# data[].attributes.body
. Giá trị nội dung

- Thông qua lời ông Quán, Nguyền Đình Chiểu đã giãi bày tâm huyết của mình về lẽ ghét, tình thương với con người. Lời giãi bày đó thể hiện được quan điểm đạo đức yêu - ghét trước cuộc đời mà xuất phát của tình cảm đó là bởi vì cuộc sống của nhân dân. Bởi vậy có thế khẳng định tư tưởng cốt lõi của đoạn trích là ở tấm lòng yêu thương nhân dân sâu sắc, tha thiết của nhà thơ.

. Giá trị nghệ thuật

- Bút pháp trữ tình nồng hậu

- Ngôn ngữ bình dị

- Sử dụng nhiều điệp từ “thương”, “ghét” (mỗi từ 12 lần)

- Sử dụng phép đối, phép tiểu đối

# data[].attributes.body
a) 6 câu đầu: Thái độ ghét thương qua lời đối đáp giữa ông Quán với Vân Tiên
- Nhân vật ông Quán (chủ quán rượu) thuộc lực lượng chính nghĩa hỗ trợ nhân vật chính ( trên đường tìm chính nghĩa)
- Ông Quán có phong thái của một nhà nho ở ẩn, am tường kinh sử, và quặn lòng với những kẻ làm băng hoại xã hội, đau khổ dân lành.
- “Vì chưng hay ghét cũng là hay thương”: Biết ghét là vì biết thương. Vì thương dân nên ghét những kẻ làm hại dân. Ông Quán bày tỏ thái độ thương ghét phân minh.
=> Đây là câu nói có tính chất khái quát tư tưởng của Nguyễn Đình Chiểu trong cả đoạn trích. Tác giả đã lí giải căn nguyên chuyện ghét thương của mình.

b) 10 câu tiếp theo :  lời của ông Quán về lẽ ghét
*Ghét thế lực cầm quyền bạo tàn
_ Điệp từ "ghét" (8 lần): bộc lộ sâu sắc và mãnh liệt tình cảm ghét trong tâm hồn nhân vật, cũng là của tác giả.
_ "cay", "đắng" là những từ chỉ mùi vị, ở đây dùng để ẩn dụ cho độ sâu tăng dần của cái ghét.
_ "ghét vào tận tâm": nhấn mạnh thái độ căm ghét đến tận cùn.
_ Liệt kê nhiều điển cố rút ra từ sách sử Trung Quốc, nhưng vẫn dễ hiểu vì tác giả đã diễn giải cụ thể các điều mà ông Quán ghét:
+ Đời Kiệt, Tụ thì hoang dâm vô độ.
+ Đời U, Lệ thì đa đoan, lắm chuyện rắc rối.
+ Đời ngũ bá, thúc quí thì lộn xộn, chia lìa, đổ nát, chiến tranh liên miên.
-> Tất cả các triều đại này đều có điểm chung là chính sự suy tàn, vua chúa đắm say tửu sắc, không chăm lo đến đời sống nhân dân.
=> Ông Quán căm thù, khinh bỉ, tức giận tất cả những gì khiến nhân dân phải chịu cảnh thống khổ, dày vò. Đối tượng bị ông Quán ghét không chỉ thuộc phạm vi một thời đại nào mà nó có trong mọi thời đại.

*) Thương dân lầm than
_ Có bốn câu thơ nói về cung bậc, mức độ khác nhau trong nỗi khổ mà dân lành phải gánh chịu:
+ "Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hoang."
+ "Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần."
+ "Chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn."
+ "Sớm đầu tối đánh lằng nhằng dối dân."
=> Khác với thái độ ghét bỏ khi nói về các triều đại, bốn câu thơ thể hiện sự cảm thông, thấu hiểu, chia sẻ của nhà thơ đối với nỗi khổ đau và những bất bình mà nhân dân phải chịu.

=> Chốt: Qua lời của ông Quán, tác giả đã đứng về phía nhân dân, xuất phát từ quyền lợi của nhân dân mà phẩm bình lịch sử. Đó là cơ sở của tình cảm ghét. Thể hiện tấm lòng thương dân sâu sắc của Nguyễn Đình Chiểu.

c)14 câu tiếp : lời ông Quán về lẽ thương
Thái độ: Từ " thương" lặp 8 lần
-> nhấn mạnh tình cảm "thương" xót, thái độ chân thành

- Giọng điệu của ông Quán: nhẹ nhàng, tha thiết, có phần thương cảm tiếc nuối

- Liệt kê hàng loạt các danh sĩ trong sử sách:

+ “đức thánh nhân” Khổng Tử: không được thỏa chí truyền đạo, lận đận
+ thầy Nhan Tử: học hành giỏi giang mà chết sớm
+ Gia Cát Lượng: tài đức mà mệnh yểu, sự nghiệp chưa thành mà mất.
+  Đổng Tử: tài cao học rộng  nhưng không được tin dùng.  Bất đắc chí trở về quê nhà với ruộng vườn, ao cá, chôn vùi tài năng cả một đời.
+ Nguyên Lượng: học rộng, thơ văn lỗi lạc mà về ở ẩn vì không ưa lối quỵ lụy quan trên.
+ Hàn Dũ: ngay thẳng nhưng chính vì vậy mà mang họa
+ Liêm, Trạc: triết gia nhưng không được trọng dụng, lui về ở ẩn dạy học

=> Điểm chung: là những người có tài, có chí, mong muốn được hành đạo giúp nước, giúp dân nhưng đều vì thời cuộc mà không đạt sở nguyện.

=> Những lẽ thương của ông Quán là thương cho những bậc anh hùng tài hoa nhưng có số phận chông chênh, éo le, bất đắc chí, không gặp thời. Cũng như chính cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu, bởi thế đoạn thơ là sự thấu hiểu, niềm cảm thông sâu sắc từ tận đáy lòng tác giả. Ông ghét thế lực cầm quyền bạo tàn, thương hiền tài không được trọng dụng.

d) 2 câu cuối : tư tưởng và tấm lòng của tác giả
“Xem qua kinh mấy lần thi cử
Nửa phần lại ghét nửa phần thương.”
- Nghệ thuật tiểu đối “thương” và “ghét” sự đối lập của cảm xúc này bắt nguồn từ thực tế với lòng yêu dân và khát khao có cuộc sống hoà bình, tự do cho dân. Qua đó thể hiện được thái độ thất vọng, chán ghét với sự mục ruỗng, suy tàn của nhà Nguyễn dưới cái nhìn của Nguyễn Đình Chiểu
=>> Trong cái ghét đó lại có một cảm xúc khác len lỏi trong đó là tình thương.

# data[].attributes.body
*Tác phẩm: Lẽ ghét thương.

-Xuất xứ: Đoạn trích nằm phần đầu của truyện “Lục Vân Tiên”, từ câu 473 đến câu 504
-Nội dung: Kể về cuộc đối thoại giữa ông Quán với bốn chàng nho sinh trong quán rượu trước khi họ vào trường thi.
-Bố cục
+ Phần 1 (6 câu đầu): cuộc đối thoại của ông Quán và Vân Tiên
+ Phần 2 (10 câu tiếp): Lời ông Quán về lẽ ghét
+ Phần 3 (14 câu tiếp): lời ông Quán bàn về lẽ thương
+ Phần 4 (2 câu cuối): tư tưởng và tấm lòng của tác giả

# data[].attributes.body
*Tác giả:
-Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888), tục gọi là Đồ Chiểu (khi dạy học), tự Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Trai (sau khi bị mù).

-Quê quán: làng Tân Thới, Gia Định Thành, Đại Nam.

*Cuộc đời:
- Ngay từ khi còn nhỏ, Nguyễn Ðình Chiểu đã theo cha chạy giặc. Từ một cậu ấm bỗng chốc đã thành một đứa trẻ thường dân sống trong cảnh chạy loạn. Lớn lên, ông bị bệnh mù mắt, bị gia đình giàu có bội ước; công danh đang còn dang dở. Mặc dù gặp nhiều bất hạnh nhưng cuộc đời của ông lúc nào cũng gắn bó với nhân dân.
- Tuy bị mù nhưng Nguyễn Đình Chiểu đã tiến thân thành danh bằng con đường hành đạo của chính mình. Ông đã mở lớp để dạy học; viết văn và bốc thuốc chữa bệnh cho dân và quan tâm lo lắng cho chiến sự. Lúc nào ông cũng làm cùng một lúc ba nhiệm vụ của ba người tri thức để cứu dân, giúp đời.
-  Thời đại:  Nguyễn Đình Chiểu sinh ra trong thời kỳ chế độ phong kiến mục nát bộc lộ những mâu thuẫn xã hội gay gắt và đang đi vào con đường bế tắc. Tình hình nước nhà dưới triều Nguyễn thật bi đát. Nông dân ngày càng bần cùng hóa. Ruộng đất hầu hết đều nằm trong tay triều đình, quan lại, địa chủ phong kiến. nông dân nhiều nơi không có một tấc đất cắm dùi.

-Gia đình: ông sinh ra trong một gia đình nhà Nho.

- Con người: ông có nghị lực phi thường, vượt qua những bất hạnh của cá nhân và thời cuộc. Tất cả điều đó cô đúc lại thành khí tiết của một nhà nho yêu nước tiêu biểu cho giai đoạn nửa cuối thế kỷ XIX.

*Sự nghiệp văn học:

-Các tác phẩm chính: chủ yếu bằng chữ Nôm
+ Truyện thơ dài: truyện Lục Vân Tiên, Dương Tử - Hà Mậu được sáng tác trước khi thực dân Pháp xâm lược.
+ Một số tác phẩm mang nội dung tư tưởng tình cảm, nghệ thuật: Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Ngư tiều y thuật vấn đáp,... sáng tác sau khi Pháp xâm lược.
+Mang nặng lí tưởng đạo đức nhân nghĩa, lòng yêu nước thương dân. Nghệ thuật thơ văn: Bút pháp trữ tình nồng đậm hơi thở cuộc sống, đậm đà sắc thái Nam Bộ.

# data[].attributes.body
1, Nội dung:
Ca ngợi vẻ đẹp, phẩm chất anh hùng của người nghĩa sĩ nông dân, bày tỏ xót thương trước vong linh của người nghĩa sĩ và là lời khẳng định thiết tha về tình yêu đất nước và dân tộc của Đồ Chiểu
2, Nghệ thuật:
Giọng văn thống thiết bi ai nhưng đầy vẻ oai hùng, bằng việc sử dụng ngôn ngữ Nam bộ, hình ảnh nhân vật hiện lên quá độc đáo và đẹp đẽ lạ kì.

# data[].attributes.body
* Giá trị nội dung

- Bài thơ thể hiện rất rõ thái độ sống của Nguyễn Công Trứ giai đoạn cuối đời, sau những trải nghiệm đắng cay của cuộc sống quan trường. Đó là thái độ coi thường danh lợi, vượt lên thói thường để sống cuộc sống tự do tự tại. Giữa cái xã hội mà mọi cá tính đều bị thủ tiêu thì cái tôi “ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ chẳng những bộc lộ một bản lĩnh cứng cỏi, sự thức tỉnh ý thức cá nhân mà còn thể hiện rõ một nhân sinh quan tiến bộ hiện đại.

* Giá trị nghệ thuật

- Vận dụng thành công thể hát nói

- Giọng điệu thơ hóm hỉnh, khoa trương, ý vị trào phúng

- Sử dụng điển tích, điển cố

# data[].attributes.body
A.   6 câu đầu: Ngất ngưởng khi làm quan:

“Vũ trụ nội mạc khi phận sự,

Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,

Gồm thao lược đã lên tay ngất ngưởng.

Lúc bình Tây cờ đại tướng,

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.”

a.    2 câu đầu: Ngất ngưởng trong quan niệm về cuộc sống, công danh

“Vũ trụ nội mạc phi phận sự”

(Trong vòng trời đất, chẳng có việc việc gì không phải việc của mình)

* Ngất ngưởng trong sự tự nhận thức về sức mệnh của bậc nam nhi

-Không gian: “Vũ trụ”: Không gian rộng lớn, bao la, không giới hạn

=> Trong văn học thời bấy giờ, bậc nam nhi hay sử dụng những hình ảnh như núi non, giang sơn,… để cho thấy chí làm trai của mình. Thế nhưng Nguyễn Công Trứ lại hào hùng hơn tất thảy khi cho rằng việc của trời đất này, của tất thảy cuộc đời này đều là việc của mình. Đây là sự tự nhận thức sứ mệnh, nghĩa vụ của một bậc nam nhi trong xã hội phong kiến xưa, phải gánh vác những việc lớn lao trong cuộc đời.

“Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.”

*Ngất ngưởng trong cách xưng tên:

-“Ông”: Đặt mình cao hơn người khác.

-“Hi Văn”: Tự xưng tên mình => Thể hiện được cái tôi cá nhân rất lớn, rất độc lập, tự chủ trong thời đại ông sinh sống.

-“tài bộ”-tài hoa: tự nhận thức về tài năng hơn người của mình.

=> Sự ngất ngưởng của người uôn đặt mình trên người khác, ý thức về cái tôi các nhân, tài năng của mình.

* Ngất ngưởng trong suy nghĩ về việc làm quan.

-“đã vào lồng”: thể hiện được thái độ của ông trước việc làm quan:

+ “đã”: việc đã xảy ra rồi, không thể thay đổi nữa => Thái độ chấp nhận với số phận.

+”vào lồng”: gò bóm trói buộc, không còn được tự do.

Đối với các nhà Nho khác, có thể kể như Tú Xương, Cao Bá Quát,… việc làm quan là ước mơ, niềm tự hào, điều mang lại cho họ cuộc sống sung túc hơn. Thế nhưng riêng với Nguyễn Công Trứ, ông lại có thái độ chấp nhận, thậm chí là khó chịu khi mất đi tự do của mình vì phải buộc mình trong thể chế xã hội mục nát, cổ hủ.

Sự chấp nhận của ông cho thấy tình yêu nước, thương dân, chấp nhận đánh đổi tự do của cá nhân.

b.    4 câu sau: Ý thức về cái tôi tài năng:

" Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,

Gồm thao lược đã lên tay ngất ngưởng.

Lúc bình Tây cờ đại tướng,

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.”

*Biện pháp:

-Liệt kê các chức tước đã làm: Thủ khoa, Tham tán, Tổng đốc Đông.

-Điệp ngữ: “khi” lặp lại 3 lần.

=> Thái độ tự hào khi nhìn lại con đường làm quan đầy thăng trầm nhưng lại ý nghĩa của mình.

*Ngất ngưởng trong sự tự nhận thức về tài năng của mình:

-“thao lược”: không chỉ là quan văn mà còn có tài dùng binh.

=> Đã cụ thể hóa cái tài bộ, cho thấy ông là người toàn tài.

-“tay ngất ngưởng”: sử dụng biện pháp hoán dụ, điều này ám chỉ việc Nguyễn Công Trứ đã là người quen thói sống ngất ngưởng => Thái độ tự tin, ngạo nghễ  của một con người ý thức rất rõ tài năng của mình, luôn đặt mình cao hơn người khác

*Ngất ngưởng trong sự tự tổng kết những sự kiện lớn, tài dùng binh trên con đường làm quan:

-“Lúc”, “Có khi”: Sự kiện quan trọng, không thể quên được trong tâm trí, nhớ cả lúc ông làm quan cho tới lúc ông giáng trức.

-“bình Tây cờ đại tướng”, “về Phủ doãn Thừa Thiên”: Những truyện quá khứ đã xảy đến với cuộc đời của ông, đó là việc ông làm tướng và góp công đánh giặc, là khi ông làm quan đầu tỉnh Doãn Thừa Thiên.

=> Tài năng của ông rất lớn, có thể cầm binh, cũng có thể làm văn, rất được coi trọng.

Trong 6 câu đầu khẳng định về lối sống ngất ngưởng là thái độ sống của con người có ý thức trách nghiệm lới lao, có thực tài, là người sống ngạo nghễ, luôn đặt mình lên cao hơn người khác.

B.   12 câu cuối: Ngất ngưởng khi về ở ẩn:

Không chỉ ngất ngưởng ở chốn làm quan, Nguyễn Công Trứ còn ngất ngưởng cả trong lối sống sau khi đã cáo quan về hưu, điều đó được thể hiện chân thực và rõ nét trong mười hai câu còn lại của bài thơ.

“Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng
Kìa núi nọ phau phau mây trắng
Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng
Được mất dương dương người tái thượng
Khen chê phơi phới ngọn đông phong
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng
Không Phật, không tiên, không vướng tục
Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!”

“ Đô môn giải tổ chi niên

Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng .”

*Ngất ngưởng trong thái độ từ quan:

-“giải tổ”: tự cởi dây đeo ấn => Đây là hành động chủ động thoái vị, thoải mái, không chút níu kéo.

=> Tác giả là người không coi trọng vật chất, tiền của.

*Ngất ngưởng trong lối sống khác người, khác đời:

“Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.”

- Câu thơ đã gợi lên trước mắt chúng ta là dáng ngồi ngất nghểu của tác giả trên lưng con “ bò vàng được ” trang sức bằng đạc ngựa

=> Một hành động khác người, như muốn khiêu khích, trêu ngươi, trái khoáy. Điều ấy làm ta nhớ về một hành động thực trong cuộc đời: lấy mi cau đeo vào đít bò và nói đó là che miệng thế gian. Sự khác biệt ấy đã thể hiện được cá tính mạnh mẽ, bản lĩnh của Nguyễn Công Trứ và thái độ khinh thường miệng lưỡi thế gian.

“Kìa núi nọ phau phau mây trắng”

-Điểm nhìn: “Núi nọ”, “mây trắng” => Đây là điểm nhìn cao và xa. Điều ấy đã thể hiện thái độ sống tự tin, mặc kệ sự đời.

-Trong hoàn cảnh “Đặc ngựa bò vàng” => Ông thực sự không để tâm tới những lời xôn xao bàn tiếu mà trong mắt ông lúc bất giờ, chỉ còn cảnh thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp.

“Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi gì

Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng. ”

- “ Tay kiếm cung” >< “nên dạng từ bi”: Đây là hai từ dường như trái ngược nhau, thế nhưng trong lời của Nguyễn Công Trứ lại là “Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi”:

+ “Tay kiếm cung”: Một ông tướng có quyền sinh sát.

+ “nên dạng từ bi”: Dáng vẻ tu hành, trái hẳn với trước.

=> Thể hiện cương vị, cuộc sống đã thay đổi. Cuộc sống của vị quan, tướng sau khi ở ẩn yên bình, êm ả và từ bi hơn trước.

-Có lẽ trong nền văn học, chưa bao giờ chúng ta thấy một người nào đi vãn cảnh chùa giống như Nguyễn Công Trứ. Đi vãn cảnh chùa - nơi chốn thanh cao, tao nhã vậy mà lại mang theo một cô gái hầu:

+Gót tiên đủng đỉnh: Thanh thản, chậm rãi trong từng động tác.

ð Đây là sở thích kì lạ, khác thường.

-“Bụt cũng nực cười”: thể hiện hành động của tác giả là những hành động khác thường, ngược đời, đối nghịch với quan diểm của nhà Nho phong kiến.

=> Cá tính rất riêng của người nghệ sĩ mong muốn sống theoc cách riêng.

- Bởi sinh thời Nguyễn Công Trứ là một người biết chơi theo quan niệm sống hết mình và chơi cũng hết mình. Trong trần hoàn mấy mặt làng chơi... Biết mùi chơi chưa dễ mấy người hay ông từng tuyên bố “ Nếu không chơi thiệt ấy ai bù...” Vậy cũng có thể hiểu đây là một lối sống phóng túng, không chịu gò bó vào phép tắc hay quy luật nào cả . Câu thơ được ông miêu tả bằng nụ cười hóm hỉnh, đầy tự hào của tác giả, phải chăng đó là cười cho sự khen chê của thiên hạ, có lẽ là cả hai điều đó tạo nên một điều thật đơn giản.

“  Được mất dương dương người thái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong. ”

-Dương dương: nhơn nhơn tự đắc.

-Người thái thượng: người của thời xưa.

-Phơi phới: vui tươi, đầy sức sống.

-Ngọn đông phong: gió xuân.

=> Tự tin đặt người sánh với “người thái thượng”, tức sống ung dung tự tại, không quan tâm đến chuyện khen chê được mất của thế gian.

-Với Nguyễn Công Trứ một khi đã thoát khỏi vòng danh lợi thì những chuyện được mất, khen chê ở đời xin bỏ ngoài tai, như ngọn gió đông thổi qua. Điều này chỉ có được khi người ta có bản lĩnh, sự tự tin về tài năng của mình. Đó cũng chính là cái ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ trong đó chứa đựng hạt nhân của phong cách sống phóng túng, hiếm có của ông. Chính vì vậy mà ông có được một cuộc sống thanh cao vui vẻ, tự do :

“ Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không Tiên, không vướng tục.”

-Câu thơ được ngắt nhịp hai, kết hợp với lối diễn đạt trùng điệp tạo cho câu thơ chậm rãi, qua đó lột tả được phong thái ung dung yêu đời, thanh cao của nhà nho Nguyễn Công Trứ. Thái độ sống như vậy của ông có được từ con người luôn tự tin vào bản thân mình, luôn ý thức được bản thân. Sự phô bày bản ngã được bộc lộ rõ nét một cách cực độ ở khổ thơ cuối chê của thiên hạ, có lẽ là cả hai điều đó tạo nên một điều thật đơn giản.

+ “ Chẳng trái Nhạc.. Nghĩa vua tôi cho trọn đạo sơ chung”: Sử dụng điển cố , ví mình sánh ngang với những người nổi tiếng có sự nghiệp hiển hách như Trái Tuân, Hàn Kì, Phú Bật…

⇒ Khẳng định bản lĩnh, khẳng định tài năng sánh ngang bậc danh tướng. Tự khẳng định mình là bề tôi trung thành.

+ “Trong triều ai ngất ngưởng như ông”: Đây là câu hỏi tu từ nhưng lại khẳng định vị trí đầu triều về cách sống ngất ngưởng.

=> Tuyên ngôn khẳng định cá tính, sự mong muốn vượt ngoài quan điểm đạo đức Nho gia thông thường. Đối với ông, ngất ngưởng phải có thực danh và thực tài. Vậy cái ngất ngưởng của ông không phải tiêu cực mà sự khẳng định bản thân của mình, là bản lĩnh dám sống ở đời, và một phong cách sống tài hoa tài tử.

# data[].attributes.body
* Hoàn cảnh sáng tác:

- Được sáng tác sau 1848, khi ông đã cáo quan về hưu và sống cuộc đời tự do nhàn tản.

*Thể loại:

- Hát nói: là thể tổng hợp giữa ca nhạc và thơ, có tính chất tự do thích hợp với việc thể hiện con người cá nhân.

- Hát nói đã khá phổ biến từ các thế kỉ trước, nhất là cuối thế kỉ XVIII, song Nguyễn Công Trứ là người đầu tiên đã có công đem đến cho hát nói một nội dung phù hợp với chức năng và cấu trúc của nó.

*Bố cục

- Phần 1 (6 câu thơ đầu): quan điểm sống ngất ngưởng khi làm quan

- Phần 2 (13 câu thơ tiếp): quan niệm sống ngất ngưởng khi về hưu

# data[].attributes.body
·       Tiểu sử:

-Nguyễn Công Trứ ( 1778- 1858) tự Tồn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hi Văn

-Quê quán: người làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh

-Gia đình:

+ Xuất thân trong một gia đình nhà Nho nghèo.

+ Cha là Nguyễn Công Tấn, đậu cử nhân năm 24 tuổi, làm giáo phụ phủ An Sơn, sau thăng làm tri huyện Quỳnh Côi.

+ Mẹ ông là con gái quan quản Nội Thị Cảnh Nhạc bá.

+ Gia đình Nguyễn Công Trứ có 6 anh em, ba trai, ba gái, có một bà rất thông minh, giỏi thơ văn, người đương thời gọi là Năng văn nữ sĩ.

·       Cuộc đời

+ Nguyễn Công Trứ là người thích lối sống phóng khoáng, tự do, có tài, ham học, có chí và rất hăm hở trong việc lập danh. Ông đi thi rất nhiều lần, trượt vẫn không nản, 41 tuổi mới đạt giải nguyên, 42 tuổi mới ra làm quan ( chức hành Tẩu ở Sứ quán ) và về hưu vào năm 71 tuổi.

+ Ông đóng góp nhiều công lao cho triều đình.

+ Con đường làm quan của ông có nhiều thăng trầm dưới triều Nguyễn. Trong thời gian làm quan ông đã bị cắt chức và giáng chức năm lần:

Ông từng bị Công Nhàn vu oan cho tội “đặt mua sừng tê và đậu khấu hạng” nên bị cắt hết chức tước và phải làm lính.

=> Cuộc đời của ông có nhiều thăng trầm, sóng gió vậy nhưng Nguyễn Công Trứ vẫn luôn giữ được phẩm chất cao cả, cống hiến hết mình cho đất nước và sống phóng khoáng, tự do.

·       Con người

-Ông là người rất thanh liêm, chính trực. Thuở bé nghèo xác, lớn lên thi đỗ, làm quan, về già Nguyễn Công Trứ vẫn sống đạm bạc.

+ Câu chuyện Nguyễn Công Trứ không chịu nhận tiền hối lộ của Phạm Nguyên Trung, Ngô Huy Phác, bắt giải cả hai người cùng tang vật sang Nam Định để xét xử về tội đi hối lộ. Hay ông nhận tiền gạo của nhà nước cấp cho dân nghèo làm vốn, số dư thừa Nguyễn Công Trứ đều đem nộp lại cho công khố.

-Ông là người yêu dân yêu nước:

+ khi nghe tin Pháp đánh Đà Nẵng, ông đã tám mươi tuổi, nhà thơ vẫn dâng sớ lên vua, tha thiết xin được tòng quân đánh giặc

+ Lãnh đạo các chống lại các cuộc khởi nghĩa chống triều đình.

+Chăm lo cho cuộc sống đói nghèo của nông dân:  đề nghị “đặt nhà học” cho con em nhân dân được học hành... “đặt xã thương” ở các làng giúp nhân dân trong kinh tế và đời sống. Ông tố cáo “cái hại cường hào” làm cho đời sống nhân dân khổ cực, buồn đau và đề nghị triều đình “trị tội rất nặng”.

-Có sự ngông cuồng, cái tôi rõ ràng, riêng biệt: ngất ngưởng cưới bò về hưu.

·        Sự nghiệp sáng tác

-Nguyễn Công Trứ sáng tác rất nhiều (tương truyền có trên dưới 1000 bài thơ, vậy nhưng phần lớn bị thất lạc, chỉ còn lại khoảng 100 bài) , chủ yếu là thơ văn chữ Nôm, gồm các thể nhưng ông thành công nhất là trong những bài thơ viết bằng thể hát nói. Với thể hát nói , Nguyễn Công Trứ đã chuẩn bị một bước đổi mới về sau cho thi ca Tiếng Việt.

- Thơ ca của ông thường ngợi ca con người hành động, con người trung hiêu, đề cao chí nam nhi, đề cao vai trò của kẻ sĩ theo tinh thần nho giáo, đả kích phật giáo, đạo giáo và tràn đầy tinh thần lạc quan, tin tưởng.

-Tác phẩm tiêu biểu:

+ Chữ Nôm: Chí làm trai, tự thuật, trò đời,..

+ Hát nói: Xuân, Hạ, Thu, Đông, Vịnh mùa đông, Vịnh câu thông,..

-Nguyễn Công Trứ chiếm một vị trí khá đặc biệt trong văn học Việt Nam: sáng tác của chứa đựng những vấn đề quan trọng, lí thú và phức tạp, là nguồn gốc của nhiều đánh giá, tranh luận trong nghiên cứu và phê bình văn học.

# data[].attributes.body
1, Khái quát bối cảnh đầy bão táp của thời đại và khẳng đinh ý nghĩa cái chết cao đẹp của nông dân-nghĩa sĩ.
- Mở đầu: “Hỡi ôi!” => Tiếng than đầy thương xót dành cho những người đã khuất
=> Tiếng than lay động lòng người, đầy nỗi u uất, căm phẫn của đất nước trước giặc xâm lăng, chất chứa nỗi đau xót xa của những người ở lại.
- Câu 1:
+ Nghệ thuật đối: “Súng giặc đất rền” >< “Lòng dân tỏ” => Khắc họa khung cảnh bão táp của thời đại.
+ Hình ảnh “đất”, “trời” + động từ gợi sự khếch tán của âm thanh, ánh sáng “rền”, “tỏ” => Không gian rộng lớn, ngang tàn, khốc liệt.
=> Cuộc đụng độ gay cấn giữa thế lực hung bạo cùng vũ khí tối tân với ý chí quyết tâm chiến đấu của nhân dân ta thời bấy giờ.
- Câu 2:
+ Phép đối: “Mười năm công vỡ ruộng”- “Một trận nghĩa đánh Tây”
Nông dân              -              Nghĩa sĩ
+ “chưa ắt còn danh nổi như phao”: phận cày cuốc bán quanh năm suốt tháng chỉ biết cày ruộng, tưởng chừng không một danh phận nhưng lại được đất nước ghi công.
+ “tuy là mất tiếng vang như mõ”: hi sinh vì dân, vì nước, được người đời ghi công
=> Yếu tố thời gian thể hiện sự chuyển biến độc xuất, sức vùng dậy đấu tranh mau lẹ của người dân yêu nước.
=> Ý chí đấu tranh, tinh thần quyết tâm cao độ của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội. Tuy đã mất, nhưng tiếng thơm còn lưu mãi, là tấm gương, nguồn cổ vũ cho phong trào đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
2, Hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc
- Đều là những người nông dân khốn khó, chăm chỉ kiếm sống
+ “cui cút làm ăn”: sử dụng từ láy để miêu tả thái độ và cách kiếm sống của những người lính xưa, vừa phải cúi đầu vừa phải cố gắng nuôi mình, nuôi gia đình vì không có ai nương tựa.
- Nghệ thuật tương phản “chưa quen - chỉ biết, vốn quen - chưa biết" như một cách để nhấn mạnh sự mưu sinh khó nhọc và cảnh những người lính bị buộc phải ra chiến trường chinh chiến, buộc phải "tập khiên, tập mác, ..." dù trước đó họ chỉ mong được sống yên bình và làm giàu đất nước bằng những việc nông thường ngày.
- Khi giặc đến: mùi tinh chiên vấy vá.../ ghét thói mọi .../ bữa thấy bòng bong ...=> hành động độc địa gieo rắc tội ác và sự hoành hành ngang nhiên, khiêu khích của quân thù đang tàn phá và  cuộc sống của người nông dân
+ Trải qua một khoảng thời gian quá dài trong còn đau khổ, giận dữ bị kìm nén: hơn 10 tháng, đã 3 năm đến mức chính những con người phải nổi dậy với những cảm xúc mãnh liệt: muốn tới ăn gan, muốn ra cắn cổ, ...
+ Một mối xa thư đồ sộ, há để ai chém rắn đuổi hươu -> tức là lòng căm thù giặc lên tới đỉnh điểm, mà hơn cả là lòng tự tôn dân tộc, nhận thấy trách nhiệm của mình trước hoàn cảnh đất nước.
+ Hành động: Nào đợi ai đòi, ai bắt, phen này xin ra sức đoạn kình; chẳng thèm trốn ngược, trốn xuôi, chuyến này dốc ra tay bộ hổ -> đây là tinh thần tự nguyện bổ sung vào đội quân chiến đấu với quyết tâm sắt đá dù khó khăn cũng chẳng màng.
- Cuộc chiến đấu với kẻ thù của nghĩa sĩ Cần Giuộc:
+ Điều kiện chiến đấu:
Lực lượng: không quen binh đao
Vũ khí: vật dụng thô sơ
Binh thư, binh pháp: không quen, không biết
=> Vô cùng khó khăn
+ Chiến đấu:
Tinh thần: theo tình cảm tự nhiên, không tính toán, quả cảm, khí thế vũ bão
Hành động: đạp, xô, đấm, đánh, đâm, chém, ...
- Sử dụng một loạt các động từ gợi sức mạnh, tư thế hiên ngang, tinh thần quả cảm của nghĩa sĩ.
=> Bức tranh chiến trận thể hiện rõ tinh thần bão táp, hào hùng của người nghĩa sĩ Cần Giuộc.
=> Tượng đài nghệ thuật sừng sững, rực rỡ về hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc
3, Ai vãn (Nỗi tiếc thương cảm phục, của tác giả và nhân dân đối với những người nghĩa sĩ )
- Mở đầu " Ôi "
=> Bày tỏ trực tiếp cảm xúc nuối tiếc, đau khổ tột cùng của tác giả với người nghĩa sĩ
- Tiếng khóc được cộng hưởng từ nhiều nguồn cảm xúc khác nhau:
+ Nỗi xót xa của những gia đình mất người thân, tổn thất không thể bù đắp đối với những người mẹ già, vợ trẻ : "Đau đớn bấy, mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ".
+ Nỗi xót xa của tác giả khi người hi sinh còn nhiều dang dở, nguyện ý chưa thành để lại nhiều điều còn cất giữ với quê nhà .
+ Nỗi căm thù kẻ giặc của cả tác giả và người dân, kê  đã gây nên nhiều nỗi đau cho người dân Việt nhất là nạn nhân và người thân đã hy sinh trên chiến trường .
+ Đất nước, quê hương vô cùng thương tiếc. Một không gian rông lớn bùi ngùi, đau đớn: "Đoái sông Cần Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng; nhìn chợ Trường Bình, già trẻ hai hàng lụy nhỏ".
+ Niềm cảm phục và tự hào của những người nông dân bình dị, dũng cảm đứng lên bảo vệ từng tấc đất, khoảng rau, …rạng danh nước nhà và bảo vệ được cái chân lý tốt đẹp ở đời. => Tiếng khóc không chỉ của tác giả mà còn của tất cả đồng bảo cả nước đối với người liệt sĩ. Tiếng khóc đó không chỉ là sự cảm thương, đau xót, tự hào, mà còn là niềm khích lệ cho người còn sống, còn đang chiến đấu hết mình, và là sự biết ơn vô bờ bến của đất nước
4, Ca ngợi linh hồn bất tử của người nghĩa sĩ
- “Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, linh hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia”: ý chí chiến đấu bảo vệ đất nước của nghĩa sĩ luôn sống mãi, dù chết vẫn muốn giúp dân dẹp giặc đến cùng, trả thù nước.

-  “sống thờ vua, thác cũng thờ vua, lời dụ dạy rành rành, một chữ ấm đủ đền công đó”: trung thành với vua tức là trung thành với nước, đó là lời dạy bảo của bao đời nay.

-  “Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo, thương vì hai chữ thiên dân; cây hương nghĩa sĩ thắp thêm thơm”: thể hiện được nỗi xót thương và lòng tưởng nhớ, tôn vinh những người anh hùng đã khuất, họ là những người dân hiền lành, yêu nước và họ cũng thương dân tộc, đồng bào của họ bị áp bức, bóc lột.

- “cám bởi một câu vương thổ”: đặt sự ngợi ca và tôn vinh của các nghĩa sĩ cạnh “vương thổ” với ý trách nhà vua trong bốn bể ai cũng là tôi tớ của vua thế mà vua lại để dân chúng bị rơi vào tay giặc, để họ chịu nhiều đau khổ.

- “Hỡi ôi thương thay! Có linh xin hưởng”: câu cảm thán như một lời than cho số phận của các nghĩa sĩ hi sinh cùng với lời kết cho bài văn tế

=> Khẳng định tinh thần yêu nước bất tử của các nghĩa sĩ Cần Giuộc cũng như những anh hùng đã hi sinh vì nền độc lập của nước ta. Kín đáo phê phán triều đình không để tâm đến bảo vệ đất nước, để người dân lâm vào tay giặc hung hãn.

# data[].attributes.body
1.Nội dung:

Mượn hình ảnh ông tiến sĩ giấy, tác giả phê phán hạng người mang danh khoa bảng mà không có thực chất cùng thoáng tự trào chính mình.

2.Nghệ thuật

- Thơ trào phúng, châm biếm với nụ cười tự trào nhẹ nhàng mà sâu cay

- Giọng điệu mỉa mai, chua chát

- Cách dùng từ ngữ giản dị mà tạo hiệu quả cao trong biểu đạt

# data[].attributes.body
a,Tưởng nhớ thi nhân Nguyễn Khuyến, nhà thơ Trần Đăng Thao viết bài thơ Gặp lại người xưa :

Ông ngồi lặng, giữa trời mây

Chiều buông. Còn một chút ngày khơi vơi

Chén nghiêng, đăm đắm nhìn trời

Nước cờ thế sự, một đời chưa xong.

Tưởng rằng, xe đã qua sông

Ngờ đâu tốt lại nhập cung mất rồi

Tri âm, còn được mấy người

Bảng vàng, bia đá ngậm ngùi lòng ai.

Tuổi già chợt thắm, chợt phai

Ngọn đèn trước gió, ban mai trước chiều

Nặng niềm non nước cô liêu

Đớn đau chi, trái tim nhiều xót xa

áo xiêm, nghĩ thẹn thân già

Ông nghè, ông cống cũng là giấy thôi !

Cuốc kêu khắc khoải bên hồi

Vườn khuya. Sương xuống trắng trời

Trăng lên.

Vườn Bùi, 1976

b, Trong những ngày làm gia sư ở nhà Hoàng Cao Khải, Nguyễn Khuyến rất buồn bực. Bởi vậy, hàng ngày, sau buổi học, ông thường lững thững một mình, dạo vườn thăm cảnh cho khuây khoả.

Vườn nhà Khải có một hòn non bộ lớn dựng giữa một hồ nước rộng, cảnh trí rất xinh. Trên non bộ, có đặt một ông phỗng sành đứng trầm mặc, đăm đăm nhìn xuống mặt nước hồ. Nguyễn Khuyến thường hay tha thẩn quanh đó.

Một hôm, Khải dạo vườn, bất chợt gặp Nguyễn Khuyến đang tần ngần đứng ngắm ông phỗng. Hắn mời ông thử vịnh một bài. Ông ứng khẩu đọc:

Ông đứng làm chi đó hỡi ông ?

Trơ trơ như đá vững như đồng !

Đêm ngày gìn giữ cho ai đó ?

Non nước đầy vơi có biết không ?

Nhà thơ vịnh phỗng sành hay vịnh chính nhà chủ ?

Nghe nói sau đó, Khải phải để Nguyễn Khuyến về quê. Hắn không thể chịu đựng được Nguyễn Khuyến lâu hơn nữa.

# data[].attributes.body
1, Tác giả:
- Nguyễn Đình Chiểu (01/07/1822 – 03/07/1888), tên tự là Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ
+ Là nhà nho thiết tháo, sống theo đao nghĩa nhân dân
+ Là người có hiếu, người thầy mẫu mực, là chiến sĩ yêu nước tham gia mưu lược với các chí sĩ thời chống Pháp
- Quê hương: làng Tân Thới, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh)
- Gia đình:
+ Cha là Nguyễn Đình Huy, người Thừa Thiên (nay là Thừa Thiên – Huế), làm thư lại trong dinh Tổng trấn Lê Văn Duyệt tại Gia Định
+ Mẹ là Trương Thị Thiệt
- Cuộc đời:
+ Thuở bé, Nguyễn Đình Chiểu được mẹ nuôi dạy. Năm lên 6, 7 tuổi, ông theo học với một ông thầy đồ ở làng.
+ Nguyễn Đình Chiểu sống ở Huế từ 11 tuổi (1833) đến 18 tuổi (1840) thì trở về Gia Định.
+ Năm Quý Mão (1843), ông đỗ Tú tài ở trường thi Gia Định lúc 21 tuổi.
+ Mẹ mất, bị mù lòa:
· Ngày rằm tháng 11 năm Mậu Thân (31 tháng 12 năm 1848), mẹ Nguyễn Đình Chiểu mất ở Gia Định. Được tin, ông bỏ thi, dẫn em theo đường bộ trở về Nam chịu tang mẹ.

· Trên đường trở về, vì quá thương khóc mẹ, vì vất vả và thời tiết thất thường nên đến Quảng Nam thì Nguyễn Đình Chiểu bị ốm nặng, sau đó mù cả hai mắt
+ Dạy học, làm thuốc và sáng tác thơ văn yêu nước
· Năm 1858, quân Pháp nổ súng vào Đà Nẵng.  Nguyễn Đình Chiểu đưa gia đình về sống ở Thanh Ba (Cần Giuộc), tức quê vợ ông.

+Ngày 24 tháng 5 năm Mậu Tý (3 tháng 7 năm 1888), Nguyễn Đình Chiểu cũng qua đời tại Ba Tri, thọ 66 tuổi.
-Con người: Nguyễn Đình Chiểu là người luôn đề cao đạo lí nhân nghĩa. Phẩm chất này thể hiện trong thơ văn làm nên đặc sắc văn chương trữ tình đạo đức của Nguyễn Đình Chiểu.
- Sự nghiệp văn chương:
+ Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ có quan niệm văn chương nhất quán.
+ Đặc trưng phong cách nội dung:
Thể hiện đạo lý, chiến đấu cho chính nghĩa, khen chê rạch ròi.
Bày tỏ lòng yêu nước thương dân.
Đề cao tư tưởng Nho gia, gắn chặt với ý thức trách nhiệm đất nước, có ý nghĩa xã hội to lớn.
+ Nghệ thuật:
Ông thường dùng chữ Nôm, bằng ngôn ngữ nghệ thuật bình dị, giàu sức gợi.
Xây dựng thành công hình ảnh người nông dân, anh hùng Nam Bộ trong công cuộc chống Pháp.
- Các tác phẩm tiêu biểu: "Truyện Lục Vân Tiên", " Dương Từ- Hà Mậu", "Chạy giặc",...
2, Tác phẩm:
a) Hoàn cảnh sáng tác:
- Nhân sự kiện ngày 16 tháng 12 năm 1861, theo yêu cầu của Tuần phủ Gia Định là Đỗ Quang, Nguyễn Đình Chiểu viết "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" để đọc tại buổi truy điệu các nghĩa sĩ đã hi sinh trong trận đánh tập kích đồn Pháp năm Tân Dậu. Họ vốn là nông dân, nhưng vì quá căm phẫn giặc Pháp xâm lược tiến đánh nên đã đứng lên phản kháng, tập kích đồn Pháp tại Cần Giuộc.
b) Thể loại: Văn tế
- Chữ Nho là "Tế văn", còn có tên gọi khác là Kì văn hay Chúc văn, là một thể loại văn học gắn với phong tục tang lễ của người dân Việt Nam.
- Theo tập tục xa xưa khi cúng bái thiên địa thường dùng bài văn cầu chúc. Sau này khi chôn cất người thân cũng dùng văn tế để tưởng nhớ người đã mất.
- Nội dung: văn tế có hai ý chính
+ Kể lại cuộc đời người quá cố
+ Bộc lộ tình cảm của người sống trong giờ phút li biệt.
- Hình thức: Theo hình thức tế-hưởng, có thể là văn vần, văn xuôi hoặc biền văn.
- Âm hưởng: bi thương
- Giọng điệu: lâm ly, thống thiết
c) Bố cục của một bài văn tế:
- Phần 1 (Lung khởi): luận chung về lẽ sống chết, thường bắt đầu bằng mấy chữ "Than ôi", "Than rằng", "Thương ôi"...
- Phần 2 (Thích thực): kể phẩm hạnh, công đức, cuộc đời của người đã chết, thường bắt đầu bằng mấy chữ " Nhớ cha (linh, ông) xưa"...
- Phần 3 (Ai vãn): nói lên niềm thương tiếc đối với người đã chết, thường bắt đầu bằng mấy chữ "Hỡi ôi" hoặc "Ôi"...
- Phần 4 (Kết): bày tỏ lòng tiếc thương và lời cầu nguyện, lời mời của người đứng tế đối với linh hồn người chết, thường bắt đầu bằng mấy chữ "con (tôi, chúng tôi, bản chức…) nay" và kết lại bằng mấy chữ "Phục duy", "Thượng hưởng"...
- Một số bài văn tế nổi tiếng như: "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu"; " Văn tế thập loại chúng sinh" của Nguyễn Du"; "Văn tế chị" của Nguyễn Hữu Chỉnh; ...
d) Bố cục của tác phẩm:
- Đoạn 1: Từ đầu đến "vang như mõ”: (lung khởi) khái quát bối cảnh thời đại và khẳng định cái chết bất tử của người chiến sĩ nông dân.
- Đoạn 2: Tiếp theo đến “tàu đồng súng nổ”: (thích thực): tái hiện hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân trong đời thường và trong chiến đấu chống giặc ngoại xâm.
- Đoạn 3: Tiếp theo đến “ai cũng mộ”: (ai vãn): bài tỏ lòng thương tiếc, sự cảm phục của tác giả và nhân dân đối với người đã chết.
- Đoạn 4: Còn lại (kết): ca ngợi linh hồn bất diệt của các nghĩa sĩ.
e) Tóm tắt văn bản:
"Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" được Nguyễn Đình Chiểu viết để đọc tại buổi truy điệu các nghĩa sĩ nông dân đã hi sinh trong trận tập kích đồn Pháp năm 1861. Tác phẩm kể lại những chiến công lừng lẫy của những người lính áo vải, dù đã giết được một số quân của đối phương và viên tri huyện người Việt làm cộng sự cho Pháp, nhưng khoảng 20 nghĩa sĩ đã hi sinh tại đây. Bài văn tế cũng bày tỏ nỗi xót xa, đau thương, cũng như sự kính trọng, biết ơn của quần chúng nhân dân đối với các nghĩa sĩ anh dũng.

# data[].attributes.body
"Ghế tréo lọng xanh ngồi bảnh chọe,

Nghĩ rằng đồ thật hoá đồ chơi".

- Tư thế ngồi rất oai: "ngồi bảnh chọe" trên "ghế tréo", "dưới lọng xanh".

=> Ra vẻ vênh vang và tự đắc, hợm mình về sự cao sang phú quý. Nhưng "chỉ là đồ chơi".

=> Tương phản giữa "đồ thật" với "đồ chơi". => Châm biếm cái hư danh, hư vị của những tiến sĩ giấy dưới thời Pháp thuộc.

- Câu kết: “Nghĩ rằng đồ thật hóa đồ chơi”
=> Bất ngờ, đột ngột nhưng tự nhiên tạo nên tính chất trào phúng và giá trị phê phán cho tác phẩm.

+ Nhà thơ đang nói về thứ đồ chơi của trẻ em vào ngày tết bỗng dung “nghĩ rằng đồ thật”
=> Nhằm lột trần thực chất trỗng rỗng của những ông nghè bằng xương bằng thịt.

=> Châm biếm, phê phán tệ mua quan bán tước. Sự mất lòng tin vào hình mẫu con người từng được chế độ phong kiến đề cao. Đằng sau là sự day dứt về sự tồn tại vô vị của hình mẫu con người nhà thơ trước những đòi hỏi mới của thời cuộc.

=> Bài thơ đã mang đến cho người đọc những suy nghĩ sâu sắc về cái danh và cái thực, về thái độ cần có của người có học trong thời cuộc. Sống ở trên đời không nên coi trọng hư danh. Điều quan trọng là làm được gì có ích cho đời chứ không nên theo đuổi hư danh hão huyền. Người có học phải ý thức được vị trí và trách nhiệm của mình trước cuộc đời. Phải sống sao để không trở thành kẻ vô tích sự với cuộc đời.

# data[].attributes.body
"Tấm thân xiêm áo sao mà nhẹ?

Cái giá khoa danh ấy mới hời!".

- Cặp câu luận là sự bình phẩm, đánh giá về xiêm áo, về khoa danh của ông nghè: "sao mà nhẹ", "thế mới hời".

+ Hời là tiếng cổ, nghĩa là dễ dãi, giá rẻ. Nhẹ và hời vì tầm thường. Không phải là thực tài, thực danh nên mới nhẹ, nên mới hời.

+ Nhẹ và hời vì vô dụng và chỉ là hư danh, hư vị mà thôi.

=> Sử dụng câu nghi vấn và câu cảm thán khẳng định, đối chọi nhau rất tài tình để châm biếm, để giễu cợt; giọng điệu thơ nhẹ nhàng mà mỉa mai.

# data[].attributes.body
Trong hai câu thực này, nghệ thuật đối được Nguyễn Khuyến sử dụng hết sức đắc địa:

- "Mảnh giấy" đối với "thân giáp bảng", "nét son" đối với "mặt văn khôi".

=>Thủ pháp đối lập đã được vận dụng một cách tối đa. Tác giả đã miêu tả chi tiết thành phần cấu tạo của ông tiến sĩ đồ chơi: được tạo nên từ mảnh giấy vụn sau khi được cắt tỉa và tô điểm thêm một ít phẩm màu.

- "Giáp bảng": bảng công bố kết quả thi cử ngày xưa, còn được gọi một cách trang trọng là bảng rồng.

- "Thân giáp bảng": người đỗ đạt cao nhưng thực chất ở đây chỉ được chế tác từ một mảnh giấy vụn.
- Còn chỉ bằng vài "nét son" là có thể tạo nên "mặt văn khôi": chỉ người đứng đầu làng văn.

- Mảnh giấy, nét son– những thứ thật đơn giản, nhỏ bé được đặt cạnh những thứ rất trang trọng Thân giáp bảng, mặt văn khôi khiến sắc thái trào phúng được tô đậm, khiến cho độc giả dễ dàng nhận ra những sự đồng nhất giữa hai hình tượng: ông tiến sĩ giấy đồ chơi và những ông tiến sĩ thật trong xã hội thực dân nửa phong kiến thời bấy giờ.

=> Nguyễn Khuyến đã đặt những sự vật có giá trị khác hẳn nhau vào trong một kết cấu song hành, đối lập, cho mọi người thấy được việc tạo ra một ông tiến sĩ giả bằng giấy thực chẳng khó khăn gì, qua đó thể hiện tính chất rẻ mạt, vô nghĩa của danh hiệu tiến sĩ thực của cái thời cuối phong kiến đầu thực dân này.

# data[].attributes.body
Hình tượng tiến sĩ giấy hiện lên với những nét phác hoạ khái quát nhất :

"Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai

Cũng gọi ông nghè có kém ai."

- Đối tượng: “cờ”,”biển”

“Ân tứ vinh quy”: khăn bịt tóc để đội mũ

“Cân đai”: Đai đeo ngang lưng

=> Tạo nên bộ y phục của quan lại, quý tộc lớn thời phong kiến

-Điệp từ "cũng": nhắc lại bốn lần ở đầu mỗi dòng thơ khiến người đọc không thể nghi ngờ bản chất của đối tượng. Tuy giống nhưng đó không phải là ông tiến sĩ thật, hóa ra đó chỉ là ông tiến sĩ làm bằng giấy để tạo thành đồ chơi cho trẻ con.

=> Câu thơ vì thế thoáng chút mỉa mai, châm biếm của tác giả.

# data[].attributes.body
a, Lối thơ song quan (hai cánh cửa) là lối thơ mà đối tượng được miêu tả trực tiếp trong đó gợi người đọc liên tưởng tới một đối tượng khác có nhiều nét tương đồng về mặt hình thức, tính chất với nó. Hình tượng thơ song quan thường gây chút phân vân cho người đọc, buộc họ phải tích cực nhiều hơn trong việc phân định đâu là đối tượng chính, điều chính mà tác giả muốn nói.

b, Tác phẩm

- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật

- Nhan đề: "Tiến sĩ giấy"

+ Hình nộm ông tiến sĩ làm bằng giấy cho trẻ em chơi trung thu, giả hình ông tiến sĩ giấy với đủ lệ bộ: Cờ, cân, đai, áo, mặt bôi son, ngồi trên ghế tréo khơi dậy trẻ em lòng ham học và ý thức phấn đấu theo con đường khoa cử.

+ Phê phán tính chất hư danh của học vị tiến sĩ trong buổi Hán học suy tàn, Tây học lấn át.

- Hoàn cảnh ra đời:

+ Cuối thế kỉ XIX, xã hội nước ta trở thành xã hội thực dân nửa phong kiến, có nhiều thay đổi lớn, trong đó có sự thay đổi về chế độ khoa cử.

+ Nho học suy vi, các rường mối xã hội trở nên rệu rạ, tệ mua quan bán tước phổ biến, xuất hiện nhiều kẻ có hư danh mà không có thực. Những người có thực tài cũng không đóng vai trò quốc gia đại sự.

-> Đứng trước hoàn cảnh đó Nguyễn Khuyến đã viết nhiều bài thơ có giọng điệu trào phúng để thể hiện thái độ và tâm trạng của mình trước hiện thực.Tiến sĩ giấy một trong những bài thơ thuộc chùm thơ trào phúng đó

- Bố cục: 4 phần

+ Đề

+ Thực

+ Luận

+ Kết

# data[].attributes.body
- Nguyễn Khuyến (1835-1909) hiệu là Quế Sơn, lúc nhỏ tên là Nguyễn Thắng.

- Sinh ra tại quê ngoại - xã Hoàng Xá (nay là xã Yên Trung), huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.

- Lớn lên và sống chủ yếu ở quê nội - làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

a, Gia đình

- Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo.Cha Nguyễn Khuyến là Nguyễn Tông Khởi, thường gọi là Mền Khởi, đỗ ba khóa tú tài, dạy học. Mẹ là Trần Thị Thoan nguyên là con của Trần Công Trạc, từng đỗ tú tài

b, Bản thân

- Năm 1864, ông đỗ đầu kì thi Hương. Mấy kì sau thi tiếp lại trượt, đến năm 1871, ông đỗ đầu cả thi Hội và thi Đình

=> Do đỗ đầu cả ba kì thi nên Nguyễn Khuyến được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ

- Tuy đỗ đạt cao nhưng ông chỉ làm quan hơn mười năm, còn phần lớn cuộc đời là dạy học và sống thanh bạch ở quê nhà.

- Nguyễn Khuyến là người tài năng, có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân, từng bày tỏ thái độ kiên quyết không hợp tác với chính quyền thực dân Pháp.

c, Sự nghiệp văn học

*Tác phẩm chính

- Sáng tác của Nguyễn Khuyến gồm cả chữ Hán và chữ Nôm với số lượng lớn, hiện còn trên 800 bài gồm thơ, văn, câu đối nhưng chủ yếu là thơ.

- Các tác phẩm gồm có Quế Sơn thi tập, Yên Đổ thi tập, Bách Liêu thi văn tập, Cẩm Ngữ, cùng nhiều bài ca, hát ả đào, văn tế, câu đối truyền miệng.

- Quế sơn thi tập khoảng 200 bài thơ bằng chữ Hán và 100 bài thơ bằng Chữ Nôm với nhiều thể loại khác nhau.

- Trong bộ phận thơ Nôm, Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trào phúng vừa là nhà thơ trữ tình, nhuỗm đậm tư tưởng Lão Trang và triết lý Đông Phương.

- Thơ chữ Hán của ông hầu hết là thơ trữ tình.

=> Có thể nói cả trên hai lĩnh vực, Nguyễn Khuyến đều thành công.

- Nội dung: thơ Nguyễn Khuyến nói lên tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bè bạn; phản ánh cuộc sống của những con người khổ cực, thuần hậu, chất phác; châm biếm, đả kích thực dân xâm lược, tầng lớp thống trị, đồng thời bộc lộ tấm lòng ưu ái đối với dân, với nước.

d, Tầm ảnh hưởng của tác giả

- Đóng góp nổi bật của Nguyễn Khuyến cho nền văn học dân tộc là mảng thơ Nôm, thơ viết về làng quê, thơ trào phúng

# data[].attributes.body
Như đã phân công khi học Teams các nhóm xong việc thì up bài của mình lên đây nhé!
Sau đó các nhóm đọc bài cá nhân, up nhận xét cá nhân (ghi rõ tên) theo phân công sau: tổ 1 nhận xét tổ 4; Tổ 2 nhận xét tổ 1; Tổ 3 nhận xét tổ 2, Tổ 4 nhận xét tổ 3.

# data[].attributes.headline
Nhóm 5 : Thu An, Hà Trân , Thảo Nguyên , Anh Thư, Minh Trang

# data[].attributes.subject
Nhóm 5 : Thu An, Hà Trân , Thảo Nguyên , Anh Thư, Minh Trang

# data[].attributes.body
Giống nhau : Đều có công lớn với đất nước , non sông . Có nhân cách lớn , luôn đặt sự nghiệp đất nước lên trên hết , chí công vô tư , trung thực , quyết đoán , không nao núng trước cám dỗ , danh lợi . Cả hai đều là những người tài giỏi , xuất sắc. Bối cảnh đều được đặt trong tình huống bộc lộ được nhân cách cao đẹp của hai người

Khác nhau:

Bối cảnh lịch sử: Trần Thủ Độ và Tô Hiến Thành sống trong những thời kì khác nhau,  cách nhau 100 năm.

- Trần Thủ Độ: là một vị quan lớn trong triều được người người kính trọng và đồng thời là cánh tay đắc lực giúp vua Thái Tông bình định đất nước lúc bấy giờ

- Tôn Hiến Thành: Đặt trong bối cảnh phế lập Long Cán 1175 liên quan đến vận mệnh đất nước

Tính cách:

- Tôn Hiến Thành là một người làm tốt đạo làm con, không lệ thuộc vào một ai

- Trần Thủ Độ : độ lượng , thằng thắn

# data[].attributes.headline
nhóm 6 : Minh Ngọc , Diệu Ngân , Nhật Vy , Hà Châu , Thúy Hằng 

# data[].attributes.subject
nhóm 6 : Minh Ngọc , Diệu Ngân , Nhật Vy , Hà Châu , Thúy Hằng 

# data[].attributes.body
* ĐIỂM CHUNG :
-Thái phó Tô Hiến Thành và Thái sư Trần Thủ Độ là hai danh nhân văn hoá đất Việt, hai người có công rất lớn đối với sự thịnh vượng của hai triều đại phong kiến Việt Nam. Họ là những tấm gương sáng về lối sống và nhân cách.
-Cả hai vị t¬ướng đầu triều này đều luôn đặt quyền lợi của dân tộc, đất nước lên trên quyền lợi gia đình và cộng đồng
- Nghệ thuật :
+cả hai đoạn trích đều có ghi thời gian cụ thể trên đầu mỗi tác phẩm,
+Cả hai tác phẩm đều được viết ngắn gọn, súc tích, thiên về tự sự, kể ra nhằm phê phán và ngợi ca một cách gián tiếp làm tăng sự chính xác

* ĐIỂM RIÊNG :
- Xuất thân
+Tô Hiến Thành giữ chức Tể tướng dưới triều vua Lí Anh Tông, kiêm chức Thái phó giúp việc cho Thái tử Lí Cao Tông. Năm sinh của ông chưa được xác định rõ, còn năm mất là 1179. ông là người có nhân cách lớn, một lòng vì dân vì nước.
+Trần Thủ Độ tuy ít học nhưng thông minh, sáng suốt hơn người. Nhờ có công lớn lập ra nhà Trần nên ông được phong chức Thái sư – chức quan cao nhất trong triều, có quyền tham gia ý kiến trong mọi việc chính sự. ở ông, nổi bật nhất là tính cách thẳng thắn, trung thực và không vụ lợi. về quyền lực mà nói, thì Thái Sư hơn cả vua Trần Thái Tông thời bấy giờ.
- Tính cách và phẩm chất

+Thái phó Tô Hiến Thành:

Tấm lòng trung thành tuyệt đối, phải biết giữ chữ tín không chỉ với người sống, mà với người chết cũng vẫn phải một mực tuân thủ.

Sự ngay thẳng, chính trực, không sợ cường quyền, đồng thời cũng không bị danh vọng, vật chất hào nhoáng lay động mà thay đổi lòng trung thành, cũng như chữ tín với người đã mất.

Sự kiên trung, quyết giữ nghiêm phép nước, không sợ cường quyền, một lòng phò tá tân vương, tận tụy vì nước của Tô Hiến Thành, thể hiện tầm nhìn, sự sáng suốt của Tô Hiến Thành trong việc quyết định vận mệnh dân tộc.

Cách lựa chọn nhân tài sáng suốt, công bằng, một lòng vì đất nước của Tô Hiến Thành, đồng thời cũng học được cách đối nhân xử thế tế nhị của ông khi đối đáp với Thái hậu.

+ Thái sư Trần Thủ Độ:

Sự nghiêm khắc, thẳng thắn trong lối sống, tấm lòng khuyến khích sự trung thành, dũng cảm, dám thẳng thắn vạch tội những người có sai lầm.

sẵn sàng khích lệ ủng hộ những người dưới giữ nghiêm phép nước, bộc lộ tấm lòng ngay thẳng, chính trực không vì có quyền thế mà chèn ép, hay làm trái phép nước.

Tính cương trực, liêm chính, không vì tình thân mà để những kẻ bất tài vào làm quan.

Là một người chí công vô tư, thẳng thắn, sáng suốt, biết nhìn xa trông rộng, chống lại việc anh em cùng làm quan gây chia bè kết phái, áp lực lên triều đình.

-Nghệ thuật :
+ Đoạn trích về Thái sư Trần Thủ Độ chỉ có một câu chuyện duy nhất nhưng về Hưng đâọ vương trần quốc tuấn thì có đên bốn câu chuyện. Lời kể của đoạn trích Thái sư trần thủ độ được chêm một số lời nhận xét về ông còn đoạn trích còn lại thiên về kể, không có lời nhận xét

# data[].attributes.headline
Nhóm 2: Thanh Thủy, Hồng Nhung, Thu Trang, Anh Thư, Thùy Dung, Phương Nga

# data[].attributes.subject
Nhóm 2: Thanh Thủy, Hồng Nhung, Thu Trang, Anh Thư, Thùy Dung, Phương Nga

# data[].attributes.body
*Giống nhau:

-Đều là những người trung quân ái quốc, chí công vô tư, thẳng thắn, chính trực.
-Đều là nhân vật trong lịch sử được ghi chép, tường thuật lại.
-Đều là những người có chức vụ lớn trong triều đình.
*Khác :
-Lai lịch:
+Tên tuổi, năm sinh, chức vụ, thời đại sinh sống.

-Hoàn cảnh:
+Tô Hiến Thành phải đối mặt với thái hậu.

+Trần Thủ Độ đối mặt với hoàn cảnh bị oan; đối xử với người bề dưới.

-Đức tính:

+Tô Hiến Thành là tấm gương về lòng trung thành tận lực với nhà vua, xứng đáng là bậc trung thần nghĩa sĩ. Biết giữ chữ tín kể cả đối với người đã mất
+Trần Thủ Độ là tấm gương về lòng cao thượng bao dung, ko để tình riêng lấn át, công tâm trong công việc.

-Tính cách:
+Tô Hiến Thành: Cương trực, dứt khoát.
+Trần Thủ Độ: Mềm mỏng hơn, hiểu lòng người.

# data[].attributes.headline
Nhóm 4: Thảo Vi, Minh Anh, Hà Phương, My, Thảo

# data[].attributes.subject
Nhóm 4: Thảo Vi, Minh Anh, Hà Phương, My, Thảo

# data[].attributes.body
*Giống:
+ Vị trí: đều là những nhân tài kiệt xuất của đất nước, có những đóng góp to lớn cho sự hưng thịnh của từng triều đại.

+ Tài năng: tài giỏi trong việc chỉnh đốn đất nước, thao lược sa trường hay chính trị

+ Phẩm chất, lối sống: một lòng vì đất nước, vì dân tộc, chính trực, sáng suốt, công tư phân minh, có trách nhiệm, không ham danh lợi

+ Thể loại: cùng thể loại sử kí

+Nghệ thuật: lựa chọn chi tiết đắt giá, ngôn ngữ hàm súc, cô đọng, lời kể khách quan, trung thực, cách kể hấp dẫn

*Khác nhau:
- Thời đại:
+ Trần Thủ Độ sống ở thời Trần

+ Tô Hiến Thành thời Lý

- Chức vụ:
+ Tô Hiến THành là thái phó phò tá cho vua Long Cán.
+ Trần Thủ Độ là thái sư có phẩm trật cao hơn tể tướng, có sức ảnh hưởng trong cả triều đình lẫn đời sống nhân dân.

- Nhiệm vụ:
+ Thái phó phụ trách việc nuôi nấng vua, ở đây là vua Long Cán khi lên ngôi lúc 2 tuổi.
+ Thái sư nắm giữ quyền chức cao quý. trong triều thần, có tiếng nói với các vấn đề chính trị.

- Tính cách:
+Tô Hiến Thành là người chính trực, đứng về lẽ phải, cương nghị và vững chí.
+Trần Thủ Độ có phần ôn nhu và bao dung, dịu dàng hơn

- Nghệ thuật:
+ Thái Phó Tô Hiến Thành: qua 2 sự kiện, chỉ kể chứ không có lời bình
+Thái sư Trần Thủ Độ: qua bốn mẩu chuyện ngắn gọn khắc nhân vật, có lời nhận xét

# data[].attributes.body
Giống
- Đều là những người có tài, có đức. Giữ chức quan lớn trong Triều đình phong kiến, nắm giữ trọng trách lớn lao
- Đặt lợi ích đất nước lên đầu, giữ nghiêm phép nước
- Quang minh, chính trực, trung thành, nghiêm khắc với bản thân
- Đều là những nhân vật có công, được chép trong Đại Việt sử kí toàn thư

Khác
* Chức vụ
- Tô Hiến Thành: Thái phó
- Trần Thủ Độ: Thái sư

* Tính cách
- Tô Hiến Thành: biết giữ chữ tín không chỉ với người sống, mà với người đã khuất cũng vẫn phải một mực tuân thủ, sáng suốt trong việc quyết định vận mệnh đất nước
- Trần Thủ Độ: kiên trung, dũng cảm, dám thẳng thắn vạch tội những người mắc sai lầm

* Lối sống
- Tô Hiến Thành: không sợ cường quyền, không bị danh vọng, vật chất hào nhoáng lay động mà thay đổi lòng trung thành
- Trần Thủ Độ: thẳng thắn, biết nhìn xa trông rộng. Ông có lòng tin riêng với vị vua Trần Thánh Tông

# data[].attributes.headline
Nhóm 3: P. Huyền, Vi Thảo, Phương Linh, Hà Vy..

# data[].attributes.subject
Nhóm 3: P. Huyền, Vi Thảo, Phương Linh, Hà Vy..

# data[].attributes.body
1. Giống

Thể loại: đều là các tác phẩm sử kí: ghi chép về các sự kiện và nhân vật có thật trong lịch sử-> Thể hiện được thái độ khen chê rõ ràng

Tính cách: Cả Tô Hiến Thành và Trần Thủ Độ đều là người có tấm lòng yêu nước, trung hiếu chính trực, công tư phân minh

Chức vị: Đều là những vị quan lớn trong triều, chức cao vọng trọng

Đặc sắc nghệ thuật: có sự kết hợp giữa kể sự kiện xen kể người, sử dụng ngôn từ đối thoại đậm sắc thái cá nhân, cốt truyện hấp dẫn, tình tiết đắt giá

1. Khác

Bối cảnh lịch sử:

+> Tố Hiến Thành giúp vua mới mất phò Long Cán kế vị tránh âm mưu Thái Hậu

+> Trần Thủ Độ- người giúp vua Thái Tông bình thiên hạ, quyền cao chức trọng

Cách giải quyết các tình huống:

+> Tô Hiến Thành: Dùng đạo lí làm người, trách nhiệm chức Tể Tướng, kiên quyết dùng đến pháp luật trừng trị, chọn ra người tài không chọn người chăm lo cho mình

+> Trần Thủ Độ: Dùng sự khiêm khắc với bản thân, giữ yên phép nước, không cậy người nhà mà thiên vị, biết nhìn xa trông rộng

Nghệ thuật miêu tả khắc hoạ tâm trạng:

+> Tô Hiến Thành: lời nói sắt đá, nêu bật nhân vật qua 2 tình huống và giai đoạn khác nhau

+> Trần Thủ Độ: bốn câu chuyện có mối liên kết, mức độ tăng tiến, có thắt nút mở nút kịch tính

# data[].attributes.headline
nhóm 6 : Minh Ngọc , Hà Châu , Nhật Vy , Diệu Ngân , Thúy Hằng 

# data[].attributes.subject
nhóm 6 : Minh Ngọc , Hà Châu , Nhật Vy , Diệu Ngân , Thúy Hằng 

# data[].attributes.body
*GIỐNG NHAU :
+  Người phụ nữ phải gánh chịu những bất công trong xã hội, với tam quan "tam tòng tứ đức", không được học hành, gò bó cả thể xác và tinh thần
+Xã hội đề cao người nam giới, còn phụ nữ bị bó buộc trong những định kiến xã hội khiến họ rơi vào bi kịch.
+ Cả hai nhân vật trữ tình đều sống trong nhớ nhung, sầu muộn, đều đau đáu đợi chờ trong cô đơn phòng không chiếc bóng
+Họ đều khao khát yêu thương và trân
trọng
* KHÁC NHAU :
-Tính cách :
+Ng chinh phụ: chung thuỷ chờ chồng, luôn chờ đợi, nhung nhớ về chồng, có chút yếu đuối, mỏng manh

+ Ng cung nữ: luôn trông ngóng người mình yêu trong tuyệt vọng, có hành động quyết liệt, dũng cảm khi nỗi hờn đã lên đỉnh điểm
- Tình cảnh sống:
+ Người chinh phụ có chồng đi chiến trận, sống trong cảnh chia lìa
+ Người cung nữ bị đưa vào hầu hạ cho vua chúa
- Số phận
+ Người chinh phụ hãnh diện khi chồng đi chinh chiến; xa chồng vì hoàn cảnh chiến tranh.
+ Người cung nữ có chồng là bị ép buộc; xa chồng vì bị bỏ rơi.

- Hành động :
+ Người chinh phụ đã tìm mọi cách để thoát ra được nỗi cô đơn đang bao trùm, bủa vây như: đốt trầm hương, gảy đàn nhưng mọi gắng gượng đều là vô ích
+Người cung nữ ngày ngày phải chờ đợi, trông ngống một cách vô vọng và cái u sầu ấy nó có thể giết người trong vô hình mà chẳng cần vũ khí

# data[].attributes.headline
Nhóm 3: P.Huyền, Vi Thảo, Phương linh,..

# data[].attributes.subject
Nhóm 3: P.Huyền, Vi Thảo, Phương linh,..

# data[].attributes.body
1. Giống

Cả hai đều là người phụ nữ sống trong cảnh nhớ nhung chồng, chờ đợi, nhớ mong khôn nguôi

Có khát khao về hạnh phúc, khát khao được yêu thương

Đều sống trong xã hội phong kiến, người phụ nữ phải chịu bất hạnh, bị khinh rẻ, không có quyền tự do

Đều có được quãng thời giản hạnh phúc ngắn ngủi với người lang quân của mình

1. Khác

Chinh phụ ngâm

Cô đơn buồn tủi khi phải xa chồng

Người chinh phụ hãnh diện khi chồng đi chinh chiến; xa chồng vì hoàn cảnh của đất nước

Chỉ là một nữ nhi bình thường, có một người chồng bình thường, sống ở làng quê nghèo

Ở lại chờ tin chồng trong cô quạnh, biết chủ động gửi gió đông tấm lòng mình cho chồng

Vẫn còn niềm tin vào ngày chồng trở về, vợ chồng đoàn tụ, hạnh phúc như trước

Chủ động tìm cách vơi dần nỗi đau, nỗi cô đơn

Tính cách: kiên nhẫn đợi chồng về, có ước mơ khát khao về hạnh phúc đôi lứa, yêu thương, thuỷ chung với chồng

Cung oán ngâm

Cô đơn, đau khổ khi bị vua lãng quên, ruồng bỏ

Người phụ nữ lấy chồng là bị bắt ép, bị chồng bỏ rơi nơi phòng khuê

Lấy chồng là vị vua, có quyền lực tối cao, sống trong nhung lụa xa hoa, quyền quý hơn bất cứ ai

Đau khổ, muốn bứt phá thoát ra mà không được, cũng không thể tự giải thoát nỗi đau mình đang mang

Không còn chút hi vọng nào về tình cảm, sự quan tâm của vua dàng cho mình

Chỉ còn biết thụ động chờ vua, không thể tự thoát ra khỏi nỗi đau tự bên trong

Tính cách: ý thức về xã hội và thân phận rõ ràng hơn, biết trách hờn, lên án, tố cáo xã hội mạnh mẽ

# data[].attributes.headline
Nhóm 1: PMinh Anh, Ng Huyền, Phạm Thư, Thanh, Duyên

# data[].attributes.subject
Nhóm 1: PMinh Anh, Ng Huyền, Phạm Thư, Thanh, Duyên

# data[].attributes.body
* Giống
- Cả hai nhân vật đều sống trong nhớ nhung, sầu muộn, cô đơn trong không gian tối tăm, lạnh lẽo khi người mình yêu thương không ở bên
- Cả 2 cùng khát khao có được tình yêu

* Khác
a) Hoàn cảnh sống
- Chinh phụ: Trong ngôi nhà đơn sơ, giản dị, gắn với nhiều kỉ niệm của người chồng, hãnh diện khi chồng đi chinh chiến, xa chồng vì hoàn cảnh chiến tranh.
- Cung nữ: Trong cung điện xa hoa, lộng lẫy, có chồng là bị ép buộc; xa chồng vì bị bỏ rơi
b) Tính cách
- Chinh phụ: kiên nhẫn đợi chồng về; có ước mơ, khao khát nhưng chỉ là vô vọng khi không thể thực hiện được cũng bởi người chồng đang ở phương xa; một mực tha thiết yêu thương chồng.
- Cung nữ: có ý thức xã hội rõ hơn, bộc lộ thái độ lên án, tố cáo mạnh mẽ dữ dội hơn.
c) Hành động
- Chinh phụ: tuy lẻ loi đơn độc, buồn nhớ cùng cực, bị động mong chờ ngườichồng, nhẫn nhục cam chịu.
- Cung nữ: bị nhà vua ruồng bỏ, chôn vùi tuổi xuân trong vách quế hắt hiu, lạnh lẽo nàng muốn chủ động bứt phá để thoát khỏi cảnh bị giam hãm.

# data[].attributes.headline
Nhóm 2: Thanh Thủy, Hồng Nhung, Phương Nga, Anh Thư, Thùy Dung, Thu Trang

# data[].attributes.subject
Nhóm 2: Thanh Thủy, Hồng Nhung, Phương Nga, Anh Thư, Thùy Dung, Thu Trang

# data[].attributes.body
Bối cảnh sống:
*Giống nhau:
Đều sống trong xã hội phong kiến đầy biến động, chế độ nam quyền.

*Khác nhau:
- Một người là vợ của một người dân bình thường; cuộc sống đơn sơ, giản dị.
- Một người là vợ lẻ của vua, dân tộc; vinh hoa, phú quý có thừa.

Tình cảnh:
* Đều sống trong sự sầu muộn, sự trông ngóng, cô đơn chờ đợi.
Tư tưởng:
*Giống nhau:
- Đều mong chờ hạnh phúc.
*Khác nhau:
- Người chinh phụ trong “Chinh phụ ngâm” lẻ loi vì nhớ chồng, có nỗi thất vọng nhưng chưa bị đẩy đến bi thảm bởi vẫn nuôi niềm hi vọng chồng trở về, vẫn tin tưởng vào hạnh phúc lứa đôi
-Người cung nữ bị vua ruồng bỏ, ngày đêm đứng tủi ngồi sầu, muốn bứt phá mà không thể được còn đáng thương
Cách đối mặt với hoàn cảnh:
* Khác nhau:
-Người cung nữ ngày ngày nhớ mong nhớ đến nỗi “đứng tuổi ngồi sầu” nhưng nàng vẫn bị động vò võ chờ người phụ bạc chứ không hành động như người chinh phụ.
-Người chinh phụ đã tìm mọi cách để thoát ra được nỗi cô đơn đang bao trùm, bủa vây như: đốt trầm hương, gảy đàn nhưng mọi gắng gượng đều là vô ích.

# data[].attributes.headline
Thảo Vi, Phạm N Minh Anh, Hà Phương, My, Thanh Thảo

# data[].attributes.subject
Thảo Vi, Phạm N Minh Anh, Hà Phương, My, Thanh Thảo

# data[].attributes.body
- Giống nhau: Cả hai nhân vật trữ tình đều sống trong nhớ nhung, sầu muộn, đều đau đáu đợi chờ trong cô đơn phòng không chiếc bóng, buồn tủi trong nỗi đau khổ khôn nguôi về thân phận đơn chiếc của bản thân mình cùng với sự nhớ mong trong vô vọng khi người mình yêu thương không ở bên cạnh, khát khao có được hạnh phúc của cả hai nhân vật.

- Khác nhau:
+ tình cảnh sống:
• Người chinh phụ có chồng đi chiến trận, sống trong cảnh chia lìa
• Người cung nữ bị đưa vào hầu hạ cho vua chúa

+ thân phận:
• Người chinh phụ là vợ của một người dân bình thường, không có địa vị và quyền thế
• Người cung nữ là thê thiếp của vua chúa, đứng đầu cai trị có quyền chức và địa vị tôn quý

+ Hoàn cảnh xa chồng:
• Người chinh phụ hãnh diện khi chồng đi chinh chiến; xa chồng vì hoàn cảnh chiến tranh.
• Người cung nữ có chồng là bị ép buộc; xa chồng vì bị bỏ rơi.

+Thái độ trước hoàn cảnh:
• Người chinh phụ tuy lẻ loi đơn độc, buồn nhớ cùng cực nhưng vẫn nhẫn nhục cam chịu. Bơ phờ, héo úa vì phải lo lắng cho chồng nơi chiến trường khốc liệt. Người chinh phụ vì nhớ chồng quá đứng ngồi không yên nên đã chủ động nhờ gió đông gửi tấm lòng của mình đến nơi chồng đang chinh chiến.
• Người cung nữ bị nhà vua ruồng bỏ, chôn vùi tuổi xuân trong vách quế hắt hiu, lạnh lẽo nàng muốn bứt phá để thoát khỏi cảnh bị giam hãm. Người cung nữ tự tin xem mình là người có “tài sắc ai bì” mà lại bị nhà vua phụ bạc, bội ước. Người cung nữ ngày ngày nhớ mong nhớ đến nỗi “đứng tuổi ngồi sầu” nhưng nàng vẫn bị động vò võ chờ người phụ bạc chứ không hành động như người chinh phụ.

+ Tính cách:
• Người chinh phụ kiên nhẫn đợi chồng về; có ước mơ, khao khát nhưng chỉ là vô vọng khi không thể thực hiện được cũng bởi người chồng đang ở phương xa; một mực tha thiết yêu thương chồng.
• Người cung nữ có ý thức xã hội rõ hơn, bộc lộ thái độ lên án, tố cáo mạnh mẽ dữ dội hơn.

# data[].attributes.headline
Nhóm 5: Hà Trân, Thu An, Lê Thảo Nguyên, Trần Anh Thư, Minh Trang

# data[].attributes.subject
Nhóm 5: Hà Trân, Thu An, Lê Thảo Nguyên, Trần Anh Thư, Minh Trang

# data[].attributes.body
Bối cảnh sống

-Giống nhau: Cả hai đều trong sống trong nỗi cô đơn, thương nhớ.

-Khác nhau:

+ Người chinh phụ: sống nơi vùng quê

+ Người cung nữ: sống trong cung

Mục đích sống
- Giống: Cả hai nhân vật đều đang sống chờ đợi một người.
- Khác:
+Chinh phụ: sống để chờ đợi người chồng từ nơi chiến trường khó hẹn ngày trở về.
+Cung nữ: sống để chờ đợi tình yêu vô vọng của nhà vua và khao khát được giải thoát cho đời mình

Tính cách :

-Giống nhau : Đều là người phụ nữ yếu lòng mềm yếu , sống nội tâm , khát khoa hạnh phúc , hay buồn lòng, cô đơn , khoa khát có đuoc tình yêu mãnh liệt

-Khác nhau :

+ Chinh phụ ngâm : Là người phụ nữ chung thuỷ , hay lo lắng cho chồng , là người phụ nữ biết chăm lo cho gia đình , khao khát hạnh phúc lứa đôi , giàu đức hy sinh , cô đơn .

+ Nỗi sầu người cung nữ : Là người phụ nữ khao khát tự do , khao khát được sống như người bình thường , tự do bay nhảy , được yêu . Tính cách có phần tức giận căm uất hơn so với chinh phụ ngâm

Số phận :

- Giống nhau: Cả hai người phụ nữ trong hai đoạn trích đều có cùng chung một số phận. Họ đều là những người phụ nữ xinh đẹp nhưng bị dòng đời vùi dập, xô đẩy hay hiểu theo cách khác là "hồng nhan bạc mệnh". Họ phải chịu sự bất công, oan nghiệt đó là yêu nhưng không được ở bên người mình thương. Nhìn chung số phận của những người phụ nữ ấy luôn gặp phải sự bất công, khinh rẻ, phải chịu nhiều đau thương mất mát, mãi luôn là người cô độc lẻ loi giữa trần đời.

- Khác nhau:

+ Người chinh phụ: được sống trong cuộc đời tự do, không bị giam cầm .

+ Người cung nữ: sống trong cuộc đời bị giam cầm trong cung cấm, không được thoát ra ngoài, ko có sự tự do.

# data[].attributes.headline
Mở rộng bài “Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ”

# data[].attributes.subject
Mở rộng bài “Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ”

# data[].attributes.body
Đặng Trần Côn là một trong số ít nhà thơ nam dám đứng lên và đồng cảm với người phụ nữ. Thơ ông là vũ khí, là cánh tay đắc lực giúp ông đòi lại công bằng của người con gái thời phong kiến mà đặc biệt là những người đàn bà sống xa chồng bởi chiến tranh. Ông tiếc thương cho những cánh hoa đang tàn đang lụi, những cánh hoa đãng lãng phí những ngày xuân của mình để chờ đợi tin lành từ lang quân. Những nỗi nhớ cứ chồng chất theo năm tháng, nỗi cô đơn uể oải trói chặt họ trong những đêm không ngủ. Hối tiếc và đau lòng, những người đàn bà ấy chưa bao giờ được chia sớt những u sầu. Chiến tranh đã cướp đi tháng ngày bình yên của người đàn ông nhưng cũng cướp đi xuân sắc của người đàn bà. Như “Khuê oán” của Vương Xương Linh, ông cất tiếng lòng thay người con gái xa chồng để lấy ấn phong hầu:

Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu,

Xuân nhật ngưng trang thướng thuý lâu.

Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc,

Hối giao phu tế mịch phong hầu.

Tuy thế mà người con gái ấy bỗng đâu thấy mình thật lạ lẫm khi bắt gặp nhánh dương liễu đầu đường đang xanh tốt, những dự cảm và những hụt hẫng khi nàng nhận ra không có ai chăm chút và yêu thương mình. Đó là bắt đầu của nỗi cô đơn và khi chúng trở nên lớn hơn, đó sẽ là những chuỗi ngày day dứt và đau xót mà không phải là mình mà là nỗi lo cho người chồng ở phương xa đang bên bờ của cái chết. Hay rõ ràng và chân thực hơn khi ta bắt gặp “Cung oán ngâm” của Nguyễn Gia Thiều. Họ gặp nhau khi cùng khắc họa nỗi cô đơn phòng không chiếc bóng của người con gái khi xưa. Họ đều sống trong buồn thương, đau xót vì thân phận đơn chiếc của bản thân, đều có một khao khát nhỏ nhoi là hạnh phúc riêng mình. Thế nhưng, người phụ nữ trong tấm giấy của Nguyễn Gia Thiều lại bị động trước nỗi đau khốn cùng còn người chinh phụ đây lại tìm mọi cách để vượt khỏi nỗi cô đơn, tìm mọi cách để nỗi cô đơn không trói buộc sức sống của chính mình. Hai nhà nghệ sĩ với hai bức tranh khác nhau nhưng đều khắc họa được nỗi đau và lên án chiến tranh vô nghĩa. Từ đó ta thấy ta trong hiện tại, những phái yếu ra đời không bao giờ cam chịu trước khó khăn mà hãy chủ động đi tìm tình yêu đích thưc để xây dựng hạnh phúc riêng mình. Đó là bài học mới mẻ muôn đời, là tư tưởng tiến bộ của nhà nhân đạo chân chính. Lan tỏa tình yêu và đồng cảm để con người ta thấy được giá trị thật sự của bản thân và cổ vũ họ đứng lên để bảo vệ hạnh phúc của cuộc đời mình

# data[].attributes.body
I.TÌM HIỂU CHUNG
1 ) Tác giả:

- Ngô Sĩ Liên sinh năm 1400, ở huyện Chương Đức (nay là thôn Ngọc Giả, xã Ngọc Hòa, huyện Chương Mỹ, Hà Nội), là người có công dựng nên nhà Trần, giúp Trần Nhân Tông, Trần Thánh Tông ổn định chính trị, kinh tế đất nước.
- Là một nhà sử học thời Lê sơ , sống ở thế kỷ 15, đỗ tiến sĩ năm 1442 . Ông là người đã tham gia khởi nghĩa Lam Sơn và có vai trò to lớn trong việc biên soạn bộ Đại Việt sử ký toàn thư – bộ quốc sử chính thống cũ nhất của Việt Nam được lưu truyền tới ngày nay.
2 ) Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác :  Hoàn cảnh sáng tác: Đại Việt sử kí toàn thư là bộ chính sử lớn của Việt Nam thời trung đại do Ngô Sĩ Liên biên soạn, hoàn tất năm 1479, gồm 15 quyển, ghi chép lịch sử từ thời Hồng Bàng cho đến khi Lê Thái Tổ lên ngôi (năm 1428).
- Đại Việt sử kí toàn thư gồm có hai phần chính:
+ Ngoại kỉ: Ghi chép lịch sử của Việt Nam từ thời Hồng Bàng đến thế kỉ X.
+ Bản kỉ: Tiếp tục ghi chép những sự kiện lịch sử từ nhà Đinh đến thời Hậu Lê.
- Đoạn trích “Thái sư Trần Thủ Độ” là một trích đoạn từ quyển năm, phần bản kỉ của cuốn Đại Việt sử kí toàn thư
- Thể loại: Kí

- Phương thức biểu đạt : Tự sự

- Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “phải nhờ cậy, quyền hơn cả vua”:  Phần này thông báo về cái chết của Trần Thủ Độ và vài nét khái quát về nhân vật.
+ Phần 2: Tiếp đến “Vua hèn thôi”: Tác giả kể lại bốn sự kiện tiêu biểu trong quá trình làm quan của Trần Thủ Độ.
+ Phần 3: Còn lại: Tác giả đi đến khẳng định vai trò và vị trí của Trần Thủ Độ trong lịch sử.

II.ĐỌC HIỂU CHI TIẾT

1. Giới thiệu thời gian và sự kiện
- Sự kiện: Thái sư từ trần.
- Vị trí và công trạng của thái sư: được truy tặng "Thượng phụ Thái sư Trung Vũ Đại Vương".
⇒ Cách giới thiệu: Ngắn gọn, hấp dẫn.
2. Bốn câu chuyện có thật về Thái sư

*Chuyện xử người hạch tội mình

- Trước hết: ông thừa nhận người hặc tội nói đúng về mình.
- Sau đó: Khen thưởng cho anh ta.
⇒ Công minh, thẳng thắn, nghiêm khắc với bản thân → Tôn trọng sự thật, độ lượng.

*Chuyện bắt tên quân hiệu

- Khi nghe Linh từ quốc mẫu nói: sai bắt tên lính quân hiệu -> yêu thương, bảo vệ vợ.
- Nghe được sự thật: không trách, khen ngợi thưởng vàng
⇒ Chí công vô tư giữ nghiêm phép nước.

* Chuyện về cậy nhờ xin chức tước:

- Khi có người đòi xin chức tước: Trần Thủ Độ đầu tiên đã gật đầu phê duyệt hồ sơ. Sau đó ông đã bắt hắn chặt một ngón chân đế phân biệt với những người xin khác.
-> Cách cư xử tế nhị, vừa răn đẻ kẻ hay ỷ thế cậy nhờ nơi quyền thế để xin xỏ chức tước mà bản thân lại không đủ tư cách đảm nhiệm, vừa răn đe vợ không dựa vào quyền thế của chồng để giúp người khác câu đương.

*Chuyện về việc chống lại anh em, họ hàng:

- Khi vua Thái Tông muốn đưa anh của Thủ Độ là An Quốc làm tướng, Thủ Độ đã xin nghỉ việc, cho rằng việc hai an hem cùng làm tướng trong triều sẽ không phải lẽ, vua Thái Tông chỉ được chọn một trong hai người.
-> Trần Thủ Độ biết nhìn xa trông rộng, ngăn cản việc đưa anh em, họ hàng vào nắm giữ những chức vụ quan trọng trong triều để tránh kéo bè kết đảng.

III. TỔNG KẾT
a )  Giá trị nội dung : Ca ngợi nhân cách cao cả, tấm lòng yêu nước của Trần Thủ Độ. Người giữ nghiêm phép nước: Chí công vô tư, thẳng thắn và luôn khích lệ cấp dưới làm như mình. Cao thượng bao dung, không để tình riêng lấn át.
b )  Giá trị nghệ thuật :
- Xây dựng tình huống giàu kịch tính, lựa chọn chi tiết đắt giá.

- Mỗi câu chuyện đều có những xung đột đi đến cao trào và được giải quyết một cách bất ngờ.

- Ngôn từ hàm súc, chỉ kể, không bình luận. Lời kể khách quan, trung thành với sự thật.
- Lối viết sử rất kiệm lời, không miêu tả phân tích tâm lí, nhân vật vẫn hiện lên sâu sắc.

# data[].attributes.body
I. TÌM HIỂU CHUNG

1) Tác phẩm: Đại Việt sử lược:
-Được biên soạn vào cuối thế kỉ XIV, chưa rõ tác giả là ai.
- Ghi chép lịch sử nước ta từ thời Triệu Đà đến năm 1225.
- Gồm ba quyền
2) Đoạn trích:Thái phó Tô Hiến Thành
- Được trích từ quyển 3, viết về nhân vật Tô Hiến Thành (?- 1179).
3) Khái niệm “Sử":
- Ghi chép về các sự kiện và nhân vật lịch sử có thật với thái độ khen chế rõ ràng.
- Gồm hai thể : Biên niên và ki sự.
- Tác phẩm Đại Việt sử lược được viết theo thể biên niên kết hợp với ki sự.

II.ĐỌC HIỂU CHI TIẾT
1.Việc phế lập Long Cán năm 1175

.a) Các sự kiện lịch sử diễn ra năm 1175 :

- Vua Lí Anh Tông mất, không truyền ngôi cho con trưởng là Long Sưởng mà truyền cho Long Cán mới hai tuối
- Thái phó Tô Hiến Thành trung thành với vua, phò Long Cán chống lại âm mưu của Thái Hậu ( Phế Long Cán lập Long Xưởng ).

b) Âm mưu phế truất Long Cán của Thái Hậu.
- Dùng vật chất để lôi kéo Tô Hiến Thành làm theo ý của mình (mang vàng lụa đến hối lộ Lã Thị- Vợ Tô Hiến Thành).
- Dùng danh vọng và phú quý để làm lung lạc Tô Hiến Thành ( Chi bằng, lập vua đã trưởng thành...ban cho).
- Dùng uy quyền bất chấp pháp luật (Triệu bảo Quốc Vương Long Sưởng vào để tự lập làm vua).
-> Thái Hậu biết rõ vai trò của Tô Hiến Thành trong việc phế lập Long Cán, vì vậy bà có nhiều âm mưu và mánh khóe, tiến hành từng bước âm mưu của mình.
c) Tô Hiến Thành trước âm mưu của Thái Hậu:
- Dùng đạo lí làm người, trách nhiệm chức tể tướng của mình và tín ngưỡng của dân tộc để thuyết phục vợ không nhận hối lộ.(Ta ở ngôi tế tướng...dưới suối vàng).
-Dùng lời dạy về đạo lí làm người của Khổng Tử và cách đối xử với người quá cố trong truyền thống dân tộc để trực tiếp bác lời dụ dỗ của Thái hậu.(bất nghĩa mà được phú quý...Thần không dánm vâng lời).
- Kiên quyết dùng pháp luật để trị kẻ không tuân theo pháp luật.( Nếu Vương cố ý...Lính là vậy).
-> Tô Hiến Thành: là người trung quân ái quốc, chính trực và sáng suốt.
* Nghệ thuật: Chọn sự việc có kịch tính, lời kể ngăn gọn, lời nói nhân vật mang cá tính rõ rệt
2. Việc chọn người thay Tô Hiến Thành khi ông qua đời.
-Dù bệnh tật chỉ có Vũ Tán Đường bên cạnh chăm sóc, nhưng khi trả lời câu hỏi ai là người thay thế ông khi mất thì Hiến Thành nói đến Trung Tá.
- Tô Hiến Thành chọn Trần Trung Tá mà không chọn Vũ Tán Đường: Vì Trung Tá là người đủ tài đức gánh vác trọng trách trong triều.
=> Người chính trực, thẳng thắn, có sự phân biệt rạch ròi trong công việc, không thiên vị ai. Nhưng khi Tô Hiến Thành mất, Thái hậu lại đưa Đỗ Thuận An, em trai bà lên coi việc triều chính.
-> Thái hậu đã đặt quyền lợi quốc gia xuống dưới quyền lợi gia đình và lợi ích bản thân.

Phản ánh được hiện thực phức tạp của đất nước dưới triều đại cuổi cùng của nhà Lí: những người như Tô Hiến Thành mang hết tâm sức để giữ gìn sự yên bình cho
đất nước, còn những người như Thái hậu lại luôn tìm mọi cơ hội, dùng mọi âm
mưu đen tối để thực hiện tham vọng của mình.

-> Sự đối lập trong cách ứng xử của Thái Hậu và Tô Hiến Thành đã làm nổi bật lên
nhân cách cao đẹp của Thái Phó.
-> Đặc sắc nghệ thuật: Kết hợp ghi chép sự
kiện với kể người, kể việc, sử dụng ngôn
ngữ đối thoại mang đậm sắc thái cá nhân.

# data[].attributes.body
member :
Phạm Ngọc Minh Anh
Phạm Hà Châu
Tạ Mỹ Duyên
Nguyễn Hà My
Trần Thanh Thủy
Nguyễn Hà Phương
Trần Anh THư
Nguyễn Diệu Ngân

# data[].attributes.body
1) Nội dung :
- Ghi lại nỗi cô đơn buồn khổ của người chinh phụ trong tình cảnh lẻ loi cơ đơn. Đề cao hạnh phúc lứa đôi và tiếng nói tố cáo chiến tranh phong kiến.
2) Nghệ thuật:
- Bút pháp tả cảnh ngụ tình, miêu tả tinh tế nội tâm nhân vật.

- Ngôn từ chọn lọc, nhiều biện pháp tu từ.

# data[].attributes.headline
C. Còn lại : Niềm khao khát hạnh phúc lứa đôi của người chinh phụ

# data[].attributes.subject
C. Còn lại : Niềm khao khát hạnh phúc lứa đôi của người chinh phụ

# data[].attributes.body
"Vài tiếng dế nguyệt soi trước ốc,
Một hàng tiêu gió thốc ngoài hiên.

Lá màn lay ngọn gió xuyên,

Bóng hoa theo bóng nguyệt lên trước rèm.
Hoa dãi nguyệt, nguyệt in một tấm,
Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông.
Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng,
Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đâu !"

- “tiếng dế nguyệt soi” : âm thanh của màn đêm tĩnh lặng chỉ có tiếng dế kêu, cùng với ánh trăng ảm đạm hiện lên trước hiên “ốc” – nhà của người chinh phụ

- “gió thốc” : gió làm khung cảnh thêm lạnh lẽo, cô đơn. Kèm động từ mạnh “thốc” như thể hiện một tác động mạnh từ bên ngoài vào tấm lòng đang mỏng manh, tổn thương của người chinh phụ và báo hiệu cho sự chuyển biến mới trong tâm trạng của người phụ nữa ấy

- “Lá màn” : màn ở đây là màn trong phòng khuê của người phụ nữ

- “Bóng hoa theo bóng nguyệt” : điệp từ “bóng” nhấn mạnh sự đồng điệu giữa cái bóng của hoa và cái bóng của trăng cùng phản chiếu lên chiếc rèm nơi căn phòng tối tăm của người chinh phụ

=> Khung cảnh màn đêm im ắng, đìu hiu trước hiên nhà được người chinh phụ thu vào tầm mắt. Gió làm lay động lá màn cùng bóng trăng soi lên tấm rèm làm căn phòng đã trống vắng lại thêm lạnh lẽo, đìu hiu, khiến cho lòng người chinh phụ cũng thêm buồn, cô đơn, nhớ nhung chồng nơi xa.

- Trong 4 câu cuối, từ “hoa” và “nguyệt” xuất hiện đến 6 lần cho thấy hai sự vật này gắn bó với nhau không rời

+ “Hoa dãi” và “nguyệt in” : hoa phơi bày vẻ đẹp của nó dưới ánh trăng, còn ánh trăng lại phản chiếu bóng hình đẹp đẽ đó

+ “Nguyệt lồng hoa” làm “hoa thắm từng bông” : chúng đẹp khi ở bên nhau, cùng nhau khoe sắc

+ “trùng trùng” : từ láy thể hiện sự đan xen vào nhau thành tầng tầng, lớp lớp của “hoa” và “nguyệt” đẹp vô cùng

- Nhưng ở câu cuối, tác giả không miêu tả sự gắn bó của hoa và trăng như những câu trên nữa mà tạo ra hình ảnh đối lập giữa sự quấn quýt của thiên nhiên với cảnh cô đơn, buồn tủi của người chinh phụ. Khiến cô ấy phải thốt ra một câu chua xót “trong lòng xiết đâu!”

=> Bút pháp tả cảnh ngụ tình hết sức đặc sắc và tinh tế. Tác giả chọn những từ ngữ mang tính tượng hình cao, miêu tả chi tiết hình ảnh quấn quýt, âu yếm, lãng mạn của hoa và trăng – biểu tượng của tình yêu đôi lứa, để kín đáo thể hiện sự trào dâng cảm xúc mãnh liệt trong trái tim người phụ nữ khao khát được ở bên người mình yêu.

=> 8 câu thơ cuối được coi là đặc sắc nhất bởi có nhiều hình ảnh tinh tế cùng bút pháp tả cảnh ngụ tình điêu luyện của tác giả đã đưa nỗi buồn, nỗi cô đơn và nỗi nhớ da diết của người chinh phụ lên đến đỉnh điểm. Từ những cảm xúc đó, trong lòng người phụ nữ dâng trào khát khao được đoàn tụ cùng người chồng nơi đất khách. Đó cũng là mong muốn của tác giả về tình yêu đôi lứa, nỗi thương cảm cho những người chinh phụ và đồng thời lên án cuộc chiến tranh phi nghĩa chia cắt họ.

# data[].attributes.headline
B, 12 câu thơ tiếp: Nỗi nhớ thương người chồng ở phương xa    

# data[].attributes.subject
B, 12 câu thơ tiếp: Nỗi nhớ thương người chồng ở phương xa    

# data[].attributes.body
"Lòng này gửi gió đông có tiện?

Nghìn vàng xin gửi đến non Yên"

-     "lòng này" tức tấm lòng thiết tha nhỏ bé của người vợ xa chồng thương nhớ.

-     "nghìn vàng này" tức ý nói tấm lòng trân trọng quý tựa nghìn vàng. Có thể thấy người chinh phụ rất trân trọng, khao khát tình yêu, được gần gũi với chồng.

-      động từ "xin gửi" cùng câu hỏi tu từ chính là nỗi khát khao mà người phụ nữ trăn trở hàng đêm, mong nỗi nhớ đến với chồng, chia sẻ vơi bớt nỗi cô đơn hiện tại.

-      "gió đông" là gió mùa xuân, gợi đến gia đình sum họp, đoàn tụ, vui vầy

-  "non Yên" là điển tích chỉ núi Yên Nhiên, nói biên ải mà người chồng đang chinh chiến.

=> không gian rộng lớn, xa muôn trùng càng dấy lên nỗi cô đơn, nhỏ bé và khát khao đoàn tụ với chồng của kẻ chinh phụ.

"Non Yên dù chẳng tới miền,

Nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời"

-     Nỗi nhớ được khắc hoạ một cách mới lạ "nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời". Không phải tính từ mức độ nhiều hay ít mà nỗi nhớ vẫn hiện lên dạt dào vô bờ bến.

-      Tính từ láy " thăm thẳm" dùng để chỉ độ sâu của biển này được dùng như tình yêu sâu đậm của người chinh phụ.

-      nỗi nhớ được bộc lộ trực tiếp, một điểm lạ và đặc sắc trong văn học trung đại.

-      Không gian xa rộng khiến người phụ nữ nhỏ bé bất lực, vô vọng trong nỗi nhớ chồng da diết.

-     "đường lên bằng trời" ý nói nỗi nhớ xa vời vô biên ải.

-     Điệp ngữ "non Yên" và "trời" như nhấn mạnh sự xa cách muôn trùng, dai dẳng mà chẳng yên lòng. Cho người đọc cảm giác tăng tiến, dồn dập, đau cùng một nhịp với người phụ nữ.

"Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu

Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong"

-     Bất lực, nàng tự hỏi ông trời sao mà quá xa nên không thể thấu hiểu cho nỗi cô đơn day dứt của nàng. Câu thơ thể hiện sự oán trách, đau lòng của nàng những phản ánh hiện thực chiến tranh đã cướp đi hạnh phúc của những con người tội nghiệp.

-     Từ "đau đáu" càng bóc tách ra khoảng trống trong người chinh phụ, nỗi nhớ vần vũ giằng xé chưa bao giờ thôi nguôi ngoai.

=> hình ảnh trời đấy và hình ảnh nỗi nhớ nỗi cô đơn càng khiến tâm trạng người chinh phụ hiện lên rõ ràng và đau xót.

"Cảnh buồn người thiết tha lòng

Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun"

-     Đã buồn vì nỗi nhớ khôn nguôi lại gặp cảnh trời tang thương, hoang vắng, nàng càng cô đơn hơn. Nỗi nhớ như hoà vào cảnh thiên nhiên đến não nề.

-     Từ "thiết tha" ở đây có nghĩa là đau đớn, xót xa như bị cắt, bị mài càng giúp ta đau và đồng cảm với gánh nặng trong tâm hồn của người phụ nữ xa chồng.

-     "Cành cây sương đượm": hình ảnh đơn côi, buồn bã.

-     "tiếng trùng mưa phun": tiếng mưa hoà với tiếng con trùng, gợi ra một không gian ảo não, sầu buồn.

"Sương như búa, bổ mòn gốc liễu

Tuyết dường cưa, xẻ héo cành khô."

-     Hình ảnh sương và tuyết được nhắc đến gợi nhớ đến mùa động quạnh quẽ và lạnh lẽo.

-     Biện pháp so sánh được tác giả thể hiện rõ nét ví sương như búa, tuyết như cưa. Một sự so sánh không cân xứng và dường như không liên quan lắm với nhau. Thế nhưng ở đây, dưới con mắt của người chinh phụ, ta thấy sương rơi như lòng nàng đau thắt, tuyết xẻ mà như cưa vào tấm thân mềm yếu.

-     Động từ mạnh "bổ", "xẻ" kết hợp cùng tính từ "mòn", " héo" càng gợi đến sự ủ rũ.

- Hình ảnh "gốc liễu" và "cành khô" là những sự vật mềm yếu nên người coi như tượng trưng cho người con gái.

=> Cả hai câu thơ được sử dụng phép đối, một nghệ thuật phổ biến thời bấy giờ nhưng lại được thổi hồn tư tưởng và những liên tưởng độc đáo.

"Giọt sương phủ bụi chim gù
Sâu tường kêu vắng chuông chùa nện khơi"

-     Những hình ảnh thiên nhiên nối tiếp diễn ra. Chim gù là loài chim có thể gọi bạn đời của mình nhưng tiếng kêu của nó bây giờ lại bị giọt sương phủ lấy, lạnh lẽo và im ắng. Đau đớn, cô đơn không thể chia sớt khiến lòng người chinh phụ đã buồn lại càng não nề. Từ "phủ bụi" gợi cảm giác lòng người như trùng xuống, không niềm vui.

-     Tiếng chuông chùa là âm thanh duy nhất bao trọn và văng vẳng trong tâm thức người chinh phụ. Từ "nện khơi" càng tỏ rõ âm thanh lớn đầy cả khoảng không gian, khác hẳn với tiếng nỉ non, sầu buồn như trên.

=> Như vậy, người chinh phụ hiện lên với nỗi cô đơn và nỗi đau da diết. Nỗi nhớ chồng xa ngàn vạn dặm kể đâu cho vừa, một nỗi nhớ phải bộc lộ trực tiếp vì không thể che giấu, nỗi nhớ hoà lẫn làm cảnh vật đương theo mà suy tàn, não nề hoang vắng. Từ đó, thấy được tình yêu sâu đậm và tình cảnh lẻ loi cần được khoả lấp bằng yêu thương của người phụ nữ phải xa chồng.

# data[].attributes.body
a, Nội dung

- Cất lên tiếng nói tố cáo tội ác của chế độ đa thê, chế độ cung tần tàn bạo

- Đồng thời đoạn trích cũng thể hiện tấm lòng nhân đạo cao cả của tác giả khúc ngâm, người đã rất thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc với số phận oan nghiệt của những cô gái đầy khát vọng sống đã không may bị đẩy vào kiếp cung tần.

=> Qua tâm trạng của người cung nữ, đoạn trích đã cất lên tiếng nói đòi quyền sống, đòi sự công bằng cho con người, nhất là người phụ nữ dưới chế độ phong kiến.

b, Nghệ thuật

- Với nghệ thuật miêu tả tâm trạng đặc sắc, tác giả "Cung oán ngâm" đã góp phần hoàn thiện thể thơ song thất lục bát, đồng thời thể hiện khả năng sử dụng ngôn ngữ điêu luyện và tinh tế.

# data[].attributes.body
1.    Nhân vật Ngô Tử Văn:

a) Lời giới thiệu mở đầu:
- Tên: .... Quê quán: .....
( Ngô Tử Văn tên là Soạn, người huyện Yên Dũng đất Lạng Giang )

- Tính cách:  Vốn có tính khảng khái, cương trực, nóng nảy, thấy sự gian tà thì không thể chịu được...

=> Cách mở đầu trực tiếp ngắn gọn, lối mở đầu truyền thống, vốn là đặc trưng của lối kể chuyện trong dân gian. Lối mở đầu này được lặp lại trong các tác phẩm của Nguyễn Dữ tạo nên một dấu ấn đặc biệt.
b) Hình tượng nhân vật Ngô Tử Văn
* Hành động đốt đền:

- Nguyên nhân: Biết được sự việc "viên Bách hộ họ Thôi, tử trận ở gần đền, từ đấy làm yêu quái trong nhân gian"

+ thái độ: tức giận, bất bình

-> Hành động dũng cảm, biểu hiện của bậc anh hùng, muốn bảo vệ con dân, biết phân định thiện ác, bênh vực cái thiện, sẵn sàng trừng trị cái ác.
- Cách thức tiến hành việc đốt đền:

+ Có sự chuẩn bị từ trước: hành động: tắm gội sạch sẽ
+Tự tin vào việc mình làm là đúng đắn: khấn trời
+ Dũng cảm: châm lửa đốt đền, mọi ng lắc đầu lè lưỡi - NTV vung tay

-> Trước cái ác chưa được phân định và vạch trần vẫn thể hiện thái độ cẩn trọng, giữ bản thân trong sạch không chút nhuốc nhơ để trời phật chứng giám việc làm chính nghĩa của mình. Hơn nữa còn chứng tỏ đây là hành động có suy tính kĩ lưỡng của lí trí chứ không phải hành động bản năng nhất thời mà bồng bột làm càn.

=> Qua lời giới thiệu khái quát và lý do đốt đền, Tử Văn hiện lên là bậc anh hùng hảo hán, biết trừ gian diệt ác, dũng cảm, táo bạo, dám nghĩ dám làm,chính trực không màng bản thân mà đặt lợi ích dân chúng lên trên hết( ý thức dân tộc mạnh mẽ)

* Hậu quả của việc đốt đền

-  Đầu tiên: bị bệnh nặng, "đầu lảo đảo và bụng run run, rồi nổi lên một cơn sốt nóng, sốt rét" -> Thể xác ốm đau.

-  Bị doạ nạt bởi hồn ma Bách Hộ:

+ Ngoại hình, biểu hiện tên Bách hộ: "người khôi ngô, cao lớn, đầu đội mũ trụ, nói năng và quần áo giống người phương Bắc, tự xưng là cư sĩ, đòi trả lại ngôi đền cũ" -> hèn nhát, chỉ biết giả mạo người khác tác oai tác quái lại còn ra oai, không biết hối cải. Doạ sẽ kiện Ngô Tử Văn.

-> Thái độ: Nghe lời than trách, sau là đe doạ của tên yêu ma tác oai tác quái: mặc kệ, ngồi ngất ngưởng tự nhiên
=> thái độ khinh thường, đã xác định trước mọi hậu quả xấu nhất nên không còn gì hoảng sợ, không nhún nhường trước cái ác, sẵn sàng đối đầu và tin tưởng công lí sẽ chiến thắng.

- Khi gặp Thổ công:

+ Ngoại hình, biểu hiện: "một ông già áo vải mũ đen, phong độ nhàn nhã, bước đi thủng thỉnh"; hành động: "vái chào"

+ Chủ động xưng rõ họ tên; sau khi Tử Văn đi còn dặn dò cách thoát nạn. -> người điềm đạm, đứng tuổi và xử sự lịch thiệp, gặp được kẻ sĩ tính tình khẳng khái có thể giúp mình giải oan thì hết mực phò tá, giúp đỡ

+ Nghe Thổ công phân trần nỗi oan khuất bị "tranh chiếm miếu đền"; "giả mạo họ tên" ; bị tên Bách hộ"đánh đuổi đi" lưu tán đến Tả Viên: kinh ngạc, bất bình, bức xúc tại sao Thổ công không kiện

-> càng thêm quyết tâm đòi lại lẽ phải, ra tay giúp đỡ thổ công bị hãm hại, chịu oan khuất

* Khi đưa xuống âm phủ

- Quang cảnh: "đến một toà nhà rất lớn, xung quanh có thành sắt cao vọi đến mấy chục trượng"; "ra phía Bắc là một con sông lớn, cái cầu dài ước hơn nghìn bước, gió tanh sóng xám, hơi lạnh thấu xương"; "Hai bên cầu có quỷ dạ xoa, đều mắt xanh tóc đỏ..."

-> Âm ti địa phủ hiện ra với tất cả những hình ảnh rùng rợn, làm bất cứ ai cũng phải khiếp đảm nhưng trái ngược với đó, Ngô Tử Văn nổi bật len với vẻ gan góc, can trường, dù bị mắng và vu tội vẫn"lời rất cứng chỉ, không chịu nhún nhường chút nào" để minh oan xá tội cho bản thân và vạch mặt kẻ sảo quyệt Bách hộ.

- Diễn biến vụ sử kiện:

+> Bách hộ kiện Tử Văn trước mặt Diêm Vương và giả giọng như người chịu oan, bị Tử Văn hãm hại

+> Diêm Vương ban đầu "sai dẫn Tử Văn vào cửa điện" rồi quở mắng tội"kẻ hàn sĩ dám hỗn láo, gây tội ác tự mình ...."

+> Tử Văn một mực phân trần, kể lại đầu đuôi và đề nghị Diêm Vương thực đến Tản Viên gặp Thổ công thật bị hàm oan làm chứng

+> Sau đó Diêm Vương trừng trị Bách hộ và ban thưởng cho Tử Văn

- Kết quả:

+> Tử Văn đại diện cho chính nghĩa đã giành phần thắng, kẻ gian tà xảo quyệt là Bách hộ phải chịu sự trừng trị thích đáng.

+> Sau sự gan dạ, dám đứng lên bênh vực cái thiện của Tử Văn, nhân dân đã được bình yên, Thổ Công được giải oan và trả lại đền.

* Khi nhận chức Phán sự: Phần thưởng xứng đáng

- Giúp dân chúng được sống bình yên, không lo cái ác hoành hành bạo ngược, không ai phải chịu oan khuất

- Cái ác, giặc thù xâm lược được đẩy lùi, làm sáng tỏ và phục hồi danh dự, vị trí của Thổ thần nước Việt - Phần thưởng xứng đáng nhằm công nhận và khích lệ con cháu đời sau tiếp tục gìn giữ, ti tưởng vào chính nghĩa, dũng cảm đứng lên bảo vệ lí tưởng, bảo vệ con dân, bảo vệ công lí và danh dự đất nước.

3. Nhận xét lời bình cuối truyện

- Phơi bày bộ mặt xảo trá, quỷ kế đa đoan của giặc họ Thôi, cao hơn là của xã hội phong kiến thối nát đương thời luôn đầy rãy bất công, cái ác dễ dàng hoành hành, ngỗ ngược trong dân mà những kẻ sĩ lại hiếm dám đứng lên chống lại - Vấn nạn mê tín dị đoan cổ hủ chưa được nhận thức trong dân chúng

=> Mong muốn những kẻ sĩ hãy dám đứng lên, không sợ thất bại mà bảo vệ chính nghĩa, giúp dân ấm no. Bởi lẽ nếu ai cũng kiêng rè không dũng cảm đấu tranh thì cái ác sẽ còn hoành hành và thâu tóm xã hội. Dám đứng lên là cách duy nhất để bảo vệ, đẩy lùi cái xấu.

III. Tổng kết tác phẩm:

1. Giá trị nội dung:

-Phản ánh xã hội phong kiến đương thời đầy rẫy những bất công vô nhân đạo khi bọn quan lại cầm quyền, quân xâm lược liên tục áp bức dân lành.

-Tác phẩm đề cao những con người trung thực, ngay thẳng, dám đấu tranh để chống lại cái ác trừ hại cho dân qua nhân vật Ngô Tử Văn – một người tri thức đất Việt

-Thể hiện niềm tin vào công lí, chính nghĩa sẽ nhất định chiến thắng cái gian tà.

-Ước mơ về một xã hội công bằng, tốt đẹp cho con người

2. Giá trị nghệ thuật:

- Yếu tố kì ảo, hoang đường, xen chuyện người, chuyện thần, ma, trần gian, địa ngục,..

- Cốt truyện kịch tính, chặt chẽ, logic.

- Cách dẫn truyện khéo léo, biến hóa, có cao trào, có thắt nút, mở nút.

- Xây dặng nhân vật sắc nét, sinh động.

# data[].attributes.headline
Đoạn 2: Cung nữ thất vọng nặng nề tỏng cảnh ngày ngóng đêm trông (bốn khổ thơ cuối)

# data[].attributes.subject
Đoạn 2: Cung nữ thất vọng nặng nề tỏng cảnh ngày ngóng đêm trông (bốn khổ thơ cuối)

# data[].attributes.body
a) Hai khổ 5, 6

- Điểm khác nhau: mỗi khổ thơ diễn tả một cung bậc khác nhau của
nỗi buồn.

+ Khổ 5: nỗi buồn tủi trong sự chán ngán.

+ Khổ 6: nỗi buồn tủi đến khắc khoải, chán ngán đến ngẩn ngơ . -
Các yếu tố nghệ thuật biểu hiện tâm trạng

* Khổ thơ 5

“Mùi hương tịch mịch, bóng đèn thâm u.”

- Mùi hương không còn quyến rũ nữa, mà trở nên “tịch mịch ” ẩm mốc, bóng đèn giữa năm canh trở nên “âm u” tối tăm, mờ ảo. Mùi hương, bóng đèn chẳng làm ấm hơn, sáng hơn mà còn làm tăng cảm giác cô độc. Nỗi đau như vò xé, cào nát tâm hồn người cung nữ tội nghiệp.

“Tranh biếng ngắm trong đồ tố nữ,

Mặt buồn trông trên cửa nghiêm lâu.

Một mình đứng tủi, ngồi sầu,

Đã than với nguyệt, lại rầu với hoa”.

- Hiện lên rõ nhất trong đoạn trích vẫn là hình ảnh người cung nữ mỏi mòn trong trông ngóng, nàng chỉ đau khổ và chờ đợi, để rồi cô đơn và tuyệt vọng. Một điểm nổi bật về nghệ thuật viết ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều là tài năng lựa chọn và sử dụng các từ ngữ gợi tả cảm giác. Một loạt những từ ngữ như “biếng ngắm”, “buồn trông”, “đứng tủi ngồi sầu”, “than”, “rầu”, “khắc khoải”, “ngẩn ngơ” đã thể hiện được nỗi sầu oán của người cung nữ trong cảnh cô đơn, tủi nhục và trông mong vô vọng. Đôm đêm, người cung nữ chỉ biết âm thầm sống với cái bóng của mình: Một mình đứng tủi ngồi sáu, Hết than với bóng lại rầu với hoa...

=> Cả đoạn thơ khắc hoạ nổi bật hình dáng và tâm trạng cô độc, buồn tủi đến đớn đau, khắc khoải tức tối của người cung nữ trổ đạp mà bị coi như đã chết.

* Khổ thơ 6

“Buồn mọi nỗi lòng đà khắc khoải,

Ngán trăm chiều, bước lại ngẩn ngơ.

- Từ miêu tả tâm trạng

+ Biếng, buồn, tủi, sầu, rầu diễn tả tâm trạng chán chường, buồn
tủi của người cung nữ. Đối với nàng tranh đẹp, trăng trong, lầu vàng đều trở
nên vô nghĩa khi nàng phải sống trong cảnh chờ đợi vô vọng.

+ Buồn / ngán; khắc khoải / ngẩn ngơ. Nghệ thuật đối diễn tả những cung bậc khác nhau của nỗi buồn. Từ buồn đến khắc khoải (băn khoăn, không yên tâm); từ chán ngán đến ngẩn ngơ (mất hết cả tinh thần).

+ Khắc khoải: diễn tả chính xác trạng thái băn khoăn, không yên tâm của người cung nữ. Người cung nữ biết mình bị bỏ rơi nhưng thẳm sâu trong lòng người cung nữ vẫn hi vọng có một ngày nào đó nhà vua sẽ nghĩ lại.

- Từ tâm lí đó người cung nữ lo sợ nhan sắc sẽ tàn phai

“Hoa này bướm nỡ thờ ơ,

Để gầy bông thắm, để xơ nhuỵ vàng!

Đêm năm canh lần nương vách quế.”

+ Hình ảnh ẩn dụ: Hoa, bướm, các tính từ gầy, xơ tả cuộc đời thê thảm của người cung nữ, trong đó có cái buồn quằn quại, tức tối, chua chát, có lời oán trách gắt gao

b) Khổ 7, 8

-Nội dung chính: cả 2 khổ thơ đều diễn tả nỗi buồn tủi, oán giận. Nhưng mỗi khổ biểu hiện một cung bậc tâm trạng khác nhau

+ Khổ 7: Nỗi giận hờn choán đầy nỗi lòng

+ Khổ 8: Nỗi giận hờn quyết liệt

-Yếu tố nghệ thuật biểu hiện tâm trạng

* Khổ thơ 7:

“ Cái buồn này ai dễ giết nhau.

Giết nhau chẳng cái lưu cầu,

Giết nhau bằng cái u sầu, độc chưa!

Tay nguyệt lão chẳng xe thì chớ!

Xe thế này có dở dang không? ”

- Thời gian nghệ thuật được lặp lại. Diễn tả cảm giác đai dằng dặc, tưởng như không bao giờ kết thúc. Nỗi buồn tủi như vượt quá sức chịu đựng của con người

- Điệp ngữ “giết nhau” Lập lại ba lần gây ấn tượng về một sự tàn bạo độc ác

=> Cả khổ thơ khơi sâu nỗi đau trong tâm hồn nhân vật trữ tình và cắt cứa tâm can người đọc

* Khổ thơ 8:

“   Đang tay muốn dứt tơ hồng

Bực mình muốn đạp tiêu phòng mà ra!”

- Câu hỏi tu từ thể hiện ý trách móc chất vấn kẻ se duyên “se thế này có dở dang không thể hiện sự dồn nén tâm lý bực mình”. Đó là tâm lý của người đang bị đẩy vào ngõ cụt của cuộc đời tài sắc

- Hành động quyết liệt: dứt Tơ hồng, đạp tiêu phòng. Người cung nữ muốn bứt phá để thoát khỏi sự giam hãm

- So sánh tâm trạng của người chinh phụ với tình cảnh của người cung nữ

+ Người chinh phụ lẻ loi vì nhớ chồng muốn gửi nỗi nhớ thương cho chồng. Trong khi đó thiên nhiên lộng lẫy nguyệt hoa quấn quýt giao hoà mà người chinh phụ vẫn cô đơn. Nhưng dẫu sao vẫn còn hy vọng ngày chồng trở về

+ Người cung nữ bị vua ruồng bỏ, ngày đêm đứng tủi, ngồi sầu, khắc khoải chờ đợi vô vọng muốn bứt phá thoát khỏi cảnh giam hãm mà bế tắc tuyệt vọng đến thê thảm

c) Tiểu kết

- Âm điệu của đoạn thơ: Sự phối vần giữa câu thất trắc với câu lục bát vần bằng; Vần lưng giữa câu thất bằng, câu bát; Vần chân giữa câu thất trước với câu lục tạo âm hưởng réo rắt rất phù hợp với tâm trạng của nhân vật trữ tình

- Bút pháp tả tình của tác giả: bút pháp tả tình tinh tế mỗi khổ
thơ như một nét tâm trạng, đúng như lời bình của Lý Văn Phức :” Bút pháp tả tình của Ôn Như thiên đoàn bách luyện, ngữ ngữ kinh nhân”. Nghĩa là:” Trăm nghìn lần tôi luyện mỗi câu đọc lên nghe đến ghê người”

- Đoạn thơ đã miêu tả những diễn biến tâm lý phức tạp trong tâm hồn nhân vật trữ tình, từ sự chờ đợi ngóng trông triền miên dai dẳng đến nỗi buồn tủi ngậm ngùi. Từ sự bế tắc đến chán ngán, ngẩn ngơ… tất cả tích tụ dồn nén và biến thành hành động mạnh mẽ quyết liệt

# data[].attributes.body
1.Tác giả: Nguyễn Dữ

- Nguyễn Dữ là người xã Đỗ Tùng, huyện Trường Tân nay là xã Phạm Kha, huyện Thanh Miện, Hải Dương.

- GĐ: Quý tộc - Ông là con trai cả Tiến sĩ Nguyễn Tường Phiêu.

- Chưa rõ Nguyễn Dữ sinh và mất năm nào.

- Tương truyền ông là học trò của Nguyễn Bỉnh Khiêm và bạn học của Phùng Khắc Khoan, tức là vào khoảng thế kỷ 16. Tuy nhiên mối quan hệ giữa ba người (mà phần lớn từ nguồn dân gian lưu truyền trong nhiều thế kỷ nhưng thiếu chứng cứ lịch sử) ngày nay đang gặp phải sự bác bỏ của giới nghiên cứu văn học sử. đã từng đỗ hương tiến sĩ (cử nhân), từng làm quan nhưng không bao lâu thì lui về ẩn dật.

- Lúc nhỏ Nguyễn Dữ chăm học, đọc rộng, nhớ nhiều, từng ôm ấp lý tưởng lấy văn chương nối nghiệp nhà.

- Sau khi đậu Hương tiến (tức Cử nhân), ông làm quan với nhà Mạc, rồi về với nhà Lê làm Tri huyện Thanh Tuyền (nay là Bình Xuyên, Vĩnh Phú); nhưng mới được một năm, vì bất mãn với thời cuộc, lấy cớ nuôi mẹ, xin về ở núi rừng Thanh Hóa. Từ đó trải mấy năm dư, chân không bước đến thị thành rồi mất tại Thanh Hóa. Nguyễn Dữ sống ở thế kỉ XVI, thời ông sống, triều đình nhà Lê đã bắt đầu khủng hoảng suy thoái, các tập đoàn phong kiến tranh giành quyền lực gây ra liên tiếp các cuộc nội chiến kéo dài

- Ông để lại tác phẩm nổi tiếng là "Truyền kì mạn lục" thể hiện rõ quan điểm sống và tấm lòng của ông với cuộc đời.

2. Tác phẩm:

a. Tập truyện "Truyền kì mạn lục" (quyển sách ghi chép tản mạn những điều kì lạ đang được lưu truyền):

- Gồm 20 truyện ngắn viết bằng chữ Hán theo thể văn xuôi tự sự (có xen văn biền ngẫu và thơ ca)

- Ra đời trong chế độ phong kiến Việt Nam cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI nhìn chung vẫn đang trên đà phát triển. Tuy nhiên sự cường thịnh của những giai đoạn trước đó thì đã giảm sút rõ rệt, bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu của sự suy thoái. Trong tập đoàn giai cấp thông trị không còn những vua sáng tôi hiền. Triều đình nhà Lê với những ông vua nổi tiếng xa hoa đồi bại như Lê Uy Mục, Lê Tương Dực đã gây nên bao nỗi thống khổ cho nhân dân. Ngoài xã hội, tình trạng đạo đức suy đồi, nhân tình thế thái đảo điên đang trở thành một hiện thực phổ biến và nhức nhối. Sống giữa bối cảnh lịch sử xã hội như vậy, là một trí thức có tâm huyết, Nguvễn Dữ đã không thể không lên tiếng.

- Nhìn tổng quát, Truyền kì mạn lục nổi bật ba vấn đề nội dung tư tưởng:

+Thứ nhất là tinh thần phê phán, tố cáo giai cấp thống trị.

+Thứ hai là thể hiện ý thức xây dựng, bảo vệ tình cảm gia đình, hạnh phúc lứa đôi.

+Thứ ba, thông qua Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ còn bộc bạch những nỗi niềm ưu tư sâu kín trước thời thế.

+Ngoài ba vấn đề cơ bản trên trong  Truyền kì mạn lục còn có nhiều vấn đề khác khiến cho tác phẩm có một giá trị nội dung tư tưởng hết sức sâu sắc. Bao trùm lên tất cả những vấn đề là mơ ước về một xã hội công bằng, lý tưởng, là khát vọng về hạnh phúc cho con người của nhà văn nói riêng và nhân dân lao động nói chung.

- Nguyễn Dữ đã sưu tầm, đồng thời bổ sung, nhào nặn, chau chuốt, gọt giũa, biên những câu chuyện còn thô sơ, đơn giản trở thành những tác phẩm văn học tinh tế giàu ý nghĩa và có hiệu quả nghệ thuật cao. Nghệ thuật kể chuyện, nghệ thuật kết cấu, dẫn dắt tình huống kết hợp với cách xây dựng nhân vật là những thành công rõ nét nhất trong quá trình sáng tạo của nhà văn, đem lại cho những cốt truyện quen thuộc một sức sống và sự hấp dẫn mới.

b) Chuyện chức phán sự đền Tản Viên:

- Thuộc “Truyền kì mạn lục”.

- Gồm 3 phần: mở đầu, nội dung và kết thúc.

*) Mở truyện: Giới thiệu nhân vật Ngô Tử Văn.

*) Thân truyện: Chia làm 4 đoạn:

+ Đoạn 1: Ngô Tử Văn và hành động đốt đền.

+ Đoạn 2 (Đốt đền xong đến khó lòng thoát nạn): Tử Văn gặp hồn ma tên Bách hộ Thôi và Thổ thần.

+ Đoạn 3 (Tử Văn vâng lời đến không bệnh mà chết): Tử Văn bị bắt và cuộc đối chất ở Minh ti trước Diêm Vương.

+ Đoạn 4 (Phần còn lại): Tử Văn thắng lợi trở về, nhận chức Tản Viên.

*) Kết truyện: Cuộc gặp gỡ giữa quan phán sự và người quen cũ + lời bình của tác giả

# data[].attributes.body
Thành viên:
1. Phạm Thu Huyền
2. Nguyễn Thanh Thảo
3. Nguyễn Thanh Ngân
4. Quách Thảo Nguyên
5. Lê Thảo Nguyên
6. Đặng Hà Trân
7. Trần Vi Thảo
8. Nguyễn Phương Nga

# data[].attributes.headline
A, 16 câu đầu: Tình cảnh cô đơn, lẻ loi của người chinh phụ

# data[].attributes.subject
A, 16 câu đầu: Tình cảnh cô đơn, lẻ loi của người chinh phụ

# data[].attributes.body
1. Hành động lặp đi lặp lại một cách nhàm chán vô vị:
' Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen '
- " Dạo hiên vắng", Thầm gieo từng bước " :  Bước chân lặng lẽ, nặng nề  trên hiên vắng -> Tâm trạng: năng nề chất chứa trong lòng.
- " Rủ thác đòi phen " : Vào trong phòng cuốn rèm, buông rèm, lặp đi lặp lại một cách vô thức.
- " Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen " : Hành động buông rèm xuống, kéo rèm lên lặp đi lặp lại trong vô thức diễn tả nỗi chán chường, tô đậm thêm nỗi buồn cô đơn trong khuê các .
- Chữ " vắng ", " thưa " : Không chỉ gợi sự vắng lặng của không gian mà còn cho thấy nỗi trống vắng trong lòng người chinh phụ .
=> Tâm trạng nặng nề, chán nản, mệt mỏi
2. Thao thức ngóng trông tin chồng :
" Ngoài rèm thước chẳng mạch tin
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng
Đèn có biết dường bằng chẳng biết
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi
Buồn rầu nói.....
Hoa đèn kia với ....."
- Ban ngày :
+ Người chinh phụ gửi niềm tin hi vọng vào tiếng chim thước - loài chim khách báo tin lành
+ Nhưng thực tế “thước chẳng mách tin”: Tin tức chồng vẫn bặt vô âm tín -> Thất vọng
- Ban đêm:
+ Người chinh phụ thao thức cùng ngọn đèn hi vọng đèn biết tin tức về chồng, san sẻ nỗi lòng cùng nàng.
+ Thực tế: “Đèn chẳng biết” “lòng thiếp riêng bi thiết”: Câu thơ có hình thức đặc biệt khẳng định rồi lại phủ định, ngọn đèn có biết cũng như không vì nó chỉ là vật vô tri không thể san sẻ nỗi lòng cùng người chinh phụ.
+ So sánh với bài ca dao “khăn thương nhớ ai”, bài ca dao cũng có xuất hiện hình ảnh ngọn đèn. Nếu “đèn” trong bài ca dao là tri âm tri kỉ với người phụ nữ thì ở đây ngọn “đèn” lay lắt lại cứa sâu thêm nỗi
- Hình ảnh so sánh “hoa đèn” và “bóng người”:
+  “Hoa đèn” đầu bấc ngọn đèn, thực tế là than. Cũng giống như ngọn đèn cháy hết mình để rồi chỉ con hoa đèn tàn lụi, người phụ nữ đau đáu hết lòng chờ chồng nhưng cuối cùng nhận lại sự cô đơn, trống trải. (Cái bóng - Chuyện ng con gái NX)
+ Liên hệ với nỗi cô đơn của Thúy Kiều sau khi từ biệt Thúc Sinh trở về với chiếc bóng năm canh:
“Người về chiếc bóng năm canh/Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi”.
=> Ngóng trông, hi vọng, thất vọng, cô đơn
3. Cảm nhận khác thường của người chinh phụ về ngoại cảnh:  ( Trích thơ)
“ + Gà gáy”, “sương”, “hòe”: Là những hình ảnh gắn với cuộc sống thôn quê bình dị, yên ả
+ Từ láy “eo óc, phất phơ”: Cực tả vẻ hoang vu, ớn lạnh đến ghê rợn của cảnh vật.
→ Dưới con mắt trống trải cô đơn cả người chinh phụ, những cảnh vật vốn gắn với cuộc sống yên bình, êm ả nay trở nên khác thường, hoang vu, ớn lạnh. Đó là cách nói tả cảnh để ngụ tình.
=> Nỗi cô đơn lẻ loi khắp không gian thân thuộc
4. Cảm nhận khác thường của người chinh phụ về thời gian:
(Trích thơ)
+ "Khắc giờ đằng đẵng như niên ”, “mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa ”: Thể hiện sự dàn trải của nỗi nhớ miên man không dứt.
+ Biện pháp so sánh kết hợp với các từ láy giàu giá trị gợi hình gợi cảm “dằng dặc, đằng đẵng” cho thấy sự cảm nhận khác thường về thời gian, mỗi phút mỗi giờ ngắn ngủi trôi qua mà nặng nề như một năm dài, thời gian càng dài mối sầu càng nặng nề hơn.
→ Câu thơ cực tả nỗi cô đơn tột cùng tột độ trong lòng người chinh phụ.
(Bài thơ Tương tư....)
5. Hoạt động gắng gượng duy trì nếp sống hằng ngày:
- Điệp từ “gượng”: nhấn mạnh sự cố gắng gò ép.
- Mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm:
+ Đốt hương tìm sự thanh thản nhưng tình cảm lại mê man theo những suy nghĩ viển vông, khắc khoải, những dự cảm chẳng lành
+ Soi gương nhưng chỉ thấy hiện lên đó gương mặt đau khổ đầm đìa nước mắt.
+ Gượng gảy đàn sắt đàn cầm để ôn lại kỉ niệm vợ chồng nhưng lại lo lắng có điềm gở. Sự lo lắng không chỉ cho thấy nỗi cô đơn mà còn cho thấy niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi của người phụ nữ.
=> Tiểu kết:
- Nội dung: Khắc họa tâm trạng cô đơn, lẻ loi, trống vắng của người phụ nữ, ẩn sau đó thái độ cảm thông, chia sẻ của tác giả đối với nỗi đau khổ của con người.
- Nghệ thuật:
+ Giọng thơ trầm buồn, khắc khoải, da diết, trầm lắng.
+ Khắc họa nội tâm nhân vật tài tình, tinh tế thông qua hành động nhân vật, yếu tố ngoại cảnh, độc thoại nội tâm
( Các biện pháp tu từ: So sánh, điệp từ, từ láy.)

# data[].attributes.headline
Đoạn 1: Cuộc sống tồi tàn của cung nữ đối lập với cảnh xa hoa tráng lệ ở nơi cung cấm (bốn khổ thơ đầu)

# data[].attributes.subject
Đoạn 1: Cuộc sống tồi tàn của cung nữ đối lập với cảnh xa hoa tráng lệ ở nơi cung cấm (bốn khổ thơ đầu)

# data[].attributes.body
a) Hai khổ 1,2:

“ Trong cung quế âm thầm chiếc bóng,

Đêm năm canh trông ngóng lần lần.”

- Thời gian, không gian nghệ thuật:

+ Không gian: trong cung quế - nơi người cung nữ ở. Nơi đó vốn tĩnh mịch, đêm khuya càng vắng vẻ, yên ắng hơn.

+ Thời gian: đêm năm canh. Đây cũng là một khoảng thời gian phù hợp để nhân vật trữ tình xuất hiện và bộc bạch nỗi niềm.

-> Tác giả chọn thời điểm là ban đêm để nhân vật dễ dàng bộc lộ tâm trạng. Bị nhà vua bỏ rơi trong cung quế, người cung nữ suốt năm canh đứng tủi ngồi sáu, khác khoải chờ mong và tuyệt vọng.

- Nỗi niềm của nhân vật trữ tình. Lời thơ diễn tả tâm trạng:

+ Lẻ loi: chiếc bóng âm thầm. Cách đảo ngữ: “Âm thầm chiếc bóng” diễn tả tình cảnh lẻ loi, buồn tẻ của người cung nữ.

+ Chờ đợi: “Tiếng ngóng lần lần”: Trông nghĩa là chờ đợi nhưng là chờ đợi một cái gì đó xa vời, biết là xa vời mà chờ vẫn đợi. Hai chữ “lần lần” cụ thể hóa hơn sự chờ đợi ngóng trông hết đêm này đến đêm khác.

-> Người cung nữ ý thức rất rõ thân phận bất hạnh của mình. Nàng đã bị giết chết không phải bằng gươm đao mà bằng chính cuộc sống buồn bã và tuyệt vọng, bởi cảnh chiếu chăn lẻ loi, lạnh lẽo...

“Khoảnh làm chi bấy chúa xuân!

Chơi hoa cho rữa nhụy dần lại thôi.”

+ Oán trách nhà vua: khoảnh (chơi khăm, ác); chúa xuân (hình ảnh ẩn dụ, chỉ nhà vua); “Chơi hoa cho rữa nhụy dần lại thôi”; sử dụng từ ngữ biểu cảm, hình ảnh ẩn dụ nhằm gợi bộ mặt tàn bạo, tráo  trở của nhà vua.

-> Lời thơ là lời đay nghiến, trách cứ có cái gì đó xót xa trong tâm trạng nhân vật trữ tình: lúc còn xuân sắc được vua yêu chiều, giờ nhan sắc tàn phai vua lại bỏ rơi. Giờ đây, nàng đã thực sự bị quên lãng ( tình cảnh thê thảm).

“Lầu đãi nguyệt đứng ngồi dạ vũ,

Gác thừa lương thức ngủ thu phong.

Phòng tiêu lạnh ngắt như đồng,

Gương loan bẻ nửa, dải đồng xẻ đôi.”

- Cuộc sống lạnh lẽo, tồi tàn:

+ Tác giả dung nhiều từ Hán Việt: lầu đãi nguyệt, dạ vũ, gác thừa lưng, thu phong, phòng tiêu: những từ ngữ có tính ước lệ, tượng trưng cho cuộc sống xa hoa nơi cung cấm.

+ Hình ảnh so sánh “Phòng tiêu lạnh ngắt như đồng”

-  Câu giàu giá trị biểu cảm: “Gương loan bẻ nửa dải đồng xé đôi”.

-> Cuộc sống xa hoa nơi cung cấm hoàn toàn đối lập với cuộc sống tồi tàn lạnh lẽo của người cung nữ càng làm cho hình ảnh của họ trở nên nhỏ bé đến tội nghiệp. Những tiện nghi đầy đủ, đẹp trở nên trớ trêu, vô nghĩa khi người cung nữ thêm sầu thêm tủi.

b) Hai khổ 3,4:

“Chiều ủ dột giấc mai khuya sớm,

Vẻ bâng khuâng hồn bướm vẩn vơ.”

- Cuộc sống buồn tủi cô đơn: Người cung nữ mong mòi sự có mặt của nhà vua đến mức gần như tuyệt vọng

+ Miêu tả trực tiếp tâm trạng: ủ dột, bang khuâng, vẩn vơ – buồn bã ủ ê.

“Thâm khuê vắng ngắt như tờ,

Cửa châu gió lọt, rèm ngà sương gieo.

Ngấn phượng liễn chòm rêu lỗ chỗ,

Dấu dương xa đám cỏ quanh co.

Lầu Tần, chiều nhạt vẻ thu,

Gối loan tuyết đóng, chăn cù giá đông.

Ngày sáu khắc, tin mong nhạn vắng,

Đêm năm canh, tiếng lắng chuông rền.

Lạnh lùng thay giấc cô miên !”

- Sử dụng hình ảnh, hình thức tiểu đối:

+ So sánh gợi cảm “Vắng ngắt” (sự trống vắng lạnh lẽo đến ghê người) – hình ảnh ước lệ tượng trưng: “ngấn phượng liễn”,”dấu dương xa” (gợi sự đầm ấm)

+ Hình ảnh thực “rêu lỗ chỗ”, “cỏ quanh co” (thực tế phũ phàng đối lập với cảnh đầm ấm. Sự đầm ấm giờ chỉ còn trong quá khứ) – hình ảnh ước lệ đan xen hình ảnh thực: “Gối loan tuyết đóng, chăn cù giá đông” (Gối hạnh phúc mà có cảnh tuyết đóng. Chăn đắp cho ấm mà vẫn “giá đông”. Cái lạnh lẽo buốt giá ấy không phải từ bên ngoài mà từ tâm trạng cô đơn, sầu tủi).

-> Hai khổ thơ 3,4 không dùng các từ miêu tả tâm trạng mà vẫn đầy ắp tâm trạng (tả cảnh ngụ tình).

-> Nỗi cô đơn khiến giấc ngủ của nàng trở nên lạnh lẽo, đáng thương. Hương đót lên cho tiêu phòng ấm áp, thơm tho nhưng lại gợi cảm giác vắng, lặng, tịch mịch như một nấm mổ chôn vùi tuổi thanh xuân... Tâm trạng con người diễn biến theo chiều bi kịch, càng lúc càng nặng nề.

# data[].attributes.body
1. Hoàn cảnh sáng tác

- Tác phẩm ra đời vào cuối thế kỉ XIX, khi xã hội Việt Nam đang đi vào suy thoái với lối sống hưởng thụ, ăn chơi xa đọa của vua chúa. Những số phận bất hạnh không chỉ có người nông dân mà còn có những cung nữ. Vua chúa tự đặt ra quyền tuyển hàng trăm, hàng ngàn thiếu nữ vào cung. Tuổi xuân của người con gái, hạnh phúc của cả một đời người khi vào cung bỗng hóa phù du, mong manh, khó nắm bắt. Cất lên từ thể thơ song thất lục bát, Nguyễn Gia Thiều đã nói hộ nỗi niềm của bao người phụ nữ bất hạnh ấy.

2. Xuất xứ

- Trích “Cung oán ngâm” gồm 36 câu (từ câu 209 đến câu 244)

3. Bố cục

- Đoạn 1 (bốn khổ thơ đầu): Cuộc sống tồi tàn của cung nữ đối lập với cảnh xa hoa tráng lệ ở nơi cung cấm.

- Đoạn 2 (bốn khổ thơ cuối): Cung nữ thất vọng nặng nề trong cảnh ngày ngóng đêm trông.

4. Thể loại

- Thuộc thể loại: Song thất lục bát

# data[].attributes.body
1, Quê hương, con người

- Nguyễn Gia Thiều (1741-1798), tức Ôn Như Hầu là một nhà thơ thời Lê Hiển Tông.

- Ông là tác giả của "Cung oán ngâm khúc", tác phẩm nổi tiếng của văn học Việt Nam.

- Nguyễn Gia Thiều sinh ngày 5 tháng 2 năm Tân Dậu, tức ngày 22 tháng 3 năm 1741, cuối thời vua Lê chúa Trịnh, ở làng Liễu Ngạn, tổng Liễu Lâm, huyện Siêu Loại, phủ Thuận Thành, xứ Kinh Bắc, nay là huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

2, Gia đình

- Ông xuất thân trong một gia đình đại quý tộc, có nhiều người làm tướng, làm quan cho triều đình. Ông nội Nguyễn Gia Thiều là Nguyễn Gia Châu, một võ quan nhưng thông kinh sử được phong tước công. Cha của Nguyễn Gia Thiều là Nguyễn Gia Cư, một võ quan cao cấp được phong tước hầu. Mẹ của ông là quận chúa Quỳnh Liên, con gái chúa Trịnh Cương. Nguyễn Gia Thiều gọi chúa Trịnh Doanh đang cầm quyền lúc bấy giờ là cậu ruột, và là anh em họ với chúa Trịnh Sâm. Vợ của Nguyễn Gia Thiều là con gái trưởng của quan Chưởng phủ sư Đại tư đồ Bùi Thế Đạt. Vì gia đình bên ngoại thuộc họ nhà chúa, nên từ lúc lên năm, sáu tuổi Nguyễn Gia Thiều đã được vào học trong phủ chúa.

3, Cuộc đời

- Năm 1759, khi mới 18 tuổi, ông giữ chức Hiệu úy, quản Trung mã tả đội. Sau đó ông làm chỉ huy Thiêm sự, năm 1782 thăng Tổng binh coi giữ xứ Hưng Hóa. Nguyễn Gia Thiều là một người rất được chúa Trịnh tin dùng. Vì có công nên ông được phong tước hầu - Ôn Như Hầu. Các em của ông cũng lần lượt được phong tước hầu, tước bá, như Nguyễn Gia Thưởng là Thưởng Vũ Bá; Nguyễn Gia Xuyên là Du Lãnh Hầu.

- Thời gian làm Tổng binh ở Hưng Hóa, mặc dù có công được khen thưởng, Nguyễn Gia Thiều vẫn thường hay bỏ về nhà riêng ở gần hồ Tây để vui chơi, làm thơ và cùng bạn bè bàn luận về triết học. Ông tự xưng là Hy Tôn tử và Như ý thiền, lấy biệt hiệu là Tân Thi viện tử và Sưu Nhân. Có người bảo giai đoạn này chúa Trịnh không còn tin ông như trước, mới đẩy ông đi trấn giữ Hưng Hóa, và Nguyễn Gia Thiều biết điều đó, nên ông chán nản bỏ về.

- Năm 1786, khi Tây Sơn kéo quân ra Bắc diệt chúa Trịnh, Nguyễn Gia Thiều trốn lên miền núi xứ Hưng Hóa. Năm 1789, Nguyễn Huệ đánh thắng quân Thanh, lập ra triều Tây Sơn. Vua Quang Trung trọng người tài, thu dụng một số quan lại cũ của triều đình Lê - Trịnh, Nguyễn Gia Thiều được mời ra cộng tác, nhưng ông cáo bệnh từ chối.

- Nguyễn Gia Thiều về lại làng cũ, sống ở đấy cho tới khi mất vài ngày 9 tháng 5 Mậu Ngọ, tức ngày 22 tháng 6 năm 1798, thọ 57 tuổi.

4, Sự nghiệp văn học

- Nguyễn Gia Thiều là người có sự hiểu biết sâu rộng về văn học, sử học và triết học. Ông còn tinh thông nhiều bộ môn nghệ thuật như âm nhạc, hội họa, kiến trúc, trang trí. Về âm nhạc, Nguyễn Gia Thiều sở trường các bài ca, bài tán, ông là tác giả các bản Sơn trung âm và Sở từ điệu.

- Về sáng tác, Nguyễn Gia Thiều có hai tập thơ chữ Hán là “Ôn Như thi tập”, khoảng một nghìn bài, nhưng đã thất truyền. Những tác phẩm chữ Nôm, ngoài “Cung oán ngâm khúc”, ông còn có “Tây hồ thi tập” và “Tứ trai thi tập”, hiện cũng chỉ còn vài ba bài chép trong tập “Tạp ký” của Lý Văn Phức như Cảnh trong vườn và Miếng tình.

- Nguyễn Gia Thiều tuy thuộc tầng lớp quý tộc, nhưng sống trong một thời kỳ nhiều biến động, loạn lạc. Tác phẩm “Cung oán ngâm khúc” của ông nói lên tâm trạng ai oán của một cung phi sống trong hoàng cung. Nhiều nhà phê bình đánh giá “Cung oán ngâm khúc” chịu ảnh hưởng bởi “Chinh phụ ngâm” của Đặng Trần Côn qua bản dịch của Đoàn Thị Điểm, từ thể loại ngâm khúc viết bằng song thất lục bát đến cách phát triển chủ đề cũng như bút pháp nghệ thuật.

- Nguyễn Gia Thiều có nhiều con, trong số đó bốn người con đầu giỏi văn chương, có một tác phẩm chung là “Tứ trai thi tập”, gồm sáng tác của Tâm Trai - tức Nguyễn Gia Thiều, Kỷ Trai - Nguyễn Gia Cơ, Hoà Trai - Nguyễn Gia Diễm và Thanh trai - Nguyễn Gia Chu.

# data[].attributes.body
- Hoàn cảnh ra đời: thời kì đầu nhà vua Lê Hiền Tông có nhiều cuộc khởi nghĩa của nông dân nổ ra quanh kinh thành Thăng Long, triều đình cất quân đánh dẹp. Đặng Trần Côn “cảm thời thế mà làm ra”.
- Thể loại: Ngâm khúc, là một thể loại trữ tình có quy mô tương đối lớn. Tác phẩm ngắn nhất có đến trăm câu thơ, thậm chí vài trăm câu thơ. Đó là những khúc tự tình trên cơ sở xây dựng hình tượng nhân vật độc thoại.
- Ý nghĩa nhan đề :
+ "Chinh phụ" : người phụ nữ có chồng đi chinh chiến sa trường, gieo mình đến nơi gần như một đi không trở lại.
+ "ngâm" : khúc tự tình, nhân vật được bộc lộ cảm xúc nhưng dưới hình thức độc thoại nội tâm.
-> Nhan đề bài thơ nói lên phần nào sự buồn tủi, ủy khuất và cô vắng của người phụ nữ trong bức rèm phong ngày đêm ngóng đợi tin thắng trận trở về của lang quân như ý.
- Số lượng câu : 476 câu, bản dịch 412 câu
- Thể thơ: Trường đoản cú (câu thơ dài ngắn khác nhau) .
- Bản dịch: Thể thơ song thất lục bát.
- Bố cục: 3 phần
+ Đoạn 1 ( 16 câu đầu) : Tình cảnh lẻ loi, cô đơn của người chinh phụ
+ Đoạn 2( 12 câu tiếp) : nỗi thương nhớ người chồng ở phương xa
+ Đoạn 3( còn lại) : niềm khao khát hạnh phúc lứa đôi của người chinh phụ.

# data[].attributes.body
1, Quê hương, gia đình:
- Đặng Trần Côn (không rõ năm sinh, năm mất), sống trong khoảng nửa đầu thế kỉ XVIII, quê ở làng Nhân Mục, huyện Thanh Trì (nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân), Hà Nội.
2, Cuộc đời, con người :
- Thời bé ông nổi tiếng thông minh, ham học, lớn lên ưa sống phóng túng, đậu Hương cống nhưng hỏng kì thi Hội, bỏ đường công danh thanh cử, sau ra làm Huấn đạo ở một trường phủ, về sau làm tri huyện Thanh Oai. Cuối đời làm đến chức Ngự sử đài đại phu thời Lê-Trịnh
- Theo sử gia Phan Huy Chú: "Thời đó, các cuộc nổi dậy chống lại triều đình thường uy hiếp kinh thành nên chúa Trịnh hạ lệnh ban đêm cấm lửa rất ngặt, Đặng Trần Côn phải đào hầm xuống đất để đọc sách và làm bài. Hễ ông làm được bài văn, bài thơ nào thì nhiều người đua nhau sao chép và truyền tụng" (Lịch triều hiến chương loại chí). Phạm Đình Hồ nhận xét: "Tính ông đuềnh đoàng phóng túng, không muốn bị ràng buộc về chuyện thi cử" (Tang thương ngẫu lục).
3, Sự nghiệp văn học :
- Về sáng tác thơ văn:
+ Chinh phụ ngâm khúc.
+ Tiêu Tương bát cảnh (Tám cảnh đẹp ở Tiêu Tương)
+ Trương Hàn tư thuần lô phú (Bài phú về Tương Hàn nhớ rau thuần cá vược)
+ Trương Lương bố y phú (Bài phú về Trương Lương mặc áo vải)
+ Khẩu môn thanh: (Tiếng gõ cửa).
+ Phủ chương tân thư (chép trong sách Danh ngôn tạp trứ)
+ Yên hữu thưởng xuân thiếp
+ Đặng Trần Côn phú sao (tập phú lấy đề tài ở sư Trung Quốc)
+ Tiêu Tương bát cảnh đồ thi thảo (tức Tiêu Tương bát vịnh một số bài thơ đề tranh vịnh và cảnh đẹp Tiêu Tương)
+ Lãn trai di cảo (tức Thanh Trì Nhân Mục Đặng Trần Côn soạn tế văn  các đạo gồm hơn 90 bài văn tế) v.v…
- Theo Phạm Đình Hồ, ông còn là tác giả truyện Bích câu kỳ ngộ mà nhiều người cho đó là truyện được chép trong Truyền kỳ tân phả của Đoàn Thị Điểm ? Những dự đoán trên còn cần phải nhiều công tra cứu thêm.

# data[].attributes.body
Thành viên
1. Nguyễn Thị Anh Thư
2. Phạm Thị Thanh Thư
3. Vũ Thị Hồng Nhung
4. Nguyễn Ngọc Lan
5. Lê Phương Linh
6. Nguyễn Thu Trang
7. Chu Ngọc Minh Trang
8. Bùi Vũ Hoài Thanh
9. Nguyễn Trần Quỳnh Anh
10. Nguyễn Thu Huyền

# data[].attributes.body
Thành viên :
1, Thúy Hằng ( phần tác giả )
2, Nhật Vy ( phần tác phẩm )
3, Thu An ( đoạn 1)
4, Minh Ngọc ( đoạn 2)
5, Minh Anh ( đoạn 3 )
6, Thùy Dung ( phần tổng kết)
7, Thùy Dung + Minh Ngọc ( phần mở rộng)
8, Hà Vy + Thảo Vi ( soát lại )

# data[].attributes.body
Thành viên:
- Vũ Thị Thu An
- Phạm Minh Anh
- Nguyễn Thùy Dung
- Nguyễn Thúy Hằng
I, Tác giả:
1, Cuộc đời - Con người:
- Thôi Hiệu là thi nhân thời nhà Đường, người Biện Châu 汴州 (nay là tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), đỗ tiến sĩ năm Khai Nguyên thứ 11 (723), làm quan đến chức Tư Huân viên ngoại lang.
- Thích ngao du sơn thuỷ.
- Còn để lại 40 bài thơ.
2, Sự nghiệp văn học :
Thơ ông còn truyền lại hơn 40 bài, một số lượng không nhiều so với các nhà thơ đương thời. Song chỉ với Hoàng Hạc lâu, tên tuổi của ông đã lưu danh thiên cổ. Tương truyền rằng, Lý Bạch khi đến Hoàng Hạc lâu đã thấy thơ Thôi Hiệu đề trên vách, đọc xong, vứt bút không làm thơ nữa! Cùng với Vương Duy, ông được coi là một trong những người tinh thông cận thể thi.

- Các tác phẩm nổi tiếng:
+ Hành kinh Hoa Âm (Đi qua Hoa Âm)

+ Hoàng Hạc lâu (Lầu Hoàng Hạc)

+ Trường Can hành kỳ 1

+ Trường Can hành kỳ 2

+ Trường Can hành kỳ 3

+ Trường Can hành kỳ 4

+ Vị Thành thiếu niên hành (bài Hành tuổi trẻ thành Vị)

+ Nhập Nhược Da khê (Vào suối Nhược Da)

+ Cổ ý (Ý xưa)

+ Mạnh Môn hành (Bài hành qua Mạnh Môn)

+ Nhạn Môn Hồ nhân ca (Bài ca của người Hồ ở Nhạn Môn)

II, Tác phẩm:
1, Hoàn cảnh sáng tác:
- Đến thăm lầu Hoàng Hạc, nhà thơ đã nhớ đến huyền thoại xưa, nuối tiếc điều tốt đẹp đã qua và suy ngẫm về cuộc sống. Nhà thơ đã thổi linh hồn vào lầu Hoàng Hạc, nhắc lại chuyện người xưa để thể hiện một quan niệm nhân sinh sâu sắc.
2, Bố cục:
- Phần 1 (Sáu câu thơ đầu): khung cảnh ở lầu Hoàng Hạc.
- Phần 2 (Hai câu thơ cuối): tâm trạng của nhà thơ trước khung cảnh xung quanh.
3, Phương thức biểu đạt: miêu tả, biểu cảm.
- Hoàng Hạc Lâu được đánh giá là một trong những bài thơ Đường hay nhất.
- Tương truyền, Lí Bạch đến thăm lầu, thấy bài thơ này của Thôi Hiệu, đã viết vào vách rằng: “Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc/ Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu” (Trước mắt có cảnh đẹp nhưng ko nói được/ Vì thơ Thôi Hiệu ở trên đầu).
4, Thể loại: Thất ngôn bát cú
III, Đọc hiểu:
1, Hai câu đề:
Tích nhân dĩ thừa hoàng hạc khứ,
Thử địa không dư Hoàng Hạc lâu.
Tản Đà dịch:
Hạc vàng ai cưỡi đi đâu,
Mà đây Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ.
Khương Hữu Dụng dịch:
Ai cưỡi hạc vàng đi mất hút,
Trơ lầu Hoàng Hạc chốn này thôi.

- Tác giả sử dụng khéo léo các sự vật đối lập, mượn cảnh để luận sự.
+” Tích nhân”: người xưa; hạc vàng >< Lầu Hoàng Hạc
Cái mất            ><           Cái còn
Cõi tiên            ><           Cõi trần
-  Tác giả tìm đến một di chỉ thần tiên nhưng người tiên, hạc tiên đâu còn, chỉ còn trơ lại lầu Hoàng Hạc như một dấu tích kỉ niệm. Từ sự đối lập của quá khứ với hiện tại, tác giả ghi nhận sự tiêu vong của người tiên, hạc tiên.
- Tâm trạng của tác giả: nuối tiếc, bàng hoàng, ngẩn ngơ trước thực tại biến cải.
2, Hai câu thực:
Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản,

Bạch vân thiên tỉa, không du du.

Tản Đà dịch:

Hạc vàng đi mất từ xưa,

Nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay.

Khương Hữu Dụng dịch:

Hạc vàng một đã đi, đã biệt,

Mây trắng ngàn năm bay chơi vơi.

- Hình ảnh hạc vàng gắn liền với khung cảnh thần tiên. Hạc vàng bay mất không bao giờ quay trở lại mang theo tất cả những gì là huyền ảo nhất, thơ mộng nhất của lầu Hoàng Hạc. Chỉ còn mây trắng vẫn bay giống như ngàn năm trước.

- Khung cảnh được miêu tả bằng cảm xúc ngậm ngùi, nuối tiếc của nhà thơ.

- Nhà thơ chìm đắm trong tâm trạng hoài cổ, giữa không gian tịch mịch cô liêu.

+ Hạc vàng” với “mây trắng”, quá khứ với hiện tại, cái mất đi từ nghìn xưa với cái hữu hình “còn bay”… hô ứng nhau, đối ứng nhau, tạo nên những vần thơ đẹp vô cùng gợi cảm.
+ Trong phần “đề” và “thực” của bài thơ, ba từ “Hoàng Hạc” ba lần xuất hiện trên cái nền “mây trắng ngàn năm bay chơi vơi” (câu thơ dịch của Khương Hữu Dụng); màu sắc hài hòa tuyệt đẹp làm gợi lên một cảnh quan mỹ lệ nên thơ.
+  Đặc biệt câu thơ thứ 4 “Hoàng Hạc nhất khứ bất phục phản” gồm 6 thanh trắc xuất hiện liên tiếp, luật bằng trắc của thơ Đường bị phá cách. Âm hưởng câu thơ như bị “thắt” biểu hiện cái cảm giác ngẩn ngơ, bâng khuâng, tiếc nuối của du khách khi ngắm lầu vàng
=> Tâm trạng của nhà thơ lúc này cũng đang hòa quyện với khung cảnh thiên nhiên ở lầu Hoàng Hạc: tâm trạng buồn rầu cô đơn hiu quạnh, trống trải trong tâm hồn nhà thơ. Đó là những kỉ niệm về những thứ đã qua, tác giả tiếc nuối những quãng thời gian đó nhưng giờ đã mất đi và vĩnh viễn không quay trở lại.
+ Không chỉ có sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại mà còn có sự đối lập giữa cõi tiên và cõi tục. Hạc vàng đã bay về cõi tiên nên nơi đây, dưới còn trơ lại lầu Hoàng Hạc, trên trời mây trắng bay chơi vơi, dường như còn mong nhớ tiếc nuối điều gì đó. Đó là một nghĩ suy mang triết lí nhân sinh sâu sắc – triết lí về sự còn – mất, về sự vô hạn và hữu hạn của trời đất và nhân sinh. Cái gì đã qua đi thật khó trở lại, thời gian cũng vậy, vậy nên người xưa mới từng nói: “thời gian quý như vàng”.
3, Hai câu luận:
“Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ,
Phương thảo thê thê Anh Vũ châu”
- Hình ảnh :
+ Hán Dương : một địa điểm bên sông Trường Giang, đối diện lầu Hoàng Hạc
+ Anh Vũ : một bãi giữa sông Trường Giang
=> Tác giả đưa mắt ngắm nhìn khung cảnh quanh lầu Hoàn Hạc. Khung cảnh lúc này đã mở rộng hơn
+ “tình xuyên lịch lịch”, “phương thảo thê thê” : cây, cỏ xanh mơn mở
=> Khung cảnh thiên nhiên với màu xanh là chủ đạo, thể hiện sự sinh trưởng và phát triển không ngừng của cây cỏ
- Nội dung : 2 câu thơ như vẽ lên một bức tranh thủy mạc có xa – gần, đậm – nhạt. Nhưng lại có sự đối lập với hai câu thơ trước khi mà những đám mây trên trời bao năm không thay đổi thì dưới đất luôn có những loài cây tiếp tục hồi sinh và xanh mơn mởn. Điều này đã làm rõ thêm cảm xúc của nhà thơ về nhưng gì gọi là “mất – còn”
4, Hai câu kết:
Nhật mộ hương quan hà xứ thị ?
Yên ba giang thượng sử nhân sầu.
Tản Đà dịch:
Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai ?
Khương Hữu Dụng dịch:
Hoàng hôn về đó, quê đâu tá ?
Khói sóng trên sông não dạ người
- Hai câu kết tạo ra sự đối lập với hai câu luận :
- Ở câu thơ “ Nhật mộ hương qan hà xứ thị “ ( Quê hương khuất bóng hoàng hôn ) có sự chuyển biến về mặt thời gian từ khi có ánh nắng chan hoà đến khi hoàng hôn buông xuống
- Tác giả đã  sử dụng hình ảnh ước lệ tượng trưng “ hoàng hôn “ để gợi tả tâm trạng của mình qua hình ảnh thiên nhiên . Khi nhìn ngắm khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp cùng với cảnh hoàng hôn buông xuống lúc triều tà càng làm ông thêm nhớ quê hương của mình . Mà hoàng hôn lúc nhớ nhà là một trong những tứ thơ quen thuộc của thi ca nhà Đường .
- Ngoài nỗi nhớ quê hương bâng khuâng, nao nao, của mình, nếu nối mạch cảm xúc với cả đoạn thơ có thể hiểu thêm rằng : Câu hỏi tu từ :  hương quan xứ hà thị ? không chỉ là câu hỏi về quê hương ở nơi nào mà còn có thể hiểu rộng rằng : Nơi nào để dừng chân ? Nơi nào là nơi có thể sống bình yên cho đời người ? => Đây là triết lí sống của tác giả , bài thơ . ).
- “Trên sông khói sóng” (Yên ba giang thượng) là một hình ảnh đầy thi vị, huyền ảo, gợi tả cảnh sông nước phủ mờ sương khói lúc hoàng hôn. Câu thơ tả ít mà gợi nhiều. Một nỗi buồn thương thấm thía. Một tình quê vơi đầy lâng lâng. Hình ảnh ấy, thi liệu ấy đã được tái tạo, được nhập thân vào hồn thơ dân tộc ta, làm nên vẻ đẹp phong vị Đường thi cổ kính, hoa lệ
- Bức tranh thiên nhiên trong hai câu 5 và 6 hiện lên với những chi tiết thực, hàng cây đất Hán Dương soi bóng rõ mồn một xuống lòng sông tạnh, bãi Anh Vũ cỏ thơm mơn mởn xanh tươi. Cảnh sắc tươi tắn, bình dị và giàu sức sống khiến cho bài thơ miêu tả một di tích, một cổ lâu mà vẫn gần gũi cuộc đời thực tại. Hai câu kết đưa người đọc trở lại với nỗi trăn trở và cảm xúc của một người khách xa nhà.
- Điệu văn ở câu 5 và 6 chậm lại và đi song song với nhau nghiêm trọng, tề chỉnh và tiếp tục nặng nề đi đến câu cuối bài tận cùng bằng vần trầm tĩnh thay duy nhất (sầu) diễn tả nỗi sầu miên man, dằng dặc đến vô cùng (Trần Trung San).
=> 4 câu thơ cuối cùng với ba mảng cảm xúc dồn nén (cõi tiên, cảnh thực và nỗi sầu nhớ), bài thơ nói về một di tích xưa mà vẫn gắn bó với cuộc đời, con người, khơi lên những tình cảm nhân bản đẹp đẽ, hàm chứa quan niệm nhân sinh tích cực, tiến bộ.
IV, Tổng kết:
1, Nghệ thuật
- Ngôn ngữ: hàm súc.
- Sự phá cách luật thơ Đường tài hoa.
2, Nội dung:
Với ba mảng cảm xúc dồn nén (cõi tiên, cảnh thực và nỗi sầu nhớ), bài thơ tuy nói về một di tích xưa mà vẫn gắn bó với cuộc đời, con người, khơi lên những tình cảm nhân bản đẹp đẽ, hàm chứa quan niệm nhân sinh tích cực, tiến bộ

# data[].attributes.headline
LẦU HOÀNG HẠC TIỄN MẠNH HẠO NHIÊN ĐI QUẢNG LĂNG

# data[].attributes.subject
LẦU HOÀNG HẠC TIỄN MẠNH HẠO NHIÊN ĐI QUẢNG LĂNG

# data[].attributes.body
VŨ THỊ HỒNG NHUNG
NGUYỄN NGỌC LAN
TRẦN THANH THỦY
NGUYỄN HÀ MY
I. Tác giả
Lý Bạch (chữ Hán: 李白; 701[1] - 762), tự Thái Bạch (太白), hiệu Thanh Liên cư sĩ (青莲居士), là một trong những nhà thơ theo chủ nghĩa lãng mạn nổi tiếng nhất thời Thịnh Đường nói riêng và Trung Hoa nói chung.

Suốt cuộc đời của mình, ông được tán dương là một thiên tài về thơ ca, người đã mở ra một giai đoạn hưng thịnh của thơ Đường. Từ trẻ, ông đã xa gia đình để đi du lịch, tìm đường lập công danh sự nghiệp. Dẫu muốn góp phần cứu đời giúp dân song chưa bao giờ ông được toại nguyện. Ông cùng người bạn Đỗ Phủ trở thành hai biểu tượng thi văn lỗi lạc không chỉ trong phạm vi nhà Đường, mà còn trong toàn bộ lịch sử Trung Hoa, thậm chí toàn bộ khu vực Đông Á đồng văn. Do sự lỗi lạc của mình, ông được hậu bối tôn làm Thi Tiên (詩仙) hay Thi Hiệp (詩俠). Giới thi nhân bấy giờ thì rất kính nể tài uống rượu làm thơ bẩm sinh, nên gọi Lý Bạch là Tửu Tiên (酒仙) hay Trích Tiên Nhân (谪仙人). Hạ Tri Chương gọi ông là Thiên Thượng Trích Tiên (天上謫仙).
Ông đã viết cả ngàn bài thơ bất hủ.[2] Hơn ngàn bài thơ của ông được tổng hợp lại trong tập Hà Nhạc Anh Linh tập (河岳英靈集), một tuyển tập thơ rất đồ sộ thời Vãn Đường do Ân Phan (殷璠) chủ biên vào năm 753, và hơn 43 bài của ông được ghi trong Đường Thi Tam Bách Thủ (唐诗三百首) được biên bởi Tôn Thù (孫洙), một học giả thời nhà Thanh. Vào thời đại của ông, thơ của ông đã xuất hiện các bản dịch tại phương Tây, chủ đề của ông nhấn mạnh tán dương mối quan hệ bạn bè, sự thần bí của thiên nhiên, tâm trạng tĩnh mịch và thú vui uống rượu rất đặc trưng của ông
Cuộc đời của ông đi vào truyền thuyết, với phong cách yêu rượu hiếm có, những truyện ngụ ngôn và truyền thuyết về tinh thần trượng nghĩa, cũng như điển tích nổi tiếng về việc ông đã chết đuối khi nhảy khỏi thuyền để bắt cái bóng phản chiếu của mặt trăng.
II. Tác phẩm
1. Tìm hiểu chung
a. Hoàn cảnh sáng tác
- Mạnh Hạo Nhiên (689 - 740) là một nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, là người bạn văn chương rất thân thiết của Lý Bạch.
- Bài thơ được sáng tác khi tác giả tiễn bạn đi Quảng Lăng tại lầu Hoàng Hạc
Thể thơ
* Thất ngôn tứ tuyệt
* Hình ảnh chân thực, cụ thể
b. Bố cục (2 phần)
- 2 câu thơ đầu: cảnh tiễn biệt ở Hoàng Hạc lâu
- 2 câu còn lại: cảm xúc của tác giả
c. Chủ đề
- Ca ngợi tình bạn chân thành, sâu sắc
III. Tác phẩm
1. Hai câu thơ đầu: Cảnh đưa tiễn bạn hiền của thi nhân:
"Cố nhân tây từ Hoàng Hạc Lâu"
(Ngoái về phía tây, bạn cũ giã từ lầu Hoàng Hạc)
* Bối cảnh không gian:
- Hoàng Hạc lâu:
+ Là nơi chia tay của Lý Bạch và Mạnh Hạo Nhiên.
+ Nằm ở Vũ Hán, Hồ Bắc, về phía tây so với thành Giang Tô tức là Quảng Lăng và Dương Châu cũ.
+ Là cảnh sắc thần tiên, tượng trưng cho sự thanh tĩnh, yên bình, tao nhã.
* Con người:
- "Cố nhân": Gợi ra mối quan hệ giữa người đi kẻ ở, đó là mối quan hệ bằng hữu đã thành tri kỷ, gắn bó sâu sắc.
"Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu"
(Xuôi về Dương Châu giữa tháng ba mùa hoa nở rộ)
- Dương Châu (Quảng Lăng):
+ Là nơi đến của Mạnh phu tử.
+ Nằm ở phía đông của tỉnh Giang Tô ngày nay.
+ Chốn phồn hoa đô hội bậc nhất, tượng trưng cho không gian động, nhộn nhịp.
=> Không gian rộng lớn, mênh mông.
* Thời gian:
- "Yên hoa tam nguyệt": Tức là mùa xuân hoa nở rộ.
- "Tam nguyệt" là chỉ khoảng thời gian hoa nở rực rỡ và nhiều nhất, thời tiết ấm áp, trong lành.
- "Yên hoa": Chính là chỉ cảnh hoa nở trắng xóa diễm lệ như sương khói hai bên bờ sông, phụ là chỉ cảnh sương khói trên sông nước phủ lên trên rừng hoa tạo nên cảnh "hoa khói" lạ lùng.
* Con người:
- "Cố nhân": Gợi ra mối quan hệ giữa người đi kẻ ở, đó là mối quan hệ bằng hữu đã thành tri kỷ, gắn bó sâu sắc.
-> bức tranh hoa lệ với hình ảnh đẹp và không khí gợi cảm
=> Bên trong không khí bịn rịn của buổi đưa tiễn ta thấy được nỗi lo âu của người tiễn đưa khi phải tiễn bạn đến nơi phồn hoa đô thị, nơi náo nhiệt bon chen không giống với tâm hồn của bạn
2. Hai câu thơ còn lại: Nỗi lòng của tác giả
“ Cô phàm viễn ảnh bích ko tận “
( Bóng buồm đã khuất bầu không )
- Hình ảnh “cô phàm” – cánh buồm cô đơn: hình ảnh tượng trưng cho sự hiu quạnh, là hình ảnh dùng để chỉ Mạnh Hạo Nhiên ra đi một mình trong cô đơn, lẻ loi. Đồng thời thể hiện diễn tả nỗi lòng cô đơn, lạc lõng của nhà thơ.
- "Viễn ảnh bích không tận", tức là sự vận động xa dần của cánh buồm rồi mất hút vào khoảng không bao la, trong màu xanh bát ngát của trời nước → Sự cô đơn, lưu luyến của người ra đi và người ở lại
- Nghệ thuật đối lập giữa hình ảnh “cô phàm” và “bích không tận”: diễn tả sựu nhỏ bé, đơn côi, lẻ bóng của con người trước khoảng không gian bao la rộng lớn, mênh mông.
->Câu thơ thể hiện tâm trạng lưu luyến, tiếc thương với “ cố nhân “ và sự cô đơn của nhà thơ trước khoảng không gian rộng lớn,
“ Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu “
( Trông theo chỉ thấy dòng sông bên trời. )
- Cái tâm cảnh của Lí Bạch được diễn tả bằng hai chữ “duy kiến” – chỉ nhìn thấy. Trên con sông Trường Giang suốt đêm ngày thuyền bè ngược xuôi. Thế mà trong muôn ngàn cánh buồm ở trên sông, Lý Bạch ”duy kiến” chiếc “cô phàm” của bạn, nhìn mãi cho đến lúc nó mất hút trong “bầu trời xanh biếc”. Chỉ sống với một tình bạn tri âm, thắm thiết thì mới có cái nhìn “duy kiến” ấy.
- Hình ảnh phi lý : Trường Giang vốn là con đường giao thông huyết mạch của Trung Quốc thế nhưng trong thơ của Lý Bạch lại chỉ có độc một cánh buồm lẻ loi trên dòng sông
- “Trường Giang thiên tế lưu”: hình ảnh đẹp, lãng mạn, thiên nhiên thoáng đãng, kì vĩ, gợi tả cảm giác hụt hẫng, trống trải của tác giả.
->Cảnh và tình hoà quyện với nhau cho thấy tâm trạng lưu luyến, cô đơn cùng nỗi nhớ da diết của người ở lại.
=>Hai câu cuối đã chuyển sang nói về tâm tình của người ở lại. Nhìn vào nó như một bài thơ tả cảnh thuần tuý, đạt được mức độ xuất sắc nhưng thực chất lại là tả tình.

# data[].attributes.body
A. Tìm hiểu về tác giả - tác phẩm

1. Tác giả

- Bạch Cư Dị ( 772 - 846), biểu tự Lạc Thiên, hiệu Hương Sơn cư sĩ Túy ngâm tiên sinh hay Quảng Đại giáo hóa chủ.

- Quê quán: Tổ tiên ông là người gốc Thái Nguyên, Sơn Tây, sau di cư tới huyện Vị Nam, Thiểm Tây.

- Gia đình: Ông xuất thân trong một gia đình quan lại nhỏ, nhà nghèo nhưng rất thông minh, đã am tường nỗi vất vả của người lao động.

- Con người:
+ Là nhà thơ Trung Quốc nổi tiếng thời nhà Đường. Ông là một trong những nhà thơ hàng đầu của lịch sử thi ca Trung Quốc.
+ Năm Trinh Nguyên thứ 16 (năm 800), ông thi đỗ tiến sĩ được bổ làm quan trong triều, giữ chức Tả thập di.
+ Do mâu thuẫn với tể tướng Lý Lâm Phủ, ông chuyển sang làm Hộ Tào tham quân ở Kinh Triệu.
+ Năm Nguyên Hòa thứ 10 (815), do hạch tội việc tể tướng Vũ Nguyên Hành bị hành thích và ngự sử Bùi Độ bị hành hung, nhóm quyền thần cho là ông vượt qua quyền hạn, đày làm Tư mã Giang Châu. Ngoài ra ông còn làm Thứ sử Hàng Châu, Thứ sử Tô Châu, sau được triệu về kinh làm Thái Tử Thiếu phó.
+ Năm Hội Xương thứ 2 (842) về hưu với hàm Thượng thư bộ Hình, sau mất tại Hương Sơn, Lạc Dương.

-Sự nghiệp văn học:
+ Thơ ông mang đậm tính hiện thực, lại hàm ý châm biếm nhẹ nhàng kín đáo. Ngoài ra, trong thơ, ông luôn công kích đời sống xa hoa dâm dật của bọn quý tộc, bóc trần sự bóc lột của bọn quan lại, thông cảm với nỗi thống khổ của dân chúng.
+ Thơ ông thấm nhuần tư tưởng nhân đạo, nhân văn. Thể hiện tình cảm, tư tưởng giàu tính nhân dân, nói được nỗi lòng của mọi người trước thế sự, phản ánh nổi thống khổ của nhân dân Trung Quốc đương thời nên gây được cảm xúc mạnh.

-Một số sáng tác: Trường hận ca, Tì bà hành, Tần trung ngâm, Dữ nguyên cửu thư,...

2. Tác phẩm
_ Tì bà hành là một trong những bài thơ nổi tiếng nhất trong toàn bộ lịch sử thơ ca cổ điển Trung Hoa.

_ Hoàn cảnh sáng tác: bài thơ được sáng tác vào năm 816, khi nhà thơ bị giáng chức làm quan Tư mã ở một vùng đất hẻo lánh, đang rơi vào tâm trạng bi quan. Bài thơ là tiếng lòng cảm thương đậm chất nhân văn của nhà thơ đối với tài năng bị cuộc đời vô tình lãng quên.

_ Thể thơ: thất ngôn cổ thể với 616 tiếng. Bản dịch thơ dịch thành song thất lục bát, cũng 616 từ.

_ Nhan đề: nói về tiếng đàn tì bà của một giai nhân bạc mệnh trên bến Tầm Dương một đêm trăng thu.

_ Bố cục:
Phần 1 (câu 1 – 8): cuộc đưa tiễn bạn buồn lưu luyến giữa một đêm trăng thu hiu hắt trên bến Tầm Dương.
Phần 2 (câu 9 – 38): gặp ca nữ và nghe nàng đàn.
Phần 3 (câu 39 – 62): ca nữ ngậm ngùi nói về cuộc đời nhiều bất hạnh của mình.
Phần 4 (câu 63 – 82): nhà thơ thương người rồi tự thương mình lận đận.
Phần 5 (câu 83 – 88): ca nữ đàn lần thứ hai. Tiệc hoa đầy lệ.

B. Đọc - hiểu tác phẩm

Bến Tầm Dương, canh khuya đưa khách.
Quạnh hơi thu, lau lách đìu hiu.
Người xuống ngựa, khách dừng chèo,
Chén quỳnh mong cạn, nhớ chiều trúc ti.
Say những luống ngại khi chia rẽ,
Nước mênh mông đượm vẻ gương trong.
Đàn ai nghe vẳng ven sông,
Chủ khuây khoả lại, khách dùng dằng xuôi.

_Một đêm khuya trên bến Tầm Dương, trong hơi thu quạnh quẽ, gió thổi đìu hiu, bờ lau xào xạc đã diễn ra một cuộc tiễn đưa “người xuống ngựa, khách dừng chèo…”.
_ Chén quỳnh đưa tiễn nhiều lưu luyến. Một khung cảnh đầy chất thơ: dòng sông, con thuyền, vầng trăng, đôi bạn thơ.
_ Khách và chủ đang bâng khuâng "ngại khi chia rẽ” lòng khao khát được nghe một tiếng sáo, tiếng đàn “nhớ chiều trúc, ti” thì bỗng đâu, lúc đó tiếng tỳ bà vẳng lại. Dòng sông như mênh mông hơn. Vầng trăng thu như trong và sáng hơn.
_ Một hình ảnh nên thơ: "Nước mênh mông đượm vẻ gương trong”.

=> Không gian, thiên nhiên, cỏ cây, gió thu, hơi thu như thấm một nỗi buồn man mác. Hồn Đường thấm vào, quyện vào những vần thơ thất ngôn và thơ song thất lục bát, réo rắt du dương trầm bổng.

Tìm tiếng sẽ hỏi ai đàn tá?
Dừng dây tơ nấn ná làm thinh.
Dời thuyền theo hỏi thăm tình,
Chong đèn, thêm rượu, còn dành tiệc vui.
Mời mọc mãi thấy người bỡ ngỡ,
Tay ôm đàn che nửa mặt hoa.
Vặn đàn vài tiếng dạo qua,
Dẫu chưa nên khúc tình đà thoảng bay.

_ Giữa đất trời sông nước trăng thu ấy, không hẹn mà nên, cuộc gặp gỡ giữa thi nhân và kĩ nữ qua khúc đàn tì bà đã diễn ra vô cùng cảm động.
Thi nhân “dời thuyền ghé lại thăm tình ” cất tiếng hỏi: "sẽ ai đàn tá? ”, kĩ nữ “dừng dây tơ nấn ná làm thinh”. Thi nhân ân cần “mời mọc mãi”, người đẹp tần ngần, chín mười phần bỡ ngỡ. Sự xuất hiện của mĩ nhân được tả ít gợi nhiều.
_ Qua dáng điệu và cử chỉ bỡ ngỡ, ngượng ngùng "che nửa mặt hoa". Tiếng dạo đàn giãi bày bao nỗi buồn u uất.

Nghe não nuột mấy dây buồn bực,
Dường than niềm tấm tức bấy lâu.
Mày chau tay gảy khúc sầu,
Giãi bày mọi nỗi trước sau muôn vàn.

_"giãi bày": thể hiện những cảm xúc dồn nén, tâm tư trong lòng của một người.
_các từ chỉ nỗi buồn: "bứt rứt", "tấm tức".
Ta thấy hình ảnh một ca nữ với biết bao phiền muộn dồn nén nhưng tất thảy chỉ có thể "giãi bày" qua việc gảy khúc đàn. Tiếng đàn của cô cất lên nghe não nề tựa như lời tự thương xót cho số phận lạc lõng, trôi nổi của chính mình. Ấy là những âm trầm đầy "bứt rứt", buồn thương.

=> Bạch Cư Dị thưởng đàn nhưng cũng không quên quan sát người đàn để cảm nhận cho trọn vẹn tâm tinh của khúc nhạc, chỉ một cái "chau mày" cũng đã đủ hiểu người ca nữ có biết bao phiền muộn muốn tỏ bày. Nhờ sự tinh tế ấy, ta mới có thể thấu hiểu trọn vẹn tâm trạng của cô ca nữ.

Ngón buông bắt khoan khoan dìu dặt,
Trước Nghệ thường sau thoắt Lục yêu.
Dây to dường đổ mưa rào,
Ni non dây nhỏ khác nào chuyện riêng.

_"Nghê thường", "Lục yêu": tên gọi từng khúc nhạc.
_"dìu dặt": liên tiếp, hết phần nọ đến phần kia. Ở đây ý chỉ sự nhuần nhuyễn, thành thục của người ca nữ trong việc chơi đàn.
Với khả năng cảm thụ âm nhạc, nhà thơ thấy được cả những ngón tay linh hoạt của người ca nữ khi gảy đàn. Tiếng đàn hoà nhịp với cảnh vật, biến hoá kì ảo, lúc dồn dập, mạnh mẽ tựa như trời "đổ mưa rào" rồi lại tạnh, sau đó lại tinh tế chuyển sang âm sắc tỉ tê, thủ thỉ tâm tình "nỉ non dây nhỏ khác nào chuyện riêng".

=> Ta nhận ra người ca nữ mang một ngón đàn đầy điêu luyện, hết sức tài tình. Nhưng có lẽ bởi chính tài sắc hơn người ấy mà cuộc đời nàng mới vấp phải nhiều bất trắc,  truân chuyên. Dẫu hiểu biết sâu rộng và có nhiều phẩm chất nhưng lại bị lưu đày nơi khỉ ho cò gáy một cách buồn tủi.

Tiếng cao thấp lựa chen lần gảy,
Mâm ngọc đầu bỗng nảy hạt châu,
Trong hoa oanh ríu rít nhau,
Nước tuôn róc rách, chảy mau xuống ghềnh.

_Nhà thơ ẩn dụ tiếng đàn của cô gái trong trẻo và đẹp đẽ giống như "mâm ngọc", "hạt châu".
_"Tiếng cao thấp" xen kẽ nhau qua mỗi lần gảy đàn.
Tiếng đàn với âm trầm day dứt nhưng cũng du dương khiến cho người nghe chìm đắm. Ấy là thanh âm thanh thúy như "Mâm ngọc đâu bỗng nảy hạt châu". Tài năng của người ca nữ còn thể hiện rõ nét hơn với khả năng chơi đàn đến cảnh giới khiến người nghe tưởng như mình lạc vào cảnh tiên với hoa thơm, với tiếng chim ríu rít, tiếng suối róc rách chảy xuống ghềnh.

=> Nhà thơ cảm nhạc bằng cả tâm hồn, miêu tả kết hợp với các biện pháp tu từ để khắc hoạ những âm điệu tinh tế của khúc đàn.

Nước suối lạnh, dây mành ngừng đứt,
Ngừng đứt nên phút bặt tiếng tơ.
Ôm sầu mang giận ngẩn ngơ,
Tiếng tơ lặng ngắt, bây giờ càng hay.

_Từ "lạnh" làm cho tiếng đàn vang lên với nhiều âm sắc bỗng nhiên chết cứng lại, không còn bay bổng tuyệt vời nữa.
_ "ngừng đứt" được lặp lại hai lần làm tăng không khí nặng nề, nhấn mạnh vào thực tế cuộc đời người ca kĩ lúc đó.
_"bặt" chỉ mức độ im lặng của âm thanh bị nén lại, bị đông cứng trong một giới hạn nào đó giữa cái buồn thảm, nuối tiếc.
Lúc này đây, người ca nữ ngừng gảy đàn sau những thanh âm sầu muộn. Nàng "ôm sầu", ôm "giận ngẩn ngơ" trước số phận đìu hiu của chính mình. Tiếng đàn "lặng ngắt", im hẳn và không thể nghe thêm một âm thanh gì khác. "Bây giờ càng hay" là cảm nhận của tác giả trước nốt lặng đã tích tụ lâu nay, chứa đựng những giọt nước mắt và tâm tư của người ca kĩ đầy sầu muộn, tổn thương.

=> Ta thấy được sự tài tình của Bạch Dị Cư qua việc miêu tả nốt lặng, liên kết với những khổ thơ trên có âm hưởng hài hòa đã tạo nên mặt đối lập đầy tinh tế. Xuyên suốt là nỗi lòng của người con gái gắn liền với việc chơi đàn đã chạm đến trái tim người đọc.

Bình bạc vỡ tuôn đầy dòng nước,
Ngựa sắt giong, xô xát tiếng đao.
Cung đàn trọn khúc thanh tao,
Tiếng buông xé lụa lựa vào bốn dây.

_ Tiếng đàn như sầu thương, như giận dữ, làm mê say, đắm đuối lòng người.
_ Bốn ẩn dụ cuối, là biến thái của giai điệu tì bà như nước tuôn trào ra khỏi bình bạc vỡ, rầm rập như đoàn quân thiết kị xung trận, như tiếng đao khua trên chiến địa, như tiếng xé lụa vang lên.
=> Hình ảnh nào cũng thần tình, câu thơ nào cũng đẹp, cũng "thanh tao”. Ngôn ngữ thơ tràn ngập âm thanh.

Thuyền mấy lá đông tây lặng ngắt,
Một vầng trăng trong vắt dòng sông.
Ngậm ngùi đàn bát xếp xong,
Áo xiêm khép nép hầu mong giãi lời.

_Trong suối âm thanh tì bà, ngoại cảnh (dòng sông, con thuyền, bầu trời, vầng trăng thu) như ru hồn trong mộng tưởng, say đắm, bâng khuâng, tất cả đều “lặng ngắt” tận hưởng dư âm tỳ bà.
_Khung cảnh hiện lên qua một nét vẽ đầy chất thơ.
=> Giữa kỹ nữ và thi nhân không chỉ có mối liên tài mà còn là đôi bạn tri âm. Bao nhiêu âm thanh là bấy nhiêu tấc lòng, bấy nhiêu tình đời cay đắng, u uất.

Kĩ nữ nói về cuộc đời nàng. Đã có một thời oanh liệt, vàng son “giáo phường đệ nhất chỉ đào chép tên Tài sắc của nàng từng làm mê đắm bao công tử vương tôn một thời. Chìm đắm trong truy hoan, tuổi xuân vung phí:

“Năm… năm lần nữa vui cười,
Mải trăng hoa chẳng đoái hoài xuân thu”.

Như đóa hoa sớm nở tối tàn, cuộc đời kĩ nữ phôi pha: sắc đẹp phai tàn, người dì chết, đứa em trai ra lính, tình duyên hẩm hiu "thân già mới kết duyên cùng khách thương”. Kết cục nàng vẫn sống trong cô đơn, trong lạnh lẽo trên con thuyền giữa mênh mông sông nước:

"Thuyền không đậu bến mặc ai,
Quanh thuyền trăng dãi, nước trôi lạnh lùng”.

Hình ảnh con thuyền, vầng trăng, dòng nước trong câu thơ mang ý nghĩa tượng trưng cho thân phận một kiếp phù hoa cô đơn của các kĩ nữ trong cuộc đời. Lời thơ buồn não nuột.

Sau lời tâm sự là suối lệ tuôn trào, nuối tiếc một thời xuân sắc rực rỡ. Lần thứ hai, thi sĩ làm rõ thêm tâm cảnh kĩ nữ:

“Đêm khuya sực nhớ vòng tuổi trẻ,
Chợt mơ màng dòng lệ đỏ hoen”

Có thể nói lời tâm sự của kĩ nữ cùng với tiếng đàn tì bà của nàng là hai nốt trầm, bổng của hợp âm trong hãn đàn “bạc mệnh” của một giai nhân.

Bạch Cư Dị đã dùng 20 câu thơ nói lên tâm sự của mình. Nghe đàn, rồi nghe kỹ nữ giãi bày tâm sự, thi nhân lòng nặng trĩu buồn thương:

"Nghe đàn ta đã chạnh buồn,
Lại rầu nghe nỗi nỉ non mấy lời”

Nhà thơ thương người rồi xót xa thân phận mình bị trôi giạt "Tầm Dương đất trích gối sầu hôm mai”, cay đắng đang sống buồn tẻ nhạt thảm trong cô đơn nơi xa xôi hoang vu quạnh vắng. Những câu thơ miêu tả tâm trạng đau buồn của một ông quan bị thất thế, một thi nhân đa tài đa cảm mang nặng nỗi đau đời làm ta nhớ mãi:

"Sông Bồn gần chốn cát lầm
Lau vàng trúc võ âm thầm quanh hiên”

Sống giữa nơi “cuốc kêu sầu, vượn hót véo von" mượn chén rượu nhạt giải sầu, thi nhân vô cùng xúc động khi nghe tiếng tì bà ngỡ là đang được thưởng thức “tiên nhạc”Nỗi đau như được xoa dịu:

"Tỳ bà nghe dạo canh khuya,
Dường như tiên nhạc gần kề bên tai”.

Giọng thơ buồn thương. Thi sĩ khóc mình cũng là khóc người. Giai nhân, tài tử tương ngộ. Khóc cho số phận, khóc cho tài năng, khóc cho một đời tài hoa mà nhiều cay đắng lận đận. Nhạc điệu thơ song thất lục bát diễn tả tuyệt hay, làm đẹp thêm nhiều lần hồn thơ nguyên tác. Có thể mượn ý câu thơ Kiều nói lên điệu tâm hồn của Bạch Cư Dị trong đêm tiệc hoa ấy: "Ai tri âm đó…”

Lần thứ nhất, tiếng tì bà vang lên từ xa "nghe vẳng bên sông ” hòa với hơi thu, vớt tiếng lau lách đìu hiu.

“Lệ ai chan chứa hơn người,
Giang Châu Tư mã đượm mùi áo xanh”.

Tiếng đàn càng trở nên thê lương hơn, sầu não hơn với cả tấm lòng đồng điệu. Tiếng đàn hay quá nghe mãi cũng không chán, nghe đến tàn canh vẫn còn muốn nghe.

C. Tổng kết

Trong bài thơ Tì Bà Hành thì tiếng đàn kỹ nữ, chén rượu tiệc hoa, giọt lệ trên màu xanh lam – chiếc áo của quan Tư mã trong đêm thu Tầm Dương mang ý nghĩa sâu sắc, tượng trưng cho số phận bi kịch nhiều đắng cay và chìm nổi của khách tài tử, giai nhân trong cuộc đời. Thăng trầm trong cuộc đời và sự nhào nặn ấy với những đau khổ và cay đắng khôn nguôi cho một kiếp người.

Tì Bà Hành bộc lộ tài năng tuyệt đỉnh trong nghệ thuật miêu tả tiếng đàn tì bà của Bạch Cư Dị. Đồng thời mượn nỗi lòng của giai nhân qua tiếng tì bà mà nói lên tâm trạng của mình, gửi gắm theo đó là những đắng cay, thăng trầm đầy đau khổ mà cuộc đời của một con người phải trải qua. Để từ đó mà thấy được một chân lí nhân sinh: Làm người là phải chịu khổ và không có gì là trường tồn vĩnh cửu.

# data[].attributes.body
a.     Hai câu đầu

Nhân nhàn hoa quế lạc

Dạ tĩnh xuân sơn không.

-         Hai câu thơ đầu thể hiện hình ảnh con người sống trong cảnh nhàn hạ, đó là cuộc sống của người ẩn sĩ nơi điền viên sơn thủy, hòa mình vào thiên nhiên. - Có sự giao hòa, giao cảm một cách tự nhiên giữa người và cảnh: Trong đêm tĩnh lặng, thi nhân nghe được tiếng hoa quế rơi.

Ø Cho thấy sự nhạy cảm và tĩnh lặng trong chính tâm hồn của thi nhân.

-         Có sự kết hợp của ba từ "lạc" (rụng), "tĩnh" (vắng lặng), "không" (vắng không)

Ø Gợi sự tịch mịch của cảnh đêm nơi rừng núi.

è Cảnh và người thật hòa hợp, người thì nhàn nhã, cảnh thì thanh tao, những bông hoa li ti nhẹ rơi càng làm tăng thêm vẻ tĩnh mịch. Đêm đã yên tĩnh, đêm trên núi vắng mùa xuân lại càng tĩnh lặng hơn.

b.    Hai câu cuối

Nguyệt xuất kinh sơn điểu,
Thời minh giản tại trung.

-         Không khí yên tĩnh tới mức mà một ấn tượng về thị giác (trăng lên) đã tạo nên hiệu quả như một tiếng động. Ánh sáng của ánh trăng lan tỏa làm kinh động đến tiếng chim núi, làm chim núi bừng tỉnh, giật mình, thảng thốt. Ánh trăng lên không tiếng động vậy mà cũng làm chim núi giật mình

Ø Điều đó cho thấy cảnh yên đến mức chỉ một sự thay đổi nhỏ cũng đủ làm khuấy động sự yên tĩnh.

-         Hai câu thơ dường như có sự chuyển dịch từ không gian tính và tối (hai câu đầu) sang động, sáng rõ hơn. Đó là sự xuất hiện của ánh sáng (trăng lên) và âm thanh (chim núi cất tiếng kêu) làm tô điểm thêm cho sự tĩnh lặng của cảnh vật.
Tổng kết:

- Nhà thơ lấy cái động để thể hiện cái tĩnh - sự tĩnh lặng của đêm và sự bình yên trong tâm hồn.

è Với nghệ thuật lấy động tả tĩnh, lấy hình gợi âm đầy tài tình, bài thơ đã miêu tả một bức tranh với những thanh âm nhẹ nhàng của thiên nhiên, qua đó ta thấy được tình yêu thiên nhiên đầy tinh tế.

-  Lời thơ ngắn gọn, thể thơ ngũ ngôn quen thuộc trong thơ Đường, Vương Duy đã kết hợp nhuần nhuyễn các yếu tố người - cảnh - vật, tạo nên một bức sơn thủy hữu tình vừa mộng mơ, vừa hùng vĩ. Thể thơ điền viên sơn thủy, nêu cao tinh thần ung dung tự tại, không màng danh lại đã được tác giả sử dụng một cách khôn khéo, trong thơ có họa, một bức họa vẽ nên một bài thơ. Có thể nói, đây là bài thơ đã tạo nên Vương Duy, tạo nên tên tuổi và sức ảnh hưởng của thể thơ này trong suốt bề dày văn học thơ Đường.

# data[].attributes.body
1.     Khái quát về tác giả

-         Quê hương – gia đình: Vương Duy người huyện Kỳ, Tấn Trung, Sơn Tây, Trung Quốc. Ông xuất thân trong gia tộc rất danh giá thời Đường là Thái Nguyên Vương thị. Cha ông là Vương Xử Liêm, mẹ là Thôi thị, trong nhà ông là trưởng, sau đó tới Vương Tấn cùng 2 em trai và một em gái.

-         Cuộc đời:

+  Năm Khai Nguyên thứ 9 (721), thời Đường Huyền Tông, Vương Duy đỗ tiến sĩ, nhận chức quan Đại nhạc thừa, sau phạm điều cấm, bị khiển trách và phải đến Tế Châu làm tham quân. Năm Khai Nguyên thứ 14 (726), ông từ bỏ quan chức, nhưng sau đó lại nhận chức Hữu thập di, thăng tới Giám sát ngự sử. Năm 40 tuổi, được thăng lên Điện trung truyền ngự sử.

+  Năm Thiên Bảo thứ 14 (755), An Lộc Sơn chiếm Trường An. Vương Duy bị An Lộc Sơn bức bách ra làm quan, nhưng sau không được như ý, ông đã lui về ở tại biệt thự Lam Điền, sáng tác thơ ca để biểu đạt lòng mình. Sau khi An Lộc Sơn thất bại, nhờ có em trai là Vương Tấn khi dó đang giữ chức quan cao nên Vương Duy được miễn tội và được phong chức Thái tử trung doãn, sau thăng tới Thượng thư hữu thừa, vì thế người đời còn gọi ông là Vương hữu thừa

+  Vương Duy nổi tiếng không chỉ thi ca mà còn về hội họa. Thi sĩ trứ danh Tô Đông Pha đời Tống khi viết về Vương Duy có câu: "Thưởng thức thơ của Ma Cật, trong thơ có hoạ đồ; ngắm họa đồ của Ma Cật, trong họa đồ có thơ".Ông đặc biệt rất được biết đến trong thể loại sơn thủy thi ,cùng với Mạnh Hạo Nhiên. Cả hai được gọi chung là Vương Mạnh .Vào những năm cưới đời, ông chuyên tâm nghiên cứu Phật giáo, và thi ca của ông có phản ánh tính Phật, vì vậy mới gọi ông là Thi Phật.

+  Ông còn được biết đến về khả năng hội họa, mô tả con người và rừng trúc. Đồng Kỳ Xương đời Minh thì cho Vương Duy là ông tổ của phong cách họa sơn thủy Nam tông (Nam tông họa chi tổ).

-         Con người:

+  Ông giỏi văn nghệ, ưa tiêu dao, nên tuy làm việc với triều đình nhưng vẫn thích nơi có cảnh quan yên tĩnh. Ông được gần vua, các cận thần và được quý trọng vì am hiểu văn chương nghệ thuật. Song trong lòng đã sẵn hướng về thiên nhiên nên thơ ông tả nhiều thú điền viên sơn thuỷ. Ông có một trang viên riêng cho mình, ở đó ông gảy đàn, thổi sáo và làm thi phú.

-          Sự nghiệp văn học:

+ Ông để lại khoảng 400 bài thơ, trong đó có những bài thơ thời trẻ, bộc lộ tâm trạng của lớp tri thức có tài có chí không được dùng, sống trong cảnh hàn vi.

+  Những tháng năm ở biên cương, thơ ông có tình điệu khẳng khái, hiên ngang, đề cao lòng yêu nước, tinh thần hăng hái của những người lính canh giữ biên cương, sẵn lòng vì một triều đại đang mở mang, hướng tới thịnh vượng (Sứ chí tái thượng, Lũng đầu ngâm, Lão tướng hành,...). Thơ ông có một phần nổi bật quan trọng đó là thơ thiên nhiên. Do thú ưa thích một lối sống thanh tao, phong nhã, tâm hồn ông hoà nhập với cảnh sống thanh bình của làng quê yên ấm. Thơ ông miêu tả núi sông hùng vĩ, cảnh làm ruộng, gặt hái, lấy sự chất phác đôn hậu của đời sống dân chúng cần mẫn trên đồng ruộng làm nền. Thơ ông còn đắm trong tư tưởng hỷ xả từ bi của đạo Phật.

+  Thơ ông được rất nhiều thi sĩ Việt Nam như Tản Đà, Trần Trọng San, Phụng Hà, Trần Nhất Lang, Thái Thanh Nguyên, Trần Ngọc Hưởng, Đinh Vũ Ngọc, Bùi Khánh Đản, Bùi Hạnh Cẩn... dịch lại với nhiều thể lục bát, tứ tuyệt, thất ngôn bát cú.

2.     Khái quát tác phẩm

-         Khe Chim Kêu là bài thơ khá tiêu biểu cho phong cách thơ Vương Duy : cảnh vật thiên nhiên vô cùng yên tĩnh, thơ giàu chất hoạ, âm thanh lại rất sinh động. Bài thơ vẽ nên một bức tranh thiên nhiên trong sáng nhưng gợi buồn.

-         Gieo vần theo luật thơ Đường, ngắt nhịp 2/3 ; bản dịch thơ thứ nhất theo cách gieo vần thơ lục bát, nhịp 2/4, 4/4, 2/4, 4/4 ; bản dịch thơ thứ hai ngắt nhịp 2/3 và gieo vần cách (các chữ cuối câu chẵn vần với nhau)

# data[].attributes.body
- Lê Thảo Nguyên
- Phạm Thu Huyền
- Nguyễn Thanh Ngân
- Quách Thảo Nguyên

# data[].attributes.body
THÀNH VIÊN
- BÙI VŨ HOÀI THANH
- TRẦN ANH THƯ
- NGUYỄN THU HUYỀN
- CHU NGỌC MINH TRANG
1. Tác giả
-Đỗ Phủ sinh năm 712, mất năm 770, tự là Tử Mĩ
- Quê quán: huyện Củng, tỉnh Hà Nam
- Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống Nho học và thơ ca lâu đời. Ông sống trong nghèo khổ và chết trong bệnh tật
- Sự nghiệp sáng tác: Đỗ Phủ là nhà thơ hiện thực vĩ đại của Trung Quốc, thơ Đỗ Phủ hiện còn khoảng 1500 bài
- Nội dung thơ Đỗ Phủ: phản ánh hiện thực và bày tỏ cảm xúc, thái độ, tâm trạng đau khổ trước hiện thực đời sống của nhân dân trong chiến tranh, trong nạn đói chan chứa tình yêu nước và tinh thần nhân đạo.
- Phong cách thơ Đỗ Phủ: điêu luyện, trầm uất, nghẹn ngào
-Được Nguyễn Du tôn vinh là “Bậc thầy muôn đời của văn chương muôn đời”
2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh ra đời
- Bài thơ được sáng tác năm 766, khi nhà thơ đang ở Quỳ Châu. Đỗ Phủ sáng tác chùm “Thu hứng” gồm 8 bài thơ, trong đó cảm xúc mùa thu là bài thơ thứ nhất.
* Thể thơ: thất ngôn bát cú đường luật
* Bố cục (2 phần)
- Phần 1 (4 câu đầu): Cảnh mùa thu
- Phần 2 (4 câu còn lại): Tình thu
* Ý nghĩa nhan đề
Thu hứng nghĩa là cảm xúc mùa thu đã nói lên được nội dung của cả bài thông qua hình ảnh mùa thu. Đó là tâm trạng cảm nhận của thu nhân trước cảnh mùa thu là nỗi lòng u uất, là nỗi buồn man mác của nhà thơ bao trùm lên cả cảnh vật. Nỗi lo ấy bắt nguồn nỗi buồn của tác giả khi ông chứng kiến cảnh đất nước kiệt quệ vì sự tàn phá của chiến tranh. Bài thơ cũng là nỗi lòng của kẻ xa quê, là nỗi ngậm ngùi, xót xa cho thân phận của kẻ tha hương lưu lạc.

3. Đọc hiểu
a, Bốn câu thơ đầu : Cảnh thu ảm đạm, hắt hiu
* Hai câu đề:
" Ngọc lộ điêu thương phong thụ lâm,
Vu sơn, Vu giáp khí tiêu sâm."
( Lác đác rừng phong hạt mộc sa,
Ngàn non hiu hắt, khí thu loà)

- Hình ảnh thơ cổ điển, là những hình ảnh được dùng để miêu tả mùa thu ở Trung Quốc: “ngọc lộ”, “phong thụ lâm”
+ Ngọc lộ: Miêu tả hạt sương móc trắng xóa, dầy đặc làm tiêu điều, hoang vu cả một rừng phong.
+ Phong thụ lâm:hình ảnh thường được dùng để tả cảnh sắc mùa thu và nỗi sầu li biệt. Người ta liên tưởng đến mùa thu vì mỗi đợt thu về rừng phong lại đỏ úa thể hiện sự li biệt, buồn thương.
- “Vu sơn Vu giáp”: tên những địa danh nổi tiếng ở vùng Quỳ Châu, Trung Quốc, vào mùa thu, khí trời âm u, mù mịt. Bản dịch thơ là “ngàn non”: Đánh mất hai địa danh cụ thể lại không diễn tả được hết không khí của mùa thu.
- “Khí tiêu sâm”: hơi thu hiu hắt, ảm đạm
→ Bức tranh về cảnh núi rừng mùa thu, sự tiêu điều, hiu hắt, bi thương lan tỏa khắp không gian khác hoàn toàn cảnh thu trong thơ ca truyền thống.

*Hai câu thực:
" Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng,
Tái thượng phong vân tiếp địa âm"
( Lưng trời sóng rợn lòng sông thẳm,
Mặt đất mây đùn cửa ải xa)

- Hướng nhìn của bức tranh của nhà thơ di chuyển từ vùng rừng núi xuống lòng sông và bao quát theo chiều rộng.
- Cảnh thu chuyển động dữ dội tạo nên bức tranh thu vừa hùng vĩ vừa bi tráng.
- Hình ảnh đối lập, phóng đại: sóng – vọt lên tận trời (thấp – cao), mây – sa sầm xuống mặt đất (cao – thấp), qua đó không gian được mở rộng ra nhiều chiều:
+ Chiều cao: sóng vọt lên lưng trời, mây sa sầm xuống mặt đất
+ Chiều sâu: sâu thẳm
+ Chiều xa: cửa ải
→ Không gian hoành tráng, mĩ lệ
⇒ Bốn câu thơ vẽ nên bức tranh mùa thu xơ xác, tiêu điều, hoành tráng mà dữ dội.
⇒ Thể hiện tâm trạng buồn lo và sự bất an của nhà thơ trước hiện thực tiêu điều, âm u.
b, Bốn câu còn lại : Tình thu
* Hai câu luận
"Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ,
Cô chu nhất hệ cố viên tâm"

- Hình ảnh ẩn dụ, tượng trưng:
+ Hoa cúc: hình ảnh ước lệ chỉ mùa thu
+ Khóm cúc đã hai lần nở hoa: Có hai cách hiểu khóm cúc nở ra làm rơi giọt nước mắt, khóm cúc nở ra giọt nước mắt.
→ Dù hiểu theo cách nào thì cũng giúp chúng ta thấy được tâm sự buồn của tác giả
+ Cô chu – con thuyền cô độc: là một ẩn dụ đầy ý nghĩa không chỉ vì tính chất trôi nổi, đơn độc của nó mà còn vì nó là phương tiện duy nhất để chở ước vọng của nhà thơ về với quê hương trong tâm tưởng.
- Cách sử dụng từ ngữ độc đáo, hàm súc, cô đọng:
+ “Lưỡng khai”: Nỗi buồn lưu cữu trải dài từ quá khứ đến hiện tại
+ “ Nhất hệ”: Dây buộc thuyền cũng là sợi dây buộc mối tình nhà của tác giả.
+ “Cố viên tâm”: Tấm lòng hướng về quê cũ. Thân phận của kẻ tha hương, li hương luôn khiến lòng nhà thơ thắt lại vì nỗi nhớ quê (Lạc Dương), nhớ nước (Trường An – kinh đô nhà Đường).
- Tác giả đã đồng nhất giữ tình và cảnh trong hai câu thơ
+ Tình – cảnh: Nhìn cúc nở hoa mà lòng buồn tuôn giọt lệ
+ Quá khứ hiện tại: Hoa cúc nở hai lần năm ngoái – năm nay mà không thay đổi
+ Sự vật – con người: Sợi dây buộc thuyền cũng là sợi dây buộc chặt tâm hồn người.
→ Hai câu thơ diễn tả nỗi lòng da diết, dồn nén nỗi nhớ quê hương của tác giả.
* Hai câu kết
"Hàn y xứ xứ thôi đao xích,
Bạch Đế thành cao cấp mộ châm"

- Hình ảnh:
+ Mọi người nhộn nhịp may áo rét
+ Giặt áo rét chuẩn bị cho mùa đông
→ Không khí chuẩn bị cho mùa đông, gấp gáp, thúc giục.
- Âm thanh: tiếng chày đập vải
→ Âm thanh báo hiệu mùa đông đến, đồng thời đó là âm thanh của tiếng lòng, diễn tả sự thổn thức, mong ngóng, chờ đợi ngày được trở về quê. Âm thanh của mùa thu may áo vừa kết thúc bài thơ, vừa mở ra nỗi buồn nhớ mênh mang...
⇒ Bốn câu thơ diễn tả nỗi buồn của người xa quê, ngậm ngùi, mong ngóng ngày trở về quê hương.

4. Tổng kết
* Giá trị nội dung
Bài thơ vẽ nên bức tranh mùa thu hiu hắt, mang đặc trưng của núi rừng, sông nước Quỳ Châu. Đồng thời, bài thơ còn là bức tranh tâm trạng buồn lo của nhà thơ trong cảnh loạn li: nỗi lo cho đất nước, nỗi buồn nhớ quê hương và nỗi ngậm ngùi, xót xa cho thân phận mình.
* Giá trị nghệ thuật
- Tứ thơ trầm lắng, u uất
- Lời thơ buồn, thấm đẫm tâm trạng, câu chữ tinh luyện
- Bút pháp đối lập, tả cảnh ngụ tình
- Ngôn ngữ ước lệ nhiều tầng ý nghĩa.

# data[].attributes.headline
Tác giả Vương Xương Linh và bài thơ “Khuê oán”

# data[].attributes.subject
Tác giả Vương Xương Linh và bài thơ “Khuê oán”

# data[].attributes.body
I, Khái quát tác giả
1, Cuộc đời - Con người :
- Vương Xương Linh (698 ? – 757), tự là Thiếu Bá, quê ở Trường An, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc
- Ông nổi tiếng rất sớm về tài văn chương, tuy đỗ tiến sĩ nhưng chỉ được giữ những chức quan nhỏ và bị biếm trích rất nhiều lần. Trong loạn An - Sử, ông lánh nạn ở vùng Giang, Hoài, bị tên thứ sử Lư Khâu Hiểu giết hại.
2, Sự nghiệp văn học :
- Vương Xương linh là nhà thơ kiệt xuất thời Thịnh Đường, thơ ông thường đề cập đến cuộc sống của tướng sĩ nơi biên cương, nỗi oán hờn của người cung nữ, nỗi li sầu biệt hận của người thiếu phụ khuê các, tình bằng hữu chân thành, trong sáng...
- Phong cách thơ ông rất trong trẻo, tinh tế, thanh tân, vừa giàu tính hiện thực, vừa đậm đà chất trữ tình, phản ánh những vấn đề lớn của thời đại như chiến tranh, đau thương, mất mát... Đặc biệt, ông thường đi sâu phân tích và thể hiện tâm lí, tình cảm của nhiều loại người như tầng lớp trí thức, tướng sĩ, binh lính, những thiếu phụ có chồng ngoài mặt trận...

II, Khái quát tác phẩm
1, Hoàn cảnh sáng tác :
- "Khuê oán" không rõ năm sáng tác, được coi là một trong những tác phẩm nổi bật nhất khi tác giả Vương Xương Linh tại thế.
2, Thể thơ :
- Bài thơ được viết bằng chữ Hán, theo thể thất ngôn tuyệt cú Đường Luật.
3, Nhan đề :
- "Khuê oán" hay " Nỗi oán của người phòng khuê"
+ "Khuê" : ý chỉ buồng khuê, phòng riêng của phụ nữ thời xưa.
+ " Oán" : chỉ sự bất mãn, giận hờn.
-> Tác phẩm như lời than vãn, oán hận của một người phụ nữ trẻ cô đơn một mình nơi phòng riêng, nơi mà nàng đã cùng chồng chung sống hạnh phúc với nhau nay lại phải chia ly vì chiến tranh khốc liệt.
4, Bố cục :
- Hai câu thơ đầu : Hình ảnh lẻ loi của người thiếu phụ chốn khuê phòng
- Hai câu thơ sau : tâm trạng người thiếu phụ khi thấy câu dương liễu đầu đường
5, Nội dung :
- "Khuê oán" mang nỗi sầu của người thiếu phụ có chồng tham gia chinh chiến. Người đàn bà trẻ tuổi nơi khuê các thơ dại không biết gì, khi nhìn thấy dương liễu mới nhận ra rằng mình đang nhớ về chồng.
6, Nghệ thuật
- Ngôn ngữ thơ hàm súc, tình cảm.
- Với đặc trưng của thơ Đường là phép đối, khiến nổi bật các hình ảnh mang tính trái ngược nhưng vẫn luôn hòa hợp và bổ sung cho nhau.
III, Đọc - hiểu tác phẩm
1, Hai câu thơ đầu :
“Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu”

(Bản dịch 1: trẻ trung nàng biết chi sầu

Bản dịch 2: thiếu phụ phòng khuê chẳng biết sầu)

- “Khuê trung thiếu phụ” : người thiếu phụ trong góc phòng riêng của mình, bộc lộ nỗi cô đơn trong thế giới riêng của người phụ nữ đã có chồng.

- “Bất tri sầu” : tức không biết buồn hoặc chưa từng biết buồn, là tâm trạng nghệ thuật gợi đến sự lạc quan, vui vẻ, sung sướng trong những ấn phong hầu của người chồng.

“Xuân nhật ngưng trang thướng thúy lâu”

(Bản dịch 1: Ngày xuân trang điểm lên lầu ngắm gương.

Bản dịch 2: Ngày xuân chải chuốt, bước lên lầu)

- “Xuân nhật” tức là ngày xuân, là thời gian nghệ thuật, ngày mà người người vui chung niềm mơ ước, đoàn tụ và sức trẻ sôi trào. Đây cũng đang ẩn dụ cho sắc xuân phơi phới của người thiếu phụ khi nàng còn sắc xuân xanh, khi sắc nàng chưa phai tàn.

- “Ngưng trang thướng thúy lâu” : đây là thú vui của những con gái trẻ, khi sức trẻ chưa tận nàng vẫn vui vẫn lạc quan mà chẳng biết đến buồn.

* So sánh với hai bản dịch thơ, ta nhận thấy bản của Tản Đà được viết theo thể lục bát dễ dàng bộc lộ tình cảm hơn, sử dụng "đảo ngữ" nhấn nhá một cách khéo léo đồng thời mang nét trẻ trung, nỗi buồn phảng phất nhưng không chân thật và đau lòng như bản gốc.
==> Hai câu thơ như nói lên tiếng lòng trong nỗi cô quạnh, hiu vắng một thân một mình của nàng thiếu phụ. Song song là cái ngây thơ, hồn nhiên mà một cô gái thời xuân sắc mang lại.
2, Hai câu thơ sau :
"Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc,"
(Bản dịch 1: Nhác trông vệ liễu ven đường
Bản dịch 2: Đầu đường chợt thấy màu dương liễu)
• "Dương liễu sắc" ở đây chỉ sắc màu của cây dương liễu.
• Đồng thời cũng là tượng trung cho mốc thời gian của bài thơ. Nếu như "Xuân nhật" là quá khứ thì "Dương liễu sắc" là hiện tại. Ẩn dụ cho mùa thu, cho sắc thu
==> Tuổi xuân của người khuê phụ dần trôi qua một cách lặng lẽ sau bao tháng ngày cô đơn đợi chờ chồng.
"Hối giao phu tế mịch phong hầu"
(Bản dịch 1: "Phong hầu", nghĩ dại, xui chàng kiếm chi.
Bản dịch 2: Hối để chàng đi kiếm tước hầu.)
• Khuê phụ hối hận, tự trách bản thân mình vì đã để chồng xuất chinh. Ấy là cái giá mà nàng phải trả cho giấc mộng công hầu.
• Người chồng có thể sẽ phải giãi thây nơi chiến trường ác liệt. Người khuê phụ oán trách, than thở bản thân mình, cho duyên phận của mình.
=> Hai câu cuối là tiếng khóc, tiếng thở dài đầy ai oán của người vợ có chồng xuất chinh nơi chiến trường.
*So sánh hai bản dịch thơ, có thể thấy, bản dịch của Tản Đà bộc lộ nhiều cảm xúc hơn. Sử dụng từ ngữ linh hoạt, đảo trật tự từ. Từ đó thể hiện sự hối hận, đau khổ của người khuê phụ một cách sâu sắc hơn. Song, không hoàn toàn biểu đạt được trọn vẹn ý nghĩa, tâm tư của người khuê phụ như bản gốc.

# data[].attributes.body
*  Thành viên :
- Đỗ Minh Ngọc
- Phạm Nguyễn Thảo Vi
- Hà Nhật Vy
- Nguyễn Hà Vy

# data[].attributes.headline
Tham khảo đề này nhé! Cô sẽ ra đề dễ như này thôi :) 

# data[].attributes.subject
Tham khảo đề này nhé! Cô sẽ ra đề dễ như này thôi :) 

# data[].attributes.body
| BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỀ MINH HỌA | ĐỀ KIỂM TRA CUỐI KÌ I Năm học 2020 -  2021 Môn: Ngữ văn, lớp 10 Thời gian làm bài: 90 phút, không kể thời gian phát đề

Họ và tên học sinh:…………....…………………..........……... Mã số học sinh:…………

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc bài ca dao:

Hôm qua tát nước đầu đình,

Bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen.

Em được thì cho anh xin,

Hay là em để làm tin trong nhà?

Áo anh sứt chỉ đường tà,

Vợ anh chưa có, mẹ già chưa khâu,

Áo anh sứt chỉ đã lâu,

Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng.

Khâu rồi anh sẽ trả công,

Đến lúc lấy chồng, anh sẽ giúp cho,

Giúp em một thúng xôi vò

Một con lợn béo, một vò rượu tăm,

Giúp cho đôi chiếu em nằm,

Đôi chăn em đắp, đôi trằm em đeo,

Giúp cho quan tám tiền cheo,

Quan năm tiền cưới, lại đèo buồng cau.

(Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam, Vũ Ngọc Phan,                                                                                                NXB Văn học, 2005, tr. 271)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1. Xác định thể thơ của bài ca dao.

Câu 2. Theo lời chàng trai trong bài ca dao, hoàn cảnh gia đình của anh như thế nào?

Câu 3. Anh/Chị hiểu như thế nào về từ “cô ấy” được chàng trai nhắc đến câu “Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng”?

Câu 4.  Anh/Chị có nhận xét gì về cách bày tỏ tình cảm của chàng trai trong bài ca dao?

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1: (2đ) Viết đoạn văn (khoảng 150) chữ trình bày về vai trò của sự chân thành trong cuộc sống.
Câu 2: (5đ)

Trình bày cảm nhận của anh/chị về bài thơ sau:

NHÀN

-       Nguyễn Bỉnh Khiêm -

Một mai, một cuốc, một cần câu,

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ,

Người khôn, người đến chốn lao xao.

Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,

Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao.

Rượu, đến cội cây ta sẽ uống,

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.

(Theo Ngữ văn 10, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2020, tr. 129)

----------------HẾT --------------

# data[].attributes.body
1. Nguyễn Diệu Ngân
2. Nguyễn Hà Phương
3. Phạm Hà Châu
4. Tạ Mỹ Duyên
5. Trần Anh Thư
6. Nguyễn Hà My
7. Phạm N. Minh Anh
8. Trần Thanh Thủy

# data[].attributes.body
*So sánh "Cảm hoài" của Đặng Dung và "Thuật hoài" của Phạm Ngũ Lão

- Điểm giống nhau: Cả hai đoạn thơ đều dựng lên hình ảnh của người trai thời loạn với vẻ đẹp của khát vọng, ý chí và tinh thần yêu nước mang tầm vóc vũ trụ.

- Điểm khác nhau:
+ Hình ảnh tráng sĩ trong bài thơ "Thuật hoài" là người tráng sĩ trẻ tuổi đang đắc thời, lợi thế còn người tráng sĩ trong bài thơ Cảm hoài (Đặng Dung) là một tráng sĩ đầu thì đã bạc mà vận hội đã hết.

Hình ảnh người tráng sĩ trong Thuật hoài mang vẻ đẹp oai phong, lẫm liệt hào hùng (thể hiện qua mối quan hệ giữa hình ảnh cầm ngang ngọn giáo của người tráng sĩ với không gian và thời gian mang tầm vóc lớn lao của vũ trụ, với hình ảnh ba quân khí thế hùng mạnh ngất trời thể hiện qua biện pháp so sánh vật hóa).

Hình ảnh người tráng sĩ – lão tướng trong bài thơ Cảm hoài mang vẻ đẹp bi tráng (thể hiên trong mối quan hệ giữa tâm sự bi phẫn “ Quốc thù chưa trả sao già vội” với hành động bền bỉ “mài gươm dưới nguyệt đã bấy chầy” của người tráng sĩ).

+ Giọng điệu:

hai câu đầu của bài thơ Thuật hoài mang âm hưởng hào sảng, mạnh mẽ.

hai câu cuối bài Cảm hoài mang âm điệu ngậm ngùi, bi phẫn.

*Bài học:
- Lòng yêu nước bất khuất của một bậc anh hùng khiến ta không khỏi tự hào và biết yêu đất nước, yêu con người Việt Nam hơn.

-  Ta còn thấy chí khí, sự quật cường sẵn sàng đón nhận mọi sự trả thù tàn bạo của kẻ thù, không kêu than khóc lóc mà đối mặt với thái độ hiên ngang, thà chết chứ không chịu nhục. --> tinh thần bất khuất của con người Việt Nam khi đối mặt với giặc ngoại xâm từ xưa đến nay, đó là một truyền thống đáng tự hào.

# data[].attributes.headline
Tình cảm gia đình và tinh yêu đất nước trong bài thơ đã chạm đến trái tim của độc giả.

# data[].attributes.subject
Tình cảm gia đình và tinh yêu đất nước trong bài thơ đã chạm đến trái tim của độc giả.

# data[].attributes.body
Tình cảm gia đình đã thấm đẫm trong con người của tác giả, ông đang hình dung về những hình ảnh rất đỗi quen thuộc đó, nó mang âm điệu nhẹ nhàng và thấm đẫm tình yêu gia đình tình yêu quê hương sâu sắc niềm tin yêu đang tràn ngập và nó có những ảnh hưởng lớn lao đến con người và những điều thật tuyệt vời đến cho người đọc.

Mỗi người mỗi khi nhớ thương tới quê hương chắc hẳn đều có cảm xúc và nỗi nhớ về những bông lúa chín thơm, những hình ảnh con cua đồng béo ngậy, làng quê Việt Nam gắn bó và có sức ảnh hưởng lớn tới những hình ảnh này, nó nhẹ nhàng và tình cảm, mang trong làn điệu quê hương những cảm xúc riêng biệt, gắn bó với con người và miền đất quê hương, bởi quê hương là nơi mình sinh ra, mình gắn bó với những hình ảnh bình dị trong đó, hình ảnh bình dị mà thân thương nó mang âm điệu nhẹ nhàng và cũng hết sức vui tươi, mỗi chúng ta đều có quê hương nơi mình sinh ra và lớn lên vì vậy nó có những ảnh hưởng lớn đến tâm hồn của bạn đọc hôm nay và mai sau, hình ảnh đó còn mang đậm khoảnh khắc và mang những âm điệu nhẹ nhàng trong con người của tác giả. Tình yêu quê hương đất nước sâu đậm đó đã có những ảnh hưởng vô cùng lớn lao và nó mang đậm những âm thanh nhẹ nhàng và cũng có những sức lay chuyển rất sâu sắc mang những điệu hết sức nhẹ nhàng và cũng ảnh hưởng lớn đến tâm lý và cảm xúc của người đọc hôm nay và mai sau.

# data[].attributes.body
Hai câu kết: Chí khí quật cường, tinh thần chiến đấu sục sôi nhiệt huyết.

" Quốc thù vị báo đầu tiên bạch,
Kỉ độ long tuyền đới nguyệt ma"

"Quốc thù vị báo": thực tế lịch sử bấy giờ: quân Minh đang hoành hành.

"Đầu tiên bạch": cuộc chiến chưa hoàn thành, lòng đầy xót xa khi ý thức về tuổi già. Bi kịch về tuổi tác choáng ngợp trong tâm trí. Dù là qui luật tự nhiên nhưng vẫn thấy xót xa, phải chăng vì chưa trả xong nợ nước nên tác giả muốn quên đi tuổi già – tấm lòng nước non cao quý.

"Long tuyền" là gươm báu, thanh gươm để giết giặc, trả mối thù nước, đem lại thái bình cho đất nước và nhân dân.

"Nguyệt"-Trăng: biểu tượng hòa bình, gươm đao biểu tượng chiến tranh. Con người ấy dẫu phải xông pha trận mạc, sức cùng lực kiệt vẫn ung dung thanh thản.

-> Hình ảnh khép lại bài thơ là hình ảnh tráng lệ: người anh hùng tóc đã bạc nhưng bền bỉ mài gươm dưới bóng trăng. Đó là “di hận” của người anh hùng vận khứ – lỡ vận.
-> Nhà thơ Đặng Dung dường như cũng đã lại trở về với nỗi trăn trở, buồn bã của bản thân. Thực sự đó cũng chính là sự mâu thuẫn giữa khát vọng được dâng hiến với giới hạn của đời người.
Không thể lấy sự thành, bại để luận anh hùng. Đặng Dung thực sự là một anh hùng hào kiệt. Bài thơ thấm đượm một tình yêu nước, nhức nhối nỗi đau của người anh hùng lỡ bước. Cốt cách thi sĩ lồng trong cốt cách anh hùng. Đó là tư thế hiên ngang lẫm liệt, cho đến chết vẫn mang nặng mối thù nước không nguôi.

# data[].attributes.body
1. Hai câu thơ đầu: những hình ảnh quen thuộc của quê hương.

- Hai câu thơ mở đầu đã cho ta thấy hình ảnh hết sức quen thuộc của làng quê:

“Lão tang diệp lạc tàm phương tận,

Tảo đạo hoa hương giải chính phì.”

(Dâu già lá rụng tằm vừa chín,

Lúa sớm bông thơm cua béo ghê.)

Nào là những bông lúa chín vàng, rồi những con cua đồng béo ngộ ngộ, những cành dâu chín rộ đỏ vàng cả góc ao.

=> Đây đều là những cảnh vật, con vật gắn bó với những đứa trẻ lớn lên ở nông thôn .

-Nhà thơ không sử dụng hình ảnh ước lệ mà dùng những hình ảnh bình dị, giản đơn nhất để diễn tả nỗi nhớ một cách chân thực, sâu sắc.

- Nỗi nhớ ấy cũng rất cụ thể, dân dã làm nổi lên gốc gác đồng quê, nghề trồng dâu nuôi tằm, nghề trồng lúa và sinh hoạt đạm bạc “cua béo ghê”. Cách nói mộc mạc dễ làm rung động lòng người.

=> Những hình ảnh này là những dòng hồi tưởng của Nguyễn Trung Ngạn về quê nhà, ông đang nhớ quê hương, nhớ từ những vật đơn thuần nhất, quen thuộc nhất với tuổi thơ của mình. Điều này đã góp một phần không nhỏ khẳng định xu hướng bình dị hóa trong thơ ca cổ, phá vỡ quy phạm trang trọng trong văn chương trung đại.

2. Hai câu thơ sau: Lòng yêu nước và tự hào dân tộc.

“Kiến thiết tại gia bần diệc hảo”

(Nghe nói ở nhà nghèo vẫn tốt)

-“Ở  nhà" - ở quê hương, gia đình, đất  nước của mình. "nghèo" - ý  nói  sự thiếu thốn về mọi vật chất.

-Tuy vậy nhưng đối với tác giả, “nhà nghèo vẫn tốt” vì đây là nơi sinh ra ông, trao cho ông tình yêu thương. Tác giả có thể phải chịu cực nhọc, nghèo đói, khó khăn khi trở lại về quê nhà, đất nước, thế nhưng những điều đó “vẫn tốt” bởi đây mới thực sự là nơi ông sinh ra, lớn lên, nơi mà ông yêu thương gắn bó sâu sắc, máu thịt. (Giàu  tinh  thần)

" Giang Nam tuy lạc bất như quy"

( Dầu vui đất khách chẳng bằng về).

Ông đi sứ với bao sự tiếp đón, thiết đãi nồng nhiệt trong sự phồn hoa, hào nhoáng của nước bạn. Nguyễn Trung Ngạn cũng rất khéo léo khi đặt Đại Việt ta trên nước bạn Trung Quốc, dù được tận hưởng sự phồn hoa của cường quốc lớn mạnh về kinh tế và văn hóa ấy vẫn không thể sánh bằng nơi chôn rau cắt rốn, thanh bình, giản dị của mình.

Đất  khách  giàu  có < Quê  nhà  nghèo  khó

=> Tác giả sử dụng nghệ thuật đối và so sánh ở hai câu thơ để làm nổi bật sự khác nhau về mặt vật chất giữa nơi đất khách giữa quê hương càng khẳng định tình yêu quê hương đất nước tha thiết sâu nặng. Cũng như triết lí sống của các bậc hiền triết xưa, luôn yêu thích cuộc sống thanh tao, chân phương chốn quê nhà.

# data[].attributes.body
Hai câu luận : Sự dũng mạnh, chí lớn của một người anh hùng dám xông pha ra trận chiến với hình ảnh hùng tráng, kì vĩ.

“ Trí chủ hữu hoài phù địa trục “

Trí chủ: báo đáp công ơn của vua

Phù địa trục : xoay trục đất ( nâng đỡ giang sơn đang nghiêng đổ), một lòng muốn đem tài giúp chúa, xoay thời chuyển thế mong lật lại thế cờ, giành lại non sông.

-> Ước muốn được cống hiến cho đất nước, giành lại độc lập cho dân tộc, lật lại tình thế để nhân dân có cuộc sống ổn định hơn.

“ Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà “

Điển cố “ Tẩy binh “ (rửa vũ khí) : ý muốn nói ko cần phải dùng đến vũ khí nữa, chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình.

Vô lộ : ko có con đường nào; thời vận đã hết, ko còn cách nào có thể  cứu chữa được.

Vãn thiên hà (sông Ngân) : ko thể kéo sông Ngân xuống mà rửa phát binh, kết thúc chiến tranh, giành lại bờ cõi non sông. (Đọc  hiểu  thêm)

->  khát vọng được thoát khỏi giải phóng khỏi chiến tranh, sống trong một thế giới hoà bình ko có vũ khí, ko có sự chết chóc đã không thể được đáp ứng.
=> những ý trên đều nói lên sự khao khát nồng cháy, mãnh liệt nhất của cuộc đời người anh hùng Đặng Dung với mơ ước xoay chuyển tình thế, mong muốn có thể góp sức mình cho sự nghiệp cứu nước của vua chúa. Ngoài ra còn thể hiện tính nhân văn, tẩy rửa giáp binh mong ước về một tương lai hoà bình.

# data[].attributes.body
2 câu thực: Nỗi oán hận của vị tướng già.

“Thời lai đồ điếu thành công dị
Vận khứ anh hùng ẩm hận đa”.

Đồ điếu: đồ tể, người làm nghề mổ thịt, hay còn chỉ Phàn Khoái, chiến hữu của Hán Lưu Bang.

Điếu: câu cá, chỉ Hàn Tín, đại tướng của Lưu Bang

=> Cả hai đều giúp Lưu Bang lập nên nhà Hán (dưới mắt Đặng Dung cả hai đều là kẻ bần tiệt, tiểu tốt)

Vận khứ: anh hùng thất thế, chỉ vận thời Trần đã qua, sự việc Giản Định giết cha Đặng Dung khiến cho sức chiến đấu của lực lượng khởi nghĩa suy yếu.

Ẩm hận đa: phải uống nhiều hận

Hai hình ảnh đối lập: đồ điếu >< anh hùng. Song tác giả đối lập "đồ điếu" và "anh hùng" không phải nhằm xem thường, coi Phàn Khoái và Hàn Tín là bất tài mà chủ yếu để bày tỏ cảm khái thời vận lỡ dở.

->  Hai câu thơ chính là cảm hoài của tác giả. Với thời thế lúc bấy giờ, những kẻ bần tiện, vô danh cũng dễ dàng làm nên việc lớn. Còn bậc anh hùng đã từng cống hiến thật nhiều cho đất nước như Đặng Dung nay sa cơ lỡ vận, vì tuổi già mà dù có muốn cũng chẳng thể lập công lần nữa. Khi Đặng Dung ngẫm lại điều ấy, nó đã trở thành một nỗi đắng cay uất hận chỉ có thể nén vào lòng.
=> Lời thơ tràn đầy uất hận, cùng đó là triết lí sâu cay và có lẽ sẽ tồn tại đến mãi đời sau. Thời thế chọn anh hùng, nay dù mang trong mình khát vọng lớn lao, có khí phách hiên ngang, người anh hùng ấy vẫn phải ngậm ngùi.

# data[].attributes.body
Hai câu đề : Thể hiện khát vọng được cống hiến cho dân, cho nước nhưng đồng thời cũng thể hiện sự bất lực khi tuổi tác đã lớn của tác giả.

“Thế sự du du nại lão hà,
Vô cùng thiên địa nhập hàm ca”

"Thế sự" : cuộc đời của chính tác giả.

"hà" : báo hiệu một câu hỏi, thể hiện sự băn khoăn, day dứt của tác giả. Nghiệp lớn chưa thành mà tuổi già đã cận kề

"Hàm ca": là khúc ca vui khi đấng trượng phu mượn rượu để nói lên chí khí của mình

"Vô cùng thiên địa": cuộc đời rộng lớn cùng, việc đời dằng dặc nhưng tác giả thì đã già --> câu thơ là lời than thở xót xa, thời gian đã không ủng hộ tác giả. Vì quá bất lực, uất hận ông chìm vào men say ca hát để quên đi nỗi đau nhưng không thể.                                                       Lời ca của ông không mang cái tầm thường mà trong đó có cả cái mênh mông vô tận của trời đất, đó là nỗi ưu tư của một đấng anh hùng có chí khí muốn lập công, dựng xây nghiệp lớn nhưng "sinh bất phùng thời"

=> Hai câu thơ thể hiện nỗi chán chường của tác giả, cũng như nỗi băn khoăn khi không thể cống hiến cho đất nước được nữa

# data[].attributes.body
-Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được sáng tác năm 1311, khi tác giả cùng Phạm Mai vâng mệnh vua Trần Minh Tông đi sứ Trung Quốc.

-Bố cục: 2 phần

+ Phần 1: Hai câu đầu: Nỗi nhớ quê hương

+ Phần 2: Hai câu sau: Lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc

-Thể loại: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

-Phương thức biểu đạt: Biểu cảm, miêu tả.

-Giá trị nội dung:

+ Lòng yêu quê hương đất nước, niềm tự hào về dân tộc là cảm xúc chủ đạo của bài thơ quy hứng.

+ Bài thơ giúp người đọc ý thức một chân lí: không gì bằng quê hương xứ sở của mình; giúp ta thêm yêu, thêm quý nơi mình sinh ra, lớn lên và trưởng thành.

-Giá trị nghệ thuật:

- Cách nói chân thật, giản dị

- Sử dụng nhiều hình ảnh giàu sức gợi

# data[].attributes.attachment_link.title
Văn học Việt Nam: Hứng trở về (Quy hứng) - Nguyễn Trung Ngạn | Audio văn học - VHVN

# data[].attributes.body
·      Cuộc đời
-       Nguyễn Trung Ngạn ( 1289 – 1370) thuở nhỏ tên là Cốt, sau đổi là Trung Ngạn, tự là Bang Trực, hiệu Giới Hiên, người làng Thổ Hoàng, tổng Thổ Hoàng, huyện Thiên Thi, phủ Khoái Châu (nay là thôn Hoàng Cả, thị trấn Ân Thi, huyện Ân Thi - Hưng  Yên).

-      Lúc nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, được đương thời tôn vinh là “thần đồng”. Năm 12 tuổi, ông đỗ Thái học sinh, năm 16 tuổi, đỗ Hoàng giáp (học vị Tiến sỹ nho học), là vị Hoàng giáp đầu tiên của nước ta và cũng là ông tổ khai khoa của làng Thổ Hoàng, vị Kinh sư đại doãn (chức danh người đứng đầu kinh thành Thăng Long thời Trần), làm quan tới bậc Tể tướng - đứng đầu hàng ngũ quan lại trong triều.

·       Vị trí:

-        Ông làm quan trải qua 5 triều vua Trần, xuất sắc trên mọi phương diện chính trị, quân sự, ngoại giao, luật pháp, sử học... Nhà bác học Phan Huy Chú đã xếp Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn là một trong 10 danh thần lỗi lạc nhất của thời Trần. Còn nhà sử học Ngô Thì Sĩ phải thốt lên rằng: “Nho thần cả thời nhà Trần chưa thấy ai được tin dùng như Trung Ngạn”. Trần Nguyên Đán, một nhân cách lớn thời Trần ca ngợi Nguyễn Trung Ngạn “Sáng rực như sao Bắc Đẩu, cao vòi vọi như núi Thái Sơn”.

-         Ông là một nhà chính trị, một đại thần có tài, được xếp vào hàng "Người phò tá có công lao tài đức đời Trần".

·       Sự nghiệp triều trính:

-        Ông được vua Trần bổ nhiệm giữ nhiều chức vụ quan trọng. Năm 1326, ông được cử làm An Phủ sứ Thanh Hoa (nay là Thanh Hóa). Năm 1329, ông hộ giá vua Trần Minh Tông đi đánh Đà Giang và vâng lệnh vua viết quyển Thục lục về cuộc hành quân này. Năm 1332, ông coi việc ở viện Thẩm hình, kiêm An Phủ sứ Nghệ An, coi việc chép quốc sử, rồi làm Tào Vận sứ ở lộ Khoái Châu. Ông đặt Tào Thương kho, chuẩn cấp cho dân đói. Năm 1341, ông cùng với Trương Hán Siêu biên định bộ “Hoàng Triều đại điển” và khảo soạn bộ “Hình thư thi hành”. Năm 1342, ông được thăng chức Hành khiển coi viện Khu mật. Năm 1355, ông được thăng Kinh lược sứ trấn Lạng Giang, Nhập nội Đại hành khiển, Thượng thư hữu bật, kiêm viện Khu mật, Đại học sĩ hầu ở tòa Kinh diên, Trụ quốc, Khai Huyện bá. Về sau, ông làm quan đến chức Nhập nội Đại Hành khiển (tức Tể tướng), tước Thân Quốc công, đứng đầu hàng ngũ quan lại trong triều đình.

-        Trong cuộc đời mình, Nguyễn Trung Ngạn trải qua nhiều chức vụ từ chức Thông giám đến Tể tướng, luôn thanh liêm, hết lòng tận tụy với công việc làm lợi cho nước, cho dân. Ông là nhà chính trị, nhà ngoại giao có tài. Ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong hai lần đi sứ nhà Nguyên, có ảnh hưởng lớn đến việc bảo đảm chủ quyền và độc lập dân tộc trong cuộc bang giao Nam - Bắc. Trong cuộc đời làm quan của mình, với tính cương trực, hai lần Nguyễn Trung Ngạn bị giáng chức, trong đó có lần do ông can vua không được. Nhưng cả hai lần nhờ tài năng và đức độ trong điều hành chính sự, giải quyết được nhiều vụ việc phức tạp, ông lại được vua thăng chức.

·       Sự nghiệp văn học

-        Nguyễn Trung Ngạn còn là nhà văn, nhà thơ có tài. Thơ ông kết hợp yêu nước, thương dân, trung quân là một, nghệ thuật thơ giàu âm thanh, nhạc điệu, lời lẽ thanh tao, điêu luyện. Phan Huy Chú trong cuốn sách Lịch triều hiến chương loại chí nhận xét thơ Nguyễn Trung Ngạn như sau: “Lời thơ hài mại, phóng khoáng, có khí phách và cốt cách Đỗ Lăng (tức Đỗ Phủ). Những câu thơ hay nhiều không kể xiết. Thơ tứ tuyệt lại càng hay, không kém gì thơ thời thịnh Đường”.

-        Tác phẩm:

+ Giới Hiên thi tập.

+ Hoàng triều đại điển.

+ Hình luật thư

+ Thanh chinh Đà Giang thực lục.

+ Ma Nhai kỷ công bi văn.

# data[].attributes.body
*Thành viên:
+Đặng Hà Trân.
+Lê Thảo Nguyên.
+Quách Thảo Nguyên.
+Phạm Thu Huyền.
+Nguyễn Thanh Thảo.
+Trần Vi Thảo.
+Nguyễn Thanh Ngân.
+Nguyễn Phương Nga.

# data[].attributes.body
* Cảm nhận về tác phẩm " Cáo tật, thị chúng"
Nếu “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang đến cho ta triết lí sống “nhàn” là sống hòa hợp với thiên nhiên, giữ thanh tiết, không màng danh lợi thì ở “Cáo tật, thị chúng” của Mãn Giác ta sẽ bắt gặp một triết lí sống khác – lạc quan, yêu đời, luôn căng tràn sức sống như “một cành mai”.
Ở “Nhàn”, bức tranh thiên nhiên hiện lên gần gũi với tác giả qua bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông  qua những đặc trưng của từng mùa “măng trúc”, “giá”, “tắm hồ sen”, “tắm ao”. Mùa nào thức nấy đưa tác giả hòa mình với thiên nhiên, tâm hồn thanh thản, không phải lo đến tranh đua danh lợi nơi triều chính. Còn ở “Cáo tật, thị chúng”, bức tranh thiên nhiên được vẽ lên qua hình ảnh hoa tàn và hoa nở vào cuối xuân và đầu xuân, đó là quy luật tự nhiên của mọi sự vật: sinh, lão, bệnh, tử. Tác giả đã mượn hình ảnh cành mai dù biết một ngày ta sẽ tàn nhưng cành mai kia vẫn nở rộ, vẫn làm đẹp cho mùa xuân và kể cả khi xuân đã tàn, nó vẫn có một sức sống mạnh mẽ. Đó cũng chính là lối sống lạc quan mà tác giả muốn mọi người hướng đến.
Dù bài thơ đã ra đời từ bao thế kỉ qua nhưng bài học mà “Cáo bệnh, bảo mọi người” đem đến cho con người đời sau vẫn luôn sâu đậm. Nhất là trong tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến đầy phức tạp trên thế giới hiện nay, cái nhìn lạc quan luôn là một liều thuốc tâm hôn đáng quý nhất. Mọi người cùng tin vào một ngày Covid không còn, một ngày mà thế giới lại yên bình. Bên cạnh đó là luôn tạo cho mình một năng lượng sống tràn đầy, không cho bản thân mình gục ngã trước những hậu quả mà Covid mang lại thì chắc chắn chúng ta sẽ chiến thắng tất cả.
* So sánh :
Nếu trở về men theo dòng lịch sử, lang thang vô định bên ngưỡng cửa Phật giáo, vô tình ta bắt gặp tư tưởng của vị thiền sư Viên Chiếu và Mãn Giác. Giữa họ không đơn thuần là sự kết nối của thi ca mà còn là sự kết nối của thi pháp Phật giáo.

"Thân như tường bích thuở huy lay

Lật đật đời người, những xót thay

Thấu lẽ tâm không, không sắc tướng

Sắc không, ẩn hiện, mặc vần xoay"

Rõ ràng, giống như Mãn Giác, vị sư Viên Chiếu cũng thấu tỏ rằng đời người ngắn ngủi, với biện pháp so sánh ông ví chúng như những vách tường sẽ đến ngày đổ nát. Ông viết lời kệ như muốn con người ta nhìn rõ vào thực tế, nhìn vào quy luật nhân sinh, quy luật của sinh, lão, bệnh, tử mà không còn cảm thấy chấp niệm, lo buồn. Bởi thế, ông không như Mãn Giác mà đi thẳng vào khẳng định. Giữa đời người, có tồn tại "sắc" và "không", buông bỏ được chúng thì người đời sẽ làm chủ được cuộc sống, làm chủ được bản sống. Còn với Mãn Giác, bài kệ của ông cũng đồng điệu không chỉ về tư tưởng với Viên Chiếu mà còn phảng phất tình yêu với cuộc sống, niềm lạc quan và sự thanh thản sau buông bỏ chấp niệm với sự sinh sự tử. Dường như khái niệm thời gian không còn quá ảnh hưởng đến người thiền định, họ sống như không sống, nhìn trời cao đất rộng mà nhận ra những điều cao cả thấu tỏ cả tấm lòng của con người.

# data[].attributes.body
1, Bốn câu thơ đầu :
Xuân khứ bách hoa lạc
(Xuân qua, trăm hoa rụng)
Xuân đáo bách hoa khai
(Xuân tới, trăm hoa tươi)
- “Xuân”: là mùa đẹp nhất, thời khắc nảy nở mạnh mẽ của muôn hoa. Ở đây xuân là ẩn dụ cho thời gian tươi đẹp nhất, sức sống căng tràn của một đời người.
- Lặp cấu trúc “Xuân…bách hoa…” vừa để nhấn mạnh khoảnh khắc chuyển dời của thời gian vô cùng nhanh chóng vừa tạo nên hai sự đối lập: xuân qua và xuân đến; trăm hoa rụng và trăm hoa nở.
+ Trăm: là số từ, vô cùng nhiều
+ Hoa: là vẻ đẹp của cuộc sống mà ở đây là ẩn dụ cho cuộc đời mỗi con người, ẩn dụ cho quãng thời gian họ sống và cống hiến.
=> Đọc cả hai câu thơ, Mãn Giác cho ta thấy quy luật tất yếu của thiên nhiên, không một bông hoa nào tránh khỏi vòng xoáy của luân hồi, khi tàn héo khi thì nở bừng lên mạnh mẽ. Từ đó càng dấy lòng người đọc những suy ngẫm về quy luật định hình cho sự bắt đầu và kết thúc của một đời người.
Sự trục nhãn tiền quá,
(Trước mắt việc đi mãi)
Lão tòng đầu thượng lai
(Trên đầu, già đến rồi)
- Rõ ràng hơn, hai câu thơ tiếp càng khẳng định rõ ràng về thời gian ngắn ngủi của mỗi cuộc đời con người.
- Phải nói, Mãn Giác sử dụng khéo léo biện pháp nhân hoá cho sự vật “việc” và “già”. Chúng không chỉ khiến lời thơ sinh động mà bất giác ta cảm thấy như những sự vật ấy có linh tính, có sự chủ động, và chính ta không bao giờ níu lại được điều đã qua.
+ Việc đi mãi: chính là nói về thời gian đã trôi qua không bao giờ trở lại
+ Già đến rồi: dùng tính từ già để khắc hoạ đời người đã đi đến điểm cuối
+ Trước mắt: ý chỉ sự nhận thức tức thời, nhận thức về sự việc trước
+ Trên đầu: nhận thức về bản thân sau khi cảm nhận thấy dấu chân thời gian ngày càng bước xa ta.
=> Cả hai câu thơ sử dụng phép đối, thời gian trôi đi thì tuổi già ập đến, chính phép đối đó càng chắc chắn khẳng định mối tơ vò trong vòng xoáy luân hồi, có sinh có tử, không một ai cưỡng lại được.
2, Hai câu thơ cuối
" Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận"
( Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết ).
" Đình tiền tạ dạ nhất chi mai ".
( Đêm qua sân trước một cành mai ).
+ Hai tiếng " mạc vị" ( đừng tưởng) như một lời nhắc khẽ , thấm thía .
+ Câu thơ kệ có cấu trúc liên hoàn , tương phản : " hoa rụng hết " và "một cành mai" nở ra . Hình ảnh " nhất chi mai" ( một cành mai) là một thi  liệu ta thường bắt gặp trong thơ cổ . " Đối ngạn : nhất chi mai " , ( Bên suối : một nhành mai ) - Hồ Chí Minh .... nhành mai là tượng trưng cho vẻ đẹp tinh khiết , thanh cao , lộng lẫy của thiên nhiên và con người.
+ Trong bài theo kệ này , cành mai nở hoa buổi xuân tàn là một hoán dụ nghệ thuật , nhà thơ lấy nó để nói về mình , chỉ về mình , biểu lộ một quan niệm nhân sinh của một vị chân tu.
=> Vạn vật sinh ra , tồn tại rồi mất đi , có sinh , trưởng , lão , bệnh ,  tử ,.. nhưng nhà tu hành chân chính , đắc đạo có thể vượt qua khỏi vòng sinh tử .                      => Từ đó ta có thể thấy rằng ( Thiền sư Mãn Giác ) đang có bệnh là chuyện thường tình theo quy luật của tự nhiên thì không có gì đáng băn khoăn . Ngoài triết lí sống sâu xa của đạo phật , được cụ thể hoá và hình tượng hoá qua hình ảnh " nhất chi mai" .                                    => Câu thơ còn ẩn chứa một ý nghĩa đẹp: nhà sư rất lạc quan yêu đời . Với ông , thiên nhiên hữu sắc , hữu hương , tràn đầy sức sống , tươi mát trẻ trung , cuộc sống không ngừng vươn lên mạnh mẽ theo dòng chảy của thời gian .

# data[].attributes.body
1, Hoàn cảnh sáng tác :
- "Cáo tật thị chúng" được viết vào cuối năm 1096, khi thiền sư Mãn Giác cáo bệnh, viết lên những lời trăng trối với các đệ tử cũng như bảo với mọi người về bệnh tình của mình, đồng  thời truyền  thụ lại những chiêm nghiệm sâu sắc về  cuộc  đời của thiền sư.
2, Xuất xứ tác phẩm
- Bài thơ kệ "Cáo tật thị chúng" là bài duy nhất còn sót lại trong sách "Thiền uyển tập anh" ( Chọn lọc những bậc anh tú trong vườn thiền ) nên nó có vị trí rất quan trọng và là một trong số không nhiều những di sản văn học thời kỳ đầu của nước ta và cũng là tài liệu lịch sử cổ nhất của Phật giáo Việt Nam còn lưu giữ lại đến ngày nay.
- "Thiền tuyển tập anh" còn ghi lại các tiểu truyện về những vị thiền sư nổi tiếng trong giai đoạn khác nhau.
3, Bố cục bài thơ kệ :
– Bốn câu thơ đầu : Quy luật bất biến của cuộc đời.
– Hai câu thơ sau : Quan niệm nhân sinh của tác giả.
4. Thể  loại: Kệ là thể loại VH Phật giáo , tóm tắt tư tưởng của bài thuyết pháp để dạy đệ tử , còn gọi là thi kệ . Chủ yếu dùng để truyền bá giáo lý Phật giáo , viết bằng văn vần
5. Nham đề:

# data[].attributes.body
1, Quê hương- Gia đình
- Mãn Giác thiền sư quê tại Lũng Chiền làng An Cách, nơi ở trước khi xuất gia không có nhiều thông tin về sư.
- Phụ thân của thiền sư là Hoài Tố làm chức Trung thơ Viên ngoại lang. Vì xuất sư nên gia đình cũng rất kín tiếng, theo thời gian nên đều bị phai mờ không thể lưu giữ.
2, Cuộc đời - Con người
- Con người:
+ Mãn Giác, 1052 – 1096, Đại sư Mãn Giác tên tục là Nguyễn Trường, cha là Hoài Tố làm chức Trung thơ Viên ngoại lang. Quê ở Lũng Chiền, làng An Cách, Sư là một thiền sư Việt Nam thuộc đời thứ 8 của dòng thiền Vô Ngôn Thông. Sư nối pháp Thiền sư Quảng Trí và truyền tâm ấn lại cho đệ tử là Bản Tịnh. Với bài thơ "Cáo tật thị chúng", ông được nhiều người coi là một nhà thơ đại biểu của dòng văn thơ Lý – Trần.
- Cuộc đời:
+ Thiếu thời, Lý Nhân Tông thường mời con em các danh gia vào hầu hai bên, Nguyễn Trường nhờ nghe nhiều, nhớ kỹ học thông cả Nho, Thích nên được dự tuyển. Sau những lúc việc quan, Nguyễn Trường thường chú tâm vào Thiền học. Đến khi vua lên ngôi, vì rất mến chuộng nên vua Lý Nhân Tông ban cho Nguyễn Trường hiệu Hoài Tín.
+ Khoảng niên hiệu Anh Võ Chiêu Thắng (1076-1084), Hoài Tín dâng biểu xin xuất gia, học với Thiền sư Quảng Trí và vân du khắp nơi. Vua và bà Hoàng Thái Hậu Cảm Linh Nhâm (Ỷ Lan) dựng chùa cạnh cung Cảnh Hưng hiệu là Giáo Nguyên thỉnh Ngài trụ trì để tiện việc tới lui học hỏi. Đối với Sư chẳng dám gọi danh thường, chỉ xưng là Trưởng lão.
3, Sự nghiệp văn học
- Với bài thơ "Cáo tật thị chúng", ông được nhiều người coi là một nhà thơ đại biểu của dòng văn thơ Lý-Trần.

# data[].attributes.body
1, Vũ Thị Thu An
2, Nguyễn Thùy Dung
3, Nguyễn Thúy Hằng
4, Phạm Minh Anh
5, Hà Nhật Vy
6, Nguyễn Hà Vy
7, Đỗ Minh Ngọc
8, Phạm Nguyễn Thảo Vi

# data[].attributes.body
* So sánh tác phẩm " Đọc tiểu thanh kí" ( Nguyễn Du) và tác phẩm "Đàn ghita của Lorca" ( Thanh Thảo)
1. Điểm tương đồng:
Cả hai tác phẩm đều có chung cảm hứng về số phận của cái đẹp và khai thác bi kịch của người nghệ sĩ tài hoa nhưng bạc mệnh. Niềm đồng cảm sâu sắc, niềm tiếc thương day dứt, phẫn nộ, bất bình cho cái Tài, cái Đẹp bị lấn át đầy đoạ, dập vùi. Tiếng lòng đồng cảm của hai nhà thơ thực chất là tiếng đồng vọng của người nghệ sĩ thế hệ này với thế hệ kia. Chính điều đó đã làm nên giá trị nhân văn của cả hai thi phẩm.
2. Điểm khác biệt
a. Tác Phẩm Độc Tiểu Thanh Kí (Nguyễn Du)
Về nội dung:
- Trong tác phẩm “Độc tiểu thanh kí” được Nguyễn Du giãi bày niềm đồng cảm trực tiếp một cách sâu sắc. Ông khóc thương, đồng cảm, xót xa cho một người con gái Trung Quốc sống trước mình mấy trăm năm về trước. Uất ức thay cho cái Đẹp.
- Nguyễn Du xót xa, thương cảm cho Tiểu Thanh - một hồng nhan bạc mệnh, một tài năng thi ca đoản mệnh, mất trong nỗi cô đơn, buồn tủi; đồng thời cũng là sự cảm thương cho những kiếp hồng nhan đa truân, tài tử đa nói chung trong xã hội. Dù chỉ là tiếp nhận thông qua truyện nhưng Nguyễn Du như đặt mình phận nhân vật để nói lên nỗi tủi trong lòng mình.
- Bài thơ không chỉ khép lại ở số phận của Tiểu Thanh, mà khi Nguyễn Du nhìn vào còn thấy bóng hình của bản thân ông. Khóc cho nàng, Nguyễn Du đồng thời khóc cho chính mình. Tìm được tiếng nói tri âm trong văn chương nghệ thuật quả rất khó.
- Với Độc Tiểu Thanh kí, Nguyễn Du đã có được tiếng nói đồng điệu, tri âm đó. Thương người, thương mình cũng chính là niềm thương xót cho những kiếp người tài hoa, mệnh bạc của Nguyễn Du – trái tim lớn, người nghệ sĩ lớn. Nguyễn Du từng mơ ước một xã hội biết trân trọng, nâng niu những vẻ đẹp, những tài hoa. Nhưng sinh thời, cụ Nguyễn đã không tìm được, cũng không hình dung được một xã hội như vậy. Cho nên nỗi đau của Nguyễn Du thật là sâu sắc và tuyệt vọng.
Về Nghệ Thuật:
- Ngôn ngữ trữ tình kết hợp với giọng điệu lưu luyến buồn đau. Tác phẩm là thơ chữ Hán theo thể thơ Đường luật cổ điển. Nhà thơ nói bằng nghệ thuật đối, bằng những câu hỏi tu từ như xoáy vào hồn người, bằng cách xưng tên da diết khắc khoải, bằng giọng thơ trang trọng mà tràn đầy cảm xúc yêu thương…
b. Tác phẩm Đàn ghita của Lorca ( Thanh Thảo)
Về nội dung:
- Đến với tác phẩm “Đàn ghita của Lorca” của Thanh Thảo lại thể hiện gián tiếp, ông khắc hoạ một cách tài tình. Tác giả không bộc bạch tình cảm của mình trên phương diện từ ngữ mà dùng hình ảnh để minh chứng cho nỗi lòng của mình. Hình tượng Lor-ca trong bài thơ là hình tượng bi tráng về người nghệ sĩ chân chính trong môi trường bạo lực chính trị và phải chịu một cái chết oan khuất, bi phẫn bời thế lực tàn ác.
- Thanh Thảo bày tỏ lòng đồng cảm, xót thương và sự tri ân, ngưỡng mộ cuộc đời, tài năng, nhân cách của một nghệ sĩ thiên tài. Nhà thơ cũng gửi tới người đọc một thông điệp: cái đẹp của nhân cách, cái đẹp của sự sáng tạo nghệ thuật chân chính sẽ có sức sống bất diệt.
- Thanh Thảo bày tỏ sự đồng cảm, thương tiếc và ngưỡng mộ sâu sắc người nghệ sĩ - chiến sĩ vĩ đại của đất nước Tây Ban Nha. Phải hiểu, phải trân trọng, ngưỡng mộ người nghệ sĩ thiên tài đến mức nào, Thanh Thảo mới có được những sáng tạo độc đáo và sâu sắc đến vậy.
- Với tất cả sự kính trọng dành cho Lorca, Thanh Thảo đã “chọn” cho Lorca một cách ra đi thật đẹp, thật sang đúng với tầm vóc, tư tưởng, nhân cách người nghệ sĩ tài danh: luôn muốn hậu thế chôn nghệ thuật của mình để tiến về phía trước.
Về nghệ thuật:
- Bài thơ Đàn ghita của Lorca sử dụng thể thơ tự do.Tác giả sử dụng biện pháp điệp từ “tiếng ghita” lặp đi lặp lại 4 lần. Cùng với đó là biện pháp ẩn dụ tiếng ghita nâu là đại diện cho tình yêu tuổi trẻ, quê hương đất nước, tiếng ghita lá xanh là đại diện cho sự mạnh mẽ, khát vọng sống của Lorca, tiếng ghita nghe như bọt nước vỡ tan, cắt đứt tất cả những đam mê, sự nghiệp của ông.
- Kết hợp hài hóa hai yếu tố thơ và nhạc.
- Hình ảnh thơ phong phú, đa dạng, giàu sức gợi .Sự mới mẻ về ngôn từ.
- Âm điệu khỏe khoắn, bi tráng, trầm hùng, trữ tình.
3. Đánh giá Hai thi phẩm “Độc Tiểu Thanh Kí” và “Chiếc đàn ghita của Lorca”
- Hướng con người tới những tình cảm nhân văn cao đẹp, đặt ra những câu hỏi lớn lao cho thời đại. Đó là sự sẻ chia, đồng cảm, trân trọng cái tài cái đẹp trong con người. Khách thể với chủ thể hoà làm. Điểm tương đồng làm nên tính thống nhất của văn học, làm cho mọi người đồng cảm với nhau qua văn học. Điểm khác biệt độc đáo sẽ làm tiến trình văn học ngày một dài hơn, kho tàng văn học nhân loại phong phú hơn. Nhân cách cao đẹp cùng số phận bi thảm, oan khuất của nhà thơ lớn được gửi gắm trong dòng cảm xúc tuôn trào trở thành hình tượng nghệ thuật.
4. Bài học rút ra
- Sự thấu hiểu, cảm thông cần được ươm mầm và nảy sinh từ tận đáy lòng. Điều đó sẽ làm cho mối quan hệ giữa người với người càng trở nên gắn bó hơn, bền chặt hơn, xã hội được an ổn và cao hơn nữa là đem lại vùng trời bình yên cho thế giới.
- Lòng thương yêu này không hạn chế ở một phương diện nào,nó luôn hiện hữu trong cuộc sống và luôn dang rộng vòng tay để chào đón mọi người. đôi khi nó chỉ là cái gật đầu tán thưởng, là cái vỗ tay động viên, là ánh mắt đầy thiện cảm, là lời cảm ơn chân thành là tiếng nói yêu thương.
- Chúng ta phải lên án những người chỉ biết ganh ghét, đố kị, thù hằn. Nên yêu thương và đồng cảm với những số phận bất hạnh, kém may mắn hơn.

# data[].attributes.body
* Giá trị nội dung
- Thấy được chân dung tinh thần, tâm hồn của người nghệ sĩ đa sầu đa cảm, triết lí giàu suy tư
- Tình cảm nhân đạo sâu sắc, mới mẻ và niềm khát khao tri âm của tác giả - Thể hiện cảm xúc, suy tư của Nguyễn Du về số phận bất hạnh của người phụ nữ có tài có sắc trong xã hội phong kiến
=> Chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc trong sáng tác của Nguyễn Du.
*Giá trị nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn bát cú đường luật
- Nghệ thuật đối, câu hỏi tu từ
- Ngôn ngữ thơ trang trọng
- Bài thơ Đường luật với niêm luật chỉnh tề, hình ảnh thơ cụ thể mà giàu tính biểu tượng
=> Thể hiện được dòng vận động nội tâm của tác giả: thương người, đồng cảm với người rồi thương mình

# data[].attributes.headline
Hai câu kết: Từ cảm thương cho người, tác giả xót thương cho chính mình

# data[].attributes.subject
Hai câu kết: Từ cảm thương cho người, tác giả xót thương cho chính mình

# data[].attributes.body
Bất tri tam bách dư niên hậu

Thiên hà hà nhân khấp Tố Như

(Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa

Người đời ai khóc Tố Như chăng)

- "Tam bách dư niên": Con số mang tính ước lệ, ý chỉ thời gian dài.

- "Tố Như": Tên chữ của Nguyễn Du

--> Tiếng khóc cho nàng Tiểu Thanh nay đã có tác giả thấu hiểu và giải oan cho nàng, ông băn khoăn không biết hậu thế ai sẽ khóc ông.

=> Ý thơ chuyển đột ngột từ “thương người” sang “thương mình” với khát vọng tìm được sự đồng cảm nơi hậu thế.

- Câu hỏi tu từ: "Người đời ai khóc Tố Như chăng" -> một câu hỏi nhức nhối, da diết, thể hiện nỗi buồn thống thiết, ngậm ngùi cho sự cô độc của chính tác giả trong hiện tại.

--> Khao khát tìm gặp được tấm lòng tri kỉ giữa cuộc đời.

=> Tâm trạng hoài nghi, đau khổ, thương người, thương mình của nhà thơ. Tấm lòng nhân đạo mênh mông vượt qua mọi không gian và thời gian.

# data[].attributes.headline
Hai câu luận: Niềm suuy tư và mối đồng cảm của tác giả với Tiểu Thanh

# data[].attributes.subject
Hai câu luận: Niềm suuy tư và mối đồng cảm của tác giả với Tiểu Thanh

# data[].attributes.body
Cổ kim hận sự thiên nan vấn
Phong vận kỳ oan ngã tự cư

(Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi

Cái án phong lưu khách tự mang)

- “Cổ kim hận sự”: mối hận xưa và nay, mối hận muôn đời, mối hận truyền kiếp
--> Mối hận của những người tài hoa mà bạc mệnh.

- "Thiên nan vấn": khó mà hỏi trời được

--> Nỗi oan khuất của thân phận người phụ nữ tài hoa trong xã hội phong kiến đầy bất công: người có sắc thì bất hạnh, nghệ sĩ có tài thường cô độc.

- "Kì oan": nỗi oan lạ lùng

- "Ngã": ta (chỉ bản thể cá nhân)

-> Nỗi oan lạ lùng vì nết phong nhã. Số phận cay đắng của những con người tài hoa trong xã hội xưa.

=> Nguyễn Du không chỉ thương xót cho nàng Tiểu Thanh mà còn bàn ra tới nỗi hận của muôn người, muôn đời trong đó có bản thân nhà thơ. Qua đó, thể hiện sự cảm thông sâu sâu sắc đến độ “tri âm tri kỉ”.

# data[].attributes.headline
Hai câu thực: Số phận bi thương, uất hận của Tiểu Thanh

# data[].attributes.subject
Hai câu thực: Số phận bi thương, uất hận của Tiểu Thanh

# data[].attributes.body
Chi phấn hữu thần liên tử hậu
Văn chương vô mệnh lụy phần dư
( Son phấn có thần chôn vẫn hận
Văn chương không mệnh đốt còn vương)
* Câu 3
- "Son phấn": vật trang điểm của phụ nữ, tượng trưng cho vẻ đẹp, sắc đẹp của người phụ nữ

--> Sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành của Tiểu Thanh
* Câu 4
- "Văn chương": tượng trưng cho tài năng.

- "hận, vương": diễn tả cảm xúc

- “Chôn”, “đốt”: động từ cụ thể hóa sự ghen ghét, sự vùi dập phũ phàng của người vợ cả đối với nàng Tiểu Thanh.

--> Triết lí về số phận con người: tài hoa bạc mệnh, tài mệnh tương đố, hồng nhan đa truân… cái tài, cái đẹp thường bị vùi dập.

--> Thái độ của xã hội phong kiến không chấp nhận những con người tài sắc.

=> Gợi lại cuộc đời và số phận bi thương của Tiểu Thanh, ca ngợi, khẳng định tài sắc của Tiểu Thanh đồng thời xót xa cho số phận bi thảm của nàng - cái nhìn nhân đạo mới mẻ, tiến bộ.

# data[].attributes.headline
Hai câu đề: Đọc phần dư cảo, thương cảm cho Tiểu Thanh

# data[].attributes.subject
Hai câu đề: Đọc phần dư cảo, thương cảm cho Tiểu Thanh

# data[].attributes.body
Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khu
Độc điếu song tiền nhất chỉ thư
( Tây Hồ cảnh đẹp hóa gò hoang
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn)
* Câu 1:
- Tây Hồ hoa uyển ( vườn hoa bên Tây Hồ)- thành khư ( gò hoang) --> Hình ảnh thơ đối lập giữa quá khư và hiện tại
- "Tẫn": đến cùng, triệt để, hết
--> Nguyễn Du mượn sự thay đổi của cảnh sắc để nói lên được sự thay đổi của cuộc sống: Hồ Tây là một cảnh đẹp xưa kia thì giờ đây trở thành một bãi gò hoang.

=> Đau xót, ngậm ngùi cho vẻ đẹp chỉ còn trong dĩ vãng.
* Câu 2
- "độc điếu": một mình viếng - "thổn thức": trạng thái thương xót, đồng cảm

- "nhất chỉ thư": một tập sách - "mảnh giấy tàn": bài viếng nàng Tiểu Thanh của Nguyễn Du.

-> Một mình nhà thơ ngậm ngùi đọc một tập sách (di cảo của Tiểu Thanh)

-> Nhấn mạnh sự cô đơn lắng sâu trầm tư, sự xót thương với người xưa

=> Hai câu thơ thể hiện được sự thương xót của nhà thơ dành cho Tiểu Thanh, người con gái tài sắc nhưng có một cuộc đời thật bạc bẽo. Người mất đi rồi chỉ còn lại cảnh Hồ Tây nhưng nó cũng không còn đẹp như khi nàng còn sống nữa.

# data[].attributes.body
*Khái quát tác phẩm
1. Hoàn cảnh sáng tác
- Tiểu Thanh là người Quảng Lăng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Nàng là người rất thông minh và nhiều tài nghệ
- Tương truyền Tiểu Thanh là một cô gái Trung Quốc có tài có sắc, sống khoảng đầu thời Minh. Năm 16 tuổi, cô được gả vào làm vợ lẽ cho một nhà quyền quý. Bà vợ cả là người hay ghen nên bắt cô phải sống một mình cô độc ở Cô Sơn cạnh Tây Hồ. Vì quá đau buồn, cô sinh bệnh và mất ở tuổi 18. Nỗi uất ức của thân phận vợ lẽ được gửi gắm trong những bài thơ do Tiểu Thanh sáng tác, nhưng những trang thơ này đều bị bà vợ cả đốt hết.
- Thương xót cho số phận bất hạnh của nàng Tiểu Thanh, Nguyễn Du đã sáng tác ra bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí”.
2. Tác phẩm
- Trích từ tập thơ “ Thanh Hiên thi tập”
- Thể loại: Thất ngôn bát cú Đường luật
- Bố cục: gồm 4 phần theo lối: Đề - Thực - Luận - Kết
Hai câu đề: Nguyễn Du đọc được phần dư cảo của Tiểu Thanh để lại.

Hai câu thực: Số phận tài hoa, bạc mệnh của nàng Tiểu Thanh

Hai câu luận: Niềm cảm thương của tác giả dành cho Tiểu Thanh

Hai câu kết: Niềm thương xót cho chính mình của nhà thơ.

# data[].attributes.body
- Nguyễn Du (1765-1820) tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên.
- Quê quán: làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh
- Gia đình: Nguyễn Du sinh ra trong gia đình đại quý tộc, nhiều đời làm quan và có truyền thống về văn học. Cha là Nguyễn Nghiễm, đỗ tiến sĩ, từng giữ chức Tể tướng trong triều đình. Có thể coi đây là cái nôi đã nuôi dưỡng nên tài năng văn học của Nguyễn Du.
- Thời đại: Cuộc đời Nguyễn Du gắn bó sâu sắc với những biến cố lịch sử của giai đoạn cuối thế kỉ XVIII – XIX. Đây là giai đoạn lịch sử đầy biến động với hai đặc điểm nổi bật là chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng trầm trọng và phong trào nông dân khởi nghĩa nổi lên khắp nơi, đỉnh cao là phong trào Tây Sơn. Yếu tố thời đại đã ảnh hưởng sâu sắc tới ngòi bút của Nguyễn Du khi viết về hiện thực đời sống.
* Cuộc đời: Nguyễn Du phiêu bạt nhiều năm trên đất Bắc, đi nhiều, tiếp xúc nhiều đã trau dồi cho Nguyễn Du vốn sống phong phú và niềm thông cảm sâu sắc với những đau khổ của nhân dân. Có thể nói Nguyễn Du là một thiên tài văn học, một nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn.
*Sự nghiệp văn học: sáng tác của Nguyễn Du gồm những tác phẩm có giá trị cả chữ Hán và chữ Nôm:
- Sáng tác bằng chữ Hán: gồm ba tập thơ là Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp ngâm và Bắc Hành tạp lục.
- Sáng tác bằng chữ Nôm: Đoạn trường tân thanh (thường gọi là Truyện Kiều), Văn chiêu hồn
- Đặc điểm sáng tác: các tác phẩm đều thể hiện tư tưởng, tình cảm, nhân cách của tác giả

+ Thể hiện tư tưởng nhân đạo: đề cao giá trị nhân văn con người. Các tác phẩm đó đều thể hiện sự cảm thông sấu sắc của Nguyễn Du đối với cuộc sống của con người, nhất là những người nhỏ bé, bất hạnh, ... đó là kết quả của quá trình quan sát, suy ngẫm về cuộc đời, về con người của tác giả.

+ Lên án, tố cáo những thế lực đen tối chà đạp lên quyền sống, quyền hạnh phúc... của con người.

# data[].attributes.body
Phạm Thị Thanh Thư
Nguyễn Ngọc Lan
Vũ Thị Hồng Nhung
Nguyễn Thu Trang
Lê Phương Linh
Bùi Vũ Hoài Thanh
Chu Ngọc Minh Trang
Nguyễn Thu Huyền
Nguyễn Trần Quỳnh Anh
Nguyễn Thị Anh Thư

# data[].attributes.body
- Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật

- Hoàn cảnh sáng tác: Trên đường bị đưa về Yên kinh ( Bắc Kinh ngày nay) để làm nhục, Đặng Dung trong vai trò lãnh đạo cuộc kháng chiến đã ngâm cho vua tôi nghe khúc ca cảm khái này, vừa ngâm vừa gõ nhịp xuống ván gỗ thuyền, cùng vui và sẵn sàng đón nhận mọi sự trả thù tàn bạo của kẻ thù.

- Xuất xứ: Do tiến sĩ Lý tử Tấn đời Lê thánh Tông ghi chép lại dưới tên là Cảm hoài và viết lời bình, hai là của Lê Quí Đôn trong “Toàn Việt Thi Lục” có chép lại bài này dưới tên Thuật hoài.

- Bố cục: 4 phần

Phần 1 (Hai câu đề): Tình thế bi kịch của một tráng sĩ thất thế.

Phần 2 (hai câu thực): Nỗi niềm thời thế và tâm trạng oán hận của tác giả.

Phần 3 (hai câu luận): Tình thế bất lực, cảm giác bi kịch được tiếp tục trong những hình ảnh khoáng đạt, đượm màu bi tráng.

Phần 4 (hai câu kết): vẻ đẹp của chí khí quật cường, sự bền bỉ, nhiệt huyết anh hùng của kẻ lỡ vận.

# data[].attributes.body
- Quê hương: người huyện Thiên Lộc (nay là huyện Can Lộc), tỉnh Hà Tĩnh.

- Gia đình: ông là con trai cả của tướng quân Đặng Tất - người theo phò vua Giản Định đế của nhà Hậu Trần, sau bị Giản Định đế giết chết cùng với tướng Nguyễn Cảnh Chân.

- Cuộc đời:

Dưới triều nhà Hồ, ông giúp cha cai quản đất Thuận Hóa (là Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng hiện nay)

Năm 1408 khi quân Minh sang xâm lược ta, Đặng Tất cùng cha tham gia vào khởi nghĩa của Trần Ngỗi (Giản Định Đế) . Đặng Tất dâng con gái cho vua Giản Định đế, sau đó được phong làm Quốc công.

Năm 1409, sau trận đại chiến Bô Cô vì nghe lời của hoạn quan Nguyễn Quỹ và học sinh Nguyễn Mộng Trang nói rằng Đặng Tất chuyên quyền, vua Giản Định Đế đem lòng ngờ vực đã giết Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân. Đặng Dung tức giận bỏ Trần Ngỗi, cùng Nguyễn Cảnh Dị (con của Nguyễn Cảnh Chân) tôn Trần Quý Khoáng làm minh chủ, tức Trùng Quang Đế. Đặng Dung làm Đồng bình chương sự.

Ông từng giao chiến với quân Minh lớn nhỏ hơn trăm trận chưa từng nhụt chí.

Năm 1414, Đặng Dung bị giặc Minh bắt đưa sang Trung Quốc, dọc đường ông nhảy xuống sông tự tử.

- Con người:

Đặng Dung có tài làm tướng, trung thành, yêu nước, hết mình đánh đuổi quân xâm lược, có chí khí.

Ngô Sĩ Liên đã từng ca ngợi ông: “Trong khoảng 5 năm, kiên trì chiến đấu với giặc, dẫu có bất lợi, nhưng ý chí không núng, khí thế càng hăng, đến kiệt sức mơí chịu thôi. Lòng trung vì nước của người bề tôi dẫu trăm đời sau vẫn còn tưởng thấy được.”

- Sự nghiệp văn học:

Sáng tác của Đặng Dung chỉ còn lại bài thơ Nỗi lòng, bài thơ từng được Tử Tấn (đời Lê) đánh giá: “phi kẻ sĩ hào kiệt thì không làm nổi”(nếu không phải là người hào kiệt ,tráng sĩ thì không thể sáng tác nổi).

Thơ ông toát lên vẻ đẹp bi tráng của bậc anh hùng.

# data[].attributes.body
Nguyễn Trần Quỳnh Anh
Phạm Ngọc Minh Anh

# data[].attributes.body
Câu  2: Theo  em  triết  lí  sống  "nhàn " của  Nguyễn  Bỉnh  Khiêm  đến nay có còn phù hợp không?

Trước hết ta thấy được quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm là cuộc sống gắn bó, hoà hợp với thiên nhiên, xa lánh những vinh hoa quyền quý thoát khỏi vòng danh lợi, tiền bạc với tâm hồn thanh thản, thư thái, nương theo tự nhiên để di dưỡng tinh thần. Đồng thời giữ được cốt cách thanh tao để không bị xoay cuốn vào vòng danh lợi tầm thường. Nhưng đó là quan điểm sống " nhàn" của những con người thời bấy giờ còn đối với thời nay thì sao? Cuộc sống mỗi ngày một chuyển biến, thời thế thay đổi chính vì thế mà quan điểm sống của con người cũng thay đổi theo. Cụ thể ở đây là quan điểm sống " nhàn", theo con người hiện đại thời nay cuộc sống này là một cuộc sống rảnh rỗi, không phải làm, phải lo bất cứ chuyện gì. Là khi có thời gian thư giãn con người sẽ cảm thấy thể xác nhàn hạ, không vướng bận điều gì mệt nhọc,... Qua đó ta  thấy được " nhàn" của thời xưa và thời nay sẽ khác nhau, một bên là nhàn về tinh thần, còn một bên là nhàn về thể xác. Và đặt trong bối cảnh xã hội hiện nay quan điểm sống nhàn vừa có những nét tích cực, vừa có những điểm chưa phù hợp. Với thế hệ trẻ ngày nay sống " nhàn" cũng là sống hoà mình với thiên nhiên ko quá coi trọng vật chất, danh lợi. Bên cạnh đó, sống nhàn còn là biết sắp xếp thời gian cho công việc, dành thời gian để nghỉ ngơi, thư thái. Có như vậy ta mới giữ đc tâm hồn thanh cao,mới cảm nhận đc cuộc sống có ý nghĩa như thế nào. Bên cạnh đó ta cũng cần phê phán sống một cách nhàn thân quá mức, thờ ơ với xã hội, với vận mệnh đất nước. Tóm lại ta phải biết gắn quan điểm sống "nhàn" vào mình một cách phù hợp để ko bị quá xa đà vào lối sống đó.

# data[].attributes.body
- Cả hai bài thơ đều thể hiện chữ “Nhàn”; thực chất đây là lối sống nhàn tản, xuất thế, cách ứng xử tiêu cực của những nhà nho không gặp thời. Đối chiếu với hoàn cảnh cụ thể của hai bài thơ, ta thấy việc về nhàn là cách duy nhất để giữ gìn khí tiết. Nhưng một khi đã về “nhàn”, các nhà thơ lại rộng mở tấm lòng, hòa mình với cuộc sống nơi thôn dã.
- Mức độ thể hiện của chữ “Nhàn” ở hai bài thơ có sự khác nhau:
+ Nguyễn Trãi tuy về nhàn nhưng vẫn đau đáu trong nỗi niềm ái quốc ưu dân. Ông nhàn cư chứ không nhàn tâm. Đây chính là tinh thần nhập thế tích cực ngay cả khi đã về nhàn.
+ Ở Nguyễn Bỉnh Khiêm, “Nhàn” được nâng lên thành triết lí sống, thành một lựa chọn. Về nhàn ông đã thật sự tìm được sự thoải mái về tinh thần cũng như về thể xác (“nội đắc tâm thân lạc”.
- Tuy có những biểu hiện khác nhau nhưng cả hai bài thơ đều cho thấy cách sống lạc quan và đặc biệt là tâm hồn thanh cao của các vị danh nho