# data[].attributes.location_name
Σταφιδοκαμπος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Σταφιδοκαμπος, Ελλάδα

# data[].attributes.subject
Σταφιδοκαμπος, Ελλάδα

# data[].attributes.attachment_link.description
See all the wonderful things Omada Aeriko has made

# data[].attributes.attachment_link.title
Εικόνες Alpha (Μογγολία) μέρος 1ο

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζουζούνια | Έρχεται η Μπεφάνα | Χριστουγεννιάτικα Παιδικά Τραγούδια

# data[].attributes.location_name
Αθήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Αθήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.subject
Αθήνα, Ελλάδα

# data[].attributes.body
Olentzero στην Παμπλόνα

# data[].attributes.body
Olentzerp

# data[].attributes.body
Oletnzero

# data[].attributes.body
Κάλαντα Ολεντζέρο

# data[].attributes.body
Ολεντζέρο (Η ιστορία)

# data[].attributes.attachment_link.title
OLENTZERO: ΤΑ ΔΩΡΑ ΤΩΝ ΒΑΣΚΩΝ

# data[].attributes.attachment_link.description
Καλημέρα από Μπιλμπάο. Σας ευχαριστούμε πολύ για τις ευχές που λάβαμε. Στη Χώρα των Βάσκων όπου φέτος γιορτάσαμε τα Χριστούγεννα, τα δώρα στα παιδιά τα φέρνει στις 24 προς 25 Δεκεμβρίου ο Ολεντσέρο, ο μοναδικός επιζών της βασκικής Μυθολογία.

# data[].attributes.body
Χριστουγεννιάτικο Τραπέζι με 12 φαγητά

# data[].attributes.body
Didukh

# data[].attributes.body
Έθιμα Ουκρανίας

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα Χριστούγενναείναι μια μεγάλη χριστιανική γιορτή, τα γενέθλια του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα του κόσμου και Λυτρωτή των ανθρώπων από την αιχμαλωσία της αμαρτίας. Η εορτή των Χριστουγέννων είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μετά το Πάσχα, αν και σε πολλές καθολικές χώρες εξακολουθεί να θεωρείται η πιο σημαντική εορτή.

Εκείνη τη ημέρα συνέβη το μεγάλο γεγονός για όλο τον χριστιανικό κόσμο - η γέννηση του Ιησού Χριστού στη Βηθλεέμ (η λέξη Ιησούς μεταφράζεται από τα εβραϊκά ως "σωτηρία"). Όλοι οι χριστιανοί πιστεύουν ότι ο Ιησούς Χριστός στάλθηκε από το Θεό στη γη για την κάθαρση των αμαρτιών και τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης προανήγγειλαν τον τόπο και το χρόνο της γέννησης του Σωτήρα του κόσμου το έτος 5508 μετά της δημιουργίας του κόσμου. Τα γενέθλια του Υιού του Θεού στη γη εορτάζονται στις 7 Ιανουαρίου. Από την ημέρα αυτή αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση.
Η παράδοση του Χριστουγεννιάτικου εορτασμού
Πριν από τα Χριστούγεννα, σύμφωνα με το Σύνταγμα της εκκλησίας, προηγείτο η νηστεία τεσσάρων εβδομάδων από τις 27 Νοεμβρίου μέχρι τις 6 Ιανουαρίου. Μέσα σε αυτό το διάστημα εκτελούνται οι δουλειές του σπιτιού: Άσπριζαν τα σπίτια, τα διακοσμούσαν με παραδοσιακές ζωγραφιές, έβγαζαν τις καλύτερες πετσέτες, έστρωναν χαλιά. Το εικονοστάσι στόλιζαν ιδιαίτερα πανηγυρικά και το διακοσμούσαν με αναμμένο κερί ή με καντήλι.

Επίσης έβαζαν και το πρώτο σύμβολο όλων των τριών χειμερινών εορτών, το Ντίντουχ (Didukh - ουκρανικός χριστουγεννιάτικος στολισμός, δεμάτια από στάχυα σιταριού ή σίκαλης, τα οποία συλλέγονται στο τέλος της συγκομιδής). Σιτηρά από το Ντίντουχ αποθηκεύονταν μέχρι την άνοιξη, στη συνέχεια τα ανακάτευαν με σπόρους που θα έσπερναν - για να εξασφαλιστεί μια πλούσια συγκομιδή. Ιδιαίτερη σημασία έδιναν τα Χριστούγεννα στον καιρό. Τα Χριστούγεννα στην Ουκρανία, σύμφωνα με παγανιστικές παραδόσεις, συνδέονται με την ηρωολατρεία των προγόνων, την εκτίμηση των ψυχών των νεκρών. Ως εκ τούτου, η κομπόστα φρούτων και ειδικά τα κόλλυβα, τα οποία οπωσδήποτε πρέπει να είναι σε κάθε τραπέζι, πράγματι είναι μνημειακά πιάτα.
Μια ιδιαίτερη παράδοση τη βραδιά των Χριστουγέννων είναι το Ιερό δείπνο, το οποίο αποτελείται από 12 νηστίσιμα πιάτα
Τα φαγητά συμβολίζουν τους 12 Αποστόλους. Στην Ουκρανία, υπάρχει μια παράδοση κατά την οποία πριν από το Ιερό δείπνο μαζεύεται όλη η οικογένεια. Καλό θα είναι να μην αργήσει κανείς για το δείπνο (για να μην αργεί πουθενά όλο το χρόνο - λαϊκός οιωνός). Στη συνέχεια, όλοι μαζί προσεύχονται και ζητούν την επιείκεια και την καλοσύνη του Θεού.

Προτού να στρωθεί το τραπέζι, κάτω από το τραπεζομάντιλο τοποθετούν το σανό, που συμβολίζει τη γέννηση του Ιησού. Στις άκρες του τραπεζιού τοποθετούν κεφάλια σκόρδου. Αυτό είναι ένα σύμβολο προστασίας από τις δυνάμεις του κακού. Στη μέση βάζουν ένα κερί ως σύμβολο μνήμης και ειρήνης.

Το δείπνο κατά την παραμονή των Χριστουγέννων δεν πρέπει να ξεκινήσει πριν εμφανιστεί το πρώτο αστέρι στον ουρανό, στη μνήμη του Άστρου της Βηθλεέμ.
Το πρώτο πιάτο που καταναλώνεται κατά το Ιερό δείπνο είναι τα κόλλυβα (κουτιά). Μετά ακολουθούν τα άλλα πιάτα. Τα φαγητά τρώγονται με κουτάλια, επειδή το σπίτι πρέπει να κυριαρχούν η ειρήνη και η αρμονία και δεν πρέπει να υπάρχει διατάραξη σχέσεων η οποία συμβολίζεται από τα πιρούνια. Μετά τα φαγητά δεν μαζεύουν το τραπέζι. Θεωρείται ότι μετά το δείπνο, όταν όλοι θα κοιμηθούν, έρχονται οι ψυχές των νεκρών, οι οποίες θέλουν επίσης να δειπνίσουν.
Μετά το δείπνο, βγαίνουν για τα Κάλαντα
Μετά το δείπνο, βγαίνουν για τα Κάλαντα. Οι Ουκρανοί αρχίζουν να λένε τα κάλαντα την παραμονή ή την πρώτη ημέρα των Χριστουγέννων. Από παλιά, την παράδοση αυτή ακολουθούσε ομάδα ανδρών ή αγοριών που πήγαιναν σε κάθε σπίτι του χωριού, δόξαζε με τα τραγούδια τους ιδιοκτήτες και ευχόταν την ευημερία και την υγεία στις οικογένειές τους. Οι ιδιοκτήτες του σπιτιού έδιναν ως ανταμοιβή στους τραγουδιστές των καλάντων, νόστιμο φαγητό, σπανιότερα χρήματα. Ως βάση της τελετουργίας θεωρείτο η πίστη στη μαγική ιδέα της "πρώτης ημέρας", δηλαδή στην πραγματοποίηση όλων των επιθυμιών που εκφράζονταν.

Από τον XVII αιώνα, σε πόλεις της Ουκρανίας και αργότερα σε χωριά της χώρας, οι τραγουδιστές των καλάντων έφεραν μαζί τους το αστέρι, γνωστό επίσης και σε άλλα ευρωπαϊκά έθνη. Ένα χριστιανικό σύμβολο που αναπαριστά το "αστέρι της Βηθλεέμ", το οποίο σύμφωνα με τον ευαγγέλιο μύθο προαναγγέλλει τη θαυματουργή γέννηση του Ιησού Χριστού.

Το πρωί στις 7 Ιανουαρίου οι Ουκρανοί πηγαίνουν στην εκκλησία για να αποτίσουν φόρο τιμής στο νεογέννητο Χριστό. Μετά τη λειτουργία της Εκκλησίας, όλη η οικογένεια συγκεντρώνεται και πάλι σε μεσημεριανό δείπνο, το οποίο πλέον δεν πρέπει να είναι νηστήσιμο, και ξεκινά η μεγάλη γιορτή των Χριστουγέννων. Το απόγευμα έρχεται η ώρα της ξεκούρασης, μετά από την οποία όλοι μπορούν να πάνε επίσκεψη σε σπίτια των φίλων και συγγενών. Τα έγγαμα παιδιά συνήθως πηγαίνουν στους γονείς τους.

Την ημέρα εκείνη ακολουθείται ακόμα μία παλιά παράδοση της Ουκρανίας. Συγχωρούμε ο ένας τις προσβολές κατά του άλλου, είτε αυτές έγιναν επίτηδες, είτε αυθόρμητα, για να αισθανθούμε πλήρως τη χαρά της ζωής.
Η συνταγή που ακολουθεί είναι της φίλης του Ukranorama.gr, Lena Onufriyenko ΚΟΛΛΥΒΑ ΑΠΟ ΣΙΤΑΡΙ
Υλικά:
0,5 κλ. αποξηραμένα φρούτα
200 γρ. σπόροι παπαρούνας
400 γρ. καρύδια
0,5 κλ. βρασμένο σιτάρι
ποσότητα μελιού, κατά προτίμηση

Εκτέλεση της συνταγής:

Βράζουμε για 40 λεπτά αποξηραμένα φρούτα (400 γρ. ξηρά φρούτα, 1 κούπα ζάχαρη, 3 λίτρα νερό), μαγειρεύουμε το σιτάρι μέχρι να μαλακώσει. Αφήνουμε τους σπόρους παπαρούνας να μουλιάσουν για αρκετές ώρες, στη συνέχεια τους τρίβουμε σε γουδί. Ψιλοκόβουμε τα καρύδια. Αφήνουμε την κομπόστα να κρυώσει, φιλτράρουμε και προσθέτουμε το βρασμένο σιτάρι, τους σπόρους παπαρούνας και τα καρύδια και στο τέλος το μέλι.
Βάζουμε τα κόλλυβα στο ψυγείο να κρυώσουν και τα σερβίρουμε κρύα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η παράδοση του Χριστουγεννιάτικου εορτασμού στην Ουκρανία

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Χριστούγενναείναι μια μεγάλη χριστιανική γιορτή, τα γενέθλια του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα του κόσμου και Λυτρωτή των ανθρώπων από την αιχμαλωσία της αμαρτίας. Η εορτή των Χριστουγέννων είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μετά το Πάσχα, αν και σε πολλές καθολικές χώρες εξακολουθεί να θεωρείται η πιο σημαντική εορτή.

# data[].attributes.body
Carol of the bells (Christmas lights)

# data[].attributes.attachment_link.title
Carol of the Bells 2007 - Holdman Christmas Lights

# data[].attributes.body
Shchedryk  (Τραγούδι)

# data[].attributes.attachment_link.title
Shchedryk (Carol of the Bells) – Bel Canto Choir Vilnius

# data[].attributes.body
Κάλαντα Ουκρανίας (Ήλιε βγες στο παππού μου το χωράφι, της γιαγιάς μου τα σπαρτά, στου σπιτιού μου την αυλή, στης άνοιξης τα λουλούδια, στα μικρά παιδιά που παίζουν εκεί, σε περιμένουν να βγεις)

# data[].attributes.body
Santa Lucia (τραγούδι)

# data[].attributes.body
Αράχνη στολίδι

# data[].attributes.body
Η Αράχνη των Χριστουγέννων

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα Χριστούγεννα έχουν καθιερωθεί στη συλλογική μνήμη ως η γιορτή της αφθονίας· καθώς ο χρόνος πλησιάζει στο τέλος του, ο χειμώνας είναι βαρύς και σέρνεται νωχελικά στα ομιχλιασμένη δάση και τις παγωμένες πεδιάδες. Είναι η εποχή που οι μικρές χαρές γιγαντώνονται και φαντάζουν μεγαλύτερες τις μακρές νύχτες που λάμπουν υπό το φως των αστεριών και τους λευκού τάπητα που καλύπτει την παγωμένη γη.

Ούτε τα λαμπερά φώτα των πόλεων, ούτε τα φωτισμένα καταστήματα μπορούν όμως να κρύψουν την πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα στερήσεων για μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού, μια πραγματικότητα που μένει κρυμμένη στην αφάνεια, μακριά από τα κατάφωτα δέντρα και τις γεμάτες κίβδηλη θαλπωρή εστίες.

Για τη συγκεκριμένη ιστορία, θα πρέπει να ταξιδέψουμε αρκετά, πάνω από τα σκοτεινά νερά της Μαύρης Θάλασσας, μέχρι τις αχανείς ουκρανικές πεδιάδες, και να πάμε λίγο πίσω στο χρόνο. Θα βρεθούμε σε μια εποχή που η τροφή ήταν πολυτέλεια, πόσο μάλλον τα στολίδια και οι γιορτινές αγορές.

Πρόκειται για παραμύθι, οπότε ας ακολουθήσουμε την πεπατημένη οδό. Μια φορά κι έναν καιρό λοιπόν, στην μακρινή Ουκρανία, σ' ένα μικρό αλλά τακτοποιημένο σπιτάκι ζούσε μια χήρα με τα παιδιά της. Τα παιδιά έπαιζαν συχνά στην αυλή περνώντας ατελείωτες ώρες στη φύση και το παιχνίδι που κυριαρχούσε στις προτιμήσεις τους ήταν ο πόλεμος με κουκουνάρια. Μια μέρα λοιπόν, ένα από τα κουκουνάρια κρύφτηκε σε μια γωνιά του ξύλινου πατώματος, χώθηκε κάτω από τις πολυκαιρισμένες σανίδες και άγγιξε το υγρό χώμα από κάτω. Με τον καιρό το κουκουνάρι βλάστησε, και όταν το μικρό πεύκο έκανε δειλά την εμφάνισή του στο δωμάτιο της οικογένειας τα παιδιά ενθουσιάστηκαν στην ιδέα ότι θα είχαν δέντρο για τις επερχόμενες γιορτές των Χριστουγέννων.

Με τον καιρό το πεύκο μεγάλωσε, ψήλωσε και όταν τα πρώτα χιόνια έπεσαν στις πεδιάδες και τα μεταναστευτικά πουλιά χάθηκαν στο νότο, τα κλαδιά του ήταν μακριά και αρκετά γερά για να στηρίξουν τα πολύχρωμα στολίδια. Μόνο που δεν υπήρχαν στολίδια. Η οικογένεια ήταν πολύ φτωχή και η χήρα γυναίκα με το ζόρι κατάφερνε να βρει τα χρήματα για να κρατήσει το σπίτι της ζεστό, τα παιδιά της χορτασμένα και τη ζωή της στα σαθρά πλαίσια μιας κανονικότητας.

Την Παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά πήγαν στα κρεβάτια τους λυπημένα που δεν είχαν καταφέρει να στολίσουν τα κλαδιά του δέντρου και να τραγουδήσουν γύρω του όπως έκαναν οι περισσότεροι φίλοι τους. Η μητέρα στριφογύριζε στο κρεβάτι και τελικά αποκοιμήθηκε με τα πονεμένα παιδικά πρόσωπα στο μυαλό της.

Ενώ η νύχτα ήταν βαθιά, το σκοτάδι πυκνό και το χιόνι έπεφτε ασταμάτητο σε χοντρές νιφάδες, κάτι περίεργο συνέβη στο μικρό σπίτι. Από τις γωνίες της δίριχτης στέγης, από τα έγκατα του παλιού σπιτιού και τα σκοτεινά σημεία που κανένα ανθρώπινο μάτι δεν τα πιάνει, δεκάδες μικροσκοπικές αράχνες σηκώθηκαν από τις φωλιές τους και συγκεντρώθηκαν μπροστά στο δέντρο περπατώντας σιωπηλά με τα μαύρα πόδια τους. Αν ήταν από ενδιαφέρον για τη φτωχή οικογένεια ή απλά μια επεκτατική ιδέα του αρχηγού της φατρίας των αραχνών, αυτό κανείς δεν το γνώριζε, όμως αμέτρητες αράχνες άρχισαν να σεργιανίζουν πάνω στα πράσινα κλαδιά, τα μικροσκοπικά ανώριμα κουκουνάρια και τις πευκοβελόνες, αφήνοντας πίσω τους λεπτές ίνες ιστού σαν κλωστές που ανέμιζαν απαλά στις ανάσες του ανέμου που τρύπωνε από τα παράθυρα και χόρευε στα δάπεδο. Ύστερα, όταν όλα τελείωσαν, οι αράχνες χάθηκαν στις σκιώδεις φωλιές τους σαν να μην υπήρξαν ποτέ.

Το επόμενο πρωί η μητέρα ξύπνησε από τις χαρούμενες και εκστασιασμένες φωνές των παιδιών της. Σηκώθηκε από το κρεβάτι και μόλις κοίταξε το μικρό καμαράκι με τη σόμπα να ξεροβήχει μαύρο καπνό, είδε τα παιδιά της να στέκουν χαρούμενα μπροστά σε ένα εντελώς διαφορετικό δέντρο. Οι αράχνες είχαν γεμίσει τα κλωνιά με ιστούς, όμως τώρα που τα πρώτα φώτα της αυγής λέρωναν τον ουρανό στην ανατολή, οι ιστοί έλαμπαν σαν πολύτιμο ασήμι. Μικροσκοπικές υφασμένες κλωστές που γυάλιζαν εκτυφλωτικά σαν την πρωινή δροσιά, σχηματίζοντας τυχαία σχέδια μαγικά και ευφάνταστα από τα πλάσματα της μητέρας φύσης.

Πλησίασε για να δει καλύτερα και τότε κάτι ανεξήγητο συνέβει. Το φως της νεογέννητης μέρας, μετέτρεψε τους ιστούς σε καθαρό ασήμι, οι ακτίνες του ήλιου έκαναν τους ιστούς λαμπερό χρυσάφι, καθάριο και αγνό, που συνέχισε να λάμπει εκτυφλωτικά και να φωτίζει το φτωχικό σπίτι. Από τότε η οικογένεια δεν ξαναπείνασε ποτέ, ούτε και της έλλειψε τίποτα.

Η ιστορία αυτή είναι παλιά, έτσι υπάρχουν πολλές παραλλαγές της. Σε μία από αυτές, οι αράχνες ακούνε τα κλάματα των παιδιών που απελπισμένα ξέρουν πως για ακόμα μία χρονιά δεν θα καταφέρουν να δουν το μικρό τους δέντρο να στολίζεται όπως εκείνα των φίλων τους από την πόλη. Έτσι οι αράχνες επισκέπτονται τη νύχτα το δέντρο και εις γνώσιν τους το στολίζουν για τα μικρά της οικογένειας.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Ουκρανικός μύθος της αράχνης των Χριστουγέννων - Will o'Wisps

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Χριστούγεννα έχουν καθιερωθεί στη συλλογική μνήμη ως η γιορτή της αφθονίας· καθώς ο χρόνος πλησιάζει στο τέλος του, ο χειμώνας είναι βαρύς και σέρνεται νωχελικά στα ομιχλιασμένη δάση και τις παγωμένες πεδιάδες. Είναι η εποχή που οι μικρές χαρές γιγαντώνονται και φαντάζουν μεγαλύτερες τις μακρές νύχτες που λάμπουν υπό το φως των αστεριών και τους λευκού τάπητα που καλύπτει την παγωμένη γη.

# data[].attributes.body
Santa Lucia (Info)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kάθε χρόνο στις 13 Δεκεμβρίου, σε ολες τις σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία και Δανία), αλλά και σε κάποιες άλλες όπως η Ιταλία, η Μάλτα και η Γερμανία, γιορτάζεται η μνήμη της Αγίας Λουκίας ή San(k)ta Lucia. Σύμφωνα με την σκανδιναβική παράδοση, είναι η γιορτή του φωτός σε μια εποχή του χρόνου όπου βασιλεύει το σκοτάδι (σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο η 13 η Δεκεμβρίου είναι η μικρότερη μέρα του χρόνου) και ισοδυναμεί με την έναρξη του δωδεκαήμερου των γιορτών μέχρι τα Χριστούγεννα.

Η Αγία Λουκία ήταν ένα νεαρό κορίτσι, χριστιανή, γεννημένη το 283 μ.Χ στις Συρακούσες της Ιταλίας, η οποία μαρτύρησε και θανατώθηκε για την πίστη της το 304 μ.Χ. Σύμφωνα με την ιστορία, η Αγία Λουκία προμήθευε κρυφά με φαγητό τους κυνηγημένους χριστιανούς στη Ρώμη οι οποίοι ζούσαν σε κατακόμβες. Για να έχει ελεύθερα τα χέρια της και να μεταφέρει τα φαγητά φόραγε στο κεφάλι ένα στεφάνι με κεριά για να φωτίζει το δρόμο της, εξ ού και το όνομα Lucia = φως (lux, lucis).

Είναι άγνωστο πως έφτασε να γιορτάζεται αυτή η γιορτή στην Σκανδιναβία. Πολλοί θεωρούν ότι την έφεραν Γερμανοί έμποροι, ιερωμένοι προτεστάντες που ταξίδευαν στην Ευρώπη ή ακόμη και οι Βίκινγκς. Το σίγουρο είναι ότι η Αγία Λουκία, σε όλες τις χώρες που γιορτάζεται και ανεξαρτήτως των μύθων που την εκολουθούν, θεωρείται ότι φέρνει την ελπίδα, το φώς και την πίστη ότι κάτι καλό θα ακολουθήσει.

Είναι μία πολύ όμορφη παραδοσιακή γιορτή και τα τραγούδια που ψάλλονται από νεανικές χορωδίες αυτή την ημέρα είναι χαρμόσυνα. Παρακκολουθώντας τη γιορτή είναι σαν να μεταφερέσαι σε έναν άλλο τόπο, μαγικό και φωτεινό, σχεδόν ξωτικό! Το "ρόλο" της Sankta Lucia τον έχει πάντα ένα νέο κορίτσι το οποίο είναι ντυμένο στα άσπρα όπως και τα υπόλοιπα παιδιά της χορωδίας, φοράει μία κόκκινη ζώνη και στο κεφάλι της έχει ένα στεφάνι απο κλαδιά βατόμουρων (lingonberry) τα οποία είναι πολύ δημοφιλή και είναι πάντα καταπράσινα μέσα στο χειμώνα γι΄αυτό και συμβολίζουν την αρχή και τη νέα ζωή. Πάνω στο στεφάνι τοποθετούνται αληθινά αναμμένα κεριά για να φωτίζουν το "σκοτάδι".

Η γιορτή είναι πολύ δημοφιλής στη Σουηδία όπου το κλασσικό τραγούδι της Αγίας Λουκίας τραγουδιέται πάνω στην πρωτότυπη ιταλική μουσική. Τα λόγια βέβαια διαφέρουν εντελώς. Η σουηδική εκδοχή αναφέρεται φυσικά στο φώς και στην αναγέννηση ενώ η ιταλική αναφέρεται στη θάλασσα και την περιοχή της Santa Luciaπου βρίσκεται στον κόλπο της Νάπολης.

Η συγκεκριμένη γιορτή παρουσιάστηκε σε μια παγανιστική εκδοχή τον 16 ο αι. όμως ο συστηματικός εορτασμός, με τη σημερινή του μορφή, ξεκίνησε στα τέλη του 18 ο με αρχές του 19 ο αι. στην Σουηδία.

Την ημέρα της Sankta Lucia ετοιμάζονται τα παραδοσιακά γλυκά της που λέγονται "Lussekatts", μπισκότα με σαφράν και σταφίδες τα οποία τα τρώνε με το πρωϊνό τους.

Επίσης ετοιμάζουν τα γνωστά "pepperkakor" άλλο ένα είδος μπισκότου με τζίντζερ τα οποία τα μοιράζουν τα παιδιά ντυμένα με τις χαρακτηριστικές στολές τους όταν επισκέπτονται σπίτια ηλικιωμένων καθώς και νοσοκομεία, τραγουδώντας την Sankta Lucia. Αυτή την ημέρα οι οικογένειες συνοδεύουν το φαγητό τους με το γνωστό ζεστό κρασί glögg που έχει μέσα γαρύφαλλα, πορτοκάλι, αμύγδαλα και σταφίδες.

Το τραγούδι της Sankta Lucia είναι σίγουρο ότι θα σας αρέσει και θα σας "μεταφέρει" και εσάς κάπου στο βορρά μια κρύα νύχτα του χειμώνα όπου το φως ειναι ανύπαρκτο και μόνο η φλόγα των κεριών φωτίζει...

# data[].attributes.attachment_link.title
H γιορτή του φωτός, της ελπίδας και της πίστης - Sankta Lucia

# data[].attributes.attachment_link.description
Kάθε χρόνο στις 13 Δεκεμβρίου, σε ολες τις σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία και Δανία), αλλά και σε κάποιες άλλες όπως η Ιταλία, η Μάλτα και η Γερμανία, γιορτάζεται η μνήμη της Αγίας Λουκίας ή San(k)ta Lucia. Σύμφωνα με την σκανδιναβική παράδοση, είναι η γιορτή του φωτός σε μια εποχή του χρόνου όπου βασιλεύει το σκοτάδι...

# data[].attributes.body
Santa Lucia

# data[].attributes.body
Santa Lucia (Τραγούδι)

# data[].attributes.body
Santa Lucia (Έθιμα)

# data[].attributes.attachment_link.description
Lucia Day (St. Lucy's Day) - a feast of candlelit processions, saffron buns, mulled wine and talking animals. Here's how to make the most of it. Lucia is celebrated on the 13:th of December. Sankta Lucia (St. Lucy's Day) is celebrated most commonly in Scandinavia, with our long dark winters, where it is a major feast day.

# data[].attributes.body
Μπεφάνα (Info)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μια χήρα που ζούσε σ' ένα καλύβι έξω από τη Βηθλεέμ ήταν η Μπεφάνα. Σταμάτησαν τρεις μάγοι και της ζήτησαν κάτι να πιουν να ξεδιψάσουν γιατί είχαν δρόμο μακρύ να κάμουν. "Που πηγαίνετε;", τους ρώτησε τυπικά η Μπεφάνα σαν τους φίλεψε λίγο νερό. "Ακολουθούμε το λαμπερό αυτό άστρο μέχρι να μας οδηγήσει στο μεσσία που μόλις γεννήθηκε", της είπαν αυτοί. "Έλα μαζί μας κι εσύ αν θέλεις", είπαν στην ηλικιωμένη κυρία.

Η Μπεφάνα όμως μάλλον βαριόταν. "Είμαι πολύ κουρασμένη κι οι δουλειές μου έχουνε μείνει όλες στη μέση", τους αρνήθηκε όσο πιο ευγενικά μπορούσε εκείνη. Το ίδιο βράδυ, αφού οι μάγοι έφυγαν, είδε ένα όραμα με το θείο βρέφος. Πήρε μερικά δώρα κι έτρεξε να προλάβει τους μάγους. Δεν τα κατάφερε. Μοίρασε τότε τα δώρα της στα παιδιά που βρήκε κοντά της, τα παιδιά που αγαπούσε. Από τότε, λέει ο θρύλος, η Μπεφάνα πηγαίνει στα σπίτι των καλών παιδιών και τους αφήνει δώρα.

Ο θρύλος της Μπεφάνα φαίνεται ότι προϋπάρχει τους χριστιανισμού καθώς η Μπεφάνα φέρεται ως μια κλασική μάγισσα με γαμψή μύτη και σκουπόξυλο που ως γριά μάγισσα συμβολίζει το χειμώνα.

Η Ιταλία όπου και θεωρείται μητέρα του εθίμου καλωσορίζει τη Μπεφάνα με λουκάνικα, μπρόκολα, κρασί και άλλα καλούδια. Τα παιδιά που πιάνουν τη Μπεφάνα να μπαίνει στο δωμάτιό τους για να αφήσει το δώρο τους, της φωνάζουν "Να η Μπεφάνα" (Ecco La Befana) ενώ οι γονείς προσπαθούν ενίοτε να την εμφανίσουν ως αράπη, μαύρο ή γύφτο (ξέρουμε από αυτά στην Ελλάδα), ότι δηλαδή αν δεν καθίσουν καλά, η Μπεφάνα αντί για δώρα θα τους φέρει κάρβουνο. Για να μη συνδεθεί ασφαλώς η Μπεφάνα με κάτι τέτοιο, το μόνο που συμβαίνει είναι ότι στα άτακτα παιδιά φέρνει ένα γλυκό σε σχήμα και χρώμα κάρβουνου.

Τη δεκαετία του 70′ η ιταλική κυβέρνηση προσπάθησε να καταργήσει την αργία των Θεοφανίων, ημέρα που εμφανίζεται η Μπεφάνα, αλλά συνάντησε μάλλον σθεναρή αντίδραση από τους μεγαλύτερους λάτρεις της, τα παιδιά, με αποτέλεσμα να κάνει πίσω.

ΥΓ: Πιθανολογείται ότι η λέξη Μπεφάνα προέρχεται από την ελληνική λέξη "επιφάνεια". Δε μπορώ να ελέγξω κάτι τέτοιο.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μπεφάνα, ο...Άι Βασίλης της Ιταλίας - Elniplex

# data[].attributes.attachment_link.description
Μια χήρα που ζούσε σ' ένα καλύβι έξω από τη Βηθλεέμ ήταν η Μπεφάνα. Σταμάτησαν τρεις μάγοι και της ζήτησαν κάτι να πιουν να ξεδιψάσουν γιατί είχαν δρόμο μακρύ να κάμουν. "Που πηγαίνετε;", τους ρώτησε τυπικά η Μπεφάνα σαν τους φίλεψε λίγο νερό. "Ακολουθούμε το λαμπερό αυτό άστρο μέχρι να μας οδηγήσει στο μεσσία που ...

# data[].attributes.body
Μπεφάνα (τραγούδι Ζουζούνια)

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζουζούνια | Έρχεται η Μπεφάνα | Χριστουγεννιάτικα Παιδικά Τραγούδια

# data[].attributes.body
Befana

# data[].attributes.body
La Befana (τραγούδι)

# data[].attributes.body
Befana

# data[].attributes.attachment_link.title
La Befana vien di notte - clip "LA BEFANA" inizio film

# data[].attributes.body
Τραπέζι της Αδελφότητας

# data[].attributes.body
Το Τραπέζι της Αδελφότητος

# data[].attributes.body
Κάλαντα Λέσβου

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Μυτιλήνης www.politesoraiokastrou.gr

# data[].attributes.body
Κάλαντα Κυκλάδων

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παιδική Γωνιά

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Κυκλάδων

# data[].attributes.body
Έθιμα Κυκλάδων

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γενικά στα Κυκλαδονήσια οι κάτοικοι θεωρούν ως καλό οιωνό αν την Πρωτοχρονιά φυσάει βοριάς ή αν έρθει στην αυλή του σπιτιού ένα περιστέρι. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό κοράκι φοβούνται μήπως συμβούν ατυχίες. Σε ορισμένα χωριά των Κυκλάδων, όταν οι άνθρωποι πλένονται το πρωί της Πρωτοχρονιάς αγγίζουν το πρόσωπό τους μ' ένα κομμάτι σίδερο για να είναι όλο το χρόνο υγιείς ("σιδερένιοι").

Στην Αμοργό, ανήμερα τη Πρωτοχρονιά, σερβίρουν τον "κοφτό", ένα έδεσμα από σιτάρι, κρεμμύδι, τυρί τριμμένο, λάδι και νερό για να πάει καλά η σοδειά.

Στην Ανάφη, τα Χριστούγεννα οι νοικοκυρές παρασκευάζουν και προσφέρουν το "κουφέτο", γλυκό του κουταλιού από ασπρισμένα αμύγδαλα και κομμάτια κοκκινωπής κολοκύθας τα οποία σιγοβράζουν μέσα σε μέλι. Την Πρωτοχρονιά ψήνουν στον ξυλόφουρνο το αναφιώτικο "ζαφοριστό" ψωμί από κρόκο με ιδιαίτερη γεύση ζαφοράς και με έντονο κίτρινο χρώμα.

Τα Χριστούγεννα, τα στενά δρομάκια της Μυκόνου μοσχοβολούν από τις δίπλες, τα φοινίκια, τους κουραμπιέδες και τα Χριστόψωμα που ψήνονται στο φούρνο. Στα χωριά ζυμώνουν και ψήνουν ένα επιπλέον Χριστόψωμο το οποίο μοιράζουν στα ζώα του σπιτιού. Εκτός από τα γλυκίσματα οι νοικοκυρές μαγειρεύουν λαρδί χοιρινό με χόρτα ή λάχανο, το οποίο συμβολίζει την αφθονία, κρέας ψητό στον φούρνο, κρεμμυδόπιτα με ντόπια "τυροβολιά" και μελόπιτα με τυροβολιά, μέλι και κανέλα. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάςομάδα "καλαντιστάδων" του Πολιτιστικού Λαογραφικού Συλλόγου Γυναικών Μυκόνου, με την παραδοσιακή "καράβα" και το φαναράκι στα χέρια, περιφέρεται στην Χώρα ψάλλοντας τα Μυκονιάτικα και τα παραδοσιακά Δηλιανά Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα

Η ημέρα των Φώτων είναι επίσης λαμπρή γιορτή στη Μύκονο επειδή ξεκινούν τα "μπαλόσια", έθιμο Βενετσιάνικης προέλευσης με ρίζες την λέξη "ballonzolo" που σημαίνει "χοροπήδημα" και "Ballocio" που σημαίνει "χορουδάκι". Τους χορούς αυτούς συνοδεύουν βιολιά, τσαμπούνες και τουμπάκια.

Ένα παραδοσιακό γαστρονομικό έθιμο της Νάξου είναι γεμιστό κατσίκι με διάφορα χορταρικά και ρύζι, το οποίο παρασκευάζεται και προσφέρεται τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά. Ζυμώνονται επίσης τα Χριστόψωμα με σταφίδες και καρύδια, τα οποία έχουν στο κέντρο ένα ολόκληρο καρύδι με το τσόφλι του και ένα σταυρό από ζυμάρι. Στη Νάξο ψέλνονται, ως κάλαντα, τα περίφημα "κοτσάκια", ένα είδος μαντινάδας με σκωπτικό χαρακτήρα.

Στην Πάρο τα παιδιά ψάλλουν τα κάλαντα το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, αμέσως μετά τον εσπερινό και ανήμερα το πρωί μετά το τέλος της λειτουργίας. Τα Χριστούγεννα οι νοικοκυρές ψήνουν Χριστόψωμα φτιαγμένα από αλεύρι και ξηρούς καρπούς, σχηματίζουν με το ζυμάρι ένα σταυρό πάνω σε αυτά και τα δίνουν για τροφή στα ζώα του σπιτιού. Το πρωί της παραμονής των Θεοφανείων, μετά τη τέλεση του "Μικρού Αγιασμού", οι ιερείς, φορώντας το πετραχήλι και κρατώντας στο χέρι το σταυρό μ' ένα κλαδί φρέσκο βασιλικό, "φωτίζουν" τα σπίτια. Τους συνοδεύει ένα παιδί το οποίο κρατάει στα χέρια του ένα κουβαδάκι με τον αγιασμό, την "σίγκλα", κι ένα λαδοφάναρο με το Άγιο Φως. Πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι οι ιερείς ψάλλουν το "Εν Ιορδάνη..." και "φωτίζουν", κατά την τοπική διάλεκτο, τους πιστούς και τα δωμάτια του σπιτιού τους ώστε να απομακρυνθούν τα κακά και πονηρά πνεύματα. Οι νοικοκυρές ρίχνουν στη "σίγκλα" τον οβολό τους και ειδικά στην Μάρπησσα, προτείνουν στον ιερέα να καθίσει στον καναπέ λέγοντας του: "...Κάτσε παπά για να καθίσει κι η κλώσσα μας!" και τον κερνούν νηστίσιμα μπουρεκάκια.

Το απόγευμα της παραμονής των Θεοφανείων ομάδες παιδιών και ενηλίκων ψάλλουν τα παριανά κάλαντα τα οποία είναι επηρεασμένα από την αναγγελία του χαρμόσυνου γεγονότος της Βάπτισης του Χριστού.

Τα ξημερώματα της ημέρας των Φώτων γίνεται λειτουργία στη ανδρική Μονή της Λογγοβάρδας, βορειανατολικά της πρωτεύουσας Παροικιάς. Η λειτουργία αρχίζει στις δύο τα ξημερώματα και την παρακολουθούν μόνο άντρες, ενώ οι γυναίκες πηγαίνουν στην αντίστοιχη τελετή του Ιερού Ναού του Ταξιάρχη, πάντοτε στην ίδια περιοχή.

Το πρωί των Θεοφανείων στους παράκτιους οικισμούς της Πάρου, μετά το τέλος της λειτουργίας του "Μεγάλου Αγιασμού", ο ιερέας, οι ψάλτες και το εκκλησίασμα πηγαίνουν από την εκκλησία στο λιμάνι, κρατώντας την εικόνα της Βάφτισης και τα Εξαπτέρυγα, για να γίνει ο αγιασμός των υδάτων και η κατάδυση του Τίμιου Σταυρού. Μετά τη λειτουργία όσοι πιστοί έχουν νηστέψει την προηγουμένη μέρα φέρνουν αγιασμό στο σπίτι και τον πίνουν. Η γιορτή αυτή θεωρείται ως ημέρα κάθαρσης και εξαγνισμού για τους ανθρώπους, τα ζώα και τη Φύση γενικότερα. Οι γεωργοί ραντίζουν με αγιασμό τα ζώα τους, τις κατοικίες τους, τα χωράφια, τα δέντρα, τα πηγάδια. Αυτό το τελετουργικό πρέπει να γίνει μέχρι το μεσημέρι γιατί θεωρείται ότι αργότερα ο αγιασμός χάνει τη δύναμη της κάθαρσης και του εξαγνισμού.

Στην Σίφνο τα παραδοσιακά Σιφνέικα κάλαντα είναι αυτοσχέδιες δημιουργίες στην τοπική διάλεκτο οι οποίες συνδέονται άμεσα με την θρησκευτική ζωή και ψέλνονται από το μεσημέρι μέχρι το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Οι συνθέσεις αυτές αναδεικνύουν το ταλέντο του δημιουργού, εκφράζουν συναισθήματα και σχολιάζουν πρόσωπα και καταστάσεις. Στην Σίφνο το πατροπαράδοτο χριστουγεννιάτικο τραπέζι αποτελείται, κατά βάση, από χοιρινό κρέας παστό ή στο φούρνο και από Χριστόψωμα ζυμωμένα με γλυκάνισο.

Στη Σύρο την "Καλή Βραδιά", δηλαδή την παραμονή των Χριστουγέννων, οι καθολικοί κάτοικοι, κυρίως της συριανής υπαίθρου και της Άνω Σύρου, μετά από την εκκλησία, επιστρέφουν στα σπίτια τους και τρώνε ψάρι και κουνουπίδι. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς μέλη του Λυκείου Ελληνίδων, ντυμένα με την παραδοσιακή συριανή φορεσιά, περιέρχονται στους δρόμους της Ερμούπολης κρατώντας το στολισμένο παραδοσιακό καραβάκι και ψάλλουν τα συριανά και τα τηνιακά κάλαντα. Το καραβάκι συμβολίζει την πλεύση του ανθρώπου προς την καινούργια ζωή μετά τη γέννηση του Χριστού. Στη Σύρο τα τελευταία χρόνια το ξεχασμένο αυτό κυκλαδίτικο έθιμο έχει αναβιώσει μετά από αξιέπαινες προσπάθειες πολιτιστικών και δημοτικών φορέων. Την παραμονή των Θεοφανείων μέλη του Λυκείου Ελληνίδων ψάλλουν πάλι τα κάλαντα κρατώντας, αυτή τη φορά, φαναράκια φτιαγμένα από κούφια φρέσκα πορτοκάλια, αναβιώνοντας ένα παμπάλαιο συριανό έθιμο.

Στην Τήνο, το "Τραπέζι της Αδελφότητας" είναι ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο το αναβιώνει στο παραδοσιακό χωριό του Τριποτάμου κάθε χρόνο στις 25 Δεκεμβρίου. Οι οικογένειες του χωριού αναλαμβάνουν κάποιες δεδομένες υποχρεώσεις προς τον ενοριακό ναό του χωριού, τα Εισόδια της Θεοτόκου. Ο αρχηγός της οικογένειας η οποία ορίζεται υπεύθυνη ονομάζεται "κάβος" και υποχρεώνεται να διατηρεί αναμμένο, όλο το χρόνο, το καντήλι μπροστά από την εικόνα της Γέννησης του Χριστού. Πρέπει επίσης να διατηρεί καθαρή την εκκλησία, να αναλαμβάνει τα έξοδα της λειτουργίας των Χριστουγέννων και την προμήθεια κεριών, καθώς και μιας μεγάλης λαμπάδας από γνήσιο κερί μέλισσας. Το μεσημέρι των Χριστουγέννων ο "κάβος" παραθέτει γεύμα στο σπίτι του μόνο για τους άνδρες του χωριού και τον ιερέα της ενορίας. Οι προσκεκλημένοι φέρνουν μαζί τους, μέσα σε μία πετσέτα, το ψωμί, το πιρούνι, το κουτάλι και το κρασί τους. Το επίσημο αυτό γεύμα χαρακτηρίζεται από την αφθονία των εδεσμάτων και τη γενναιοδωρία του "κάβου" ο οποίος προσφέρει στους συνδαιτυμόνες σούπα μοσχαρίσια, κρεμμυδάτο κοκκινιστό κρέας, κρέας βραστό και ντολμάδες. Το κρασί προσφέρεται σε "τάσια", κύπελλα σε ημισφαιρικό σχήμα από ορείχαλκο, τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά αυτή τη μέρα και είναι δωρεά των κατοίκων του χωριού. Μετά το φαγητό, μια ομάδα καλεσμένων μαζί με τον ιερέα, μεταφέρουν την εικόνα της Γέννησης του Χριστού από την εκκλησία στο σπίτι του οικοδεσπότη, ψάλλοντας Χριστουγεννιάτικα τροπάρια. Η εικόνα τοποθετείται πάνω στο τραπέζι δίπλα στον ιερέα. Όλοι κάθονται πάλι στο τραπέζι, ο ιερέας μοιράζει αντίδωρο και ανάβονται κεριά, πανομοιότυπα με αυτά τα οποία μοιράστηκαν στην πρωινή λειτουργία. Ο ιερέας ρωτάει κατόπιν το όνομα του επόμενου "κάβου". Μόλις αυτό ανακοινωθεί περιφέρονται δύο δίσκοι, ο ένας για τη χρηματική βοήθεια του νέου "κάβου" και ο άλλος για τη βοήθεια του ιερέα. Προσφέρονται γλυκίσματα και όλοι εύχονται στο νέο "κάβο" καλή επιτυχία στις υποχρεώσεις τις οποίες ανέλαβε. Η εικόνα επιστρέφεται στην εκκλησία με συνοδεία Χριστουγεννιάτικων τροπαρίων. Την επόμενη μέρα, 26η Δεκεμβρίου, όλοι οι συγχωριανοί συγκεντρώνονται πάλι στο σπίτι του παλιού "κάβου" για να φάνε και να πιούν ότι απέμεινε από την προηγούμενη μέρα. Οι υποχρεώσεις του παλαιού "κάβου" τελειώνουν με το γεύμα των Χριστουγέννων, αλλά αυτός, μέχρι το τέλος του χρόνου, δεν παύει να ευθύνεται για το άναμμα του καντηλιού της εικόνας.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
στις κυκλάδες οι εορτασμοί του «δωδεκαημέρου» (χριστούγεννα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
θεοφάνεια) έχουν έναν μοναδικό

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ιδιαίτερο χαρακτήρα ο οποίος ποικίλλει ευχάριστα από νησί σε νησί. γενικά στα κυκλαδονήσια οι κάτοικοι θεωρούν ως καλό οιωνό αν την πρωτοχρονιά φυσάει βοριάς ή αν έρθει στην αυλή του σπιτιού ένα περιστέρι. αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό κοράκι φοβούνται μήπως συμβούν ατυχίες. σε ορισμένα χωριά των κυκλάδων

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
όταν οι άνθρωποι πλένονται το πρωί της πρωτοχρονιάς αγγίζουν το πρόσωπό το ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα Χριστούγεννα στις Κυκλάδες

# data[].attributes.attachment_link.description
Στις Κυκλάδες οι εορτασμοί του "Δωδεκαημέρου" (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια) έχουν έναν μοναδικό, ιδιαίτερο χαρακτήρα ο οποίος ποικίλλει ευχάριστα από νησί σε νησί. Γενικά στα Κυκλαδονήσια οι κάτοικοι θεωρούν ως καλό οιωνό αν την Πρωτοχρονιά φυσάει βοριάς ή αν έρθει στην αυλή του σπιτιού ένα περιστέρι.

# data[].attributes.body
Καραβάκια Χίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Αγιοβασιλιάτικα Καραβάκια 2017

# data[].attributes.body
Κάλαντα Χίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Χίου Πρωτοχρονιάς

# data[].attributes.body
Έθιμα Ζακύνθου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα Χριστούγεννα είναι από τις πιο σημαντικές γιορτές για τους Ζακυνθινούς. Το νησί έχει τα δικά του έθιμα που ξεκινούν ήδη από το μενού του τραπεζιού της παραμονής των Χριστουγέννων. Οι Ζακυνθινοί κόβουν την παραδοσιακή τους κουλούρα τηρώντας το εθιμοτυπικο ενώ ξεχωριστές είναι οι θρησκευτικές τελετές στην ιερά μόνη του Αγ. Διονυσίου που πλημμυρίζει από κόσμο

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζάκυνθος | Iδιαίτερα τα ήθη και έθιμα του νησιού για τα Χριστούγεννα - Ionian TV

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Χριστούγεννα είναι από τις πιο σημαντικές γιορτές για τους Ζακυνθινούς. Το νησί έχει τα δικά του έθιμα που ξεκινούν ήδη από το μενού του τραπεζιού της παραμονής των Χριστουγέννων. Οι Ζακυνθινοί κόβουν την παραδοσιακή τους κουλούρα τηρώντας το εθιμοτυπικο ενώ ξεχωριστές είναι οι θρησκευτικές τελετές στην ιερά μόνη του Αγ.

# data[].attributes.body
Έθιμα Κέρκυρας

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στη Βόρεια Κέρκυρα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς αναβιώνει το έθιμο της κολόνιας, που οι ρίζες του χάνονται στα ενετοκρατούμενα χρόνια του νησιού.

Όπως επιτάσσει η παράδοση, νέοι και γέροι βγαίνουν στους δρόμους και ραίνουν με κολόνια όλους τους περαστικούς, φίλους και ξένους, γνωστούς και αγνώστους. Δίνουν σε όλους μία ευχή : "Καλή αποκοπή", να αποχωριστούν δηλαδή με το καλό τον παλιό χρόνο και να υποδεχθούν χαρμόσυνα τον καινούργιο.

Συνάμα τραγουδούν κάλαντα, με μοναδικούς κερκυραϊκούς στίχους, που περισσότερο θυμίζουν καντάδα, καθώς συνοδεύονται από όργανα: ..."Πάλιν ακούσατε άρχοντες, πάλι να σας ειπούμε, ότι και αύριον εστί ανάγκη να χαρούμε και να πανηγυρίζουμε Περιτομήν Κυρίου και την εορτή του Μάκαρος Μεγάλου Βασιλείου...".

Το πρωινό ξύπνημα των γερόντων

Στα ορεινά χωριά του νησιού, ανήμερα της Πρωτοχρονιάς οι γεροντότεροι ξυπνάνε από τα χαράματα. Το έθιμο θέλει, να είναι οι πρώτοι που θα καλωσορίσουν το νέο έτος. Βγαίνουν στα παράθυρα, ή στις αυλές τους και αγναντεύοντας τα βουνά και κυρίως τον Παντοκράτορα, το πιο ψηλό βουνό της Κέρκυρας, λένε με απόλυτη κατάνυξη: "Καλημέρα σας βουνά και καλή πρωτοχρονιά, σαν τα βουνά να είμαι γερός, σαν την θάλασσα ξυπνός και σαν τα θαλασσοκύματα να κάνω τα θελήματα..."

Στρίνα

Το έθιμο της "Στρίνας" αναβιώνει ανήμερα της Πρωτοχρονιάς στο νησί. Είναι η χαρά όλων των μικρών παιδιών, που θα λάβουν ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, ως "καλοτυχία" για τη νέα χρονιά.

Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία, η "Στρίνα", ήταν το νόμισμα των καλαντιστών, που λεγόταν στα βυζαντινά χρόνια "ευαρχισμός" ή "Στρίνα", από το λατινικό strena. Στα λατινικά σημαίνει αίσιος οιωνός, αλλά και δώρο της πρωτοχρονιάς, ή "επινομίς" όπως το έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες ή κοινώς "μπουναμάς" όπως το λένε σήμερα, και προέρχεται από τα ιταλικά bona - mano, δηλαδή καλό χέρι.

Οι Κερκυραίοι συνεχίζουν αυτό το έθιμο, εδώ και εκατοντάδες χρόνια, συνεχίζοντας την πολιτισμική τους κληρονομιά και της πολιτισμική τους ταυτότητα, με τα παιδιά να περιμένουν κάθε χρόνο τη "στρίνα" πολύ περισσότερο και από τον Άγιο Βασίλη...

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ιόνιο Τελευταίες ειδήσεις

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς στην Κέρκυρα

# data[].attributes.attachment_link.description
Στη Βόρεια Κέρκυρα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς αναβιώνει το έθιμο της κολόνιας, που οι ρίζες του χάνονται στα ενετοκρατούμενα χρόνια του νησιού. Όπως επιτάσσει η παράδοση, νέοι και γέροι βγαίνουν στους δρόμους και ραίνουν με κολόνια όλους τους περαστικούς, φίλους και ξένους, γνωστούς και αγνώστους.

# data[].attributes.body
Κάλαντα Ζακύνθου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Τραγουδιστάδες τση Ζάκυθος

# data[].attributes.attachment_link.title
Πρωτοχρονιάτικα Ζακυνθινά κάλαντα 2019 | Τραγουδιστάδες τση Ζάκυνθος

# data[].attributes.body
Κάλαντα Κέρκυρας

# data[].attributes.attachment_link.title
Κερκυραϊκά κάλαντα, Χορωδία Κέρκυρας

# data[].attributes.body
Κάλαντα Καλύμνου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ιωσήφ Παλιούρας - Topic

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Καλύμνου

# data[].attributes.body
Κάλαντα Ρόδου

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Ρόδου Πρωτοχρονιάς

# data[].attributes.body
Χριστουγεννιάτικα γιαπράκια

# data[].attributes.body
Μωμόγεροι

# data[].attributes.body
Χριστόψωμο

# data[].attributes.body
Κάλαντα Κρήτης

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Κρήτης

# data[].attributes.body
Κάλαντα Πελοποννήσσου

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

# data[].attributes.body
Τηγανίδες

# data[].attributes.body
Τηγανίδες

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Πολιτιστικος Σύλλογος Αγ. Νικολάου

# data[].attributes.attachment_link.title
Λαλάγγια. Άγιος Νικόλαος Μεσσηνιακή Μάνη.

# data[].attributes.body
Σπάσιμο Ροδιού

# data[].attributes.body
Πουρπούρης

# data[].attributes.attachment_link.title
Πουρπούρης Ισαακίου

# data[].attributes.body
Ρουγκάτσια Ημαθίας

# data[].attributes.attachment_link.title
'Έθιμο Ρουγκάτσια, Ρουμλούκι - Άσκαυλος

# data[].attributes.body
Μπαμπούγερα

# data[].attributes.attachment_link.title
Μπαμπούγερα 2019 // Βαμβακόφυτο Σερρών

# data[].attributes.body
Έθιμα Στερεάς Ελλάδας

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tα οφέλη για κατοικίες και επιχειρήσεις από τη λειτουργία έξυπνου συστήματος ενεργειακής αυτονομίας

Στην Ελλάδα, υπάρχουν κατοικίες, στις οποίες με ένα έξυπνο σύστημα ενεργειακής αυτονομίας και μια σειρά από έξυπνες συσκευές επιτυγχάνεται ετήσιο όφελος περίπου 800€ από μείωση του ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλούσια σε γιορτινά έθιμα η Στερεά Ελλάδα, με συμβολισμούς από την αρχαιότητα

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην Ελλάδα, υπάρχουν κατοικίες, στις οποίες με ένα έξυπνο σύστημα ενεργειακής αυτονομίας και μια σειρά από έξυπνες συσκευές επιτυγχάνεται ετήσιο όφελος περίπου 800€ από μείωση του ...

# data[].attributes.body
Σπάργανα του Χριστού (γλυκό)

# data[].attributes.attachment_link.title
τα σπάργανα ή "τσόλια", του Χριστού

# data[].attributes.body
Κάλαντα Ηπείρου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παραδοσιακή ορχήστρα και χορωδία νέων - Topic

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάλαντα Χριστουγέννων Ηπείρου (Χριστούγεννα...

# data[].attributes.body
Έθιμα Ηπείρου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα σπάργανα του Χριστού:
Ένα από τα σημαντικά Χριστουγεννιάτικα έθιμα της Ηπείρου τα παλιά χρόνια ήταν να φτιάχνουν τηγανίτες στην πλάκα. Πρόκειται για ένα τοπικό γλύκισμα. Οι τηγανίτες ήταν μελωμένες με ζαχαρόνερο, καρύδια και κανέλα. Αυτά κατά την παράδοση ήταν τα σπάργανα του Χριστού στη φάτνη. Ήταν μια στίβα από τηγανίτες ψημένες στο τζta-spargana1άκι σε πυρωμένη πέτρα. Τις τηγανίτες τις έτρωγαν το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων.
Η προετοιμασία των Χριστουγέννων όμως ξεκινούσε από τις 30 Νοεμβρίου, του Αγίου Αντρέα, όπου έβραζαν τα παραδοσιακά μπόλια με καλαμπόκι και ό,τι άλλα σπόρια είχε σπείρει ο καθένας στο χωράφι του.

Τα γιαπράκια, ένα είδος λαχανοντολμάδων, ήταν ένα βασικό πιάτο για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι και συμβόλιζε το φάσκιωμα του νεογέννητου Χριστού. Η ονομασία "γιαπράκια" προέρχεται από την τούρκικη λέξη Yaprak που σημαίνει "φύλλο".

Το έθιμο του αναμμένου πουρναριού:
Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν οι βοσκοί να προσκυνήσουν, η νύχτα ήταν σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλαν φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές, τριξίματα και κρότους.

Από τότε λοιπόν, στα χωριά της Άρτας, όποιος πάει στο σπίτι του γείτονα για να πει τα χρόνια πολλά ,καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, πρέπει να κρατούν ένα κλαρί πουρνάρι ή ό,τι άλλο δεντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το ανάβουν και το anameno pournariπηγαίνουν αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι και γεμίζουν χαρούμενες φωτιές και κρότους τα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.

Ακόμα και στα Γιάννενα το ίδιο κάνουν. Μόνο που εκεί δεν κρατούν ολόκληρο το κλαρί του πουρναριού αναμμένο στο χέρι τους, αλλά κρατούν στη χούφτα τους μια χεριά δαφνόφυλλα ή πουρναρόφυλλα που τα πετούν στο τζάκι, μόλις μπούνε και καλημερίζουν. Κι όταν τα φύλλα τα ξερά πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται "Αρνιά, κατσίκια,νύφες και γαμπρούς". Αυτή είναι η καλύτερη ευχή για κάθε νοικοκύρη. Να προκόβουν τα κοπάδια του, να πληθαίνει η φαμελιά του, να μεγαλώνουν τα κορίτσια και τα παλικάρια του, να του φέρνουν στο σπίτι νύφες και γαμπρούς, να του δώσουν εγγόνια που δε θα αφήσουν το όνομα το πατρικό να σβήσει.
πηγή

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα έθιμα της Ηπείρου τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά!

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα σπάργανα του Χριστού: Ένα από τα σημαντικά Χριστουγεννιάτικα έθιμα της Ηπείρου τα παλιά χρόνια ήταν να φτιάχνουν τηγανίτες στην πλάκα. Πρόκειται για ένα τοπικό γλύκισμα. Οι τηγανίτες ήταν μελωμένες με ζαχαρόνερο, καρύδια και κανέλα. Αυτά κατά την παράδοση ήταν τα σπάργανα του Χριστού στη φάτνη.

# data[].attributes.body
Έθιμο Κόλιαντα Μπάμπου με φωτιά

# data[].attributes.attachment_link.title
kozan.gr:  Aσβεστόπετρα Εορδαίας: Αναβίωσε το παραδοσιακό έθιμο Κόλιαντα Μπάμπω

# data[].attributes.body
Κόλιαντα Μπάμπω

# data[].attributes.attachment_link.title
Κόλιαντα μπάμπω μ΄κόλιαντα   Κάλαντα Κοζάνης

# data[].attributes.body
Τεμπελέκια (παραδοσιακά κάλαντα)

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΕΜΠΕΛΕΚΙΑ (Παραδοσιακά ΚΑΛΑΝΤΑ)

# data[].attributes.body
Έθιμα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στην παρούσα σελίδα θα βρείτε πληροφορίες για τις εξής περιοχές: Κρήτη, Μακεδονία, Ήπειρος, Σμύρνη, Πόντος, Κύπρος, Θράκη και Πελοπόννησος.

Τὰ Κάλαντα εἶναι ἔθιμο ποὺ διατηρεῖται ἀμείωτο ἀκόμα καὶ σήμερα μὲ τὰ παιδιὰ νὰ γυρνοῦν ἀπὸ σπίτι σὲ σπίτι σὲ ζεύγη ἢ καὶ περισσότερα καὶ νὰ τραγουδοῦν τὰ κάλαντα συνοδεύοντας τὸ τραγούδι τους μὲ τὸ τρίγωνο ἢ ἀκόμα καὶ κιθάρες, ἀκορντεόν, λύρες, ἢ φυσαρμόνικες. Τὰ παιδιὰ γυρνοῦν ἀπὸ σπίτι σὲ σπίτι, χτυποῦν τὴν πόρτα καὶ ρωτοῦν: "Νὰ τὰ ποῦμε;". Ἂν ἡ ἀπάντηση ἀπὸ τὸν νοικοκύρη ἢ τὴν νοικοκυρὰ εἶναι θετική, τότε τραγουδοῦν τὰ κάλαντα γιὰ μερικὰ λεπτὰ τελειώνοντας μὲ τὴν εὐχὴ "Καὶ τοῦ Χρόνου. Χρόνια Πολλά". Ὁ νοικοκύρης τὰ ἀνταμοίβει μὲ κάποιο χρηματικὸ ποσό, ἐνῶ παλιότερά τους πρόσφερε μελομακάρονα ἢ κουραμπιέδες. Κάλαντα λέγονται τὴν παραμονὴ τῶν Χριστουγέννων, τῆς Πρωτοχρονιᾶς καὶ τῶν Φώτων καὶ εἶναι διαφορετικὰ γιὰ κάθε γιορτή.

1.
Ελάτε εδώ γειτόνισσες
Και εσείς γειτονοπούλες,
Τα σπάργανα να φτιάξουμε
και το Χριστό ν΄ αλλάξουμε.

Τα σπάργανα για το Χριστό,
Ελάτε όλες σας εδώ.(δις)

Να πάμε να γυρίσουμε
Και βάγια να σκορπίσουμε .
Να βρούμε και την Παναγιά
οπού μας φέρνει τη χαρά.

Τα σπάργανα για το Χριστό,
ελάτε όλες σας εδώ.(δις)

Κοιμάται στα τριαντάφυλλα,
γεννιέται μες στα λούλουδα.
Γεννιέται μες στα λούλουδα ,
κοιμάται στα τριαντάφυλλα.

Τα σπάργανα για το Χριστό,
ελάτε όλες σας εδώ.
Τα σπάργανα να φτιάξουμε
και το Χριστό ν΄ αλλάξουμε

2.

Χριστούγεννα Πρωτούγεννα,
πρώτη γιορτή του χρόνου
αρχή και δόξα του Χριστού
και στη πομπή του Γιούδα.

Σήμερα αγγέλοι χαίρουνται
κι άγιοι δοξολογιούνται
και τα δαιμόνια θλίβονται
τ' ότι ο Χριστός γεννιέται.

Χριστός γεννιέται σήμερα
εν Βηθλεέμ την πόλη
οι ουρανοί αγάλλονται,
χαίρετ' η φύσις όλη.

Κυρά καλή, κυρά χρυσή,
κυρά μ' ευτυχισμένη
κυρά μου τον 'ι γιόκα
σου και τον μονάκριβό σου
με μόσχο και βασιλικό
έλουζες τα μαλλιά του
και στο σκολειό τον
έστελνες γράμματα για
να μάθει.

Σε τούτ' το σπίτι
που 'ρθαμε πέτρα να μη ραγίσει
ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια
χρόνια να ζήσει.

4.

Αρχιμηνιά Πρωτοχρονιά,
πρώτη του Γεναρίου
που είναι του Χριστού
γιορτή και του αϊ-Βασιλείου.

Άγιος Βασίλης έρχεται
από την Καισαρεία,βαστάει
πένα και χαρτί, χαρτί και
καλαμάρι,το καλαμάρι
έγραφε και το χαρτί μιλούσε.
Βασίλη πόθεν έρχεσαι και
πόθεν κατεβαίνεις.

-Από τη μάνα μ' έρχομαι και
στο σχολειό πηγαίνω.
-Βασίλη ξέρεις γράμματα,
πες μας την αλφαβήτα.
Και το ραβδί τ' εβλάστησε
και έβγαλε κλωνάρια
και πάνω στα κλωνάρια του
πέρδικες κελαηδούσαν.

5.

Ένας μικρός, μικρούτσικος,
μικρός και χαϊδεμένος.
Τον έπλενε, τον έντυνε
και στο σχολειό τον στέλνει.
Παιδί μ' να μάθεις γράμματα,
παιδί μ' να μάθεις γνώση.
Τα γράμματα μες στο χαρτί
κι η γνώση πέρα ως πέρα.
Για βάλε το χεράκι σου
στην αργυρή σακούλα
κι αν έχεις γρόσια δώσε μου
φλουριά μην τα λυπάσαι
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού
χιλιά χρονιά να ζήσει.

Και του χρόνου!

6.

Αγιος Βασίλης έρχεται, Γενάρης ξημερώνει.
Βασίλη μ', πόθεν έρχεσαι και πό- καί πόθεν κατεβαίνεις
Άπό το δάσκαλ' έρχομαι, στο σπίτι μου πηγαίνω".
Και στο ραβδί τ' ακούμπησε νά πη τήν αλφαβήτα.
Καί το ραβδί ήταν πράσινο κι έβγαλε νιά κλωνάρια.
Κλωνάρια, χρυσοκλώναρα καί χρυσομπουμπουτσέλια.
Κι απάνω στά κλωνάρια του μια πέρδικα γραμμένη,
νερόέπαιρνε στά νύχια της καί χιόνια τά φτερά της
κι έράντιζέ μας τήν κυρά, βασίλισσα στο σπίτι.
Άγιος Βασίλης έρχεται, Γενάρης ξημερώνει,
Βασίλη μ', πόθεν έρχεσαι και πό- και πόθεν κατεβαίνεις;

7.

Κάτω στα Γεροσόλυμα, ματάκια (δίς)
και στοϋ Χρίστου τον τάφο, μα το Χριστός ανέστη, (δίς)
Έκεϊ δέντρος δεν ήτανε, ματάκια, (δίς)
δέντρος έφανερώθη, μα το Χριστός ανέστη, (δίς)
Ό δέντρος ήταν ό Χριστός κι ή ρίζα ή Παναγία,
τά φύλλα οπού έπεφταν ήταν οί μαρτυρίες του
που μαρτυρούσαν κι έλεγαν για του Χρίστου τά Πάθη.
Χριστέ μ', φόντας σέ σταύρωσαν οί γιάνομοι οί Όβραϊοι,
οί γιάνομοι και τά σκυλιά κι οϊ τρισκαταραμένοι,
το Φαραώ διέταξαν νά φτειάξ' τρία περόνια
κι αυτός ό τρισκατάρατος βάνει και φτειάνει πέντε.
Βρε Φαραέ, πού τά 'φτειαξες, κάτσε νά μας διάταξης.
Τά δυο στά δυο τά πόδια του, τά δυο στά δυό του χέρια,
το πέμπτο τό φαρμακερό βάλτε το στην καρδιά του,

Το Δωδεκαήμερο στη Μικρά Ασία είχε ξεχωριστή και πλούσια εθιμολογία και στις τρεις μεγάλες γιορτές του, Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Θεοφάνια.
Αυτές τις τρεις μέρες συναντούσε κανείς έθιμα χριστιανικά αλλά και παγανιστικά, που είχαν σχέση με τον καινούργιο χρόνο και είχαν επίκεντρο και "ζητούμενα" την καλή υγεία και την πλούσια καρποφορία.
Την Πρωτοχρονιά και τις πρώτες ημέρες του καινούργιου χρόνου απέφευγαν καθετί κακό και επιλήψιμο, αφού πίστευαν ότι αυτό μπορεί να επαναλαμβάνεται σ' όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Ιδιαίτερη σημασία έδιναν στο "ποδαρικό", που το συνέδεαν με την καλοτυχία όλο το χρόνο.
Σύμβολο την ημέρα της Πρωτοχρονιάς η βασιλόπιτα και το τελετουργικό της κοπής της. Οι παραδόσεις με τους καλικάντζαρους ήταν πλούσιες σ' όλες τις περιοχές της Μ. Ασίας, σχεδόν περισσότερο από κάθε άλλο δημιούργημα της νεοελληνικής μυθοπλασίας...
Το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα στις πόρτες των σπιτιών με τουμπελέκια και σιδερένια τρίγωνα, κρατώντας σήμαντρα και φαναράκια κρεμασμένα σε κοντάρι. Οι νοικοκυρές τούς έδιναν παράδες, φρούτα και φοινίκια (μελομακάρονα).
Οι μεγαλύτεροι έλεγαν τα κάλαντα έχοντας μαζί τους ένα φωτισμένο καραβάκι. Χειροποίητο από χαρτί ή ξύλο, έφτανε και τα τρία μέτρα σε μήκος. Το κατάρτι του ήταν στολισμένο και είχε μια ελληνική σημαία. Το κόστος κατασκευής του "απαιτούσε" μεγαλύτερο μπαξίσι.

Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά,
πρώτη γιορτή τον χρόνου.
Για βγείτε, δέτε, μάθετε, όπου Χριστός γεννάται.
Γεννάται κι ανατρέφεται με μέλι και με γάλα.
Το μέλι τρώγουν άρχοντες, το γάλα οι αφεντάδες...

Τα κάλαντα τελείωναν με την ευχή "Και εις έτη πολλά. Και του Χρόνου να 'στε καλά".

Στα σπίτια τους, μέρες πριν από τα Χριστούγεννα, άρχιζαν οι μπουγάδες και τ' ασπρίσματα. Στόλιζαν συνήθως καραβάκια. Χριστουγεννιάτικο δέντρο συνήθιζαν να στολίζουν κυρίως οι κάτοικοι του Πόντου, χρησιμοποιώντας χρυσωμένες κουκουνάρες, χρυσές καραμέλες, μανταρίνια και βαμβάκι. Μάλιστα δίπλα στο χριστουγεννιάτικο δέντρο, έφτιαχναν και το τραπέζι της Παναγιάς, με το εικόνισμα και τα γιορτινά γλυκά.

Εκείνες τις μέρες, οι νοικοκυρές πηγαινοέρχονταν στους μαχαλάδες μεταφέροντας στους φούρνους τις λαμαρίνες με τα χριστουγεννιάτικα εδέσματα. Φαγιάντσες, μπακίρια, ταβάδες, ζάχαρη, πετιμέζι, χουρμάδες, μέλι, καρύδια, κάστανα, αμύγδαλα, φρούτα, όλα αραδιασμένα και έτοιμα να "υποδεχτούν" τα σαραγλί, τους μπακλαβάδες, τα φοινίκια, τους κουραμπιέδες, τα σεκέρ λουκούμια και τα κανταίφια.

Προετοίμαζαν και τα φαγητά για την ημέρα των Χριστουγέννων.
Ψητό γουρουνόπουλο, σέλινο με κρέας, τουρσιά, σαρμάδες...
Σε πολλές περιοχές της Μ. Ασίας, ιδιαίτερα στην Καππαδοκία, πριν από τα Χριστούγεννα ξεκινούσαν τα "γουρουνοσφαξίματα".
Ανήμερα των Χριστουγέννων, μαγείρευαν το γουρουνόπουλο, περιχυμένο με χυμό από νεράντζι. Το γιορτινό γεύμα ξεκινούσε με σούπα από βραστό. Χριστουγεννιάτικο τραπέζι σε ζεστή ατμόσφαιρα με κανόνες απαράβατους και οικογενειακό χαρακτήρα...

Την Πρωτοχρονιά, από την παραμονή το βράδυ, τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα...

Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά,
ψιλή μου δεντρολιβανιά
κι' αρχή καλός μας χρόνος, εκκλησιά με τ' άγιο θρόνος...
Σ' αυτό το σπίτι που 'ρθαμε πέτρα να μην ραγίσει
Κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια χρόνια να ζήσει...

Στη Σμύρνη, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, συνήθιζαν να στολίζουν ένα τραπέζι με ξηρούς καρπούς και γλυκίσματα για να κεράσουν τον Αγιο Βασίλη, όταν θα επισκεπτόταν το σπίτι.
Η νοικοκυρά ράντιζε το σπίτι με ξηρούς καρπούς κι έλεγε: Κάλαντα και καλού σκαίρα και πάντα και του χρόνου.
Το πρωί όλη η οικογένεια πήγαι¬νε στη λειτουργία. Ο πατέρας έπαιρνε ένα ρόδι στην τσέπη του ν' αγιαστεί. Μόλις επέστρεφαν στο σπίτι, έσπαζε το ρόδι πίσω από την πόρτα λέγοντας: "Καλημέρα, έτη πολλά". Το ρόδι έπρεπε να είναι γερό και τα σπυριά του τραγανά, γιατί αν ήταν σάπιο, κάτι κακό θα συνέβαινε. Στη Σμύρνη χτυπάγανε με δύναμη το ρόδι να σκορπίσει.
Έκαναν ποδαρικό πατώντας ένα σίδερο, λέγοντας: σίδερο πάνω, σίδερο κάτω, σίδερο οι άνθρωποι που είναι μέσα, σίδερο η μέση μου, σίδερο το κεφάλι μου.
Ο νοικοκύρης έκανε το σταυρό του, σταύρωνε με το μαχαίρι τρεις φορές την πίτα και έκοβε τόσα κομμάτια, όσα ήταν και τα μέλη της οικογένειας.
Το πρώτο κομμάτι ήταν του Χριστού, μετά της Παναγίας, του Αϊ- Βασίλη, του σπιτιού και του φτωχού.
Χαρακτηριστικό στοιχείο ήταν το φλουρί της βασιλόπιτας, με το οποίο δοκίμαζαν την τύχη τους. Σε όποιον έπεφτε το φλουρί αυτός θα ήταν ο τυχερός και ευνοούμενος της νέας χρονιάς.
Κομμάτια της βασιλόπιτας οι νοικοκυρές άφηναν, μαζί με ξηρούς καρπούς και γλυκά, στις δημόσιες βρύσες της πόλης, για τους περαστικούς και τους φτωχούς...
Μετά επέστρεφαν στο σπίτι αμίλητες, με το νερό της βρύσης για να "τρέχουν" τα αγαθά στα σπίτια τους.
Για το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι, οι νοικοκυρές ετοίμαζαν συνήθως κόκκορα κοκκινιστό στην κατσαρόλα, κεμπάπ με ρύζι, και γενικά φαγητά με ρύζι, για να είναι γεμάτος ευτυχία ο νέος χρόνος...

Οι γιορτές του Δωδεκαήμερου τελείωναν με τα Θεοφάνια.
Τα έλεγαν και "Φώτα Ολόφωτα" ή και "Φωτόγεννα" επειδή αγιάζονται τα νερά και φωτίζεται ο κόσμος.
Οι ηλικιωμένοι περιέγραφαν ιστορίες με καλικάντζαρους. Μιλούσαν για τα μαυριδερά, κόκαλιάρικα όντα που τραγουδούσαν, φώναζαν και γκρίνιαζαν. Μάλιστα αν δεν θυμιάτιζαν την παραμονή των Χριστουγέννων, πίστευαν ότι θα έμπαιναν από την καμινάδα για να τυραννήσουν την οικογένεια...
Μεγάλη γιορτή τα Χριστούγεννα για τους Έλληνες της Μικράς Ασίας. Οι προετοιμασίες άρχιζαν με το ασβέστωμα. Ο ασβέστης δεν ήταν μόνο ομορφιά, ήταν και καθαριότητα.
Τα σπίτια ασπρίζονταν μια φορά το χρόνο από πάνω μέχρι κάτω, αλλά κάθε Σάββατο οι νοικοκυρές "έπαιρναν τα χαμηλά", δηλαδή ασβέστωναν τα σημεία που λερώνονταν περισσότερο από την καθημερινή χρήση. Σε κάθε σπίτι υπήρχε ασβεστοντενεκές για να σβήνουν τον ασβέστη, κι αυτό το έκαναν μέσα στο σπίτι, γιατί πίστευαν πως, όταν έσβηνε ο ασβέστης σε νερό που άρχιζε να κοχλάζει, έβγαζε αναθυμιάσεις που αποστείρωναν το σπίτι. Σπίτι που δε μύριζε ασβέστη δεν ήταν χριστιανικό - έτσι πίστευαν, οι μουσουλμάνοι δεν άσπριζαν τα σπίτια τους - ήταν ακάθαρτοι.

Αφού, λοιπόν, τα σπίτια είχαν αστράψει από καθαριότητα, άρχιζαν οι προετοιμασίες για τα γλυκά. Στα σπίτια υπήρχαν πάντα τσερέζια, δηλαδή ξηροί καρποί: αμύγδαλα, κάστανα, καρύδια, ξερά δαμάσκηνα, σύκα, τζίτζιφα, σταφίδες, χουρμάδες -που τους έφερναν από την Αίγυπτο-, αλλά και καρότα. Στον τόπο μας τα καρότα δεν τα χρησιμοποιούσαν στο φαγητό αλλά στα γλυκά· ή τα σερβίριζαν μαζί με άλλα φρούτα και τσερέζια.

Οι γυναίκες κοπάνιζαν τα τσερέζια και οι άντρες πήγαιναν ν' αγοράσουν ό,τι έλειπε. Τα ψώνια τα μετέφεραν στο σπίτι μέσα σ' ένα μεγάλο μαντίλι, κόκκινο με άσπρες ριγούλες γύρω γύρω, που το είχαν πάντα γι' αυτόν το σκοπό στο ζωνάρι τους. Αυτό το μαντίλι το έδεναν απ' τις τέσσερις άκρες του και το χρησιμοποιούσαν σαν σακούλι, αλλά και πιο παραδοσιακά, για να σκουπίζονται. Οι γυναίκες φρόντιζαν πάντα οι άντρες τους να έχουν ένα καθαρό και φρεσκοσιδερωμένο μαντίλι μαζί τους. Έφερναν, λοιπόν, οι άντρες όλα τα χρειαζούμενα, ενώ οι γυναίκες κοπάνιζαν αμύγδαλα και καρύδια, έψηναν και καθάριζαν κάστανα, έφτιαχναν μπακλαβάδες σε τεράστια ταψιά - σαμουσάδες, όπως τα λέγαμε. Άλλα παραδοσιακά γλυκά ήταν τα φοινίκια -εδώ τα ξέρουμε σαν μελομακάρονα-, τα σεκέρ λουκούμια, οι κουραμπιέδες, τα αετουδάκια -με τη σφραγίδα με το δικέφαλο βυζαντινό αετό- και το σαραγλί. Κάθε σπίτι ετοίμαζε τα γλυκά του μια ολόκληρη εβδομάδα. Ο φούρνος έκαιγε συνέχεια και μοσχομύριζε όλη η γειτονιά! Όλα έπρεπε να είναι έτοιμα για τη μεγάλη νύχτα της παραμονής των Χριστουγέννων. Το βράδυ της παραμονής, λοιπόν, ο καντηλανάφτης, μισή ώρα περίπου πριν αρχίσει η λειτουργία, έπαιρνε μια χοντρή μαγκούρα από αγριελιά -την τοπούζα- και χτύπαγε τρεις φορές την πόρτα του κάθε σπιτιού φωνάζοντας: "Σηκωθείτε και μπήκαμε!" Κανείς, βέβαια, δε χρειαζόταν προειδοποίηση - όλοι ήταν έτοιμοι, ντυμένοι και στολισμένοι και με τα χρυσαφικά τους να κουδουνίζουν. Έτσι ήταν όμως το έθιμο. Όλοι πήγαιναν στην εκκλησία κρατώντας αναμμένα φανάρια, παρακολουθούσαν τη θεία λειτουργία και μεταλάμβαναν μετά από πολυήμερη νηστεία. Στη συνέχεια, κι αφού είχαν ευχηθεί ο ένας στον άλλο, γύρναγαν στα σπίτια τους, όπου η νοικοκυρά ξεσκέπαζε και σκάλιζε τη φωτιά που είχε ετοιμάσει νωρίτερα και ζέσταινε το φαγητό - σούπα από μο- σχαρίσιο κρέας, αβγοκομμένη, για αρχή, κι ύστερα ντανάδι -έτσι έλεγαν το κρέας του μεγάλου μοσχαριού-, συκωτάκια, μυαλά και διάφορα μεζεκλίκια. Πρόσεχαν να μη βαρυστομαχιάσουν, μετά από τόσες μέρες νηστείας, κι άλλωστε την επομένη, με τις τόσες επισκέψεις, τις χαιρετούρες και τα πηγαινέλα στα σπίτια των φίλων και των γνωστών, θα ακολουθούσαν κι άλλα λουκούλλεια γεύματα. Όλα τα σπίτια ήταν ανοιχτά, εμείς δεν ξέραμε "αυτός είναι δικός μας" ή "αυτός είναι ξένος". Κανείς δε χτύπαγε τα Χριστούγεννα την πόρτα, γιατί δεν υπήρχε κλειστή πόρτα σε κανένα σπίτι. Πρέπει να σας πω ότι άλλο πράγμα ήταν οι επισκέψεις και άλλο οι βραδινές συναντήσεις και τα γλέντια. Τις επισκέψεις αυτή τη μέρα τις έκαναν μόνο οι άντρες. Οι γυναίκες δεν κυκλοφορούσαν ποτέ ασυνόδευτες. Τις νεαρές κοπέλες, δε, τις συνόδευε πάντα κάποια μεγαλύτερη - μητέρα, πεθερά, θεία ή άλλη συγγενής.

Από τα Χριστούγεννα μέχρι των Φώτων κανείς δε δούλευε! Οι μέρες πέρναγαν με γλέντια και φαγοπότι. Βέβαια, έριχναν μια ματιά και τάιζαν τα ζώα τους, γιατί, όπως έλεγαν, "αυτά που δεν μπορούν να μιλήσουν πρέπει να φάνε πρώτα και να καλοπεράσουν".

Κι ερχόταν η παραμονή της Πρωτοχρονιάς... Μεγάλη έγνοια το ποδαρικό και μεγάλη προσοχή μην το κάνει άνθρωπος που δε γνώριζαν. Ένας άνθρωπος αποδεδειγμένα γούρικος ή το βαφτιστήρι της οικογένειας ήταν αυτός που συνήθως έκανε ποδαρικό. Απ' αυτό εξαρτιόταν αν τ' αμπέλια θα είχαν καλή σοδειά, μαξούλι, να μη χαλάσουν τα κρασιά και να μην τύχουν αρρώστιες. Όπως όλες οι γιορτές, κι αυτή ξεκινούσε με εκκλησιασμό. Μόνο οι κατάκοιτοι και οι άρρωστοι δεν πήγαιναν στην εκκλησία.

Αφού χαιρετούσε ο παπάς, όλοι εύχονταν, φιλιούνταν και γυρνούσαν στα σπίτια τους. Ο πατέρας κρατούσε το κλειδί, σταύρωνε την πόρτα και έλεγε: "Και του χρόνου! Καλή χρονιά! Ευτυχισμένοι να 'μαστε!" Έβαζε το κλειδί και ξεκλείδωνε κι όλοι περίμεναν απέξω. Εκείνος έμπαινε πρώτος μέσα και πατούσε ένα ρόδι που είχε στην τσέπη του -η νοικοκυρά είχε προβλέψει αποβραδίς να βάλει κάτι στο πάτωμα για να μη λεκιάσει- κι ευχόταν: "Καλή χρονιά! Να μαστε καλά και να 'χουμε ειρήνη και αγάπη!" Η γυναίκα απαντούσε: "Να είσαι καλά! Και του χρόνου να μας ξανακάνεις ποδαρικό!" κι έμπαινε κι αυτή στο σπίτι κρατώντας μια πέτρα και λέγοντας: "Όπως βαραίνει η πέτρα, να βαραίνει και του αντρός μου η σακούλα!" κι άφηνε την πέτρα πίσω απ' την πόρτα. Εμείς, τα παιδιά, μπαίναμε ένα ένα, φιλάγαμε το χέρι του πατέρα κι ύστερα της μητέρας μας κι εκείνοι μας έδιναν φιλοδώρημα.

Δεν υπήρχε σπιτικό που να μη γινόταν όλη αυτή η τελετουργία. Εμείς οι Μικρασιάτες τα έθιμα τα κρατάγαμε και τα κρατάμε ακόμα. Αφού, λοιπόν, τελειώναμε με το ποδαρικό, η ψυχοκόρη -όλα τα σπίτια είχαν ψυχοκόρες- ετοίμαζε τη φωτιά και ζέσταινε τη σσυπα. Όλοι παίρναμε θέση στο στρωμένο γιορτινό τραπέζι και ξενυχτάγαμε μέχρι το πρωί γελώντας και τραγουδώντας δίπλα στ' αναμμένα τζάκια και τα μαγκάλια.

Ακόμα, όταν μπαίναμε σιο σπίτι, ο πατέρας πήγαινε στο δωμάτιο που είχαμε τα εικονίσματα -συνήθως ένα μικρό δωματιάκι μόνο γι' αυτή τη χρήση-, έκανε την προσευχή του κι έτρωγε το αντίδωρο που είχε φέρει από την εκκλησία· ακολουθούσαμε κι εμείς, τα παιδιά, και προσευχόμασταν.

Σας έχω ήδη πει ότι τις μέρες της χριστουγεννιάτικης σχολής, δηλαδή μέχρι των Φώτων, όλοι αντάλλασσαν επισκέψεις και δώρα. Τα δώρα, τα γλυκά και τα μπουκάλια με το τσέρι τα έβαζαν μέσα σε βενέτικα ψάθινα πανέρια που τα σκέπαζαν μ' έναν χρυσοκέντητο τσεβρέ. Το στολισμένο και φορτωμένο πανέρι, το ριγάλο, το έπαιρνε ένα παιδί και το μετέφερε στο κεφάλι του στο σπίτι που έπρεπε. Παντού έβλεπες ομορφοντυμένα καμαρωτά παιδιά με πανέρια στο κεφάλι.

Τα κάλαντα τα έλεγαν τα παιδιά του σχολείου, αλλά και οι ψάλτες της εκκλησίας την παραμονή το βράδυ. Κρατούσαν ένα εικόνισμα κι ένα καλάθι κι ο κόσμος τους έβαζε γλυκίσματα. Λεφτά δεν έδινε κανείς. Τα γλυκά που μαζεύονταν με τα κάλαντα τα πήγαιναν σε φτωχά σπίτια ή σε σπίτια που είχαν πένθος και δεν έφτιαχναν δικά τους.

Τα κάλαντα ήταν λίγο διαφορετικά απ' αυτά που ξέρουμε σήμερα:

Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία,
βαστάει λιβάνι και χαρτί,
χαρτί και καλαμάρι.
Το καλαμάρι έγραψε και το χαρτί ομίλει:
"Βασίλη, πόθεν έρχεσαι και πόθεν κατεβαίνεις;"
"Από της μάνας μου έρχομαι και στο σχολειό διαβαίνω".
"Κάτσε να φας, κάτσε να πιεις, κάτσε να τραγουδήσεις".
"Τραγούδια δεν ηξέρω εγώ, μόν γράμματα μαθαίνω".
"Σαν είν' και ξέρεις γράμματα, πες μας την αλφαβήτα".
Και το ραβδάκι τον ακουμπά, την αλφαβήτα λέει.
ξερό ταν το ραβδάκι του, χλωρά βλαστάρια βγάνει,
κι απάνω στσοι χλωροί βλαστοί, πέρδικες κελαηδούσαν και κατέβαιναν πέρδικες και βρέχαν τα φτερά τους και βρέχαν τον αφέντη μας τον πολυχρονεμένο.
"Εσένα πρέπει, αφέντη μου, καρέκλα να κοιμάσαι, χρυσό πάπλωμα να σκεπάζεσαι, να μην κρυολογάσαι.
Πολλά είπαμε τ' αφεντικού, ας πούμε και της κυράς μας:
Κυρά ψηλή, κυρά λιγνή, τυρά καμαροφρύδα, που 'χεις και κόρη όμορφη, ας βγει να μας κεράσει, να την αξιώσει ο Θεός να ζήσει να γεράσει!"

Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς, πάνω στο τραπέζι έβαζαν ένα σερβίτσιο, ένα καραφάκι με ρακί κι ένα δίσκο με γλυκίσματα, για να φιλέψουν τον Άγιο Βασίλη, που θα 'ρχόταν να φέρει τα δώρα. Ανήμερα, το πρωί, τα παιδιά πήγαιναν στον νονό τους μ' ένα μεγάλο κρυστάλλινο πιάτο που μέσα είχε απ' όλα τα γλυκά και τα τσερέζια και ήταν σκεπασμένο με λινή πετσέτα. Το βαφτιστήρι φίλαγε το χέρι του νονού και της νονάς του κι εκείνοι του εύχονταν, του έδιναν φιλοδώρημα κι αντάλλασσαν τα καλούδια του πιάτου με άλλα, δικά τους. Αυτά τα πιάτα κυκλοφορούσαν από σπίτι σε σπίτι και άλλαζαν συνεχώς περιεχόμενο.

Ένα πολύ δημοφιλές παιχνίδι της Πρωτοχρονιάς ήταν τα καρύδια. Το έπαιζαν οι γυναίκες στις αυλές τους και οι κανόνες του ήταν περίπου οι εξής: Με κιμωλία έφτιαχναν έναν κύκλο στο πλακόστρωτο. Μέσα στον κύκλο, σε μια απόσταση λίγων μέτρων, η κάθε παίκτρια έβαζε ένα ή δύο αντικείμενα, όσα είχαν προσυμφωνήσει, τα σημάδια. Κάθε γυναίκα είχε κάμποσα καρύδια στην τσέπη της και μ' ένα απ' αυτά προσπαθούσε να πετύχει το σημάδι της, προσέχοντας πάντα να μην πατά τη γύρα, τον κύκλο από κιμωλία, γιατί αυτό ήταν μπαγαμποντιά, αγλατσίνα! Όποιας το καρύδι έφτανε πιο κοντά στο σημάδι έπαιζε πρώτη. Στη συνέχεια, από το σημάδι της, έριχνε μέσα στη γύρα, προσπαθώντας με το καρύδι της να χτυπήσει και να βγάλει έξω απ' τον κύκλο τα καρύδια των άλλων παικτριών. Η κοπέλα έπαιρνε τα καρύδια που έβγαζε έξω, και το παιχνίδι, που άρχιζε τη μέρα του Αγίου Βασιλείου -για να τους πάει γούρι και να δουν αν θα είναι τυχερή η χρονιά-, τέλειωνε όταν έβγαιναν όλα τα καρύδια απ' τον κύκλο.

Οι άντρες έπαιζαν πιο "σκληρά" παιχνίδια. Μαζεύονταν στα σπίτια κι έπαιζαν χαρτιά. Ολόκληρες περιουσίες άλλαζαν χέρια εκείνες τις μέρες. Βέβαια, τα χαρτιά ήταν απαγορευμένα, όχι ότι τα απαγόρευε κάποιος νόμος -αυτό το παιχνίδι ήταν απαγορευμένο για λόγους ηθικής. Αλίμονο σ' όλη την οικογένεια εκείνου που θα χαρακτηριζόταν χαρτοπαί κτης! Ο τζογαδόρος θεωρούνταν χειρότερος απ' τον κλέφτη, τον καβγατζή, ακόμα και από το φονιά! Από το σπιτικό που υπήρχε κάποιος χαρτοπαίκτης κανείς δεν ήθελε να πάρει νύφη ή γαμπρό. Περιφρονημένες, επίσης, ήταν οι οικογένειες που είχαν κάποιον τεμπέλη. Η τεμπελιά ήταν μεγάλη αμαρτία για ολόκληρη τη Μικρά Ασία. Εκεί οι άνθρωποι ήταν προκομμένοι. Δεν υπήρχαν άνθρωποι που να τεμπελιάζουν τις εργάσιμες μέρες ή να κυκλοφορούν στους δρόμους χωρίς λόγο. Όλοι δούλευαν, άλλος στο εμπόριο, άλλος στην επιστήμη του, άλλος στα κτήματα, στ' αμπέλια, στην παραγωγή σταφίδας - όπως δούλευαν οι περισσότεροι στα μέρη μας.

Έτσι, λοιπόν, με παιχνίδια, γλέντια και χαρές, φτάναμε στα Θεοφάνια. Μεγάλη γιορτή για τους Μικρασιάτες τα Θεοφάνια. Την παραμονή όλοι νήστευαν, για να πιουν αγιασμό το πρωί της γιορτής. Ο αγιασμός της μέρας αυτής λεγόταν Μεγάλος Αγιασμός ή Δεύτερη Κοινωνία και τον έπιναν ειδικά εκείνοι που δεν είχαν εξομολογηθεί και δεν μπορούσαν να κοινωνήσουν ή εκείνοι που "είχαν λάβει κανόνα", δηλαδή λόγω κάποιου αμαρτήματος δεν επιτρεπόταν να μεταλάβουν για κάποιο χρονικό διάστημα, ανάλογα με το αμάρτημα. Ό,τι έλεγε ο παπάς ήταν νόμος - άγραφος μεν, αλλά νόμος, εξίσου, αν όχι περισσότερο, σοβαρός από το νόμο του δικαστή. Τον αγιασμό των Θεοφάνιων, σε αντίθεση μ' αυτόν που γινόταν την παραμονή της γιορτής του Αγίου Ιωάννου, δεν τον φύλαγαν στο σπίτι· μέχρι το βράδυ έπρεπε να μην έχει μείνει ούτε σταγόνα. Αν κάποιος ξεχνούσε λίγο κάπου μέσα στο σπίτι, φώναζε τον παπά κι εκείνος ερχόταν με το πετραχήλι του και τον έπαιρνε στην εκκλησία. Οι θρησκευτικές μας παραδόσεις ήταν πολύ αυστηρές κι αυτά τα πράγματα τα σεβόμασταν πολύ.

Στη γιορτή των Φώτων, τον πρώτο λόγο τον είχαν οι γυναίκες. Αυτές ήταν που έβγαιναν σε επισκέψεις και ήταν μια μέρα που όλοι όσοι είχαν κοπέλες σε ηλικία γάμου καλοδέχονταν προξενιά. Ντύνονταν, στολίζονταν, έβαζαν τα χρυσαφικά τους -μαργαριτάρι οι ηλικιωμένες στο κεφάλι-, κουδούνιζαν οι μάπες στα χέρια μέχρι τον αγκώνα κι άστραφταν τα διαμαντικά στις καρφίτσες, στα σκουλαρίκια, στα περιδέραια. Οι γυναίκες φόραγαν ένα μακρύ κορδόνι, που το έπιαναν στον ώμο, στο οποίο πέρναγαν πεντόλιρα και κωνσταντινάτα, και οι πεθερές συναγωνίζονταν ποιανής η νύφη θα ήταν η πιο στολισμένη.

Κάθε σπίτι είχε και ένα γουρούνι. Την παραμονή των Χριστουγέννων το έσφαζαν και με το κρέας του έφτιαχναν "γαβουρμά" και "τσιλγάνια", όπως τα λένε στα ποντιακά. Το λίπος του γουρουνιού το λιώνανε και το χρησιμοποιούσανε στις πίτες και τα φαγητά. Φτιάχνανε ακόμα τσουρέκια στο φούρνο, που έμοιαζαν με πίτες. Τα παιδιά έψελναν τα ποντιακά κάλαντα και τους έδιναν, αντί για λεφτά, ξηρούς καρπούς, ξερά σύκα και κερατούτσες που έμοιαζαν με φασόλια αλλά ήταν γλυκές.

Την πρώτη μέρα των Χριστουγέννων, μετά την εκκλησία, τρώγανε όλοι μαζί στο τραπέζι πατσά. Ένα άλλο έθιμο ήταν η προσφορά δώρων στα παιδία από το νονό τους και, πολλές φορές, ο βαφτισιμιός πρόσφερε δώρα στο νονό του και αυτό λεγόταν "καλαντίασμαν".

Σε άλλα μέρη οι Πόντιοι, παραμονές Χριστουγέννων, μαζεύονταν στην πλατεία και αποφάσιζαν για το γιορτινό τραπέζι. Ο καθένας αποφάσιζε τι ζώο θα σφάξει. Άλλος ένα γουρούνι άλλος μοσχάρι, άλλος κουνέλι κ.ά. Οι γυναίκες αποφάσιζαν να πάνε στην αγορά και να ψωνίσουν διάφορα λαχανικά και φρούτα.

Σαν έφταναν τα Χριστούγεννα όλοι οι χωριανοί ετοίμαζαν τα τραπέζια τους κάτω στην πλατεία. Οι γυναίκες τακτοποιούσαν τα ωραία ψητά και όλοι έτρωγαν και έπιναν διασκεδάζοντας χαρούμενα και ξεχνώντας κάθε λύπη και στεναχώρια.

Το βράδυ της Πρωτοχρονιάς διάλεγαν ένα μεγάλο κούτσουρο για να καίγεται στο τζάκι. Πίστευαν ότι η φωτιά διώχνει τα δαιμόνια που έρχονταν από την καπνοδόχο. Το κούτσουρο αυτό το λέγανε "καλαντοκάρ". Το ίδιο βράδυ ο αρχηγός της οικογένειας έκοβε τη βασιλόπιτα, που το φλουρί της ήταν μια δεκάρα. Έπειτα ο ίδιος ανακάτευε φουντούκια με νομίσματα και τα πετούσε ψηλά τρεις φορές λέγοντας ευχές για τη νέα χρονιά. Ξημέρωμα Πρωτοχρονιάς πηγαίνανε οι χωριανοί στη βρύση του χωριού. Αφήνανε εκεί τσουρέκια, γλυκίσματα, φρούτα και έπαιρναν νερό (το θεωρούσαν αγιασμένο) για να ραντίσουν το σπίτι. Μετά έσπαζαν στην πόρτα του σπιτιού ένα ρόδι για το γούρι.

Σε άλλα μέρη κάθε οικογένεια έπαιρνε από ένα κυδώνι και το έκοβε σε τόσα κομμάτια όσα άτομα ήταν στην οικογένεια. Μετά έβαζαν μια δραχμή μέσα σ' ένα κομμάτι, το ανακάτευαν μέσα σε μια πετσέτα και διάλεγε ο καθένας από ένα. Σε όποιον τύχαινε η δραχμή αυτός μετά έπρεπε να σηκωθεί τα χαράματα, να πάρει μια κανάτα και να πάει κάτω στην πλατεία να τη γεμίσει με νερό. Από αυτό το νερό θα έβαζε λίγο στα ζώα, θα κρατούσε λίγο να πλυθούν και λίγο για να πιούν.

Τραγούδια

Χριστός γεννέθεν, χαρά στον κόσμον,
α, καλή ώρα καλήν ημέραν,
α, καλόν παιδίν οψές γεννέθεν,
οψές γεννέθεν, ουρανεστάθεν.
Τον εγέννησεν η Παναΐα,
τον ανέσταισεν Αειπαρθένος,
εκαβάλλκεψεν χρυσόν πουλάριν,
εκατήβεν στο σταυροδρόμιν.
Έρπαξαν ατόν οι σκύλ' Εβραίοι,
σκύλ' Εβραίοι και μιλ' Εβραίοι,
ας σ' αρκρεντικά κι ασ' σην καρδίαν,
γαίμαν έσταξεν, φλογήν κι εφάνθεν.
Όπου έσταξεν εμυροστάθεν,
εμυρισ' ατόν ο κόσμον όλον,
α, μυρίσ' ατόν κι εσύ αφέντα,
εκατήβεν στο σταυροδρόμιν.
Διάβα σ'ο ταρέζ κι έλα σην πόρτα,
έξω στέκνε τα παλικάρια,
έβγαλ' τον κισέ και δώσ' παράδας,
έξω στέκνε τα παλικάρια.
Και θυμίζνε σ'ον νοικοκύρην,
νοικοκύρην και βασιλέαν.

Οι Καλλικάντζαροι
Δώδεκα μέρες ξεγνοιασιάς, χαράς και διασκέδασης. Δώδεκα μέρες που ολόχρονα προσμένουμε λαχταρώντας να τις περάσουμε όμορφα γιατί είναι μέρες γιορτινές, μέρες προσμονής και μέρες ελπίδας. Τις προσμένουμε από τη στιγμή που μόλις τέλειωσαν οι προηγούμενες. Και τις προετοιμάζουμε στολίζοντας δρόμους , πάρκα , πλατείες και τα σπίτια μας, κυρίως με Χριστουγεννιάτικα δένδρα, πολύχρωμες φωτεινές διακοσμήσεις και φωτάκια ένα ολόκληρο μήνα πριν τον ερχομό τους . Τα παλιότερα χρόνια περνούσαν ανάμεσα σε δεισιδαιμονίες που προκαλούσαν τον φόβο γιατί πίστευαν στην ύπαρξη αόρατων όντων για τους πολλούς, αλλά που μπορούσαν να τα δουν οι αλαφροΐσκιωτοι, τους Καλικαντζάρους.

Οι Καλικάντζαροι αλλιώς και Σκαλαπούνταροι, λέγανε οι παλιοί, ήταν αβάφτιστα μωρά που πέθαναν προτού γνωρίσουν του Χριστού την πίστη την Αγία. Όλο τον χρόνο βρισκόντουσαν κάτω από τη Γη και με τσεκούρια προσπαθούσαν να κόψουν το δένδρο που κράταγε τον Κόσμο, ώστε να τον χαλάσουν. Κι εκεί που ήταν έτοιμοι να το κόψουν να σου το Δωδεκαήμερο κι ανέβαιναν στον απάνω Κόσμο να κάνουν τις ζαβολιές τους. Μέχρι λοιπόν τον Αγιασμό των Φώτων, όπου τρόμαζαν με το Σταυρό κι΄όπου φύγει φύγει για τον Κάτω Κόσμο, το δένδρο ξανάθρευε και φτού κι' απ' την αρχή.

Στην Κύπρο υπάρχει έθιμο, η νοικοκυρά να ρίχνει μετά τη δύση του ήλιου στο "δώμα" (τη χωμάτινη στέγη), "ξεροτήγανα" με μέλι για να φάνε οι πεθαμμένοι . Αυτό ενισχύει τη δοξασία που θέλει τους Σκαλαπούνταρους ψυχές, που για διάφορους λόγους έγιναν Καλικάντζαροι. Για αυτό το λόγο οι παλιοί σε περίπτωση κινδύνου για θάνατο νεογέννητου έκαναν επείγουσα βάφτιση από οποιονδήποτε παρόντα, υψώνοντας το νεογέννητο στον αέρα κάνοντας ταυτόχρονα το σχήμα του Σταυρού. Απέτρεπαν έτσι την μετατροπή της ψυχής του σε Καλικάντζαρο.

Κυρίαρχο στοιχείο του δωδεκαημέρου, οι ευχές, τα δώρα, οι οικογενειακές συγκεντρώσεις με φαγοπότι, τα Κάλαντα, η δοκιμή και πρόκληση της τύχης με διάφορα τυχερά παιγνίδια αλλά και η θρησκευτική κατάνυξη με λειτουργίες στην εκκλησιά για τα Χριστούγεννα, τη Βάφτιση του Χριστού, αλλά και του Αη Βασιλιού που συμπίπτει με την πρώτη του Χρόνου. Σε όλες αυτές τις μέρες η παραδοσιακή Μαγειρική αλλά και η ζαχαροπλαστική βρίσκονται στις δόξες τους.

Χριστούγεννα
Η γενική καθαριότητα του σπιτιού άρχιζε με το ασπρογιάτισμα των τοίχων που γινόταν με γύψο ή ασβέστη διαλυμένα σε νερό. Ακολουθούσαν το ξεσκόνισμα, το γυάλισμα, η τακτοποίηση των επίπλων και των οικιακών σκευών και το ψήσιμο των παξιμαδιών.

Την ημέρα των Χριστουγέννων ο κόσμος πήγαινε στην εκκλησία. Ακολούθως πήγαιναν στα σπίτια τους και όλη η οικογένεια καθόταν στο τραπέζι μαζί με τους κουμπάρους τους και έτρωγαν χοιρινό κρέας, σούπα τραχανά ή αυγολέμονο, μέσα σε ένα χαρούμενο ευχάριστο και γιορτινό οικογενειακό περιβάλλον.

Στα παλαιότερα χρόνια, στα μέσα του καλοκαιριού, επισκεπτόταν το χωριό ο Χαμπής ο Χοιριάρης από την Πάφο και πουλούσε μικρούς χοίρους ηλικίας 2-3 μηνών. Η κάθε οικογένεια αγόραζε από ένα μικρό χοίρο τον οποίο μεγάλωνε μέχρι τα Χριστούγεννα. 2-3 μέρες πριν τα Χριστούγεννα έσφαζαν τον χοίρο και τον έβαζαν σε καζάνι με ζεστό νερό για να αφαιρέσουν τις τρίχες του. Με το κρέας του χοίρου κατασκεύαζαν λούντζες, χοιρομέρια και λουκάνικα. Τα λουκάνικα τα κρέμαζαν ψιλά μέσα στην τζιμινιά (τζάκι) για να ψήνονται σιγά-σιγά. Επίσης έβαζαν μια ποσότητα κρέατος μέσα στο κρασί για να γίνει κρασάτο. Την κοιλιά την έκαναν "παστή" και το κεφάλι και τα πόδια "Ζαλατίνα". Τα υπόλοιπα τα τηγάνιζαν και τα φύλαγαν μέσα σε "αλειφτά κουμνιά" (πήλινα δοχεία) μαζί με το λειωμένο λίπος (λαρτί), το οποίο όταν έπηζε διατηρούσε το κρέας για αρκετό χρονικό διάστημα.

Τα μικρά παιδιά έπαιρναν την φούσκα του χοίρου και την φούσκωναν. Με αυτό τον τρόπο έκαναν μπάλα και έπαιζαν ποδόσφαιρο.

Έθιμα της Πρωτοχρονιάς
Το βράδυ της παραμονής της πρωτοχρονιάς μαζευόταν όλη η οικογένεια με τους φίλους και τους κουμπάρους τους για φαγητό και διάφορα παιγνίδια με χαρτιά όπως σπάστρα, κουν καν και 31. Ώρα 12 τα μεσάνυκτα που άλλαζε ο χρόνος αντάλλαζαν ευχές και δώρα και συνέχιζαν τα παιχνίδια τους. Το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς, μετά το φαγητό, ο νοικοκύρης έκοβε την Βασιλόπιττα με το τυχερό νόμισμα. Όποιος έβρισκε στο κομμάτι του το νόμισμα θα ήταν ο τυχερός της νέας χρονιάς.

Το έθιμο αυτό διατηρείται μέχρι σήμερα.

Φώτα
Την παραμονή των Φώτων οι νοικοκυρές έφτιαχναν ξεροτίανα (λουκουμάδες) για να φάνε μαζί με τις οικογένειες τους. Ακολούθως έριχναν και στης στέγες των σπιτιών για να φάνε οι καλικάτζαροι και να φύγουν.

Τα παιδιά κρατούσαν τα πουγγιά που τους έφτιαχναν οι μητέρες τους και γύριζαν στα σπίτια του χωριού και αφού τους έλεγαν "Καλημέρα και τα Φώτα και την πλουμιστήρα πρώτα" οι οικοδεσπότες τους έβαζαν νομίσματα στα πουγγιά τους.

Κάλαντα Φώτων

Μηνύματα χαρμόσυνα ήλθαμεν να σας πούμεν

πως ο Χριστός βαπτίζεται σήμμερον, να χαρούμεν.

-Ήλθαν τα Φώτα στον Ιορδάνην πρώτα-

Απόψε ήλθαμεν εδώ, για να σας ευχηθούμεν

και των Φωτών τα κάλαντα, σαν πρέπει, να σας πούμεν*

-Ήρθαν τα Φώτα, ευλογημέν΄η ώρα-

πως είν΄τα Θεοφάνια ανθρώπων σωτηρία,

που καθαρίζουν τας ψυχάς από την αμαρτίαν.

-Ήρθαν τα Φώτα και του Θεού τα δώρα-

Δεν είν' αυτή η εορτή, ωσάν την περασμένην,

μόνον μεγάλη και φρικτή και δοξολογημένη,

-Ήλθαν το Φώτα κι εφέρανε τα δώρα-

που κατεδέχθην ο Χριστός διά φιλανθρωπίαν

και ήλθεν κι εβαπτίσθηκεν, χωρίς να έχη χρείαν.

-Ήρθαν τα Φώτα χαρα σ' όλην την χώραν-

Εις σπήλιον πενιχρότατον, εις φάτνην των προβάτων

ήλθες Χριστέ, να γεννηθής, ώ θαύμα των θαυμάτων!

-Ήλθαν τα Φώτα, ευλογημέν΄η ώρα-

Με σπάργανα σ' ετύλιξεν η Δέσποινα Κυρία,

υμνούμεν, προσκυνούμεν σε, απείρανδρε Μαρία.

-'Ηρθαν τα Φώτα κι ελύθησαν τα σκότη-

Στας ΄κοσιπέντε Δεκεμβρίου ήλθες και εγγηνήθης

και εις την πρώτην Γενναριού σάρκαν περιετμήθης.

-Ήλθαν τα Φώτα κι εφάνην η θεότης-

Κι ο μήνας έξι σήμμερον έχει του Γενναρίου,

που όλοι εορτάζομεν τα Φώτα του Κυρίου.

-Ήλθαν τα Φώτα, κι εφώτισαν τον κόσμον-

Δοξάζομεν σε, βασιλεύ, με τα θαυμάσιά σου

και προσκυνούμεν, Κύριε, τα Θεοφάνιά σου.

-Ήρθαν τα Φώτα, κι αγιάζουσιν τον κόσμον-

Σήμμερον ήλθεν ο Χριστός στο άγιον ποτάμιν,

αυτό, π' ακούτε όλοι σας και λέγουν Ιορδάνην.

-Ήρθαν τα Φώτα και τα νερά εγερθήκαν-

Σήμμερον ο αόρατος του ουρανού και κτίστης

στον Ιορδάνην ποταμόν ήλθεν και εβαπτίσθην.

-Ήλθαν τα Φώτα και τα δαιμόνια ΄φύγαν-

Σήμμερον ήλθεν ο Χριστός στο άγιον ποτάμιν,

με προθυμιάν το βάπτισμαν ζητά του Ιωάννη.

-Ήρθαν τα Φώτα σ' Ανατολήν και Δύσιν-

Ως άνθρωπος στον ποταμόν ήλθεν στον Ιορδάνην,

υπό Προδρόμου της χειρός το βάπτισμαν λαμβάνει.

-Ήρθαν τα Φώτα, αγάλλεται η κτίσι-

Σήμμερον είναι των Φωτών, π' αγιάζουσιν τον κόσμον

και οι παπάδες περπατούν με τον σταυρόν στον δρόμον.

-Ήρθαν τα Φώτα, το θαύμαν των θαυμάτων-

και εις τα σπίτια μπαίνουσιν και λεν τον Ιορδάνην,

βοήθειαν να ΄χετε Χριστόν και μέγαν Ιωάννην,

-Ήρθαν τα Φώτα, για χάριν των κτισμάτων-

Απόψε εορτάζομεν, ύμνοις δοξολογούμεν,

τ' άγια Θεοφάνια υμνούμεν, προσκυνούμεν,

-'Ηρθαν τα Φώτα, και όλοι ευφρανθήτε-

γιατ' εκατέβην ο Χριστός, τούτον να τελειώση,

την αμαρτίαν του Αδάμ να σβήση να λειώση.

-Ήρθαν τα Φώτα, όλοι να ευτυχήτε-

Επήγεν και το βάπτισμαν ζητά του Ιωάννη,

να τον βαπτίση γρήγορα μέσα στον Ιορδάνην.

-Ήρθαν τα Φώτα και τα νερά αγιάζουν-

"'Ελα, προφήτα, γρήγορα", του λέγει, "βαπτισόν με,

στην κορυφήν την χείραν σου γγίξε κι υπούργησόν με."

-Ήλθαν τα Φώτα, την πουλουστρίναν πρώτα-

"εγώ χρειάζομ΄από ΄σεν, Χριστέ, να με βαπτίσης,

νε με βαπτίσης, Δέσποτα, και να με συγχωρήσης."

-Ήρθαν τα Φώτα, να σας χαρίζουν χρόνια-

Κι ως ΄μπήκεν εις τον ποταμόν, διά να τον βαπτίση,

ο Ιορδάνης ΄στράφηκεν οπίσω να γυρίση.

Άγγελοι και αρχάγγελοι εκεί υπηρετούσιν,

σκυμμένα τα κεφάλια των, ύμνους δοξολογούσιν.

Και θαύμαν μέγαν έγινεν, όπου δεν έχει ταίριν,

οι ουρανοί εσχίσθησαν κι εβγήκεν περιστέριν*

τ' άγιον πνεύμαν ήτανε, διά να μαρτυρήση,

υιός Θεού βαπτίζεται σ' Ανατολήν και Δύσιν.

Και η φωνή ακούσθηκεν, οπού τον εμαρτύραν

υιόν Θεού και Κύριον, αφέντην και σωτήραν.

Και τα νερά ηυλόγησεν, τες βρύσες, τα πηγάδια,

την οικουμένην άπασαν, βουνά, κήπους, λαγκάδια,

την θάλασσαν ημέρωσεν, πού ΄τον αγριωμένη,

ως ΄μπήκεν εις τον ποταμόν, ευρέθην μερωμένη,

για τούτον ως την σήμμερον οι ναύτες το κρατούσιν,

σαν βαπτισθώσιν τα νερά, στο πέλαγος να μπούσιν.

Και κει στην Ιερουσαλήμ, που παν και προσκυνούσιν

και οι χατζήδες τρέχουσιν να πάσιν να λουσθούσιν,

αχ! και να ήμαστεν κι εμείς εκεί στον Ιορδάνην,

για να λουσθούμεν και εμείς στο άγιον ποτάμιν!

Δόξαν να έχης βασιλεύ, με τα θαυμάσιά σου

και προσκυνούμεν, Κύριε, τα Θεοφανιά σου*

μα λέγει το Βαγγέλιον και του Χριστού το στόμαν,

όποιος δεν λάβει βάπτισμαν χάννει ψυχήν και σώμαν.

Εις τούτον το αρχοντικόν, που στέκουν κι αγροικούνε,

δος τους, Θεέ μου και Χριστέ, τέλος καλόν να δούνε,

που ΄χουν πολλήν επιθυμιάν και στέκουν κι αφικρούνται,

θωρώ τους, που παρακαλούν για μας και μας ευχούνται.

Και τώρα θα σχολάσωμεν και μέσα θα εμπούμεν,

να μας φιλοδωρήσετε κι εμείς να ευχηθούμεν.

Εμείς για τούτον ήλθαμεν με προθυμιάν μεγάλην,

νά ΄λθωμεν όλοι του καιρού, να σας τα πούμεν πάλιν.

Εις πολλά τα έτη.

Λοιπά έθιμα και συνήθειες
Το ασπρόγιασμα του σπιτιού και του αυλότοιχου
Με το που πλησίαζαν τα Χριστούγεννα, μια από τις πλέον επιτακτικές ανάγκες για τους πρωτινούς ήταν η γενική καθαριότητα. Μέσα κι έξω από το σπίτι, στην αυλή και τον αυλόγυρο. Απαραίτητο συμπλήρωμα της γενικής καθαριότητας ήταν το ασπρόγιασμα των τοίχων του σπιτιού, για να το βρει - όπως έλεγαν- καθαρό ο αφέντης ο Χριστός, όταν μετά την γέννηση του βγει για να σεργιανίσει στις γειτονιές. Κι αυτή τη δουλειά την αναλάμβαναν συνήθως οι γυναίκες.

Πολλές φορές όμως, ιδιαίτερα όταν υπήρχε η οικονομική δυνατότητα, φώναζαν κάποιο μάστορα και έναντι μικρής πληρωμής - με γεωργικά προϊό¬ντα ως επί το πλείστον- του ανέθεταν το ασπρόγιασμα.

Τα Γέννα και το Πάσκαν* στην Αθηένου
Δυο μέρες πριν από τα Χριστούγεννα οι νοικοκυρές ζύμωναν, άφηναν όλο το βράδυ το προζύμιν να "μπει" και την επομένη αφού ζύμωναν "εκόφκαν" τα ψωμιά, πύρωναν καλά τον φούρνο, άρχιζαν το ψήσιμο.

Πρώτα βέβαια τα ψωμιά για όλη τη βδομάδα και στη συνέχεια κουλούρια και γεννόπιττες (Χριστόψωμα). Ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες της κάθε οικογένειας. Τις τελευταίες δεκαετίες προστέθηκε και η βασιλόπιτα με το φλουρί (κωσταντινάτο). Στα χωριά η βασιλόπιτα ήταν αρχικά ένα μεγάλο στρογγυλό ψωμί με σουσάμι πάνω στο οποίο -σε πολλές περιοχές του νησιού- κολλούσαν μια ανθρώπινη φιγούρα από ζυμάρι.

*"Εν έσιει φά τζιαι κνήστου, μα φά τζιαι ποταβρίστου.."

"Από πολύ μικρές βοηθούσαμε τη μητέρα μας στις δουλειές του σπιτιού. Από τα 12 μας χρόνια, εμείς τα κορίτσια, είχαμε εκτός των άλλων και την ευθύνη για το ζύμωμα. Κάθε βδομάδα έπρεπε να φροντίζουμε για τα ψωμιά της οικογένειας. Πλέναμε το σιτάρι, το βάζαμε στον ήλιο να στραγγίζει, το παίρναμε στον μύλο για άλεσμα αυτή η διαδικασία γινόταν κάθε Βδομάδα για να έχουμε φρέσκο αλεύρι... για να είναι πιο αφράτα και γευστικά τα ψωμιά) κι επειδή η Αδηένου δεν έχει δάσος για να έχουμε ξύλα για τον φούρνο, μαζεύαμε μαζιά, ξερά φύλα ή κόνδυλα* για το πύρωμα.

Τις μέρες του Πάσχα οι ευθύνες μας πολλαπλασιάζονταν... Και βεβαίως η πρώτη από όλες, μετά την καθαριότητα του σπιτιού, ήταν το φούρνισμα. Όταν 8α ζυμώναμε την επομένη, έπρεπε αποβραδίς να νετζινήσουμε* το προζύμι μέσα στη βούρνα έτσι ώστε μέχρι το πρωί να "μπει" δηλαδή να φουσκώσει.

Το προζύμι το φτιάχναμε με τα απομεινάρια ζυμαριού από το προηγούμενο ζύμωμα. Ξύναμε αυτά τα απομεινάρια από τα πλευρά της βούρνας, προσθέταμε κι άλλο αλεύρι με νερό να γίνει ένα με ενάμιση κιλό περίπου - τόσο χρειαζόμασταν για κάδε φούρνισμα δεκαέξι πάνω, κάτω ψωμιών... Του δίναμε σχήμα μικρής μπάλας, το σκεπάζαμε μ' ένα ρούχο και τ' αφήναμε μέσα στην βούρνα μέχρι την επόμενη βδομάδα που θα ξαναζυμώναμε. Σ' αυτό το διάστημα το προζύμι "έμπαινε". Το εξωτερικό του περίβλημα σκλήραινε σαν τσόφλι. Το σπάζαμε και παίρναμε από μέσα το προζύμι.

Την άλλη μέρα πρωί-πρωί, έτσι όπως ήταν μέσα στην βούρνα, προσθέταμε αλεύρι με νερό και ζυμώναμε. Βάζαμε επίσης λιγάκι αλάτι. Δεκαέξι κιλά αλεύρι για δεκαέξι ψωμιά*. Αυτή ήταν η συνήθης αναλογία....

Μετά το ζύμωμα, φτιάχναμε τα ψωμιά. Κόβαμε ένα κομμάτι από τη ζύμη- περίπου ένα κιλό- το βάζαμε στην σανιδκιάν* και το θκιαρτύζαμεν *με αλεύρι δίνοντας του μια κάπως στρογγυλεμένη όψη. Για να πάρουν την τελική τους μορφή τα βάζαμε στο γουπποσάνιον* πάνω στο οποίο είχαμε απλωμένο ένα καθαρό σεντόνι για να μας διευκολύνει, όταν αργότερα δα τα παίρναμε για να τα βάλουμε στο φούρνο.

Αφήναμε τα ωμά ψωμιά μέσα στο γουπποσάνιον για δυο με τρεις περίπου ώρες για να μπουν* και στο μεσοδιάστημα ανάβαμε και πυρώναμε τον φούρνο. Συνήθως (χρησιμοποιούσαμε μαζιά*- ξερά φύλλα δένδρων και θάμνων- ή κόνδυλα*".

Το "πύρωμαν" του φούρνου και το φούρνισμα
Το πύρωμαν του φούρνου είχε τη δική του τελετουργική διαδικασία. Χρειαζόταν τέχνη και μαστοριά για να το επιτύχεις. Αν η θερμοκρασία δεν ήταν η κατάλληλη, υπήρχε ο κίνδυνος τα ψωμιά είτε να μείνουν ωμά είτε να καούν... Σ' αυτές τις περιπτώσεις 8α έπρεπε να προστεθούν κι άλλα ξερά φύλα ή αν η θερμοκρασία ήταν πιο ψηλή από την επιθυμητή, να μειωθεί.

"Βάζαμε μέσα στο φούρνο συνεχώς κόνδυλα μέχρι να ασπρίσει το φρύδιν του (το πάνω στόμιο του φούρνου). Αν παρ' ελπίδα ο φούρνος υπερθερμαινόταν, τότε στη μια άκρη του σύρτη* δέναμε ένα βρεγμένο ρούχο και μ' αυτό τρίβαμε την επιφάνεια της πλάκας του φούρνου για να μειώσουμε τη θερμοκρασία, καθαρίζοντας την ταυτόχρονα από τις στάχτες και τα αποκαΐδια.

Για σιγουριά ρίχναμε λίγο αλεύρι μέσα στο φούρνο. Αν το αλεύρι έπαιρνε ένα κοκκινωπό χρώμα, τότε ήταν σημάδι πως η θερμοκρασία ήταν πιο ψηλή απ' αυτή που χρειαζόμασταν, αν έμενε ξανθό- ανοιχτόχρωμο, τότε μπορούσαμε να φουρνίσουμε".

*"Μακρύς, μακρύς καλόηρος τζιαι πίττα η τζιεφαλή τον..."

"Όταν ο φούρνος ήταν πια έτοιμος, φέρναμε το γουπποσάνιον με τα ψωμιά κοντά κι αρχίζαμε το φούρνισμα. Βάζαμε ένα-ένα τα ψωμιά στην άκρη του φουρνόφκιου, τους κάναμε μια χαρακιά στον γύρο με το μαχαίρι και τα Βάζαμε με την Βοήθεια του φουρνόφκιου πάνω στην πυρωμένη πλάκα του φούρνου. Κλείναμε το στόμιο του και τ' αφήναμε 2-3 ώρες εκεί μέσα μέχρι να ψηθούν.

Με την ίδια ακριβώς διαδικασία, τις μέρες των γιορτών, τα Χριστούγεννα και την Λαμπρήν φτιάχναμε όλα τα άλλα.

Τα Χριστούγεννα φτιάχναμε κουλούρια, παξιμάδια, γλισταρκές, χριστόψωμα, βασιλόπιτα. Ανάλογα με το είδος, ήταν και οι προσθήκες που Βάζαμε στη ζύμη.

Γι' αυτά τα γιορτινά εδέσματα προσθέταμε στη ζύμη διάφορα μυρωδικά (μπαχαρικά). Κανέλα, γλυκάνισο, μαστίχα, μέχλεπι, Βούτυρο, λάδι και σουσάμι. Το σουσάμι το ετοιμάζαμε από το προηγούμενο βράδυ. Το βράζαμε, το κουλιάζαμε (σουρώναμε) κι ύστερα το τρίβαμε με τα χέρια για να φύγει η φλούδα του και κατόπι το απλώναμε να στραγγίξει.

Μετά βάζαμε το σουσάμι στην ταμπουτσσιάν, τοποθετούσαμε μια- μια τις γλυσταρκές και τις σισαμώναμεν...

Με τον ίδιο τρόπο φτιάχναμε τα κουλούρια, παξιμάδια κλπ.

Αφήγηση: Μαρούλλα Ασσιώτη (1941-). Καταγραφή Χριστούγεννα 2004 στην Αθηένου

Η βασιλόπιτα κι ο τυχερός της χρονιάς
Τις τελευταίες δεκαετίες στα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα εδέσματα των Κυπρίων προστέθηκε κι η βασιλόπιτα και λίγο αργότερα το χριστουγεννιάτικο κέικ με επίστρωση ζάχαρης άχνης και αποξηραμένα γλυκά του κουταλιού.

Η βασιλόπιτα αρχικά -ιδίως στις αγροτικές περιοχές- ήταν ένα συνηθισμένο ψωμί στο οποίο κατά το ζύμωμα έβαζαν μέσα ένα μικρό νόμισμα, ενώ την επιφάνεια την κάλυπταν με σουσάμι και καμιά φορά με μικρό ομοίωμα ανθρώπινης φιγούρας φτιαγμένης με ζυμάρι. Το βράδυ της 31ης του Δεκέμβρη, παραμονή της Πρωτοχρονιάς, μετά το δείπνο ο νοικοκύρης του σπιτιού αναλάμβανε το κόψιμο της βασιλόπιτας. Την σταύρωνε τρεις φορές και την έκοβε στα τέσσερα σχηματίζοντας και πάλι το σημείο του σταυρού. Ένα κομμάτι για το κάθε μέλος της οικογένειας, αρχίζοντας από τον μεγαλύτερο- τον παππού ή την γιαγιά είτε ήταν παρόντες είτε όχι- και κατέληγαν στο μικρότερο, το νεαρότερο μέλος.

Αυτός που στο μερίδιο του θα έπεφτε το φλουρί εθεωρείτο ο τυχερός της χρονιάς, πίστευαν δε πως όλα δα του ερχόντουσαν Βολικά... Αν ο τυχερός ήταν σκάπουλος ή κορασιά όπως έλεγαν τους ανύπαντρους νέους και νέες, κι έβαζαν το φλουρί κάτω από το μαξιλάρι τους, δα έβλεπαν στον ύπνο τους- όπως πίστευαν -το μελλοντικό τους ταίρι... αυτόν που θα παντρεύονταν.

Αποδείξεις αγάπης σε... αναμμένα κάρβουνα
" Άη Βασίλη- βασιλιά δείξε τζιαι φανέρωσε αν μ' αγαπά ο... η....τάδε" ή

"Άη Βασίλη,- βασιλιά τζιαι πρωτολουτούρκητε, δείξε τζιαι φανέρωσε τζιαι την δίκη μου τύχη...η την δικημου αγάπη'' η ακόμα:

"Άη Βασίλη- βασιλιά, έφκα πάνω στην ελιάν, κόψε μούττες τζιαι κλωνιά, να μυρίσει η γειτονιά τζιαι δείξε τζιαι φανέρωσε ποιος (η ποια) εν που μ' αγαπά...".

To βράδυ της Πρωτοχρονιάς μαζευόταν όλη η οικογένεια μπροστά στην αναμμένη νησκιάν το τζάκι, όχι μόνο για να ζεσταθούν αλλά και για να "μάθουν" από τον Άγιο Βασίλη τις προθέσεις των αγαπημένων τους προσώπων.

Έπαιρναν ένα φυλλαράκι ελιάς, το σάλιωναν και το έβαζαν πάνω σε μισοαναμμένο κάρβουνο λέγοντας διάφορες ευχές και επικλήσεις στον άγιο, σαν αυτές που αναφέρονται πιο πάνω, ζητώντας του να τους πει αν το άτομο που τους ενδιέφερε, τους αγαπούσε ή όχι. Αν το φυλλαράκι αναπηδούσε τότε ήταν καλό σημάδι, ένδειξη πως ο αυτός για τον οποίο γινόταν αναφορά... τους αγαπούσε. Αν όχι, τότε αυτό σήμαινε πλήρη αδιαφορία. Βέβαια σ' αυτές τις περιπτώσεις δεν τα έβαζαν κάτω. Συνέχιζαν τις προσπάθειες τους μέχρι να έχουν τη θετική ένδειξη που ήθελαν...

Το ποδαρικό και το... γούρι
Σε πολλά χωριά του νησιού μας, τη μέρα της Πρωτοχρονιάς οι νοικοκυραίοι ερχόμενοι από την εκκλησία και προτού μπουν στο σπίτι τους, έριχναν στην αυλή αλλά και μέσα στο σπίτι βολβούς αβρόσσιλας (αρκοτζεράμειο, άγριο κρεμμύδι) πιστεύοντας έτσι πως θα τους φέρουν γούρι.

Σε άλλες περιπτώσεις καλούσαν κάποιο γουρλή συγχωριανό τους να τους κάνει ποδαρικό. Για τον ίδιο λόγο δεν επέτρεπαν την είσοδο στο σπίτι τους τη μέρα της Πρωτοχρονιάς, σε άτομα που θεωρούσαν γρουσούζηδες...

Οι Βοσκοί επίσης συνήθιζαν να ρίχνουν αβρόσσιλλα στις μάντρες τους με την προσδοκία πως τα αιγοπρόβατά τους θα γίνονταν πιο γόνιμα και θα τους γεννούσαν διπλάρκα - δίδυμα.

Σε άλλες περιοχές, ιδιαίτερα στη Μεσαορία, ο γεωργός έμπαζε στο δίχωρο (που ήταν εκτός των άλλων κι ο χώρος όπου κοιμόταν, το υπνοδωμάτιο του) ένα βόδι, για να του κάνει ποδαρικό. Έδιναν επίσης στα ζώα τους να φαν κόλλυβα λέγοντας: Φάτε να φάμεν τζι εν που τους κόπους μας...

Άλλη συνήθεια των παλιών γεωργών ήταν να τοποθετούν κεριά στα κέρατα των βοδιών (περιοχή Καρπασίας) πιστεύοντας ότι αυτή τους η ενέργεια θα τους έφερνε τύχη και καλοχρονιά...

Σε πολλά χωριά την παραμονή, έβαζαν έξω από το σπίτι τους κλαδιά ελιάς πιστεύοντας πως θα έφερναν την αγάπη και την ειρήνη στην οικογένεια τους.

Το βράδυ της ίδιας μέρας, γέμιζαν ένα πιάτο με κόλλυβα, το σκέπαζαν μ' ένα ψωμί και πάνω σ' αυτό έβαζαν αναμμένο κερί. Ήταν το "κεραστικό" τ' Αη Βασίλη. Τοποθετούσαν το πιάτο πάνω στο λαδοκούμνι* έτσι, ώστε όταν ο Άγιος θα περνούσε απ' εκεί, να ευλογήσει τη σοδειά τους.

Στα κρασοχώρια, έφτιαχναν με ζυμάρι ένα ομοίωμα του Αγίου, το έβαζαν δίπλα από ένα ποτήρι κρασί με ένα αναμμένο κερί στο πλάι και τα άφηναν όλο το βράδυ.

Ό,τι κάμεις την Πρωτοχρονιά... κι όλο χον χρόνο!
"Παννίσει, παννίσει τζι' αύριο να λύσει..."*

Επειδή τα πιο παλιό χρόνια τα καινούργια ρούχα και παπούτσια ήταν είδος πολυτέλειας, οι άνθρωποι όταν είχαν την δυνατότητα να αγοράσουν ή να φτιάξουν, προτιμούσαν να τα "παννίσουν" την μέρα της Πρωτοχρονιάς, πιστεύοντας πως έτσι 8α ήταν καλοντυμένοι όλο τον χρόνο.

Γενικά, είχαν την πεποίθηση πως ό,τι έκαναν την πρώτη μέρα του χρόνου, θα το επαναλάμβαναν συχνά καθ' όλη τη διάρκεια του.

Έτσι κατέβαλλαν προσπάθειες για να αποφεύγουν τις δυσάρεστες καταστάσεις. Δεν έλεγαν, για παράδειγμα ψέματα, δεν τσακώνονταν και δεν... έκλαιγαν. Γιατί όπως πίστευαν όποιος ήταν κλαμένος, δαρμένος ή τσακωμένος την Πρωτοχρονιά, θα ήταν και όλο τον χρόνο.

Αντάλλαζαν δώρα ευχές και φιλιά και προσπαθούσαν να περάσουν όσο καλύτερα μπορούσαν. Στα μικρά παιδιά- όταν υπήρχε η δυνατότητα - έδιναν και "πουλουστρίνα" μικρό χρηματικό ποσό ή δώρα.

Η πουλουοτρίνα
Τη μέρα των Φώτων οι ανάδοχοι - νούννες και τατάδες- έπρεπε απαραιτήτως να πλουμίσουν τους βαφτιστικούς τους με την καθιερωμένη πουλουοτρίνα. Κι αν κανείς ξεχνούσε ή έκανε πως ξεχνούσε για να γλιτώσει την πληρωμή, τα πιτσιρίκια φρόντιζαν να τους θυμίσουν την υποχρέωση τους με ένα έμμετρο στιχάκι:

"Καλημέρα Φώτα, τζιαι την πονλονστρίνα πρώτα..!"

Πουλουοτρίνα όμως έπαιρναν και τα παιδιά που συνόδευαν τον ιερέα, από σπίτι σε σπίτι για το καλάντισμα κρατώντας το συκλίν και τραγουδώντας θρησκευτικούς ύμνους για τα Θεοφάνια, συνήθεια που έχει τις καταβολές της, στην Κωνσταντινούπολη.

Οι νοικοκυραίοι πλούμιζαν την κουστωδία με κάνα νόμισμα μικρής αξίας το οποίο έριχναν στο συκλίν, ή με κουλούρια, πορικά*, ξεροτήανα ή φρούτα της εποχής. Στο τέλος της μέρας η ομάδα έκανε διαχωρισμό κι έπαιρνε ο καθένας το μερτικό του.

Κυπριακά, κάλαντα των Χριστουγέννων*
- Καλήν εσπέραν άρκοντες, τζΓ αν έν' ο ορισμός σας Χριστού τη θεία γέννηση, να μπω στ' αρκοντικόν σας.

- Χριστός γεννιέται σήμερον, στη Βηθλεέμ την πόλη οι ουρανοί αγάλλονται, μαζί τζι' η φύσις όλη.

- Γεννιέται μες στο σπήλαιον, στην πάγνην των αλόγων ο βασιλιάς των ουρανών τζι' ο πλάστης ημών όλων

- Αντζέλοι εις τους ουρανούς ψάλλουν το "εν υψίστοις" τζιαι κάτω φανερώνεται εις τους βοσκούς ο κτίστης.

- Που την Περσίαν έρκουνται τρεις μάγοι με τα δώρα τζι' έναν αστέριν λαμπερόν τους οδηγά στη χώρα.

- Φτάνουν οι μάγοι παρευτύς, που τον αστέραν βλέπουν φως θεϊκόν τους οδηγεί, ξωπίσω του προστρέχουν.

- Γονατιστοί τον προσκυνούν, τζιαι δώρα του χαρίζουν σμύρναν, χρυσόν τζιαι λίβανον, Θεόν Τον ευφημίζουν.

- Την σμύρναν πως έν' άθρωπος, γρυσόν για βασιλέαν τον λίβανον πως έν' Θεός σ' όλην την ατμοσφαίραν.

- Χριστιανοί σας είπαμεν όλην την ιστορίαν για του Ιησού μας του Γριστού την γένναν την αγίαν.

- Το Πάσκαν πόν' να τρώετε εις το αρκοντικόν σας δώστε τζιαι κανενού φτωχού απού το φαγητόν σας.

- Δώστε τζιαι για τον κόπο μας ότ1 έν1 ο ορισμός σας τζι' ο Ιησούς μας ο Γριστός ναν1 πάντα Βοηθός σας.

- Γρόνια πολλά να ζήσετε, να' στε ευτυχισμένοι τζιαι στο κορμίν τζιαι στην ψυσιήν να' σαστιν πλουμισμένοι.

* Η παραλλαγή αν τη περιλαμβάνεται στον ψηφιακό δίσκο τον Μιχάλη Τερλικκά ττον κνκλοφόρησε το 2000.

Τα Κάλαντα τα παλιά τα χρόνια
Η συνήθεια των μικρών-κυρίως- παιδιών να περιφέρονται κατά ομάδες, από σπίτι σε σπίτι με μεταλλικά τρίγωνα και να "ψάλλουν" τα Κάλαντα ζητώντας ταυτόχρονα "πουλουστρίνα" από τους νοικοκυραίους, είναι ένα πολύ παλιό Βυζαντινό έθιμο - του οποίου οι ρίζες προχωρούν ακόμη πιο βαθιά μέχρι την αρχαιότητα- που βρήκε πρόσφορο έδαφος και ρίζωσε για τα καλά στον τόπο μας, κρατώντας για αιώνες.

Στα πιο παλιά χρόνια, εκτός από τα γνωστά μας τρίγωνα, οι διάφορες ομάδες των αυτοσχέδιων ψαλτάδων χρησιμοποιούσαν και αυλούς ή πιθκιαύλια και καμιά φορά βιολί, λαγούτο ή ακορντεόν.

Τα παιδιά ξυπνούσαν από τα χαράματα τη μέρα των Χριστουγέννων και κατά μικρές ομάδες "όργωναν" τις γειτονιές ψάλλοντας τα Κάλαντα, το γνωστό θρησκευτικό αφηγηματικό τραγούδι σε ρυθμό 15σύλλαΒο, που περιγράφει λεπτομερώς τη γέννηση του Ιησού.

Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι κατά βάση η εκκλησιαστική με αρκετές όμως παρεμβολές από την κυπριακή ντοπιολαλιά.

Δώστε τζιαι για τον κόπο μας ό,τι έν' ο ορισμός σας... ή

Σε τούν' το σπίτι το ψηλόν, πέτρα να μεν ραΐσει τζι' ο νοικοτζνρης τον σπιθκιού, χρόνια πολλά να ζήσει!

Φυσικά δεν παρέλειπαν να παινέψουν και τους νοικοκυραίους με σκοπό να τους προδιαθέσουν ευμενώς προκειμένου να τους αποσπάσουν τη σχετική πουλουστρίνα... ένα νόμισμα ευτελούς συνήθως αξίας το οποίο πήγαινε στην "πάγκαν", το τενεκεδένιο κουτί που κουβαλούσε πάντα ο νεότερος της παρέας. Στο τέλος της μέρας άνοιγαν την πάγκαν και μοιράζονταν το περιεχόμενό της.

Γλωσσάριο

Το Πάσκαν = Το Πάσχα, έτσι έλεγαν τα Χριστούγεννα και για να το ξεχωρίσουν από την Ανάσταση, αυτήν την έλεγα το "κύριον Πάσκαν"

Μυλλωμένα = Οτιδήποτε έχει ή είναι φτιαγμένο από μύλλα= λίπος

Νετζινήζω = (το προζύμι) για να πολλύνει

Ψωμιά Αθηενίτικα= Ένα κιλό αλεύρι για κάθε ψωμί... Τα περίφημα Αθηενίτικα ψωμιά που ήταν πολύ μεγαλύτερα από τα συνηθισμένα. Πιο παλιά βαρούσαν (ζύγιζαν) περίπου μια οκά το καθένα. Όπως μας είπε η κ. Ασσιώτη, οι παλιές νοικοκυρές έσμιγαν το στάρι, έβαζαν δηλαδή μισό σκληρό και μισό μαλακό για να έχουν καλύτερα αποτελέσματα.

Σανιθκιά = Επίπεδο κομμάτι ξύλου

Θκιάρτυσμαν/ Θκιαρτύζω = (το ψωμί) πλάθω, διαμορφώνω δίνοντας του την τελική του μορφή

γουπποσάνιον=από την γούβα και το σανίδι. Στενόμακρο ξύλο με πελεκιμένα γουφώματα - θήκες για τα ψωμιά.

"Εν έσιει φά τζιαι κνήστου, μα φά τζιαι ποταβρίστου" = Παροιμιώδης φράση που υπογραμμίζει τις ευθύνες που έχει κάποιος, για συνεισφορά στη δουλειά, σε κοινή προσπάθεια. Δεν είναι μόνο φαϊ και ξάπλες αλλά πρέπει να ποταβρίζεσαι, να απλώνεις το χέρι σου, να συμβάλλεις κι εσύ.

Μαζιά = Τα Θρουμπιά, θυμάρια

Κόνδυλα = απομεινάρια από τα σιτηρά μετά το αλώνισμα

"Μακρύς, μακρύς καλόηρος τζιαι πίττα η τζεφαλή του"... τι είναι;= Παλιό αίνιγμα που εννοεί τον φουρνόφκιον.

Φουρνόφκιος= Μακρύ ξύλινο κοντάρι με φαρδιά επίπεδη (σαν κεφαλή) την μια του άκρη.

Σύρτης= σιδερένιο κοντάρι (κωμοδρομίσιμο) με αγκυλωτή άκρη πάνω στην οποία τοποθετούσαν το βρεγμένο ρούχο

Λαδοκούμνιν= Μεγάλο πήλινο δοχείο που φύλαγαν το λάδι.

"Παννίσει, παννίσει τζι αύριο να λύσει"= Φράση που την έλεγαν ως ευχή σε κάποιον που πάννιζεν καινούργια ρούχα ή παπούτσια.

Σκαλαπούνταρος = Καλικάντζαρος

Πουλουστρίνα= Το φιλοδώρημα. Πουλουστρίνα επίσης -σύμφωνα με την παράδοση μας- είχαν υποχρέωση να δίνουν οι νονοί στους βαφτιστικούς τους τη μέρα των Φώτων, όταν τους επισκέπτονταν για τον σκοπό αυτό, απαγγέλλοντας τους το ολιγόστιχο αλλά πολύ εύστοχο: "Καλημέρα Φώτα τζιαι την πουλουστρίναν πρώτα..!"

Εχούμενος= ο πλούσιος, αυτός που έχει πληθώρα αγαθών, περιουσία.

Σώσπιτον= μικρό βοηθητικό δωμάτιο στην αυλή του παλιού κυπριακού σπιτιού.

Ματσούκα= Χοντρή μαγκούρα.

Πορικά= Ξηροί καρποί

Συκλίν= Μεταλλικό- συνήθως χάλκινο- δοχείο σε σχήμα κουβά που έβαζε μέσα ο ιερέας τον αγιασμό.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ

Προπαραμονή Χριστουγέννων το βράδυ και στα σπίτια όλα ήταν έτοιμα. Ο βοριάς παγωμένος σφύριζε, μα τα τζάκια ζέσταιναν τα δωμάτια, όπου τα στρωμένα χράμια κι οι γιορτινοί μπερντέδες έδιναν μια χαρούμενη όψη στο εσωτερικό του σπιτιού.
Το σπίτι του παπά έλαμπε κι αυτό. Στην αυλή ακούγονταν βοή και φωνές ανάκατες. Ήταν τα παλληκάρια που είχαν έρθει να τραγουδήσουν τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα. Πήγαιναν πρώτα στον παπά. Αυτόν θα τιμούσαν. Πρώτα αυτόν θα εύχονταν και θα μακάριζαν γιατί ο παπάς ήταν η κολώνα του χωριού.
- Να τα πούμε, να τα πούμε, ακούγονταν ερωτήματα και πριν προλάβει η παπαδιά ν' απαντήσει ακούγονταν κιόλας τα υπέροχα χριστουγεννιάτικα κάλαντα.

Σαράντα μέρες σαράντα νύχτες
η Παναγιά μας κοιλοπονούσε
τους Αποστόλους τους Ιεράρχες
τα πάν' να φέρουν μύρα και μόσχο...
Κι ως που να πάνε κι ως που να έρθουν
η Παναγιά μας ξηληυτηρώθκι...

Αμέσως μετά τα κάλαντα άρχιζαν τα παλληκάρια τα παινέματα
- Παπά μ' γιατί μοσχοβολάς, παπά μ' γιατί μοσκεύεις;
- Η μάνα μ' όταν μ' έκανε κι όταν με κοιλοπόνα μοσχότρωγε απ' το πουρνό, μόσχο το μεσημέρι και το ηλιοβασίλεμα αφράτο παξιμάδι...
Το χιόνι μέσα στο χωριό, ξεπερνούσε μερικές φορές το ενάμισο μέτρο, αλλά δεν φόβιζε τα παλληκάρια ούτε ο δυνατός βοριάς που έκανε την αναπνοή τρομερά δύσκολη. Κοκκίνιζαν οι μύτες και τ' αυτιά αλλά αυτά συνέχιζαν να τριγυρνούν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα υπέροχα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα.
Αν κατά τύχη αντάμωναν στο δρόμο κάποια κοπέλα τότε τραγουδούσαν πειραχτικά.

Άσπρα πουδάρια πούδγια γω στου κίτρινου του μέστι
θάριψα είνι Πασκαλιά κι είπα Χριστός Ανέστη.

κι ύστερα συνέχιζαν

σ' αρχοντικό κι αν βγήκαμι
σ' αρχοντικό θα πάμι
θα πάμι σ' άλλου σύνουρου
κι σ' άλλου βιλαέτι...

Τα ποτάμια πάγωναν. Οι μανιασμένοι βοριάδες που κατέβαιναν ακράτητοι, όλα τα πάγωναν και τα κρυστάλλωναν. Η γη ήταν σκεπασμένη με χιόνια παγωμένα ενώ από τα σπίτια κρέμονταν κρύσταλλοι παγωμένοι οι "ζαμπούνες". Τα κεραμίδια χιονισμένα έκρυβαν από κανένα φτωχό σπουργίτι που πεινασμένο αγωνίζονταν να βρει ένα σπυρί και φώναζε χοροπηδώντας στο χιόνι.
Και μέσα σ' αυτή την μπόρα τα παλληκάρια συνέχιζαν να γυρίζουν όλα τα σπίτια του χωριού τραγουδώντας τα δικά τους κάλαντα. Δεν ήταν λίγες οι φορές που πρώτα αυτά χαλούσαν το στρωμένο χιόνι το οποίο σκέπαζε δρόμους, αυλές και μονοπάτια.
Πρέπει να πω πως είναι τα καλύτερα ανάμεσα στα πανελλήνια. Με την ποιητική τους ομορφιά αποτελούν άξια στολίδια της νεοελληνικής λαϊκής ποίησης σ' ολόκληρη την Ελλάδα. Τα κάλαντα είναι φυσικά έθιμο κυρίως λαϊκό, ακατάλυτο και συνυφασμένο με τη ζωή του λαού της Θράκης.
Σπύρος Ζεχερλής

ΤΑ ΕΝΝΕΑ ΦΑΓΙΑ*
Δ. Κ. Βογιαζλή

Η σημασία του εθίμου - Πώς εξοικονομούνταν τα εννέα φαγητά
στο τραπέζι της παραμονής των Χριστουγέννων
Γιορτασμός της παραμονής στη Βορειοθράκη

Το τραπέζι της παραμονής των Χριστουγέννων ήταν στη Βορειοθράκη τόσο γιορταστικό όσο και το Χριστουγεννιάτικο με τη διαφορά, ότι στο πρώτο όλα τα φαγητά ήταν νηστίσιμα. Έπρεπε δε κατανάγκην να ναι εννέα. Γιατί εννέα κι όχι δέκα; δεν κατόρθωσα να το εξακριβώσω, μου φαίνεται όμως, ότι το έθιμο σχετίζεται με τους εννέα μήνες της εγκυμοσύνης της Παναγίας της μάνας του Χριστού.
Το πρώτο από τα "εννέα φαγιά" ήταν η "άφταστη πίττα", δηλ. μια πίττα άζυμη, που συνήθως ήταν πολύ μικρότερη από τη Βασιλόπιττα. Την στόλιζαν με μισές σκελίδες καρυδιού σε σχήμα σταυρού με μια τρυπούλα στο μέσον προορισμένη για την τοποθέτηση του κεριού. Στη χριστουγεννιάτικη πίττα τοποθετούσαν έναν παρά σ' αυτόν που θα έπεφτε, θα περνούσε το Δωδεκάμερο κι ως του Αγίου Γεωργίου με "γεια-χάρα". Για τη συμπλήρωση των εννέα φαγητών συνηθιζότανε λαχανοντολμάδες, ελιές και χαλβάς. Και παρακάτω: Ε, - εκεί πλέον η νοικοκυρά, και προπαντός όταν τα οικονομικό ήταν στενά, έπρεπε κάτι να μηχανευθεί. Και το τέχνασμα ήταν πρόχειρο. Τ' αλατοπίπερο λ.χ. το τοποθετούσε σε δυο πιάτα, χωριστά τ' αλάτι, χωριστά το πιπέρι = δυο φαγιά επιπλέον. Αλλά το τουρσί ήταν κείνο που έλυε το πρόβλημα οριστικά: χώρια το λάχανο, χώρια οι πιπεριές, οι μελιτζάνες κλπ. Έτσι συμπληρώνονταν ο αριθμός εννέα: ούτε ένα περισσότερο ούτε ένα λιγότερο.
Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων ο οικοδεσπότης και γύρω του τοποθετημένη στον "σουφρά" ή στο τραπέζι ολόκληρη η οικογένεια. Και τότε άρχιζε η ιεροτελεστία. Ο πατέρας άναβε το κερί και το κολλούσε στο μέσον της πίττας. Έπειτα θύμιαζε το εικονοστάσι και το τραπέζι και αφού αυτός ή κανένα από τα παιδιά έλεγαν το τροπάρι των Χριστουγέννων και το "Δι' ευχών των αγίων πατέρων ημών", ερχόταν η σειρά του κοψίματος της πίττας. Το πρώτο κομμάτι ήταν του Χριστού, το δεύτερο της Παναγίας, το τρίτο του "ξενιτεμένου παιδιού ή συγγενούς", κι έπειτα από ένα για τον κάθε ομοτράπεζο. Στη βασιλόπιττα οι κληρούχοι ήσαν δυο περισσότερο, το κομμάτι του "Αγίου" και το κομμάτι "της δουλειάς". Καθένας έτρωγε, εννοείται, το κομμάτι με την προοπτική να βρει τον παρά. Αλλά τι γινότανε με το κομμάτι του Χριστού και των Αγίων, αφού οι τελευταίοι αδυνατούσαν να το πάρουν; Το προώριζαν λοιπόν για τους ζητιάνους.
Η Εκκλησία διάβαζε ακριβώς τα μεσάνυχτα. Μάλιστα επί Τουρκοκρατίας κι ως στην έκδοση του Χατι-Χουμαγιούν (1855) δεν χτυπούσε η καμπάνα αλλά ο κράχτης (έτσι ονομάζουν οι Βορειοθράκες τον καντηλανάφτη από το κράζω, καλώ) περνούσε αράδα τα σπίτια της ενορίας του, χτυπούσε το σιδερένιο χειρούλι κάθε πόρτας με το προσκλητήριο: "Ορίστε εις την Εκκλησία", λέγοντάς το ψαλτικά.
Αλλ' οι οικογένειες πούχαν περισσότερα μικρά παιδιά πώς να τα κρατήσουν ξύπνια ως τα μεσάνυχτα; Επεκράτησε λοιπόν να επαναλαμβάνεται ένα συνήθειο που κυρίως γινότανε το τελευταίο βράδυ της Αποκριάς. Από τον οφαλό του ταβανιού που πάντα βρισκότανε ένας χαλκάς (κρίκος) κρεμούσαν δεμένο σε σπάγγο ένα κομμάτι καρυδοχαλβά. Στη στερεότητά του μπορούσε να συναγωνισθεί το πιο γερό ξύλο... Ο πατέρας ή η μητέρα γύριζαν τον σπάγγο με τον χαλβά και τα παιδιά τοποθετημένα γύρω, με τα χέρια πισθάγκωνα προσπαθούσαν ποιο πρώτο να τον συγκροτήσει με το στόμα, οπότε το κομμάτι ήταν δικό του. Γέλια και φωνές ώσπου νάρτουν τα μεσάνυχτα για να τραβήξει. Ολόκληρη η οικογένεια στην Εκκλησία.
Στο σπίτι έμενε η γιαγιά ή καμιά θεία με την υπηρέτρια για να ετοιμάσουν το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Σ' αυτό οι κρεάτινες λαχανοντολμάδες (με χοιρινό το πλείστον) τα "γιαπράκια" δεν μπορούσαν να λείψουν.
_____________
Από τον 21ο τόμο του Αρχείου Λαογρ. και Γλωσσικού Θησαυρού.

*Στο Σιμιτλή της Επαρχίας Ραιδεστού, όπου το έθιμο των "Εννιά λογών" φαγητών το φύλαγαν επίσης, έστρωναν το τραπέζι κάτω από τα εικονίσματα και τ' άφηναν στρωμένο τη νύχτα της παραμονής των Χριστουγέννων για να πάει η λεχώνα Παναγιά να φάει. Διηγούνταν λοιπόν πως μια πολύ φτωχή νοικοκυρά που δεν είχε άλλο τι να μαγειρέψει παρά μονάχα κολοκύθι, ετοίμασε απ' αυτό και μόνο εννιά λογιώ φαγιά. Έτσι έμεινε παροιμιακή η φράση για ένα φτωχόσπιτο, έλεγαν, έχει "Εννιά λογιώ φαγί, όλο κολοκύθι".

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

Σφάξιμο γουρουνιών

Την Παραμονή των Χριστουγέννων σφάζονταν τα γουρούνια που η οικογένεια εξέθρεφε όλη τη χρονιά. Το σφάξιμο των γουρουνιών ήταν παλιό έθιμο, κατάλοιπο ειδωλολατρικής λατρείας (οι Ρωμαίοι στα Σατουρνάλια- 17 έως 25 Δεκεμβρίου- θυσίαζαν χοίρους στον Κρόνο και τη Δήμητρα για την καλή σοδειά. Μάλιστα θεωρούνταν "γούρι" για τη νέα χρονιά η κόκκινη βούλα από αίμα στο μέτωπο (τσιακάτι) των μικρών παιδιών.

Τα 9 φαγητά

Την παραμονή των Χριστουγέννων κάθε σπίτι έπρεπε να έχει 9 φαγητά, για να έχει το τραπέζι πολλά φαγητά σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Υπάρχει επίσης και η ερμηνεία ότι τα 9 φαγιά συμβολίζουν τα μέρη που επισκέφθηκαν ο Χριστός, η Παναγία και ο Ιωσήφ κατά το διωγμό του Ηρώδη. Στο τραπέζι αφήνουν λίγο από όλα τα φαγητά για τις "ψυχές" και τα βάζουν κάτω από τα εικονίσματα, για να τα ευλογήσει ο Χριστός.

Κατά μία εκδοχή τα 9 φαγητά ήταν η πίτα (για να γίνουν τα στάρια λαμπερά), το μέλι (για να κουβαλούν τα μέλη της οικογένειας πάρα πολλά πράγματα σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς, όπως οι μέλισσες), το κρασί (για να "απλώσει" η οικογένεια σαν κληματαριά), το σαραγλί (για να φερόμαστε πάντα "γλυκά" στους φίλους), το καρπούζι (για να' ναι γλυκιά σαν καρπούζι η παραγωγή), το πεπόνι (για να μιλούν οι συγχωριανοί με γλυκά λόγια για την οικογένεια), το μήλο (για να έχουν τα μέλη της οικογένειας κόκκινα μάγουλα), το σκόρδο (για να προστατεύονται από τα τσιμπήματα των εντόμων), το κρεμμύδι (για να έχουν οι λεχώνες πολύ γάλα).

Άλλη εκδοχή: λαδερά και συνήθως ξερή τροφή (χαλβάς, ελιές, άζυμη πίττα, λάχανο, πιπεριές, μελιτζάνες, ντομάτες, τουρσί και αλατοπίπερο). Σε πολλά χωριά, ο νοικοκύρης ασήμωνε το τραπέζι βάζοντας ένα ποσό κάτω από τη μεσάλα (τραπεζομάντιλο). Τα χρήματα τα έπαιρνε όποιος ξέστρωνε το τραπέζι (συνήθως τα παιδιά).

Το συνηθισμένο χριστουγεννιάτικο φαγητό ήταν η Μπάμπω.

ΘΡΑΚΙΩΤΙΚΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Χριστός γεννιέται, χαρά στον κόσμο

χαρά στον κόσμο, στα παλληκαριά

Σαράντα μέρες, σαράντα νύχτες

η Παναγιά μας κοιλοπονούσε

κοιλοπονούσε, παρακαλούσε

τους Αρχαγγέλους, τους Ιεράρχες

Σεις Αρχαγγέλοι, σεις Ιεράρχες

να πα να φέρτε μύρο και μόσχο

Και οι Αρχαγγέλοι για μύρο πάνε

και οι Ιεράρχες για μόσχο τρέχουν

Κι ώσπου να πάνε και ώσπου να έρθουν

η Παναγιά μας ξελευτερώθκε

Χριστός γεννιέται, χαρά στον κόσμο

χαρά στον κόσμο, στα παλληκάρια

Ακούστε το από το Χρόνη Αηδονίδη: http://www.youtube.com/watch?v=oDp62vmIi0I

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΑΡΚΟΥΔΑΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Στον Πέπλο είναι χαρακτηριστικό το έθιμο της Αρκούδας, το οποίο δεν το συναντούμε σε άλλα μέρη της Ελλάδας, καθώς αλλού άνθρωποι ντυμένοι αρκούδες αποτελούν μέρος ευρύτερων δρώμενων. Άντρες του χωριού ντύνονται αρκούδες και φοράνε κουδούνια την Παραμονή των Χριστουγέννων και χωρίζονται σε ομάδες. Κάθε ομάδα με αρκούδες την κατευθύνει ο αρκουδιάρης κρατώντας ντέφι και δημιουργώντας ένα κλίμα κεφιού και ξεφαντώματος. Συνήθως προπορεύεται ένας γκαϊντατζής με τη γκάιντα του. Στον Πέπλο το έθιμο ήρθε από το Καβακλί, το σημερινό Τοπόλοβγκραντ, της Ανατολικής Ρωμυλίας. Οι αρκούδες γυρνάνε στα σπίτια και οι Πεπλιώτες τους δίνουν κυρίως χοιρινό κρέας, χαρακτηριστικό των Χριστουγέννων στη Θράκη, και χρήματα ή γλυκίσματα. Είναι πολύ πιθανό, πέρα από την προέλευση του εθίμου, αυτή η συνήθεια να έχει σχέση με την προσπάθεια των κατοίκων να βοηθήσουν με τον τρόπο αυτό τις οικογένειες που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να συντηρήσουν χοίρο και να έχουν χοιρινό κρέας στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι...

Το τραγούδι της πομπής της Αρκούδας στον Πέπλο (σε χαρακτηριστικό θρακιώτικο ρυθμό και με το χαρούμενο σκοπό των τραγουδιών του Έβρου)

Εδώ μας είπαν κι ήρθαμε, χαρείτε να χαρούμε

Πού χουν αυλές μαρμαρωτές και σπίτια χρυσωμένα

Που μέσα χύνουν το φλουρί κι απ' έξω το λογάρι

Κυρά χρυσή, κυρά αργυρή, κυρά μαλαματένια

Βάλε κρασί, βάλε ρακί, κέρνα τα παλικάρια

Κέρνα τα, αφέντη μ', κέρνα τα, κέρνα για την υγειά σου

Σ' αυτό το σπίτι πού ρθαμε πέτρα να μη ραγίσει

Κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια χρόνια να ζήσει!

Τα κάλαντα των Χριστουγέννων από το Τζοβάντζαλη

Χριστός γεννάται, χαρά στον κόσμο
χαρά στον κόσμο, στο νοικοκύρη,
στο νοικοκύρη, που φάει και πίνει
που τρώει και πίνει με την κυρά του
με την κυρά του και τα παιδιά του
Με τα παιδιά του κυράμ' φετούσα,
κυράμ' φετούσα, κοιλιά μ' πονούσα.
Κοιλιάμ' πονούσα, παρακαλούσα.
παρακαλούσα τους Άγιους όλους
τους Άγιους ούλους τους Αποστόλους.
Τους Αποστόλους, στην Πόλη πόνε
στην Πόλη πόνε, μαμή να φέρουν.
Κι ώσπου να πάνε κι νάρτουν πίσω
Εκείνη κάμνει χρυσόν Αφέντη,
Χρυσόν Αφέντη, σα φέξας φέγγει.
Σαν φέξας φέγγει, σαν Ήλιος λάμπει
σαν Ήλιος λάμπει, σαν νιό φεγγάρι
σαν νιό φεγγάρι, σαν παλληκάρι.
Σαν κόκκινο τριαντάφυλλο
στη μέσ' στα παλληκάρια...

Τα κάλαντα Χριστουγέννων
Από το Μπαμπά-Εσκή

Σαράντα μέρες, σαράντα νύχτες
η Παναγία κοιλοπονούσε
κοιλοπονούσε, αντρογεννούσε.
Η αγια Μαρίνα κι η Κατερίνα
στην Πόλη πάνε, μαμή να φέρουν.
Ώσπου να πάνε κι ώσπου να έρθουν
η Παναγιά ξελευτερώθη
ξελευτερώθη, παλικαρώθει
Στην κούνια κάθ'νταν κι το κουνούσε
και το κουνούσε, το τραγουδούσε.
Και κείνο λάμπει σα νιό φεγγάρι
σαν νιό φεγγάρι, σαν παλληκάρι.

Μπρε'λάτα παλληκάρια μας να τους καλοκαρδίσουμ'
Παινέματα απ' τον Αφέντη
από το Σιμιτλή και Σχολάρι
Ιδώ κοιμάτ' ο αφέντης μας και πώς να τον ξυπνήσουμ'
φέρετε μήλα δώδεκα, νεράντζια δεκαπέντε
κι ένα κανί ροδόσταμο, να πιεί να αγρυπνήσει.
Σαν ήπιε και αγρύπνησε το Γρίβα του γυρεύει
χίλιοι βαντάν το Γρίβα του, χίλιοι το χαλινάρι,
χίλιοι πάλι παρακαλούν: Αφέντη μ' καβαλίκα
κι άπλωσε το χεράκι σου στην αργυρή σου τσέπη.
Αν έβρεις γρόσια δόσ' τα μας, φλουριά μην τα λυπάσαι.
Κι αν έβρεις κόκκινου παρά, κέρνα τα παλληκάρια.
Κέρνα τ' αφέντη μ' κέρνα τα, τα κακονυχτισμένα
που σέρνουν τα τσαρούχια τους σαράντα δράμια λάσπη.

Σ' αυτές τσ' αυλές που ήρταμε τες μαρμαροχτισμένες
κοιμούνται χίλια πρόβατα και πεντακόσια γίδια
αρνόσκυλα, κατσικόπουλα, λογαριασμό δεν έχουν
κοιμάται κι ένας τσόμπανος, τσόμπανος παληκάρι
που κοσκινίζει τα φλουριά και πέφτει το δεκάρι.
Κυρά μας φρόνιμ' ήτανε, φρόνιμ' και συντεχένια
Κυράμ' οντάς στολίζεσαι, στην εκκλησιά πηγαίνεις
που πάνω βάζεις κόκκινα, που κάτ' άσπρα χιονάτα.
Βάζεις τον Ήλιο πρόσωπο και το Φέγγαρι στήθη.
Κι του κοράκου το φτερά βάνεις καγκελοφρύδι.
και το φουστάνι 'πο βαλες, του κάμπου τα λουλούδια.
Σ' είδαν παπάδες τάχασαν, διάκοι μ' κι τ' αλληλούια.
ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
του Σιμιτλή

Χριστούγεννα
Χριστούγεννα, πρωτούγεννα, απόψα Χριστός γεννιέται
γεννιέται κι αναθρέφιτι με μέλι και με γάλα
το μέλι το τρώνι οι άρχοντες, το γάλα οι αφεντάδες
και το μελισσοβότανο, να λούζονται οι κυράδες.

ΑΪ - Βασίλης
Αρχιμηνιά κι αρχή χρονιά κι αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά, εκκλησιά με τ' άγιο θρόνος.
Αρχή που βγήκε ο Χριστός στη γη να περπατήσει
και να μας και να μας καλοκαρδίσει.
Αγιός Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία,
βαστάει εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι
Το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί μιλούσε:
- Κάτσε να φας, κάτσε να πιείς, κάτσε να τραγουδήσεις,
- Εγώ τραγούδια δεν ξέρω, ξέρω την Άλφα-Βήτα
Και το ραβδί του ακούμπησε να πει την Άλφα-Βήτα
κόψε μας, κόψε μας και δόσ'μας πίτα
Σ' αυτό το σπίτι πούρθαμε, πέτρα να μη ραγίσει
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει
και να μας, και να μας καλοκαρδίσει...
Και εις έτη πολλά...

Τα Φώτα
Σήμερα είν' τα Φώτα και οι φωτισμοί
και χάρες μεγάλες και αγιασμοί
κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
κάθεται η κυρά μας, η Παναγιά
σπάργανα βαστάει και γιο κρατεί
και τον Αη-Γιάννη παρακαλεί

Αη-Γιάννη, αφέντη και Πρόδρομε
βάφτισε και μένα, Θεού παιδί
Ν' αγιασθούν οι κάμποι και τα βουνά
ν' αγιαστεί κι ο αφέντης με την κυρά
(ναγιαστεί κι η κλώσσα με τα πουλιά)

Τα κάλαντα στο Σιμιτλή
Στο Σιμιτλή, Εκτός από τα παιδικά κάλαντα, που τραγουδούσαν τα παιδιά στις γειτονιές από την παραμονή, των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, το πρωί-πρωί από τα χαράματα, είχαμε και κάλαντα από τη λόγια παράδοση. Αυτά τα τραγουδούσαν στα σπίτια τους τα βράδια, στις μεγάλες νύχτες τα Δωδεκάμερα (24 Δεκέμβρη-6 του Γενάρη). Τα τραγουδούσαν οι μεγάλοι που ήξεραν γράμματα και ήταν και καλοί ψάλτες.

Χριστούγεννα

Καλήν εσπέραν άρχοντες, αν είναι ορισμός σας
Χριστού την θείαν γέννησιν να ειπώ στ' αρχοντικό σας.
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει
οι Ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η κτίση όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται εν φάτνη των αλόγων
ο Βασιλεύς των Ουρανών και Ποιητής των όλων.
Εκ της Περσίας έρχονται, τρεις Μάγοι με τα δώρα,
άστρο λαμπρό τους οδηγεί χωρίς να λείψει ώρα.
Φθάσαντες εις Ιερουσαλήμ με πόθον ερωτώσι
πού εγεννήθη ο Χριστός να πάν' να τον ιδώσι.
Δια Χριστόν ως ήκουσεν ο βασιλεύς Ηρώδης
αμέσως εταράχθηκε, έγινε θηριώδης.
Ότι πολλά φοβήθηκε δια την βασιλείαν
μην του την πάρει ο Χριστός και χάσει την αξίαν.
Κράζει τους Μάγους κι ερωτά πού ο Χριστός γεννάται
εις Βηθλεέμ ηξεύρομεν, ως η Γραφή διηγάται
Στέλνει τους Μάγους για να παν και όπου τον ευρώσι
αφού τον προσκυνήσουσι, να παν να του το ειπώσι,
δια να πάγει και αυτός για να τον προσκυνήσει
με δόλον ο αθεόφοβος να τον δολοφονήσει...
Βγαίνουν οι Μάγοι για να παν και τον αστέρα βλέπουν...
φτάσαντες εις το σπήλαιον, βρίσκουν την Θεοτόκο
που εκράτει στις αγκάλες της τον Άγιον της τόκον.

Γονατιστοί τον προσκυνούν και δώρα του χαρίζουν
Σμύρναν, χρυσόν και λίβανον, θεόν τον ευφημίζουν
Την σμύρναν μεν ως άνθρωπον, χρυσόν ως βασιλέα
και λίβανον δε ως Θεόν σ' όλην την ατμοσφαίρα.
Αφού τον επροσκύνησαν, ευθύς πάλι διαβαίνουν
και τον Ηρώδη μελετούν να πάνε να τον έβρουν.
Πλην άγγελος εξ ουρανού βγαίνει τους εμποδίζει.
Άλλην οδόν απέλθετε, ότι τους διορίζει...
Και πάλιν άλλος άγγελος τον Ιωσήφ προστάζει
εις Αίγυπτον να πορευθεί κι εκεί να διαμένει
να πάρει και την Μαριάμ μαζί με τον υιό της
ότι ο Ηρώδης τους ζητεί τον τόκον τον δικό της.
Μη βλέπων δε ο βασιλεύς τους Μάγους να γυρίσουν
εις Βηθλεέμ επρόσταζε παιδί να μην αφήσουν.
Όσα παιδιά κι αν έβρωσι, δύο χρονών και κάτω
όλα να τα περάσωσι, ευθύς απ' τα σπαθιά των.
Χιλιάδες δεκατέσσερες εσφάξαν μιαν ημέρα
θρήνον, κλαυθμόν και οδυρμόν είχε κάθε μητέρα.
Και επληρώθη το ρηθέν προφήτου Ησαϊου
μετά των άλλων προφητών και του Ιερεμίου
"Φωνή ηκούσθη εν Ραμά, Ραχής τα τέκνα κλαίει"
Και εις έτη πολλά

Η Πρωτοχρονιά

Το τραγούδι από κάλαντα γυρίζει σε ερωτικό και τραγουδιόταν κι αυτό στα σπίτια μέσα, τα βράδια στα "νυχτέρια" που κάθονταν ώσπου να νυστάξουν και να πάνε για ύπνο. Κι αυτό στα δωδεκάμερα των Χριστουγέννων.

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, ψιλή μου δεντρολιβανιά
κι αρχή, κι αρχή καλός μας χρόνος, εκκλησιά, εκκλησιά με τ'
άγιο θρόνος

Αρχή που βγήκε ο Χριστός, Άγιος και Πνευματικός, στη γη,
στη να περπατήσει,
και να μας και να μας καλοκαρδίσει.
- Βασίλη μ' πούθεν έρχεσαι και πού' και πούθε κατεβαίνεις
την καλή, την καλή χρονιά μας φέρνεις.
- Από τη μάνα μ' έρχομαι και στο, και στο σχολείο μου πάω,
δε μου λε, δε μου λέτε τι να κάμω.
- Κάτσε να Φας, κάτσε να πιείς κι ότι αγαπάς να μας το πεις
κάτσε, κάτσε να τραγουδήσεις και να μας, και να μας καλοκαρδίσεις
Και το ραβδί τ' ακούμπησε και δε μας ετραγούδησε
να πει, να πει τ' αλφαβητάρι, δες κι εμέ, δες κι εμέ το παλικάρι
Και το ραβδί τ' ήταν ξερό, να ζει η αγάπη π' αγαπώ
χλωρά, χλωρά βλαστάρια επέτα, μια χρυσή, μια χρυσή μια
ντουβαλλέττα;
Κατέβαιναν οι πέρδικες, χρυσές ξανθιές λεβέντικες
μαζί, μαζί με περδικάκια, αχ, τα γλυκά, τα γλυκά σου τα ματάκια.

Τα φώτα

Σήμερον είν' τα Φώτα κι ο φωτισμός και χαρά μεγάλη κι ο Αγιασμός
Εν αρχή δε ήρχισεν ο Θεός έκαμε την γην και τον ουρανόν
Δεύτερον δε πάλιν από αυτά χώρισε τα ύδατα απ' την ξηρά
Τρίτον δε πάλιν από αυτά έκαμε τη θάλασσα και τα βουνά
Τέταρτον δε πάλιν από αυτά έκαμε ζώα και τα πτηνά
Έπλασε τον άνθρωπον από γη και εις όλα τούτα νάν' εξουσιαστής
Ο Αδάμ και η Εύα ημάρτησαν και εις αμαρτίαν υπέπεσαν
και τω Θεώ δεν είπαν πως έφταιξαν.
Και ο όφις ήτο διάβολος των πονηρών δαιμόνων διδάσκαλος
Αλλ' ο Ιησούς ως φιλάνθρωπος ήλθεν εις την γην ως Θεάνθρωπος
να ελευθερώσει πάντας ημάς και από τας χείρας τας μιαράς
Εις τον Ιορδάνην δε πορευθείς όπου ήταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής
- Ιωάννη, Πρόδρομε, βαπτιστή βάφτισε κι εμένα Θεού παιδί
- Πώς τολμώ να βάλω την χείρα μου εις την κεφαλήν σου σωτήρα μου
- Άφες φόβον Πρόδρομε αλλά πρόστασε και το βάπτισμά μου απόδειξε Όταν τον εβάφτησε ο Βαπτιστής, έλαμψε η έρημος πορευθύς
και το Πνεύμα εφάνη στους Ουρανούς να Φωτίσει όλους τους Χριστιανούς
και φωνή ηκούσθη εκ του Πατρός, ούτος είν' ο υιός μου ο Αγαπητός Θεωρώ αγγέλους να ψάλλουσι και τα Χερουβίμ να δοξάζουσι και το αλληλούια να κράζουσι...

Πηγή: Ημερολόγιο - Λεύκωμα της Θρακικής Εστίας, Τεύχος πέμπτον, Θεσσαλονίκη 1987-1988.
Χριστούγεννα
Πλούσια σε χριστουγεννιάτικα έθιμα η Πελοπόννησος με κυρίαρχα στοιχεία το ρόδι και το Χριστόψωμο. Σε μια γρήγορη αναζήτηση στο διαδίκτυο συγκέντρωσα μερικά από τα ήθη και τα έθιμα της Πελοποννήσου, ενώ ιδιαίτερη μνεία γίνεται και σε έναν χορό που συναντάται στη Νεμέα. Στο τέλος του κειμένου μπορείτε να διαβάσετε τα ξεχωριστά κάλαντα της πελοποννησιακής χριστουγεννιάτικης παράδοσης :

Το σπάσιμο του ροδιού

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία για τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και ο νοικοκύρης κουβαλά μαζί του ένα ρόδι για να το "λειτουργήσει". Κατά την επιστροφή στο σπίτι, ο νοικοκύρης πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό, με το ρόδι στο χέρι.

Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη για να σπάσει και να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: "με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά". Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες αν είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

Χριστόψωμο

Το ζύμωμα του χριστόψωμου απαιτεί τα πλέον ακριβά υλικά, όπως ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλα και γαρίφαλα. Κατά τη διάρκεια του ζυμώματος λένε και την ευχή: "Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει".Πλάθουν το ζυμάρι και παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια κουλούρα. Με την υπόλοιπη φτιάχνουν σταυρό με λουρίδες απ' τη ζύμη. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι ή ένα αυγό, συμβολίζοντας τη γονιμότητα. Για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί, αφού αυτό θα στηρίξει τη ζωή του νοικοκύρη και της οικογένειάς του. Το κόβουν ανήμερα τα Χριστούγεννα, δίνοντας πολλές ευχές.

Το "ψωμί του Χριστού" το έφτιαχνε, την παραμονή των Χριστουγέννων, η νοικοκυρά με ιδιαίτερη ευλάβεια και με ειδική μαγιά (από ξερό βασιλικό κ.λ.π.). Απαραίτητος επάνω, χαραγμένος ο σταυρός. Γύρω - γύρω διάφορα διακοσμητικά σκαλιστά στο ζυμάρι ή πρόσθετα στολίδια. Αυτά τόνιζαν το σκοπό του χριστόψωμου και εξέφραζαν τις διάφορες πεποιθήσεις των πιστών.

Την ημέρα του Χριστού, ο νοικοκύρης έπαιρνε το χριστόψωμο, το σταύρωνε, το έκοβε και το μοίραζε σ' όλη την οικογένειά του και σε όσους παρευρίσκονταν στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. (Μερικοί εδώ βλέπουν ένα συμβολισμό της Θείας κοινωνίας. Όπως ο Χριστός έδωσε τον άρτον της ζωής σε όλη την ανθρώπινη οικογένειά του...).

Γύρω από το χριστόψωμο υπάρχουν και άλλες παραδόσεις. Αναφέρονται στην ενότητα της Εκκλησίας και των λαών, με συμβολικό πρότυπο την ένωση των κόκκων του σίτου σ΄ ένα ψωμί. Οι λαοί κάποτε θα ενωθούν μ' ένα ποιμένα, το Χριστό.

(Από το βιβλίο "Ήθη, έθιμα και... άλλα" του Τιμόθεου Κ. Κιλίφη)

Κάθε οικογένεια στο φούρνο του σπιτιού "ρίχνει" τα χριστόψωμα, για να τα κόψει στο τραπέζι των Χριστουγέννων ο οικοδεσπότης σταυρώνοντάς τα, και ευχόμενος "Χρόνια πολλά και του χρόνου". Τα χριστόψωμα κατασκευάζονται όπως το ψωμί, μόνο που στολίζονται με σταυρούς και ποικίλα στολίδια ανάλογα με την καλαισθησία της νοικοκυράς.

(Από το περιοδικό "Αδούλωτη Μάνη")

...στη Σπάρτη

Στη Σπάρτη, σε κάθε σπίτι, δυο τρεις μέρες πριν, ζυμώνουν 1 - 15 καρβέλια ψωμί. Το ένα, που το τρώνε ανήμερα των Χριστουγέννων, είναι το ψωμί του Χριστού και το πλάθουν σε σχήμα σταυρού από ζύμη. Τα' άλλα χριστόψωμα τα κάνουν με μύγδαλα και καρύδια.

(Από το περιοδικό "Ουράνιο Τόξο")

Οι τηγανίδες (Χωριά της Έξω Μάνης)

Σε όλα τα σπίτια, παραμονές Χριστουγέννων θα έπλαθαν και θα έψηναν τις τηγανίδες, τα μανιάτικα λαλάγγια. Στο σοφρά ή σε κάποιο τραπέζι κοντά στην φωτογονία, η μητέρα και τα κορίτσια έπλαθαν το έτοιμο ζυμάρι σε χοντρό μακαρόνι, τις τηγανίδες, και το δίπλωναν τεχνικά στα τέσσερα. Μετά το έριχναν στη μεγάλη τηγάνα που ήταν γεμάτη καυτό λάδι πάνω στη φωτιά, για να ψηθεί. Η πρώτη τηγανίδα, μεγάλη και στρογγυλή με σταυρό στη μέση ήταν του Χριστού, η δεύτερη παρόμοια του σπιτιού κ.λ.π. Τις ψημένες τηγανίδες τις έβαζαν μέσα σε μπουρέκια (στρογγυλά μπακιρένια ταψιά) και σε λεκάνες. Όταν στράγγιζαν καλά τις έβαζαν σε κοφίνια και τις κρεμούσαν ψηλά. Η ποσότητα του ζυμαριού που θα γινόταν τηγανίδες ήταν αρκετή και πάντοτε ανάλογη με τον πληθυσμό της φαμελιάς. Η φωτιά για τις τηγανίδες έπρεπε να είναι δυνατή και να έχει διάρκεια. Γι αυτό ο πατέρας είχε σκίσει σκίζες τα χοντρά κούτσουρα. Ήταν η καλλύτερη καύσιμη ύλη για την περίπτωση. Τα παιδιά παρακολουθούσαν και όλοι, αν δεν ήταν Τετάρτη ή Παρασκευή, δοκίμαζαν και έκαναν τις κρίσεις τους. Και κάθε χρόνο σχεδόν εύρισκαν τα ίδια ελαττώματα στο πλάσιμο και το ψήσιμο, όταν μάλιστα κάποιος ήθελε να πιει νερό του έλεγαν να γυρίσει την πλάτη προς το τηγάνι για να μην ...τον βλέπουν οι τηγανίδες και ρουφάνε το λάδι. Οι "λυπημένοι", που είχαν πρόσφατο θάνατο, δεν έψηναν τηγανίδες, τους πήγαιναν όμως συγγενείς και φίλοι. Άλλα γλυκά που έφτιαχναν στο σπίτι την περίοδο αυτή ήταν οι κουραμπιέδες και τα μελομακάρονα.

(Από το περιοδικό "Μάνη, χθες, σήμερα, αύριο")

Το κυνήγι τα Χριστούγεννα (Χωριά Έξω Μάνης)

Κατά τη διάρκεια της σαρακοστής τα περισσότερα παιδιά βγαίνανε κυνήγι. Τα βράδια, όταν το σούρουπο έπεφτε για καλά και το κρύο άρχιζε να τσούζει, παίρνανε το "φακό" με καινούργια "πλάκα" και γυρίζανε στα χαλάσματα και στα σπήλια κοντά στο χωριό. Στόχος τους οι γουργουγιάννηδες, τα μικρά πουλάκια που κούρνιαζαν εκεί. Τα θαμπώνανε με το φακό και τα πιάνανε. Αν ήταν πολύ ψηλά, τα χτυπούσανε με τις λαστιχιέρες (σφεντόνες). Η μάνα ή κάποια μεγάλη αδερφή, μετά από πολλή γκρίνια τους, τα καθάριζαν και τα πάστωναν. Τα βάζανε σε πήλινα ή γυάλινα βάζα, για να τα φάνε τα Χριστούγεννα. Πολλά παιδιά μάζευαν είκοσι και περισσότερα πουλάκια και καμάρωναν για τις ... κυνηγετικές ικανότητες τους και για την σοδειά τους. Και όταν ζύγωναν οι γιορτές, άρχιζαν οι παραδοσιακές ετοιμασίες. Το σπίτι έπρεπε να βάλει τα γιορτινά του και όλο το χωριό να καθαριστεί και να ετοιμαστεί, για να υποδεχτεί τους ξενιτεμένους του που θα έρχονταν να κάνουν γιορτές με τους δικούς τους.

(Από το περιοδικό "Μάνη, χθες, σήμερα, αύριο")

Η Ψυχοκόρη της Νεμέας

Σε μερικές περιοχές όπως στην Κορινθία στην περιοχή της Νεμέας εφαρμόζεται το έθιμο της ψυχοκόρης, δηλαδή το πρωί των Χριστουγέννων όταν γυρίζουν από την εκκλησία η έφηβη κόρη του σπιτιού τους περιμένει έχοντας βάλει πάνω στην πιατέλα όλα τα παραδοσιακά εδέσματα της Νεμέας: κουραμπιέδες, δίπλες, μελομακάρονα, τηγανόψωμα, ξεροτήγανα και γλυκά του κουταλιού. Εκτός από αυτά προσφέρουν και στον άντρα της οικογένειας Λικέρ. Επίσης το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων βάζουν ακόμα και πλαστικά κλαδιά (παλιότερα από αμπέλια) πάνω από τα τζάκια, πλένονται καλά για να μην τους κατουρήσουν όπως λένε οι καλικάτζαροι και σκεπάζουν τα γλυκά με αλουμινόχαρτα.

(pliroforiodotis.gr)

Κάλαντα Χριστουγέννων Πελοποννήσου

Ἦχος α'. Ῥυθμὸς τετράσημος.

Χριστούγεννα πρωτούγεννα, πρώτη γιορτὴ τοῦ χρόνου,

γιὰ ἐβγᾶτε, δέστε, μάθετε, πὼς ὁ Χριστὸς γεννιέται,

γεννιέται κι" ἀναθρέφεται στὸ μέλι καὶ στὸ γάλα,

τὸ μέλι τρῶν" οἱ ἄρχοντες , τὸ γάλα οἱ ἀφεντάδες

καὶ τὸ μελισσοχόρταρο τὸ λούζουντ" οἱ κυράδες.

Κυρὰ ψιλή, κυρὰ λιγνή, κυρὰ γαϊτανοφρύδα,

κυρὰ μ" ὅταν στολίζεσαι νὰ πᾷς στὴν ἐκκλησιά σου,

βάζεις τὸν ἥλιο πρόσωπο καὶ τὸ φεγγάρι ἀγκάλι

καὶ τὸν καθάριο αὐγερινὸ τὸν βάζεις δαχτυλίδι.

Ἐμεῖς ἐδῶ δὲν ἤρθαμε νὰ φᾶμε καὶ νὰ πιοῦμε,

μόνο σᾶς ἀγαπούσαμε κι" ἤρθαμε νὰ σᾶς δοῦμε·

ἐδῶ ποὺ τραγουδήσαμε πέτρα νὰ μὴ ραγίσει

κι ὁ νοικοκύρης τοῦ σπιτιοῦ πολλοὺς χρόνους νὰ ζήσῃ.

Δῶστε μας καὶ τὸν κόκορα, δῶστε μας καὶ τὴν κότα,

δῶστε μας καὶ πέντ" ἕξ" αὐγά, νὰ πᾶμε σ" ἄλλη πόρτα.

Σε όλη την Πελοπόννησο, παρά την οικονομική κρίση, την περίοδο των εορτών των Χριστουγέννων και του νέου έτους γιορτάζουν παραδοσιακά και πραγματοποιούνται

εκδηλώσεις που την καθιστούν ελκυστικό τόπου προορισμού.

Στην Τρίπολη, σημείο αναφοράς αποτελούν οι πλατείες Πετρινού και Αγίου Βασιλείου. Εκεί ο Δήμος έχει μικρά σπιτάκια, όπου ο επισκέπτης θα μπορεί να βρει όλα τα εποχικά είδη και να φωτογραφηθεί στη φάτνη και κάτω από το χριστουγεννιάτικο δένδρο. Τα παιδιά θα μπορούν να παίξουν και να διασκεδάσουν, την ίδια ώρα που οι ενήλικες θα μπορούν να απολαύσουν το ρόφημά τους ή γιορτινά γλυκίσματα στον ίδιο χώρο και -πού ξέρεις- κάποιοι τυχεροί θα συναντήσουν και τον Άγιο Βασίλη.

Παράλληλα, η Εθνικής Αντιστάσεως έχει πεζοδρομηθεί, προκειμένου να συνδέσει πλατείες που θα φιλοξενήσουν πολιτιστικά δρώμενα, ενώ όλες τις ώρες της ημέρας θα ακούγονται χριστουγεννιάτικες μελωδίες.

Τόσο την παραμονή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, το πρωί, τα ΚΑΠΗ του Δήμου και η Φιλαρμονική διοργανώνουν γιορτή, προσφέροντας γλυκίσματα έξω από το παλαιό Δημαρχείο στο γιορτινό πεζόδρομο.

Τα μεσάνυχτα του νέου έτους στην πλατεία του Αγίου Βασιλείου θα γίνει η υποδοχή του νέου χρόνου με πυροτεχνήματα και δοξολογία στον εορτάζοντα μητροπολιτικό ναό κι αμέσως μετά, από τον εξώστη του Αγίου Βασιλείου, ο μητροπολίτης Μαντινείας, Αλέξανδρος, θα κόψει την πίτα του Δήμου.

Ο Δήμος Καλαμάτας με το εντυπωσιακό χριστουγεννιάτικο δέντρο στην κεντρική πλατεία, με το καρουσέλ και τα μικρά σπιτάκια που το περιβάλλουν, εδώ κι αρκετές ημέρες πραγματοποιεί σειρά εκδηλώσεων για μικρούς και μεγάλους με τη συμμετοχή και την ενεργοποίηση πολιτιστικών φορέων και σωματείων της πόλης με τίτλο ''Χριστούγεννα στην Καλαμάτα".

Σταχυολογώντας τις εκδηλώσεις σας προτείνουμε: -Την παραμονή των Χριστουγέννων στις 11 το πρωί τη ''Χιονάτη και τα ξωτικά των Χριστουγέννων''. Η Χιονάτη και τα παραμυθένια ξωτικά χαρίζουν χαμόγελα στα παιδιά, πολύχρωμα μπαλόνια κατασκευής και δημιουργούν χαρούμενη ατμόσφαιρα. Στις 12 το μεσημέρι κάλαντα από τους μαθητές του Δημοτικού Ωδείου Καλαμάτας

-Τη Δευτέρα 27 στις 11.30 πμ ''Χριστουγεννιάτικη ιστορία'', παράσταση με κούκλες από την Πειραματική Σκηνή Καλαμάτας και στις 12.30 Χριστουγεννιάτικες Jazz μελωδίες στον πεζόδρομο με τον Κώστα Γιαξόγλου και τους συνεργάτες του.

-Την Τρίτη 28 και Τετάρτη 29 Δεκεμβρίου, η Δημοτική Φιλαρμονική και το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Καλαμάτας παρουσιάζουν το παιδικό μουσικό παραμύθι "Ο Πέτρος και ο λύκος" - παράσταση που θα φιλοξενηθεί στο αμφιθέατρο της Φιλαρμονικής. Ο αφηγητής Αλέξανδρος Κολλιόπουλος, δίνει την ευκαιρία σε μικρούς -και γιατί όχι και σε μεγάλους-, να χαρούν την ιστορία του θαρραλέου Πέτρου, αλλά και να γνωρίσουν τα όργανα της ορχήστρας και τον ήχο τους. Κάθε ήρωας του παραμυθιού είναι και ένα όργανο ή μία ομάδα οργάνων. Στο μουσικό παραμύθι του Προκόφιεφ το φλάουτο κάνει το πουλί, το κλαρινέτο την πάπια, τα δύο πιάνα εκπροσωπούν το γενναίο Πέτρο, τα χάλκινα της ορχήστρας με το βαρύ ήχο τους είναι ο λύκος, το παιχνιδιάρικο κλαρινέτο γίνεται η γάτα του Πέτρου και το μπάσο κλαρινέτο ο αυστηρός παππούς του, ενώ η εμφάνιση των κυνηγών συνοδεύεται από τους θριαμβευτικούς ήχους των τυμπάνων. Συμ

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην παρούσα σελίδα θα βρείτε πληροφορίες για τις εξής περιοχές: Κρήτη, Μακεδονία, Ήπειρος, Σμύρνη, Πόντος, Κύπρος, Θράκη και Πελοπόννησος. Τὰ Κάλαντα εἶναι ἔθιμο ποὺ διατηρεῖται ἀμείωτο ἀκόμα καὶ σήμερα μὲ τὰ παιδιὰ νὰ γυρνοῦν ἀπὸ σπίτι σὲ σπίτι σὲ ζεύγη ἢ καὶ περισσότερα καὶ νὰ τραγουδοῦν τὰ κάλαντα συνοδεύοντας τὸ τραγούδι τους μὲ τὸ τρίγωνο ἢ ἀκόμα καὶ κιθάρες, ἀκορντεόν, λύρες, ἢ φυσαρμόνικες.

# data[].attributes.body
Ραγκουτσάρια

# data[].attributes.attachment_link.title
Ραγκουτσάρια Καστοριάς

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι Μωμόγεροι της Κοζάνης στην κεντρική πλατεία της πόλης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΜΑΡΙΑΝΘΗ ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα Χριστούγεννα, όπως κάθε χρόνο μαζί με τις ευχές για "χρόνια πολλά" αναβιώνουν ήθη και έθιμα των οποίων οι ρίζες χάνονται στα βάθη των αιώνων. Από τη Μακεδονία έως τη Κρήτη, πανού έχουν το δικό τους χρώμα. Παρακάτω θα δείτε κάποια από τα πιο γνωστά ελληνικά χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα. Το στόλισμα του καραβιού, το τάισμα της βρύσης, η γουρουνοχαρά, το αναμμένο πουρνάρι είναι μόνο μερικά από αυτά.

Χριστουγεννιάτικο στεφάνι

Την παραμονή των Χριστουγέννων συνηθίζεται στα χωριά να κρεμούν έξω από την πόρτα των σπιτιών πλεξούδες από σκόρδα, πάνω στις οποίες καρφώνουν γαριφαλάκια για να διώξουν την κακογλωσσιά που "καρφώνει" την ευτυχία του σπιτιού τους.

Την εξώπορτα των σπιτιών κοσμεί, επίσης, ένα στεφάνι από έλατο, διακοσμημένο με χριστουγεννιάτικα στολίδια. Σύμφωνα με την παράδοση, το στεφάνι φέρνει τύχη στους ενοίκους του σπιτιού.

Το στόλισμα του καραβιού

Ένα έθιμο που τα τελευταία χρόνια τείνει να εξαφανιστεί και τη θέση του έχει πάρει το ξένο έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου.

Το καράβι συμβολίζει την καινούργια πλεύση του ανθρώπου στη ζωή, μετά τη γέννηση του Χριστού. Τα παιδιά των ναυτικών που έμεναν πίσω κατασκεύαζαν μόνα τους τα παιχνίδια τους τα οποία συνήθως ήταν καραβάκια. Το καραβάκι συμβόλιζε την προσμονή των παιδιών για αντάμωση με τους συγγενείς τους, αλλά και την αγάπη τους για τη θάλασσα. Σιγά-σιγά καθιερώθηκε και το έθιμο του στολισμού του όμως λόγω του ότι ήταν συνδεδεμένο με δυσάρεστες αναμνήσεις δεν μπόρεσε να εδραιωθεί ως γιορτινό σύμβολο.

Το τάισμα της βρύσης

Οι κοπέλες στη Θεσσαλία, τα χαράματα των Χριστουγέννων, αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση "για να κλέψουν το άκραντο νερό" (άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε βγάζουν λέξη σ' όλη τη διαδρομή). Αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και γλυκιά να είναι και η ζωή τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την "ταΐζουν", με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα ήταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο. Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, "κλέβουν νερό" και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.

Γουρουνοχαρά

Ένα από τα σημαντικότερα χριστουγεννιάτικα έθιμα της Θεσσαλίας είναι το σφάξιμο του γουρουνιού.

Η προετοιμασία για το σφάξιμο του γουρουνιού γινόταν με εξαιρετική φροντίδα, ενώ επακολουθούσε γλέντι μέχρι τα ξημερώματα, για να επαναληφθεί η ίδια διαδικασία την επόμενη και τη μεθεπόμενη μέρα. Τρεις-τέσσερις συγγενικές οικογένειες καθόριζαν με τη σειρά ποια ημέρα θα έσφαζε το γουρούνι της. Για κάθε σφαγή μεγάλου γουρουνιού απαιτούνταν 5-6 άνδρες, εκτός των παιδιών, που είχαν ηλικία πολλές φορές 20-25 ετών. Επειδή όμως η όλη εργασία είχε ως επακόλουθο το γλέντι και τη χαρά, γι' αυτό και η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως "γουρουνοχαρά ή γρουνουχαρά".

Μετά το γδάρσιμο, αρχίζει το κόψιμο του λίπους και στην συνέχεια το κόψιμο του κρέατος σε μικρά κομμάτια. Το λίπος λιώνεται και αποθηκεύεται σε μεγάλα δοχεία λαδιού για να χρησιμοποιηθεί αφού παγώσει από τις νοικοκυρές στα φαγητά τους κατά την διάρκεια της χρονιάς. Στις περισσότερες περιοχές της Θεσσαλίας, τα γουρούνια σφάζονται την ημέρα του Αγίου Στεφάνου στις 27 Δεκεμβρίου, γι' αυτό και η γιορτή αυτή ονομάζεται Γρουνοστέφανος.

Χριστόκλουρα

Στη Θράκη, οι Σαρακατσάνες εξακολουθούν να ζυμώνουν την "Χριστόκλουρα". Στρογγυλή κουλούρα με διάφορα σχέδια, που αναπαριστούν συνήθειες από το παρελθόν όπως στάνη, στρούγκα και άλλα. Της βάζουν μέλι και την τρώνε όλοι μαζί περιμένοντας την γέννηση του Χριστού.

Μπαμουσιαραίοι

Ένα ακόμα έθιμο της Θράκης είναι και οι "Μπαμουσιαραίοι". Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, δύο άντρες μεταμφιέζονται ο ένας σε Μπαμουσιαραίο και ο άλλος στην γυναίκα του. Ο Μπαμπουσιαραίος φορά μία νεροκολοκύθα στο πρόσωπο που της έχει ανοίξει τρύπες για μάτια και στόμα, προβιές προβάτων, και κρεμασμένα κουδούνια στην μέση. Οργανοπαίκτες με νταούλια, ζουρνάδες και γκάιντες τους συνοδεύουν και με την έντονη μουσική τους ξεσηκώνουν το χωριό.

ΤΟ "Χριστόξυλο"

Στην Μακεδονία, ο νοικοκύρης του σπιτιού διαλέγει από το χωράφι του το πιο γερό κλαδί ελιάς ή πεύκου και το τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού. Το ξύλο αυτό που ονομάζεται και "Χριστόξυλο" καίγεται για όλο το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων (από την μέρα δηλαδή των Χριστουγέννων μέχρι και τα Φώτα). Κατά την παράδοση το κάψιμο του Χριστόξυλου, βοηθά τον Χριστό να ζεσταίνεται στην φάτνη της Βηθλεέμ. Ο κάθε Μακεδόνας προσπαθεί να καίγεται το Χριστόξυλο του σπιτιού του μέχρι και τα Φώτα.

Μωμόγεροι

Ακόμα ένα έθιμο των Μακεδόνων, είναι οι "Μωμόγεροι". Ένα είδος δηλαδή παραδοσιακού λαϊκού θεάτρου που αναβιώνει σε όλα τα χωριά όπου υπάρχουν πρόσφυγες από τον Πόντο. Οι πρωταγωνιστές αυτών των θεατρικών παραστάσεων κάνουν μιμητικές κινήσεις, ενώ τα πρόσωπά τους είναι μακιγιαρισμένα όπως το δέρμα των γερόντων. Οι παραστάσεις πραγματοποιούνται καθ΄όλη την διάρκεια του δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων.

"Κόλιντα Μπάμπω"

ΣτηνΠέλλα, αναβιώνει ακόμα και σήμερα το έθιμο της "Κόλιντα Μπάμπω". Οι κάτοικοι της περιοχής το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου ανάβουν φωτιές, φωνάζοντας "Κόλιντα Μπάμπω" που σημαίνει "σφάζουν, γιαγιά". Αυτό είναι ένα έθιμο που αναπαριστά την σφαγή των αρσενικών νηπίων από τον Ηρώδη. Έτσι η φωτιά ενημερώνει τους κατοίκους να προφυλαχθούν όχι μόνο από τον βασιλιά Ηρώδη, αλλά και από τα κακά που ίσως επιφυλάσσει η νέα χρονιά.

Αναμμένο πουρνάρι

Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήταν νύχτα σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές και τριξίματα και κρότους. Από τότε, λοιπόν, στα χωριά της Άρτας, όποιος πάει στο σπίτι του γείτονα, για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, να κρατούν ένα κλαρί πουρνάρι, ή ό,τι άλλο δεντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το ανάβουν και το πηγαίνουν έτσι αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι και γεμίζουν χαρούμενες φωτιές και κρότους τα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.

Ακόμη και στα Γιάννενα το ίδιο κάνουν. Μόνο που εκεί δεν κρατούν ολόκληρο το κλαρί το πουρνάρι αναμμένο στο χέρι τους αλλά κρατούν στη χούφτα τους μια χεριά δαφνόφυλλα και πουρναρόφυλλα, που τα πετούν στο τζάκι, μόλις μπούνε και καλημερίζουν. Κι όταν τα τα ξερά φύλλα πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται: "Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!"

Το σπάσιμο του ροδιού

Στην Πελοπόννησο, έχουν το σπάσιμο του ροδιού. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς ο νοικοκύρης του σπιτιού πηγαίνει στην εκκλησία κρατώντας το ρόδι του για να το "λειτουργήσει". Μετά πηγαίνοντας στο σπίτι του, χτυπάει την πόρτα της εισόδου και ανοίγοντας του σπάει με δύναμη το ρόδι για να σκορπιστούν οι ρώγες του παντού στο σπίτι. Παράλληλα με το σπάσιμο του ροδιού, δίνουν και την ευχή: "με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος και όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη την χρονιά".

Χριστουγεννιάτικο ψωμί

Στην Κρήτη, έχουν σαν χριστουγεννιάτικο έθιμο το ζύμωμα του χριστουγεννιάτικου ψωμιού. Θεωρείται ολόκληρη ιεροτελεστία, και χρησιμοποιούνται τα καλύτερα υλικά για την παρασκευή του. Οι νοικοκυρές σχηματίζουν με τη μισή ζύμη, μία μεγάλη κουλούρα ενώ με την υπόλοιπη έναν σταυρό για να τη στολίσουν. Διακοσμητικά γύρω γύρω στην κουλούρα αυτή του ψωμιού, χαράζουν με μαχαίρι διάφορα σχέδια όπως καρδιές, αστεράκια, λουλούδια κ.α. Συνηθίζεται το χριστουγεννιάτικο αυτό ψωμί να κόβει ο νοικοκύρης του σπιτιού την μέρα των Χριστουγέννων και να το μοιράζει σε όλους όσοι κάθονται στο γιορτινό τραπέζι.

Οι παραδοσιακές φουφούδες

Με παραδοσιακές φουφούδες και την επίσκεψη του Καππαδόκη Αη Βασίλη γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στην πόλη της Καβάλας.Το εμπορικό κέντρο της πόλης την παραμονή των Χριστουγέννων θυμίζει μια μεγάλη ψησταριά. Στους περισσότερους πεζόδρομους, αλλά και στα πεζοδρόμια, οι έμποροι στήνουν υπαίθριες ψησταριές, τις λεγόμενες φουφούδες και προσφέρουν σε όλους τους περαστικούς ψητά κρέατα και ντόπιο κόκκινο κρασί. Οι παραδοσιακές φουφούδες στήνονται ξανά την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, αυτή τη φορά σε μεγαλύτερη έκταση και από νωρίς το μεσημέρι στήνεται μεγάλη γιορτή με άφθονο κρασί ορχήστρες και υπαίθριες ψησταριές για την υποδοχή του νέου χρόνου πολύ πριν από τα μεσάνυχτα.Από την παραμονή των Χριστουγέννων ένα ακόμη έθιμο αναβιώνει στην πόλη και συγκεκριμένα στην περιοχή της Νέας Καρβάλης. Πρόκειται για την επίσκεψη του Καππαδόκη Άη Βασίλη που ολοκλήρωσε το μεγάλο του ταξίδι από την Καισάρεια φθάνοντας στο λαογραφικό χωριό "Ακόντισμα", όπου θα παραμείνει μέχρι την τελευταία μέρα του έτους.

Η σπηλιά του Αϊ Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα Κισάμου

Στην σπηλιά του Αι-Γιάννη στην Μαραθοκεφάλα την παραμονή των Χριστουγέννων τελείται Αρχιερατική θεία λειτουργία. Η αναπαράσταση της φάτνης όπου γεννήθηκε ο Χρηστός με πρόβατα, βοσκούς φωτιές σήμαντρα και το αστέρι να λάμπει στην κορυφή της σπηλιάς δίνουν ιδιαίτερο χρώμα. Παλιότερα, από την παραμονή των Χριστουγέννων οι γεωργοί οι βοσκοί και οι ναυτικοί έλεγαν "πώς παλεύουν οι καιροί, και οι αέρηδες ποιος θα γεννηθεί και ποιος θα βαπτισθεί". Όποιος γεννηθεί όποιος δηλαδή υπερισχύσει και βγει νικητής την ημέρα των Χριστουγέννων, αυτός θα υπερισχύσει μέχρι και τα Φώτα αλλά και ολόκληρο τον καινούργιο χρόνο. Πιο παλιά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων έκοβαν κλαδιά και βλαστούς οι νοικοκυρές και τα πήγαιναν στο σπίτι. Τα έβαζαν σε ποτήρι με νερό και προσμονούσαν να ανθίσουν.

Πηγή: aftodioikisi.gr

Β

# data[].attributes.attachment_link.title
Χριστούγεννα: Ήθη και έθιμα στην Ελλάδα - EEA

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Χριστούγεννα, όπως κάθε χρόνο μαζί με τις ευχές για "χρόνια πολλά" αναβιώνουν ήθη και έθιμα των οποίων οι ρίζες χάνονται στα βάθη των αιώνων. Από τη Μακεδονία έως τη Κρήτη, πανού έχουν το δικό τους χρώμα. Παρακάτω θα δείτε κάποια από τα πιο γνωστά ελληνικά χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα.