, prins van Parma, onderwierp in 1578 de zuidelijke gewesten aan het Spaanse koninklijk gezag. Op 6 januari 1579 sloot hij in Atrecht met Artesië, het Kamerijkse, het Graafschap Henegouwen en Romaans Vlaanderen de Unie van Atrecht. Belangrijkste punt: de katholieke godsdienst is de enige godsdienst; elke andere godsdienst is verboden. Dit was voor de overwegend protestantse noordelijke gewesten onaanvaardbaar.

Unie van Utrecht

Op 23 januari 1579 besloten de noordelijke gewesten tot een tegenreactie over te gaan: de Unie van Utrecht. Aanvankelijk ondertekenden enkel de gewesten Holland, Zeeland, Utrecht, Gelre en de Groningse Ommelanden de Unie van Utrecht. In de loop van 1579 sloten ook het gewest Overijssel, Landschap Drenthe en Heerlijkheid Friesland en de steden Antwerpen, Breda, Brugge, Brussel, Doornik en Valencijn, Groningen, Ieper, Lier en Venlo zich bij de Unie aan. Ondertekening van de overeenkomst vond plaats in de kapittelzaal van de Dom van Utrecht. Deze zaal fungeert nu als aula van de Universiteit Utrecht.

De Unie van Atrecht en de Unie van Utrecht. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

De Unie van Utrecht. Maar... wat waren de afspraken? De afspraken op een rijtje: *betaling van helft van verdedigingskosten door speciale belasting; *een gemeenschappelijk leger; *extern optreden als één gewest; intern behoud van eigen naar privileges; *verplicht herbergen van garnizoenen; *wederzijdse hulp in tijden van oorlog; *persoonlijke vrijheid van godsdienst in Holland en Zeeland; in andere steden en gewesten vrijheid om eigen beleid op het gebied van godsdienst te voeren. Het laatste punt was het belangrijkste punt. De Unie van Utrecht betekende een scheuring tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden.

Republiek

Is de Unie van Utrecht het begin van Nederland als één staat? Eind juli 1581 verklaarden enkele gewesten zich in de Acte van Verlatinghe formeel onafhankelijk. Buitenlandse landvoogden als de Franse hertog van Anjou en de Engelse graaf van Leicester faalden echter het gebied goed te besturen. In 1588 besloten de Staten-Generaal het land zelf te besturen. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was een feit. De Unie van Utrecht legde een bodem voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Het grondgebied van deze Republiek besloeg (ongeveer) het huidige Nederland.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 23 januari 1579 tekende een aantal Nederlandse gewesten een overeenkomst: de Unie van Utrecht. In deze overeenkomst bundelden de gewesten hun krachten om de Spanjaarden uit het land te jagen. Ook regelden ze enkele staatkundige zaken op het gebied van defensie, belasting en godsdienst.

# data[].attributes.body
Video 1: Was Willem van Oranje wel echt een held?

# data[].attributes.attachment_link.title
Hans Goedkoop: Was Willem van Oranje geen held? | Blauw Bloed

# data[].attributes.body
Artikel 1: Karel V

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
home > geschiedenis > tijd van ontdekkers en hervormers

in zijn rijk ging de zon nooit onder

700 jaar na Karel de Grote was er weer een keizer die Karel heette: Karel de Vijfde. Net als zijn beroemde voorganger werd hij geboren in wat nu België is. Zijn rijk besloeg een groot deel van Europa en zelfs nog een flink stuk van Amerika! Sinds de tijd van Karel de Grote had er in Europa niet zo'n groot rijk bestaan.

We beginnen ons verhaal een eeuw vóór Karel, namelijk bij de middeleeuwse BN'er Jacoba van Beieren. Zij was gravin van Holland, Zeeland en Henegouwen*, maar werd door haar neef Bourgondische Rijk
Filips de Goede aan de kant gezet. Filips was hertog van Bourgondië. Bourgondië ligt in Frankrijk. Onder Filips voorgangers was het Bourgondische hertogdom uitgegroeid tot een machtig rijk. Holland, Zeeland en Henegouwen kwamen er nu ook bij.

We maken een sprong in de tijd, naar 1477. In dat jaar trouwde Maria van Bourgondië (de kleindochter van Filips de Goede) met Maximiliaan van Habsburg, de zoon van de Duitse keizer. Daarmee werden het Bourgondische Rijk en het Duitse (Habsburgse) keizerrijk met elkaar verbonden. Maria en Maximiliaan kregen een wolk van een zoon: Slimme huwelijken
Filips de Schone. Filips trouwde met de Spaanse prinses Johanna van Castilië. Zo ging dat: door een slimme huwelijkspolitiek kon een vorstenhuis* almaar machtiger worden.

In het jaar 1500 kregen Filips en Johanna een zoon. Hij werd geboren in de Vlaamse stad Gent. Ze noemden hem Karel. Toen Karel 6 was, stierf zijn vader. Karel werd opgevoed aan het hof van zijn tante Margaretha van Oostenrijk, in de Brabantse stad Mechelen. Margaretha was Karel wordt keizer
landvoogdes* van de Nederlanden.

- In 1515 werd Karel meerderjarig. Hij werd gelijk heer van Bourgondië en heer der Nederlanden.
- In 1516 volgde hij zijn ene opa op als koning van Spanje.
- In 1520 volgde hij zijn andere opa op als keizer van Duitsland.

Karel verplaatste zijn hof van Brussel naar Spanje. Hij benoemde zijn zus Maria tot landvoogdes. Zij ging de Nederlanden namens hem besturen. De landvoogdes werd geholpen door een adviesraad van hoge edelen: de Raad van State. Daarin zat een neef van Willem van Oranje.

Karels wapenspreuk was: Steeds verder!!!
plus ultra 'steeds verder'. Hij wilde zijn rijk steeds groter maken. Daarom was hij vaak op oorlogspad. Zijn grootste vijanden waren de Franse koning en de Turkse sultan. Om de oorlogen te kunnen betalen, moesten de steden en gewesten in zijn rijk veel belasting betalen. Dat maakte hem niet populair. Daarbij kwam dat hij door middel van zijn ambtenaren steeds machtiger werd. Ook dat vonden de steden, de gewesten en de edelen niet leuk, want die wilden hun zaakjes zoveel mogelijk zelf regelen.

Als heer der Nederlanden was Karel vanaf het begin graaf van Vlaanderen, graaf van Holland en Zeeland en hertog van Brabant. Zelf onderwierp hij Friesland en het hertogdom Gelre en voegde ook het bisdom Utrecht toe aan zijn rijk.* Zo ontstonden De Nederlanden ontstaan
de Nederlanden (oftewel de 17 provinciën). Dat besloeg ongeveer wat nu Nederland, België en Luxemburg is, plus nog een stuk van Noord-Frankrijk. De Nederlanden werden een apart gebied binnen Karels rijk. De steden en gewesten van de Nederlanden hadden hun eigen bestuur en hun eigen wetten, maar Karel zorgde ervoor dat zijn invloed steeds groter werd.

In 1555 trad Karel af. Hij was uitgeblust en trok zich terug in een Spaans klooster. Zijn zoon Filips volgde hem op als koning van Spanje en heer der Nederlanden. Filips II zette het beleid van zijn vader voort. De vervolging van protestanten* veroorzaakte in de Nederlanden veel onrust en leidde in 1568 uiteindelijk tot de Tachtigjarige Oorlog.

* Henegouwen is nu de naam van een Belgische provincie, vlakbij Frankrijk.
* Een vorstenhuis of dynastie: alle vorsten uit dezelfde familie.
* Een landvoogdes was een vrouw die een deel van een rijk bestuurde namens de vorst.
* Het hertogdom Gelre omvatte Gelderland, Noord-Limburg en een stukje van Duitsland, het bisdom Utrecht omvatte Utrecht, Overijssel, Drenthe en de stad Groningen.
* Protestanten zijn christenen die niet katholiek zijn, zoals calvinisten, doopsgezinden en lutheranen.

TIP van meester THEO Wie was Karel de Vijfde? Klokhuispresentator Bart gaat voor het antwoord naar de mooie stad Gent (15 minuten).

Entoen.nu: info over Karel V op de website van de Canon van Nederland.
Entoen.nu: Canonclip groep 7 en 8 over Karel de Vijfde (clip van 3:51 min.).
SchoolTV: Karel V, keizer van een enorm groot rijk (filmpje van 3:05 minuten).
Surfspin: naar het vorige onderwerp van de Canon van Nederland: Erasmus.
Surfspin: naar het volgende onderwerp van de Canon van Nederland: de Beeldenstorm.
Surfspin: naar het keuzemenu Geschiedenis.
Naar het HOME van de Surfspin.

Geplaatst op 8 januari 2010, het laatst gewijzigd op 25 februari 2014.

Karels alcázar (kasteel)
in de Spaanse stad Toledo
foto: Frode Nagel

© Surfspin 2010-2014

# data[].attributes.attachment_link.description
home > geschiedenis > tijd van ontdekkers en hervormers 700 jaar na Karel de Grote was er weer een keizer die Karel heette: Karel de Vijfde. Net als zijn beroemde voorganger werd hij geboren in wat nu België is. Zijn rijk besloeg een groot deel van Europa en zelfs nog een flink stuk van Amerika!

# data[].attributes.body
Video 1: Maarten Luther

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: 95 stellingen - Maarten Luther heeft kritiek op de kerk

# data[].attributes.attachment_link.description
De Duitse monnik Maarten Luther heeft kritiek op de kerk. In 1517 timmert Luther 95 stellingen op de deur van de kerk. Daarin staat beschreven hoe hij de kerk veranderen wil.

# data[].attributes.body
Video 1: Wat is de renaissance?

# data[].attributes.body
Video 2: Verborgen geheimen van schilderijen uit de renaissance.

# data[].attributes.attachment_link.title
8 Verborgen Geheimen In Beroemde Schilderijen

# data[].attributes.body
Symboliek in de 'Zielenvisserij'

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Topstukken van het Rijksmuseum - Zielenvisserij van Adriaen Pietersz. van de Venne

# data[].attributes.attachment_link.description
In de Gouden Eeuw woedde er een strijd tussen katholiek Spanje en protestant Nederland: de 80-jarige oorlog. Daarover gaat dit schilderij van Adriaen Pietersz. van de Venne. De katholieken en protestanten vissen letterlijk naar zieltjes. De katholieken proberen mensen te lokken met pracht en praal, de protestanten met de bijbel.