# data[].attributes.body
Homeostaza to zdolność organizmu do zachowania stanu równowagi wewnętrznej.

Aby ten stan równowagi nie został zaburzony, w organizmie działa szereg mechanizmów regulujących, które są kontrolowane przez układ nerwowy i układ dokrewny.

Dzięki pracy tych układów możliwe jest utrzymanie na stałym poziomie kluczowych parametrów organizmu. Najważniejsze z nich to:

temperatura ciała,

ciśnienie krwi,

skład chemiczny tkanek.

regulacja poziomu wody w organizmie, która jest głównym składnikiem komórek.

Zdrowie - stan równowagi wewnętrznej organizmu, w którym wszystkie narządy działają prawidłowo, a człowiek ma dobre samopoczucie.

Jakiekolwiek zakłócenie tej równowagi określamy mianem choroby.

# data[].attributes.attachment_link.description
Find quizzes on any topic and practice or compete with friends.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Układnerwowy

Budowa i rola

układ nerwowy

układ dokrewny

Reakcja na bodźce jest wolna, ale długtrwała(HORMONY)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Regulacja nerwowo -hormonalna

Reakcja na bodźce jest szybka i krótkotrwała.(IMPULSY NERWOWE)

Rola układu nerwowego

1. Odbieranie i analizowanie bodźców ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego.

2. Reakcja na bodźce.

3. Kontrola i koordynowanie pracy wszystkich układów narządów.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

NEURON- komórka nerwowa to jednostka budulcowa i funkcjonalna układu nerwowego

Trochę języka angielskiego :)- dendrite - dendryty- nucleus - jądro komórkowe- cell body - ciało komórki- axon - akson- myelin sheath - osłonka mielinowa- axon terminal - zakończenie aksonu- direktion electrical impulse travels - kierunek przepływu impulsu elektrycznego

Przeanalizuj schemat na str. 174 - 175.

Podział układu nerwowego ze względu na budowę

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

rdzeń kręgowy

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

nerwy czaszkowe i rdzeniowe

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

obwodowy układ nerwowy

ośrodkowy układ nerwowy

mózgowie

somatyczny

- steruje pracą mięśni szkieletowych; umożliwia kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym za pośrednictwem narządów zmysłów- zwykle zależy od naszej woli.

Podział układu nerwowego ze względu na działanie

-kieruje pracą narządów wewnętrznych i przemianą materii- jego działanie nie zależy od naszej woli

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

przywspółczulny

współczulny

autonomiczny

O układzie autonomicznym więcej znajdziesz w podręczniku na str. 176

Zrób w zeszycie notatkę według wzoru:

Autor ilustracji:Przyrodnicy do tablicy

Jeśli chcesz się przekonać, jak skomplikowany i sprawny jest Twój układ nerwowy, obejrzyj film:

Dziękuję za uwagę

i życzę przyjemnej nauki

# data[].attributes.attachment_link.title
Budowa i rola układu nerwowego by joanna.grzegorczyk on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Układnerwowy Budowa i rola układ nerwowy układ dokrewny Reakcja na bodźce jest wolna, ale długtrwała(HORMONY) Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Higiena wzroku i słuchu - kartkówka by mariaose on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Kartkówka z Higieny wzroku i słuchu klasa 7

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
KURIER

SZKOLNY

Wszystkie organizmy, zaczynając od bakterii, a kończąc na człowieku, wydają potomstwo.Organizmy o złożonej budowie posiadaja gruczoły wytwarzające gamety oraz narządy, które mają doprowadzić do ich spotkania się.

Układ rozrodczy człowieka

Ciąża mnoga, inaczej ciąża wielopłodowa występuje w przypadku jednoczesnego rozwoju wewnątrz macicy więcej niż jednego zarodka. Najczęstszym typem jest ciąża dwupłodowa, nazywana również ciążą bliźniaczą, choć w ostatnich latach rodzi się więcej trojaczków i czworaczków. Jak często występuje ciąża mnoga? Jakie się z nią wiążą wyzwania i powikłania? Jak przebiega poród?

Ciąża to niezwykły okres w zyciu przyszłej mamy i dziecka......

Szczególny czas w życiu

kobiety - ciąża

Jak dbać o układ rozrodczy?

Narządy rozrodcze zwane miejscami intymnymi umoiżliwiają przekazywanie życia. Wymagają dbałości od najmłodszych lat........

Kraków 15.04.2020

Katarzyna Janczarska

Redaktor naczelny

#0120

Szkolny punkt widzenia

You can write a subtitle here

Kobiety i mężczyźni różnią się budową.Kobiety sa zazwyczaj drobniejsze od mężczyzn, mają szerokie biodra i wąskie ramiona a także rozwinięte piersi i grubsza warstwę tłuszczową

Jakie cechy zewnętrzne odróżniają

Mężczyźni zwykle są bardziej umięśnieni, mają szersze ramiona, a węższe biodra, na twarzy posiadają zarost

kobiety od mężczyzn?

Funkcje ukladu rozrodczego

Rozmnażanie, czyli wydawanie na świat potomstwa i zapewnianie ciągłości gatunku, to najważniejsze zadanie układu rozrodczego, do którego wypełnienia organizm człowieka jest odpowiednio przystosowany.

Cechy płciowe

źródło e podręcznik

Składa się on min z dwóch jajników, dwóch jajowodów , macicy i pochwy.W jajnikach znajdują się żeńskie komórki płciowe zwane komórkami jajowymi.Najczęściej raz na 28 dni w jednym z jajników dojrzewa komórka jajowa, krtóra wpada do jajowodu. Sa to elastyczne przewody, które łączą sie z macicą. To tu rośnie i rozwija sie poczęte dziecko. Macica jest połączona z pochwą - przewodem prowadzącym na zewnątrz ciała.

Układ płciowy żeński ma do zrealizowania trzy ważne misje. Pierwsza, to produkcja żeńskich hormonów płciowych. Drugą jest wytwarzanie komórek rozrodczych. Trzecia, to natomiast rozwój zarodka i wydanie dziecka na świat.

źródło e podręcznik

Dowiesz się jak jest on zbudowany

Żeński układ rozrodczy

Składa się on min z dwóch jąder, dwóch nasieniowodów ,prącia zwanego penisem wewnątrz którego znajduje się cewka moczowa.Jądra znajdują się w worku skórnym nazywanym moszną - są oddzielone od pozostałych narządów wewnętrznych i dzięki temu panuje w nich niższa temperatura noiż wewnątrz ciała.Komórki rozrodcze mężczyzn to plemniki, które prrodukowane są w jądrach.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam eratconsectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat

źródło e podręcznik

Dowiesz się jak jest on zbudowany

Męski układ rozrodczy

komórka jajowa

plemnik

Podczas intymnego zbliżenia kobiety i męczyzny do narządów rozrodczych kobiety za pomocą prącia zostasją wprowadzone plemniki.Jeśli na swojej drodze napotkają komórkę jajowa to zwycięzcę wyścigu, w którym uczestniczyło nawet 200 milionów jego konkurentów czeka nadroda. Następuje zapłodnienie czyli połączenie się komórki jajowej z plemnikiem.

źródło e podręcznik

Dowiesz się jak powstaje nowe życie

Początek życia

zapłodninie

Komórka jajowa otoczona plemnikami

USG

Ciąża

Bliźniaki

Wiele plemników walczy o komórkę jajową , ale tylko jeden ma szanse na jej zapłodnienie

Kobieta spodziewająca sie potomstwa jest pod stałą opieką lekarza ginekologa, który czuwa nad bezpiecznym przebiegiem ciąży. Aby upewnić się, że z dzieckiem jest wszystko w porządku wykomjuje badanie usg

Dziecko połączone jest z ciałem mamy za pomocą pępowiny

Bliźnięta mogą być owocami ciąży bliźniaczej dwujajowej (kiedy dwa różne plemniki zapłodniły dwie komórki jajowe) albo jednojajowej, gdy jeden plemnik zapłodnił jedną żeńską komórkę płciową.

Poród

Ciąża kończy się porodem, który składa się z 3 faz i przeciętnie trwa 12‑16 godzin.W 1 fazie pojawiają się skurcze macicy, których częstotliwość stopniowo się zwiększa. Powoli kierują one dziecko w stronę szyjki macicy. Pęka błona owodni i następuje odejście wód płodowych.

W czasie 2 fazy, w wyniku silnych skurczów macicy i mięśni brzucha, dziecko zostaje wypchnięte z organizmu matki.W 3 fazie porodu organizm matki usuwa błony płodowe i łożysko.

źródło e podręcznik

50

100

KURIER

SZKOLNY

Dziękuję za uwagę

# data[].attributes.attachment_link.title
Układ rozrodczy by janczarskak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
KURIER SZKOLNY Wszystkie organizmy, zaczynając od bakterii, a kończąc na człowieku, wydają potomstwo.Organizmy o złożonej budowie posiadaja gruczoły wytwarzające gamety oraz narządy, które mają doprowadzić do ich spotkania się. Układ rozrodczy człowieka Ciąża mnoga, inaczej ciąża wielopłodowa występuje w przypadku jednoczesnego rozwoju wewnątrz macicy więcej niż jednego zarodka.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

CELE LEKCJI: Poznasz budowę i funkcje męskiego układu rozrodczego. Scharakteryzujesz funkcje męskich narządów płciowych.Dowiesz się, jak jest zbudowana gameta męska i na czym polega jej rola.

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

- produkcja gamet męskich - plemników - umożliwienie wprowadzenia plemników do żeńskiego układu rozrodczego - produkcja hormonów płciowych czyli androgenów, do których należy testosteron.

FUNKCJE testosteronU:

Funkcje męskiego układu rozrodczego:

1. produkcja gamet męskich - plemników

2. umożliwienie wprowadzenia plemników do żeńskiego układu rozrodczego

3. produkcja hormonów płciowych czyli androgenów, do których należy testosteron.

Testosteron u mężczyzn odpowiada między innymi za:

rozwój męskich narządów płciowych oraz podtrzymywanie ich funkcji w życiu dorosłym - pod jego wpływem następuje rozwój jąder, pęcherzyków nasiennych, moszny, gruczołu krokowego, prącia

inicjację seksualną

przebieg spermatogenezy (produkcji spermy)

rozwój męskiego typu owłosienia

odpowiednie ustawienie strun głosowych

stymulację i utrzymanie funkcji seksualnych oraz kształtowanie się męskiego profilu behawioralnego

ma działanie anaboliczne wyrażające się m.in. wpływem na przyrost masy mięśniowej w wyniku przerostu komórek mięśniowych bez zwiększenia ich ilości

stymulowanie wzrostu kości długich poprzez synergistyczne działanie z hormonem wzrostu.

Czy wiesz, że w organizm kobiety także wytwarza testosteron? Proces wytwarzania testosteronu odbywa się w obrębie wątroby, tkanki tłuszczowej i skóry oraz w obrębie jajników i w warstwie siatkowatej kory nadnerczy. Oczywiście kobiety mają o wiele mniej testosteronu niż mężczyźni.
FUNKCJE MĘSKIEGO UKŁADU ROZRODCZEGO:

BUDOWA MĘSKIEGO UKŁADU ROZRODCZEGO:

Testosteron u mężczyzn odpowiada między innymi za:

rozwój męskich narządów płciowych oraz podtrzymywanie ich funkcji w życiu dorosłym - pod jego wpływem następuje rozwój jąder, pęcherzyków nasiennych, moszny, gruczołu krokowego, prącia

inicjację seksualną

przebieg spermatogenezy (produkcji spermy)

rozwój męskiego typu owłosienia

odpowiednie ustawienie strun głosowych

stymulację i utrzymanie funkcji seksualnych oraz kształtowanie się męskiego profilu behawioralnego

ma działanie anaboliczne wyrażające się m.in. wpływem na przyrost masy mięśniowej w wyniku przerostu komórek mięśniowych bez zwiększenia ich ilości

stymulowanie wzrostu kości długich poprzez synergistyczne działanie z hormonem wzrostu.

Czy wiesz, że w organizm kobiety także wytwarza testosteron? Proces wytwarzania testosteronu odbywa się w obrębie wątroby, tkanki tłuszczowej i skóry oraz w obrębie jajników i w warstwie siatkowatej kory nadnerczy. Oczywiście kobiety mają o wiele mniej testosteronu niż mężczyźni.
MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych.W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

PRĄCIE

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów.Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

MOSZNA

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych.

JĄDRA

MĘSKIE CECHY PŁCIOWE

Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

NAJĄDRZA

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

PĘCHERZYK NASIENNY

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

GRUCZOŁ KROKOWY

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

pęcherzyk nasienny

Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

moszna

Moszna (worek mosznowy) - cienki, pokryty włosami worek skórno‑mięśniowy, w którym znajdują się jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Produkcja plemników wymaga niższej temperatury niż wnętrze ciała, dlatego jądra znajdują się na zewnątrz, w w mosznie.

gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy (prostata) produkuje wydzielinę zawierającą enzymy niezbędne do upłynnienia nasienia. Wydzielina prostaty stanowi około 25% nasienia.

najądrze

Najądrza - narządy przylegające do jąder, w których są magazynowane plemniki.

jądro

Jądra to parzyste gruczoły zbudowane z długich i cienkich kanalików nasiennych, w których produkowane są męskie komórki rozrodcze - plemniki. Między kanalikami znajdują się komórki wytwarzające męskie hormony płciowe; obecność tych hormonów już w życiu płodowym warunkuje pojawienie się pierwszorzędowych i drugorzędowych męskich cech płciowych. Męskie cechy płciowe:pierwszorzędowe jądra drugorzędowe moszna, prącie, nasieniowody trzeciorzędowe wąskie biodra szerokie ramiona niski głos zarost na twarzy

nasieniowód

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

prącie

Prącie (penis) pełni podwójną rolę: jest częścią układu moczowego, gdyż mieści się w nim cewka moczowa, jest też narządem wprowadzającym gamety do żeńskich dróg rodnych. W prąciu znajdują się zatoki, do których może napływać krew, powodując jego usztywnienie i powiększenie; stan taki nosi nazwę wzwodu (erekcji) i umożliwia akt płciowy.

cewka moczowa

Nasieniowody biorą początek w najądrzach i wyprowadzają plemniki do cewki moczowej. Do nasieniowodów odprowadzana jest również wydzielina pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego (prostaty); zawiera ona substancje odżywcze i pobudza plemniki do ruchu w drogach rodnych kobiety oraz umożliwia im dotarcie do komórki jajowej. Zawiesina plemników w płynnej wydzielinie pęcherzyków nasiennych i prostaty nazywana jest nasieniem (spermą).

NASIENIOWODY

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

Plemnik jest męską komórką płciową (rozrodczą), nazywaną też gametą męską.

Funkcje męskiego układu rozrodczego:

1. produkcja gamet męskich - plemników

2. umożliwienie wprowadzenia plemników do żeńskiego układu rozrodczego

3. produkcja hormonów płciowych czyli androgenów, do których należy testosteron.

Testosteron u mężczyzn odpowiada między innymi za:

rozwój męskich narządów płciowych oraz podtrzymywanie ich funkcji w życiu dorosłym - pod jego wpływem następuje rozwój jąder, pęcherzyków nasiennych, moszny, gruczołu krokowego, prącia

inicjację seksualną

przebieg spermatogenezy (produkcji spermy)

rozwój męskiego typu owłosienia

odpowiednie ustawienie strun głosowych

stymulację i utrzymanie funkcji seksualnych oraz kształtowanie się męskiego profilu behawioralnego

ma działanie anaboliczne wyrażające się m.in. wpływem na przyrost masy mięśniowej w wyniku przerostu komórek mięśniowych bez zwiększenia ich ilości

stymulowanie wzrostu kości długich poprzez synergistyczne działanie z hormonem wzrostu.

Czy wiesz, że w organizm kobiety także wytwarza testosteron? Proces wytwarzania testosteronu odbywa się w obrębie wątroby, tkanki tłuszczowej i skóry oraz w obrębie jajników i w warstwie siatkowatej kory nadnerczy. Oczywiście kobiety mają o wiele mniej testosteronu niż mężczyźni.
główka zawiera jądro komórkowe i akrosom czyli obszar, który wytwarza enzymy umożliwiające wniknięcie plemnika do komórki jajowej

witka - zbudowana z kilku elementów: szyjki, która jest jej początkową częścią, wstawki oraz witki właściwej będącej fragmentem końcowym; witka jest odpowiedzialna za ruchliwość plemników

Budowa plemnika:główka - to w niej zawarte jest jądro komórkowe i akrosom, który wytwarza enzymy umożliwiające wniknięcie plemnika do komórki jajowejwitka - zbudowana z kilku elementów: szyjki, która jest jej początkową częścią, wstawki oraz witki właściwej będącej fragmentem końcowym; witka jest odpowiedzialna za ruchliwość plemników

MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY

Sprawdź się

NOTATKA:1. Funkcje męskiego układu rozrodczego:a) produkcja gamet męskich - plemnikówb) umożliwienie wprowadzenia plemników do żeńskiego układu rozrodczegoc) produkcja hormonów płciowych czyli androgenów, do których należy testosteron.2. Budowa męskiego układu rozrodczego:a) jądra produkują gamety i hormony płcioweb) najądrza magazynują plemnikic) nasieniowody transportują plemniki do cewki moczowejd) gruczoł krokowy (prostata) i pęcherzyki nasienne wydzielają płynne elementy spermye) prącie umożliwia wprowadzenie gamet do dróg rodnych kobiety.3. Nasienie (sperma) - płyn składający się z plemników oraz wydzieliny pęcherzyków nasiennych i prostaty.

# data[].attributes.attachment_link.description
MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY CELE LEKCJI: Poznasz budowę i funkcje męskiego układu rozrodczego. Scharakteryzujesz funkcje męskich narządów płciowych.Dowiesz się, jak jest zbudowana gameta męska i na czym polega jej rola. MĘSKI UKŁAD ROZRODCZY pęcherzyk nasienny Głównym zadaniem pęcherzyka nasiennego jest wytwarzanie substancji zawierających cukier fruktozę, który stanowi źródło energii dla plemników.

# data[].attributes.attachment_link.title
Higiena i choroby układu nerwowego by joanna.grzegorczyk on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Higiena i choroby układu nerwowego ✌️ - Presentation

# data[].attributes.headline
Układ wydalniczy - informacje (obrazy trójwymiarowe)

# data[].attributes.subject
Układ wydalniczy - informacje (obrazy trójwymiarowe)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Organizm dorosłego człowieka w 60% składa się z wody. Nerki pracują bez przerwy, dziennie odfiltrowując 150 l wody, z czego 99% zwracają do krwi. Jest to możliwe m.in. dzięki temu, że kanaliki nerkowe mają łączną długość 80 km!

R1KMQoyj78Gl0 1

Ilustracja przedstawia sylwetkę kobiety z wrysowanym układem moczowym. Po najechaniu kursorem na narząd wyświetlają się informacje o jego możliwych schorzeniach.

w komórkach zachodzi szereg procesów, podczas których powstają produkty zbędne i szkodliwe dla ustroju;

układ krwionośny transportuje różne substancje;

dwutlenek węgla wydalany jest przez płuca, a woda - przez płuca i skórę.

wymieniać produkty przemiany materii;

wskazywać drogi i sposoby usuwania produktów przemiany materii z organizmu;

wymieniać narządy wydalnicze;

wykazywać związek budowy narządów układu moczowego z pełnioną przez nie funkcją;

opisywać proces powstawania moczu;

wyjaśniać przyczyny różnic w składzie moczu pierwotnego i ostatecznego.

W wyniku przemian zachodzących w komórkach powstaje wiele produktów odpadowych, które są niepotrzebne lub szkodliwe. Należy do nich m.in. trujący amoniak, produkt przemian białek. Jest on przekształcany w wątrobie w mocznik. Następnie wraz z krwią wędruje do nerek, gdzie trafia do moczu, z którym zostaje wydalony. Szkodliwe produkty przemiany materii oraz przyjęte drogą pokarmową substancje toksyczne, np. leki czy alkohol, dostają się najpierw do wątroby, gdzie są zmieniane w mniej trujące formy, a następnie do nerek i innych narządów wspomagających wydalanie.

W usuwaniu wody uczestniczą nerki, skóra oraz płuca. Sole mineralne będące produktami gospodarki mineralnej organizmu są przez skórę, dlatego pot ma słony smak. Pozbywanie się z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii nosi nazwę wydalania. W procesie tym najważniejszą rolę odgrywa układ moczowy.

W skład układu moczowego, inaczej zwanego wydalniczym, wchodzą nerki i drogi moczowe: moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa. Nerki to parzyste narządy fasolowatego kształtu, wielkości zaciśniętej dłoni, leżące po obu stronach kręgosłupa na wysokości kręgów lędźwiowych. Zbudowane są z , w których filtrowana jest krew, a jej przesącz zagęszczany, w wyniku czego tworzy się mocz. Od każdej z nerek odchodzi moczowód - długi przewód, którym mocz ścieka do pęcherza moczowego, gdzie jest okresowo zbierany. Jego ściany zbudowane z mięśni gładkich są elastyczne i w miarę wypełniania się pęcherza ulegają rozciągnięciu. Cewka moczowa stanowi nieparzysty przewód wyprowadzający mocz z pęcherza moczowego na zewnątrz. Zaopatrzona jest w mięsień zwieracz, który zamyka światło cewki i pozwala na kontrolę wydalania moczu z organizmu. U mężczyzn cewka moczowa jest dłuższa niż u kobiet, ponieważ służy dodatkowo do wyprowadzania nasienia.

Wymień narządy, które współpracują ze sobą podczas oddawania moczu.

Zbadanie, z wykorzystaniem modelu nefronu, na czym polega filtracja krwi.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Nożyczkami obetnij butelkę na wysokości 2/3 tak, aby powstał lejek.

2. Otrzymany lejek wstaw do dolnej części butelki i wyłóż go pięcioma warstwami bibuły.

3. Do jednej zlewki wlej wodę i dodaj cukier.

4. Otrzymany roztwór wlej do wyścielonego bibułą lejka.

5. Obserwuj, co zostanie na bibule i sprawdź smak przefiltrowanego roztworu.

6. Do drugiej zlewki wlej wodę, dodaj barwnik, cukier i kaszę.

7. Otrzymaną mieszaninę wlej do wyścielonego bibułą lejka.

8. Obserwuj, co zostanie na bibule i sprawdź smak przefiltrowanego roztworu.

9. Wyjaśnij, jakie składniki podlegają filtracji i na czym polega podobieństwo przebiegu procesów zachodzących w nefronie z przeprowadzonym doświadczeniem.

Podsumowanie

Jeśli przez bibułę przechodzą tylko niektóre substancje, może być ona modelem torebki nefronu.

Wyjaśnij, dlaczego działanie leków stosowanych w terapii nadciśnienia tętniczego skierowane jest na intensyfikację pracy nerek.

Czy ilość wydalanego moczu może mieć związek z wartością ciśnienia tętniczego?

W usuwaniu z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii uczestniczy układ moczowy, skóra i układ oddechowy.

Układ moczowy składa się z nerek, moczowodów, pęcherza moczowego oraz cewki moczowej.

Podstawową jednostką budulcową i czynnościową nerki jest nefron.

W kłębuszku nerkowym zachodzi proces filtracji, w kanaliku nerkowym - proces odzyskiwania substancji potrzebnych organizmowi.

Przesącz osocza krwi powstały w torebce kłębuszka nerkowego to mocz pierwotny.

Nerki regulują ilość wody i stężenie soli mineralnych w organizmie.

Wymień narządy, które współpracują w wytwarzaniu i wydalaniu moczu. Wyjaśnij ich rolę.

Wyszukaj w słowniku termin defekacja. Wyjaśnij, na czym polega różnica pomiędzy defekacją a wydalaniem. Wymień układy narządów, w których zachodzą wymienione procesy.

Jedna tabletka popularnego leku zawiera 150 mg witaminy C. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę C to 70 mg. Wyjaśnij, czy to dobry pomysł, by profilaktycznie zażywać dziennie 3 tabletki tego preparatu.

Czy codzienna dieta zawiera witaminę C? Czy witaminę C można przedawkować?

Podstawową jednostką budulcową i czynnościową nerki jest nefron. Składa się on z ciałka nerkowego (cienkościennej torebki otaczającej gęstą sieć naczyń włosowatych) oraz kanalika nerkowego. Przez naczynia włosowate krew przepływa pod wysokim ciśnieniem. Składniki osocza krwi takie jak woda i rozpuszczone w niej substancje, np. glukoza, aminokwasy, jony sodowe NaIndeks górny + ⁺, chlorkowe Cl Indeks górny - ⁻, w wyniku filtracji przechodzą do torebki. Przez jej cienkie ściany oraz ściany naczyń przedostają się tylko te składniki, które mieszczą się w ich porach. Przefiltrowaniu nie podlegają białka, krwinki ani płytki krwi. Powstały w torebce przesącz - - spływa dalej do kanalika nerkowego. Stąd wszystkie potrzebne organizmowi substancje są wchłaniane do naczyń włosowatych oplatających kanalik nerkowy. W końcowym odcinku kanalika mocz przybiera formę , który z nerki wyprowadzany jest moczowodami do pęcherza moczowego.

R1bZbC8ajhTZ5 1

Na tle sylwetki człowieka widoczny układ moczowy i naczynia krwionośne łączące się z nerką. Pojawiają się nazwy narządów. Znikają nazw narządów. W naczyniu wpływającym do nerki widać różne substancje zaznaczone każde inaczej: kółka, kwadraty itp.: woda, mocznik, glukoza, białka, sole mineralne, erytrocyty. W naczyniu wychodzącym z nerki jest mniej wody, mniej soli mineralnych, nie ma mocznika, jest w tych samych ilościach glukoza białko, erytrocyty. Pojawiają się nazwy składników krwi. Zbliżenie na nerkę i wjazd do jej wnętrza. Widać piramidę nerkową, potem dalsze zbliżenie: nefron i jego torebkę. Widać jak krew wpływa do kłębuszka i woda, sole mineralne, mocznik, glukoza, przechodzą przez pory w ścianie naczynia i torebki do jej wnętrza, obok przepływają białka i erytrocyty, które widać, że są za duże aby przejść przez pory. Oddalamy się od kłębuszka nerkowego, widać pętlę Henlego. Widać mocz spływający do miedniczki nerkowej. Układ moczowy w całości, widać jak mocz wypływa z nerki, moczowód, wypełnia pęcherz moczowy, który pęcznieje. Widać nerki i naczynia krwionośne.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Na tle sylwetki człowieka widoczny układ moczowy i naczynia krwionośne łączące się z nerką. Pojawiają się nazwy narządów. Znikają nazw narządów. W naczyniu wpływającym do nerki widać różne substancje zaznaczone każde inaczej: kółka, kwadraty itp.: woda, mocznik, glukoza, białka, sole mineralne, erytrocyty. W naczyniu wychodzącym z nerki jest mniej wody, mniej soli mineralnych, nie ma mocznika, jest w tych samych ilościach glukoza białko, erytrocyty. Pojawiają się nazwy składników krwi. Zbliżenie na nerkę i wjazd do jej wnętrza. Widać piramidę nerkową, potem dalsze zbliżenie: nefron i jego torebkę. Widać jak krew wpływa do kłębuszka i woda, sole mineralne, mocznik, glukoza, przechodzą przez pory w ścianie naczynia i torebki do jej wnętrza, obok przepływają białka i erytrocyty, które widać, że są za duże aby przejść przez pory. Oddalamy się od kłębuszka nerkowego, widać pętlę Henlego. Widać mocz spływający do miedniczki nerkowej. Układ moczowy w całości, widać jak mocz wypływa z nerki, moczowód, wypełnia pęcherz moczowy, który pęcznieje. Widać nerki i naczynia krwionośne.

Głównym zadaniem nerek jest utrzymanie stałego składu płynów we wnętrzu organizmu. Nerki wydalają raz większą, raz mniejszą ilość wody i soli mineralnych. Gdy pewnych substancji jest w organizmie za dużo, w torebce nefronu wzmagają się procesy filtracji. Gdy za mało, intensywniej przebiega odzyskiwanie składników z kanalika nerkowego do osocza krwi. W ten sposób nerki uczestniczą w utrzymaniu równowagi bilansu wodnego organizmu bilansu wodnego organizmu .

# data[].attributes.attachment_link.description
Organizm dorosłego człowieka w 60% składa się z wody. Nerki pracują bez przerwy, dziennie odfiltrowując 150 l wody, z czego 99% zwracają do krwi. Jest to możliwe m.in. dzięki temu, że kanaliki nerkowe mają łączną długość 80 km!

# data[].attributes.headline
Układ oddechowy - informacje (obrazy trójwymiarowe)

# data[].attributes.subject
Układ oddechowy - informacje (obrazy trójwymiarowe)

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozwiąż prawidłowo wszystkie pytania, a może będziesz ortopedą ;))))

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W organizmie człowieka występuje ok. 640 mięśni, które stanowią od 30 do 50% masy ciała. Odpowiadają one nie tylko za ruch organizmu, ale również za przesuwanie treści pokarmowej w jelitach, wydawanie artykułowanych dźwięków, regulację ciśnienia krwi.

opisywać funkcje układu mięśniowego;

wykazywać związek budowy mięśnia z pełnioną funkcją;

wyjaśniać, na czym polega antagonizm pracy mięśni;

opisywać, na czym polega współdziałanie kości, stawów, mięśni i ścięgien w funkcjonowaniu układu ruchu.

Mięśnie poprzecznie prążkowane szkieletowe stanowią czynną część . Przyczepione do kości umożliwiają ich przemieszczanie się względem siebie (i tym samym ruch organizmu), uczestniczą w utrzymaniu postawy ciała, umożliwiają oddychanie. Człowiek w dużym stopniu świadomie kontroluje ruchy mięśni szkieletowych, dzięki czemu może je trenować.

Mięśnie szkieletowe różnią się wielkością, kształtem, położeniem, pełnionymi funkcjami.

Niektóre z nich, takie jak mięsień dwugłowy ramienia, zwany bicepsem, leżące powierzchownie, można wyczuć dotykiem lub zaobserwować ich pracę. Inne są niewidoczne, umieszczone głęboko pod skórą lub bardzo małe. Mięśnie twarzy, zwane mimicznymi, jedną stroną są przyczepione do kości czaszki, a drugą do skóry twarzy. Umożliwiają wyrażanie różnych stanów emocjonalnych.

Mięśniem mającym największe znaczenie dla wykonywania ruchów wdechowych jest . Oddziela ona jamę brzuszną od piersiowej. Jej skurcz powoduje wdech.

Mięśnie szkieletowe zwykle mają kształt wrzecionowaty. Główną masę mięśniową stanowi zdolny do skurczów zbudowany z długich włókien mięśniowych. Na jego końcach znajdują się , które przymocowują mięśnie do kości. Ścięgna zbudowane są z tkanki łącznej, która nie potrafi się kurczyć, ale pod wpływem skurczu brzuśca ulega naprężeniu. Brzusiec na jednym z końców może się rozdzielać i tworzyć głowy, jak mięsień dwugłowy ramienia, który ma jeden brzusiec i 2 głowy.

Wiedząc, że ścięgna występują po obu stronach brzuśca i stanowią miejsce przyczepu do kości, ustal, w ilu miejscach przyczepia się do kości mięsień czworogłowy uda.

Żeby wywołać ruch, mięsień musi się skurczyć. Skurcz odbywa się dzięki obecnym w komórkach mięśniowych włóknom białkowym. Pod wpływem sygnału pochodzacego z układu nerwowego () wsuwają się one pomiędzy siebie, a w efekcie cały mięsień skraca się i grubieje. Gdy jest przyczepiony do 2 kości (których nasady tworzą staw) powyżej stawu i poniżej, skracając się, przyciąga jedną kość do drugiej.

Większość ruchów ciała opiera się na pracy par mięśni (pojedynczych lub działających w grupach) - gdy jeden się kurczy, drugi ulega rozluźnieniu. Kości i mięśnie podczas wykonywania ruchów współpracują ze sobą i razem działają jak dźwignie. Kiedy zginane jest przedramię, mięsień dwugłowy ramienia kurczy się, jego ścięgna napinają się i przyciągają kości przedramienia do ramienia. W tym czasie antagonista mięśnia dwugłowego - mięsień trójgłowy (triceps), musi zostać rozluźniony. Za wyprostowanie przedramienia w stawie łokciowym odpowiada skurcz mięśnia trójgłowego.

R1Zc9Tt0zR6cV 1

Animacja przedstawia szkielet kończyny górnej z dwoma mięśniami: dwugłowym i trójgłowym ramienia. Podczas zginania i prostowania ręki jeden się kurczy, a drugi rozciąga, na zmianę.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia szkielet kończyny górnej z dwoma mięśniami: dwugłowym i trójgłowym ramienia. Podczas zginania i prostowania ręki jeden się kurczy, a drugi rozciąga, na zmianę.

Odwróć rękę wewnętrzną stroną do góry. Zegnij palce. Zaobserwuj, gdzie znajdują się mięśnie zginacze palców. Zwróć uwagę, co zmienia się w obrębie przedramienia podczas zginania palców.

Wyjaśnienie, jak działają mięśnie podudzia podczas chodzenia.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Postaw stopy płasko na podłożu.

2. Obejmij dłonią podudzie w połowie jego długości.

3. Oderwij palce stopy od podłoża i unieś jak najwyżej. Zaobserwuj, jak pracują mięśnie po przedniej i tylnej stronie podudzia.

4. Postaw stopę płasko na podłożu, stań na palcach. Zaobserwuj, jak pracują mięśnie po przedniej i tylnej stronie podudzia.

5. Wpisz do tabeli w odpowiednich miejscach słowa skurcz lub rozluźnienie.

Podsumowanie

Podczas chodzenia mięśnie przedniej i tylnej strony podudzia działają przeciwstawnie: mięsień łydki pełni rolę prostownika, mięsień położony z przodu piszczeli - zginacza stopy.

Gdy idziemy krokiem spacerowym, czujemy, że jest nam przyjemnie ciepło. Gdy biegniemy, jest gorąco. Wyjaśnij, z czego wynika ta różnica.

Mięśnie szkieletowe stanowią czynną część układu ruchu, a kości i ich połączenia - bierną.

Kości, mięśnie, stawy i ścięgna, współpracując ze sobą, umożliwiają ruch organizmu.

Mięsień jest zbudowany ze zdolnego do skurczów brzuśca i ścięgien.

Ruch realizowany jest przez mięśnie działające przeciwstawnie.

Z układem ruchu współpracują m.in. układ krwionośny i nerwowy.

Mięśnie potrzebują do pracy dużych ilości energii uwalnianej w procesie oddychania komórkowego.

W warunkach niedoboru tlenu w mięśniach odkłada się kwas mlekowy, będący produktem fermentacji.

Wiedząc, że kwas mlekowy nagromadzony w mięśniach jest z nich odprowadzany przez krew, zaproponuj jedno działanie, które pozwoli organizmowi szybko pozbyć się zakwasów.

Wymień substraty, z których czerpiesz energię potrzebną do gry w koszykówkę czy joggingu.

Biceps jest położony na przedniej stronie ramienia, a triceps - na tylnej. Mięsień, który kurcząc się, przyciąga przedramię, to zginacz ramienia, a ten, który ulega w tym czasie rozluźnieniu, to prostownik. Podczas kurczenia się prostownika kończyna prostuje się w łokciu. Praca mięśnia dwugłowego ramienia i mięśnia trójgłowego ramienia ma charakter przeciwstawny (antagonistyczny).

Do wykonania skurczu mięśnie potrzebują dużej ilości energii, której źródłem są związki organiczne. Krew dostarcza do komórek mięśniowych glukozę i tlen. W mitochondriach zachodzi reakcja oddychania komórkowego, podczas której dochodzi do przemiany energii. Energia zawarta w cząsteczkach cukru (energia chemiczna) zostaje uwolniona, a następnie przekształcona w energię mechaniczną, wykorzystywaną do pracy mięśni, oraz w energię cieplną. Podczas intensywnej pracy mięśni zwiększa się ich zapotrzebowanie na tlen, niezbędny do wytworzenia większych ilości energii. W efekcie zwiększa się częstotliwość oddechów i bicia serca.

Gdy wysiłek jest krótkotrwały i bardzo intensywny, szybko zaczyna brakować tlenu. Mięsień staje się niedotleniony, co oznacza, że cukier nie rozkłada się do dwutlenku węgla i wody, tylko przekształca w kwas mlekowy. Do niedawna sądzono, że gromadzący się w mięśniach kwas mlekowy jest przyczyną ich sztywności i bólu odczuwanych kilka dni po intensywnych ćwiczeniach. Obecnie uważa się, że są one objawami tzw. zespołu opóźnionego bólu mięśniowego będącego wynikiem mikrourazów włókien mięśniowych doznanych w czasie nadmiernego wysiłku.

# data[].attributes.attachment_link.description
W organizmie człowieka występuje ok. 640 mięśni, które stanowią od 30 do 50% masy ciała. Odpowiadają one nie tylko za ruch organizmu, ale również za przesuwanie treści pokarmowej w jelitach, wydawanie artykułowanych dźwięków, regulację ciśnienia krwi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szkielet tworzy konstrukcję, od której zależy kształt i wielkość organizmu. Szybki wzrost ciała w okresie dojrzewania jest związany przede wszystkim z wydłużaniem się kości. Szkielet dorosłego człowieka składa się z ok. 206 kości, ich połączeń oraz więzadeł. Szkielet tworzący wewnętrzne rusztowanie organizmu dźwiga nie tylko jego tkanki, ale także ciężary przenoszone przez człowieka. Nasza nietypowa dla ssaków (będących w większości czworonogami) dwunożna postawa charakteryzuje się stosunkowo małą stabilnością. Jakie cechy szkieletu człowieka pozwalają bezpiecznie przemieszczać się na 2 nogach?

budowa chemiczna i fizyczna kości decyduje o ich właściwościach;

kształt kości zależy od pełnionych przez nią funkcji;

kości łączą się ze sobą ruchomo lub nieruchomo.

wykazywać związek budowy elementów szkieletu z pełnioną funkcją;

rozpoznawać na schemacie elementy szkieletu człowieka;

opisywać położenie wybranych kości w swoim organizmie;

opisywać funkcje szkieletu człowieka.

kości płaskie połączone szwami, tworzące puszkę, w której zamknięty jest mózg (mózgoczaszka);

kości różnokształtne - rusztowanie twarzy (trzewioczaszka), które stanowią oparcie dla zębów i umozliwiają żucie pokarmu.
RA9tUIV87ourU 1

RJkfHzOfVGusm 1

Na tle ciała człowieka widoczny kręgosłup. Wymieniane odcinki po kolei są podświetlane i pojawiają się ich nazwy. Z lewej strony widoczny cały kręgosłup. Odcinek, który jest omawiany jest na nim podświetlony, z prawej strony pojawia się powiększenie tylko omawianego odcinka. Odcinek szyjny. Kręgi, dźwigacz i obrotnik najpierw osobno, potem składają się, nad nimi pojawia się czaszka oparta na 1. kręgu. Czaszka zacieniona. 1. kręg wraz z czaszką obracają się wokół zęba obrotnika w prawo-lewo. Odcinek piersiowy, widok z boku. Odcinek piersiowy, widok z tyłu. Pojawiają się żebra (zacienione), dołączają do kręgosłupa. Klatka piersiowa, obraca się w przestrzeni. Widać chrzęstne połączenie żeber z mostkiem. Kręgosłup lędźwiowy z boku. Odcinek krzyżowy z boku i z tyłu. Dołączają do niego kości miedniczne, zacienione. Odcinek guziczny. Kręg lędźwiowy obrót w przestrzeni. Pojawia się drugi kręg, zestawiają się ze sobą. Zbliżenie na wolną przestrzeń między nimi. W niej pojawia się krążek międzykręgowy. Kręgi poruszają się w przód i w tył, krążek ulega ściskaniu i rozciąganiu. Widok obu kręgów z góry. Widać trzony kręgów i kanał kręgowy. Fragment „wraca" do kręgosłupa widzianego z boku, w kanale kręgowym pojawia się rdzeń kręgowy, z którego wychodzą nerwy.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Na tle ciała człowieka widoczny kręgosłup. Wymieniane odcinki po kolei są podświetlane i pojawiają się ich nazwy. Z lewej strony widoczny cały kręgosłup. Odcinek, który jest omawiany jest na nim podświetlony, z prawej strony pojawia się powiększenie tylko omawianego odcinka. Odcinek szyjny. Kręgi, dźwigacz i obrotnik najpierw osobno, potem składają się, nad nimi pojawia się czaszka oparta na 1. kręgu. Czaszka zacieniona. 1. kręg wraz z czaszką obracają się wokół zęba obrotnika w prawo-lewo. Odcinek piersiowy, widok z boku. Odcinek piersiowy, widok z tyłu. Pojawiają się żebra (zacienione), dołączają do kręgosłupa. Klatka piersiowa, obraca się w przestrzeni. Widać chrzęstne połączenie żeber z mostkiem. Kręgosłup lędźwiowy z boku. Odcinek krzyżowy z boku i z tyłu. Dołączają do niego kości miedniczne, zacienione. Odcinek guziczny. Kręg lędźwiowy obrót w przestrzeni. Pojawia się drugi kręg, zestawiają się ze sobą. Zbliżenie na wolną przestrzeń między nimi. W niej pojawia się krążek międzykręgowy. Kręgi poruszają się w przód i w tył, krążek ulega ściskaniu i rozciąganiu. Widok obu kręgów z góry. Widać trzony kręgów i kanał kręgowy. Fragment „wraca" do kręgosłupa widzianego z boku, w kanale kręgowym pojawia się rdzeń kręgowy, z którego wychodzą nerwy.

W wyróżniamy szkielet osiowy i szkielet kończyn. Do zaliczamy czaszkę, kręgosłup i klatkę piersiową.

Kości czaszki z wyjątkiem żuchwy są połączone ze sobą nieruchomo szwami o różnym kształcie linii łączącej. Na szkielet czaszki składają się:

Obojczyki są to kości wchodzące w skład szkieletu człowieka i tych zwierząt, które podobnie jak ludzie mogą odwodzić (rozchylać na boki) kończyny. Zatem na przykład pies i koń, w przeciwieństwie do kreta, nie posiadają obojczyków.

Szkielet stanowi rusztowanie organizmu i nadaje mu kształt.

Szkielet osiowy tworzą czaszka oraz kręgosłup z klatką piersiową.

Przebiegający wzdłuż tułowia kręgosłup jest dla niego podporą, umożliwia wyginanie ciała, amortyzuje wstrząsy docierające do czaszki, chroni położony w kanale kręgowym rdzeń kręgowy.

Czaszka tworzy osłonę dla mózgu i chroni narządy zmysłów.

Klatka piersiowa jest złożona z wielu kości połączonych głównie ruchomo; wraz z mięśniami odpowiada za ruchy oddechowe.

Kończyny łączą się ze szkieletem osiowym poprzez obręcze.

RLxowSCNoRMjW 1

classicmobile

R14WXg27VAiMR 1

Złóż szkielet człowieka

static

Na podstawie kształtu miednicy można rozpoznać płeć. Zastanów się, kto ma szerszą miednicę: kobieta czy mężczyzna? Dlaczego ich miednice się różnią?

Na klatkę piersiową składają się kręgi piersiowe, odchodzące od nich żebra oraz mostek. Żebra łączą się z mostkiem za pośrednictwem chrząstek, co pozwala na zmiany objętości klatki piersiowej podczas wdechu i wydechu. Klatka piersiowa chroni położone w jej wnętrzu płuca i serce.

Przez miesiąc rano i wieczorem mierzono wzrost 20 kobiet w wieku 35 lat. Z przeprowadzonych pomiarów wynikało, że wieczorem badane osoby były niższe średnio o ok. 2 cm. Podaj przyczynę zaobserwowanych zmian.

Staw biodrowy stanowi połączenie pomiędzy kością miedniczną a kończyną dolną. Szkielet kończyny dolnej składa się z kości udowej, 2 kości podudzia - piszczelowej i strzałkowej - oraz kości stopy - stępu, śródstopia i palców (paliczków). Kości stopy są tak ustawione, że po jej wewnętrznej części tworzy sie charakterystyczne wysklepienie. Zapewnia ono elastyczny chód i amortyzuje wstrząsy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Szkielet tworzy konstrukcję, od której zależy kształt i wielkość organizmu. Szybki wzrost ciała w okresie dojrzewania jest związany przede wszystkim z wydłużaniem się kości. Szkielet dorosłego człowieka składa się z ok. 206 kości, ich połączeń oraz więzadeł. Szkielet tworzący wewnętrzne rusztowanie organizmu dźwiga nie tylko jego tkanki, ale także ciężary przenoszone przez człowieka.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kości to narządy niezwykłe. Są bardzo wytrzymałe na rozciąganie i zgniatanie, choć znacznie mniej odporne na wyginanie. Wytrzymałość kości ludzkiej na rozciąganie odpowiada mniej więcej odporności żelaznego pręta o podobnym kształcie. Właściwości kości są wynikiem ich budowy fizycznej i chemicznej.

u człowieka, tak jak u innych kręgowców, występuje szkielet wewnętrzny;

szkielet zbudowany jest głównie z tkanki kostnej i chrzęstnej;

tkanka kostna zbudowana jest z drobnych komórek kostnych i zmineralizowanej substancji międzykomórkowej.

opisywać budowę kości długiej i stawu;

wykazywać związek między budową i właściwościami kości;

wykazywać związek między budową i funkcjonowaniem stawu;

wskazywać na swoim ciele miejsca, gdzie występują szwy, stawy zawiasowe i obrotowe.

Kości powstają już w życiu płodowym, a ich rozwój kończy się w momencie osiągnięcia przez człowieka dojrzałości płciowej. Choć same kości nie mają zdolności poruszania się, dzięki współpracy z mięśniami umożliwiają ruch poszczególnych części organizmu. Tworzą zatem bierną część układu ruchu. Stanowią rusztowanie i podporę dla mięśni, ochraniają narządy, magazynują sole mineralne, pełnią funkcję krwiotwórczą.

Kości wykazują dużą różnorodność kształtów, która zależy od funkcji, jaką pełnią w organizmie, oraz siły nacisku ze strony sąsiadujących z nimi mięśni i innych kości. Ze względu na kształt kości możemy podzielić na: długie, krótkie, płaskie, różnokształtne.

związki organiczne, głównie białka (włókna kolagenowe), które nadają kościom elastyczność,

sole mineralne, głównie węglan i fosforan wapnia oraz fosforan magnezu, które sprawiają, że kość jest twarda.

Kości (np. łopatka) mają na powierzchni grzebienie, wyrostki, chropowatości. Wyjaśnij, jakie jest ich znaczenie.

Historyczna nazwa krzywicy to angielska choroba. W XIX w. krzywica była powszechną chorobą w Anglii i innych krajach Europy Północnej, zwłaszcza w ośrodkach przemysłowych i w ich pobliżu. Wyjaśnij, dlaczego krzywica występowała głównie na północy, a nie na południu Europy.

Co jest przyczyną krzywicy i jaki jest jej związek ze światłem słonecznym? Jakie warunki życia panowały w dziewiętnastowiecznych miastach przemysłowych?

Wyjaśnij, dlaczego kości czaszki łączą się, tworząc mocno pofałdowaną linię.

Dlaczego puzzle łączą się ze sobą pofałdowanymi brzegami?

liczbą tworzących je kości: stawy proste są zbudowane z 2 kości (staw barkowy), złożone - z więcej niż 2 kości (staw nadgarstkowy);

kształtem powierzchni stawowych i zakresem ruchów: kuliste (barkowy), które umożliwiają ruchy w wielu płaszczyznach, i zawiasowe (łokciowy), zdolne jedynie do zginania i prostowania.

Kości przyjmują różne kształty w zależności od pełnionej funkcji.

Budowa fizyczna i chemiczna decyduje o właściwościach mechanicznych kości.

Zawarte w kości sole mineralne nadają im sztywność, a białka - elastyczność.

Okostna okrywa od zewnątrz kości, odżywia je i uczestniczy w ich regeneracji.

Kości łączą się ze sobą, tworząc połączenia ruchome i nieruchome.

Staw składa się z: powierzchni stawowych kości, torebki stawowej oraz jamy stawowej wypełnionej mazią.

Zaobserwuj drugą ilustrację w galerii 1, przedstawiającą wygląd czaszki noworodka. Wyjaśnij, dlaczego kości jego czaszki mogą się przesuwać względem siebie. W którym momencie zmiana kształtu czaszki jest szczególnie potrzebna?

Film przedstawia sposób działania stawu na przykładzie stawu kolanowego. Od góry kość udowa z ciemnoszarą chrząstką, u dołu kości podudzia, też pokryte chrząstką. Między nimi błękitna maź stawowa.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia sposób działania stawu na przykładzie stawu kolanowego. Od góry kość udowa z ciemnoszarą chrząstką, u dołu kości podudzia, też pokryte chrząstką. Między nimi błękitna maź stawowa.

Mechaniczne właściwości kości wynikają nie tylko z jej budowy fizycznej, ale też chemicznej. Zrąb tkanki kostnej tworzy substancja międzykomórkowa, od której te właściwości zależą. W jej skład wchodzą:

W substancji międzykomórkowej kości dzieci przeważają białka, dlatego ich kości są elastyczne i odporne na złamania. Z wiekiem stosunek związków organicznych do nieorganicznych zmienia się. Kości ludzi starszych tracą składniki mineralne (ulegają demineralizacji), zawierają też mało kolagenu, dlatego stają się bardziej podatne na złamania.

Stawy wykazują dużą różnorodność w zależności od miejsca występowania w organizmie i pełnionej funkcji.
Różnią się:

# data[].attributes.attachment_link.description
Kości to narządy niezwykłe. Są bardzo wytrzymałe na rozciąganie i zgniatanie, choć znacznie mniej odporne na wyginanie. Wytrzymałość kości ludzkiej na rozciąganie odpowiada mniej więcej odporności żelaznego pręta o podobnym kształcie. Właściwości kości są wynikiem ich budowy fizycznej i chemicznej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Skóra jest największym narządem organizmu. Stanowi barierę, która oddziela od środowiska, a jednocześnie zapewnia z nim kontakt. Jak to się dzieje, że może pełnić funkcje wzajemnie się wykluczające?

wyjaśniać na przykładach, że funkcje skóry zależą od jej budowy;

interpretować stan skóry - przyczyny jej bladości lub zaczerwienienia;

oceniać, czy warto się intensywnie opalać;

wyjaśniać, czy pocenie się jest przykrą uciążliwością, czy konieczną funkcją skóry.

składa się z 2 warstw różnej grubości - naskórka i skóry właściwej. zbudowany jest z tkanki nabłonkowej. Jego ściśle ułożone komórki tworzą barierę dla bakterii, grzybów i innych czynników szkodliwych dla organizmu. Komórki naskórka układają się w warstwy. Najgłębiej położona jest warstwa rozrodcza, na zewnątrz znajduje się warstwa rogowa. Komórki warstwy rozrodczej stale się dzielą, a nowo powstałe pokolenia komórek przesuwają się na zewnątrz i z czasem obumierają. Są wypełnione keratyną, białkiem nieprzepuszczalnym dla wody i czynników chorobotwórczych.

Animacja przedstawia mechanizm złuszczania naskórka. Rozpoczyna się od przedstawienia przekroju poprzecznego przez skórę człowieka. Następnie ukazano podziały komórek w warstwie rozrodczej naskórka. Przemieszczają się do górnych warstw, wypychając starsze komórki. Te spłaszczają się, zanikają im jądra komórkowe, aż stają się żółtymi, łuskowatymi tworami na powierzchni skóry. W powiększeniu ta warstwa w ujęciu z góry, razem z włosami. Widok dłoni drapiącej przedramię.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia mechanizm złuszczania naskórka. Rozpoczyna się od przedstawienia przekroju poprzecznego przez skórę człowieka. Następnie ukazano podziały komórek w warstwie rozrodczej naskórka. Przemieszczają się do górnych warstw, wypychając starsze komórki. Te spłaszczają się, zanikają im jądra komórkowe, aż stają się żółtymi, łuskowatymi tworami na powierzchni skóry. W powiększeniu ta warstwa w ujęciu z góry, razem z włosami. Widok dłoni drapiącej przedramię.

Marcin przez 2 tygodnie pomagał dziadkowi grabić jesienne liście. Na jego dłoniach najpierw pojawiły się pęcherze, a potem w ich miejscu skóra zrobiła się gruba i twarda. Obejrzyj swoją dłoń i wskaż miejsca, gdzie mogły u Marcina występować odciski. Wyjaśnij, dlaczego właśnie tam.

Martwe komórki naskórka stale się złuszczają, a wraz z nimi z powierzchni skóry usuwane są drobnoustroje, łój i kurz. Grubość warstwy rogowej zależy od miejsca występowania. Najgrubsza jest tam, gdzie bywa bardziej narażona na działanie czynników mechanicznych i większe tarcie, np. na spodniej stronie powierzchni stopy.

Pomiędzy komórkami naskórka rozmieszczone są komórki barwnikowe, które zawierają brunatny barwnik - . Najwięcej tego barwnika posiadają rdzenni mieszkańcy środowisk, w których promieniowanie słoneczne jest bardzo intensywne. Jego obecność decyduje nie tylko o zabarwieniu skóry, włosów i oczu, ale także zabezpiecza materiał genetyczny głębiej położonych komórek przed szkodliwym działaniem promieniowania UV. Jednak całkowita izolacja skóry od promieni słonecznych jest niewskazana. Światło słoneczne odgrywa istotną rolę w syntezie witaminy D3, która odpowiada za gospodarkę wapniową organizmu i prawidłowy rozwój układu kostnego.

Wyjaśnij, dlaczego skóra Europejczyków posiada minimalną ilość brunatnego barwnika.

Skóra właściwa zawiera włókna białkowe, które nadają jej elastyczność i mechaniczną wytrzymałość. Liczne naczynia krwionośne zaopatrują komórki skóry w składniki odżywcze, odprowadzają produkty przemiany materii komórek oraz uczestniczą w procesach .

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Zasłoń oczy koledze lub koleżance, u których będziesz za pomocą cyrkla sprawdzać wrażliwość skóry

2. Dotykaj równocześnie obiema końcówkami cyrkla, którego nożki rozsunięte są kolejno na 2, 4, 8, 12, 20 mm, skóry kolegi lub koleżanki na opuszku palca, karku i przedramieniu, w wybranych przez siebie miejscach.

Wyjaśnij:

1. dlaczego powyższego doświadczenia nie można przeprowadzić na sobie,

2. dlaczego osoba, która była dotykana cyrklem, miała zasłonięte oczy.

Wnikające w naskórek opuszków palców uwypuklenia skóry właściwej tworzą charakterystyczny dla każdego układ linii papilarnych. Zwiększają one powierzchnię odbioru bodźców zewnętrznych. Ze względu na niepowtarzalne wzory stanowią szczególny rodzaj dowodu osobistego. Na ich podstawie dokonuje się na przykład identyfikacji osób biorących udział w przestępstwie lub zaginionych.

Widok twarzy zarumienionej, a obok termometr, który wskazuje temperaturę powietrza 35st.C. Zbliżenie skóry: zaczerwienienie, kropelki potu, mokre, przylegające do skóry włosy. Wejście w głąb skóry. Widoczny aktywny gruczoł potowy wydzielający (przewodem od gruczołu do góry płyną krople potu) na powierzchnię skóry krople potu, które zwilżają skórę i włosy. Widoczne rozszerzone naczynia krwionośne, przez które szybko przepływa krew. Twarz na niebieskim tle obok termometr wskazujący 5 st.C. Skóra blada, sine, drżące usta. Zbliżenie na skórę na policzku. Pokazane jest, że jest blada, włosy „stoją dęba" - gęsia skórka. Wejście w głąb skóry. Widoczny bardzo mało aktywny gruczoł potowy wydzielający pojedyncze kropelki potu. Ściśnięty gruczoł potowy, a na jego dnie tylko trochę płynu. Widoczne zwężone naczynia krwionośne, przez które wolno przepływa mniejsza ilość krwi.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Widok twarzy zarumienionej, a obok termometr, który wskazuje temperaturę powietrza 35st.C. Zbliżenie skóry: zaczerwienienie, kropelki potu, mokre, przylegające do skóry włosy. Wejście w głąb skóry. Widoczny aktywny gruczoł potowy wydzielający (przewodem od gruczołu do góry płyną krople potu) na powierzchnię skóry krople potu, które zwilżają skórę i włosy. Widoczne rozszerzone naczynia krwionośne, przez które szybko przepływa krew. Twarz na niebieskim tle obok termometr wskazujący 5 st.C. Skóra blada, sine, drżące usta. Zbliżenie na skórę na policzku. Pokazane jest, że jest blada, włosy „stoją dęba" - gęsia skórka. Wejście w głąb skóry. Widoczny bardzo mało aktywny gruczoł potowy wydzielający pojedyncze kropelki potu. Ściśnięty gruczoł potowy, a na jego dnie tylko trochę płynu. Widoczne zwężone naczynia krwionośne, przez które wolno przepływa mniejsza ilość krwi.

W warstwie tej obecne są komórki odbierające ze środowiska zewnętrznego bodźce bólu, dotyku, ucisku, temperatury - . Ich największe skupiska znajdują się na opuszkach palców i na powierzchni warg. Pod skórą znajduje się tkanka podskórna zbudowana z komórek tłuszczowych. Jej grubość zależy od położenia w organizmie, sposobu odżywiania, trybu życia, płci. Chroni głębiej położone tkanki przed urazami mechanicznymi. Stanowi również warstwę termoizolacyjną, a ponadto jest magazynem związków chemicznych.

Wytworami naskórka są m.in. włosy i paznokcie. Włos składa się z 2 części: wystającej ponad powierzchnię skóry łodygi oraz zanurzonego w tkance podskórnej korzenia. Łodygę tworzą martwe komórki wypełnione keratyną oraz wodą. W korzeniu znajdują się komórki rozrodcze odpowiadające za wzrost włosa oraz komórki barwnikowe. Do korzenia włosa przylega mięsień przywłosowy, który kurcząc się, powoduje powstanie gęsiej skórki i stroszenie (postawienie do góry) włosów. Uniesione włosy wraz z występującą pomiędzy nimi warstwą powietrza zmniejszają utratę ciepła z organizmu. Włosy najobficiej pokrywają skórę głowy, chroniąc ją przed utratą ciepła i przegrzaniem.

Na zewnętrznej powierzchni palców naskórek wytwarza twarde płytki - paznokcie, które chronią opuszki palców przed urazami.

Wyjaśnij, jakie znaczenie przystosowawcze mają paznokcie.

Opisywanie wydalania potu.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Po intensywnych ćwiczeniach fizycznych, kiedy twoje ciało pokryje się potem, wytrzyj dokładnie opuszkę palca.

2. Zaobserwuj za pomocą lupy linie papilarne na palcu i obecne na nich małe zagłębienia.

3. Obserwuj tworzenie się kropli potu.

Podsumowanie

Skóra stanowi powłokę organizmu.

Komórki warstwy zewnętrznej (naskórka) stale się złuszczają i pomagają w usuwaniu z powierzchni skóry brudu oraz drobnoustrojów chorobotwórczych.

Zawarta w komórkach naskórka melanina tworzy naturalny filtr ochronny przed szkodliwym promieniowaniem UV.

Wytwory naskórka - włosy, paznokcie i gruczoły wspomagają funkcję ochronną skóry.

Gruczoły łojowe występują w bliskim sąsiedztwie włosów. Wydzielany przez nie łój zawiera substancje tłuszczowe, które chronią włosy przed przesuszeniem i złamaniem, zapewniają elastyczność skóry oraz zapobiegają wnikaniu drobnoustrojów chorobotwórczych do organizmu.

Gruczoły potowe wydzielają pot, który zawiera głównie wodę. Ta, mając wysokie ciepło parowania, unosi się z powierzchni skóry i chłodzi ją. Obecny w wydzielinie gruczołów potowych chlorek sodu nadaje skórze słonawy smak. Wraz z potem usuwane są z organizmu niektóre zbędne produkty przemiany materii, np. kwas moczowy, który sprawia, że zdrowa skóra ma odczyn kwaśny. Dzięki temu część drobnoustrojów chorobotwórczych, dla których takie środowisko jest nieprzyjazne, nie stanowi zagrożenia dla człowieka.

W animacji pojawia się twarz chłopca z brązowymi włosami. Lupa wyodrębnia fragment skóry z włosami. Na różowej powierzchni brązowe włosy i małe, brązowe kropki. To ujścia gruczołów potowych. Pojawia się przekrój poprzeczny skóry. Wyraźnie widoczny gruby, brązowy włos wraz z cebulką, obok mały, różowy gruczoł potowy w kształcie kłębka. Ujście gruczołu w postaci cienkiej, różowej linii prowadzi na powierzchnię skóry. Dokładniej opisano budowę i działanie gruczołu.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
W animacji pojawia się twarz chłopca z brązowymi włosami. Lupa wyodrębnia fragment skóry z włosami. Na różowej powierzchni brązowe włosy i małe, brązowe kropki. To ujścia gruczołów potowych. Pojawia się przekrój poprzeczny skóry. Wyraźnie widoczny gruby, brązowy włos wraz z cebulką, obok mały, różowy gruczoł potowy w kształcie kłębka. Ujście gruczołu w postaci cienkiej, różowej linii prowadzi na powierzchnię skóry. Dokładniej opisano budowę i działanie gruczołu.

Gruczoły mlekowe (sutkowe) uaktywniają się u kobiet po porodzie. Ich wydzielina to mleko zawierające białko, cukry i tłuszcze, substancje odpornościowe, witaminy oraz inne składniki niezbędne do prawidłowego wzrostu i rozwoju dziecka w pierwszych miesiącach jego życia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Skóra jest największym narządem organizmu. Stanowi barierę, która oddziela od środowiska, a jednocześnie zapewnia z nim kontakt. Jak to się dzieje, że może pełnić funkcje wzajemnie się wykluczające? wyjaśniać na przykładach, że funkcje skóry zależą od jej budowy; interpretować stan skóry - przyczyny jej bladości lub zaczerwienienia; oceniać, czy warto się intensywnie opalać; wyjaśniać, czy pocenie się jest przykrą uciążliwością, czy konieczną funkcją skóry.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy takie problemy, jak nadpobudliwość, kłopoty z koncentracją, agresywne zachowania, mogą mieć związek z dietą? Okazuje się, że tak. Po wycofaniu ze sklepików szkolnych napojów słodzonych, słodkich bułek i słodyczy uczniowie na lekcjach byli spokojniejsi, lepiej pracowali, zmniejszyła się liczba zachowań agresywnych, a dzieci z zaburzeniami uwagi zaczęły lepiej funkcjonować w szkole.

pokarm dostarcza organizmowi składniki organiczne i nieorganiczne, niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania;

cukry stanowią podstawowe źródło energii, tłuszcze - materiał energetyczny i zapasowy, a białka - głównie budulcowy;

witaminy i sole mineralne są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

, czyli uwzględniająca rozmaite produkty, np. warzywa i źródła białka (ryby, różne gatunki mięsa, serów i innych przetworów mlecznych, także warzyw strączkowych), oraz składająca się z posiłków przyrządzanych na różne sposoby;

pełnowartościowa, czyli dostarczająca organizmowi zarówno składników energetycznych, jak i budulcowych i regulacyjnych; najlepiej złożona z produktów mało przetworzonych, które zachowują podczas przygotowania do spożycia możliwie dużo witamin i soli mineralnych (w przypadku produktów roślinnych - błonnika);

zrównoważona, czyli dostarczająca organizmowi składników pokarmowych we właściwych ilościach i proporcjach, dostosowanych do jego potrzeb.

wyjaśniać, na czym polega zdrowe odżywianie i uzasadniać potrzebę jego stosowania;

obliczać i interpretować wskaźnik masy ciała;

analizować bilans energetyczny organizmu oraz jego zapotrzebowanie energetyczne;

omawiać zaburzenia odżywiania;

analizować skład chemiczny wybranych artykułów żywnościowych;

wskazywać wady i zalety dodatków chemicznych stosowanych do produkcji żywności.

Sposób odżywiania decyduje o stanie zdrowia, ma wpływ na wzrost i rozwój fizyczny, a nawet psychiczny. Znajomość i przestrzeganie norm zdrowego żywienia już od najmłodszych lat zwiększa szanse na długie życie w zdrowiu, dlatego wykształcenie prawidłowych nawyków żywieniowych ma ogromne znacznie profilaktyczne. Właściwa dieta zmniejsza m.in. ryzyko wystąpienia otyłości i jej następstw, chorób układu krążenia, miażdżycy, zaburzeń pracy układu pokarmowego.
Codzienna dieta powinna być:

W opracowywaniu codziennej diety, zgodnej z zasadami zdrowego żywienia, pomocna jest piramida zdrowego żywienia, czyli graficzne przedstawienie zaleceń żywieniowych Instytutu Żywienia i Żywności, w której produkty podzielone są na grupy. Podstawę piramidy stanowią wyroby zbożowe, które powinny codziennie dostarczać połowę energii. Na szczycie znajdują się te, które należy spożywać w mniejszych ilościach. Trzeba pamiętać, by codziennie wśród zjadanych produktów znalazł się choć jeden z każdej grupy.

Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie zdrowego żywienia.

Spożywaj codziennie mleko lub produkty mleczne - jogurty, kefiry, maślanka, sery.

Jak najczęściej spożywaj ryby morskie.

Zastępuj mięso jajami lub nasionami roślin strączkowych.

Wzbogacaj każdy posiłek warzywami lub owocami.

Ograniczaj spożycie:

Zrezygnuj ze spożywania:

cukru, słodyczy, słodkich gazowanych napojów,

produktów typu fast food.

Pij codziennie co najmniej 2,5 l wody.

Spożywaj 4‑5 posiłków dziennie, nie podjadaj pomiędzy posiłkami.

Ostatni posiłek spożyj 2‑3 godziny przed snem.

Dbaj, by najadać się, ale nie przejadać.

Do najczęstszych błędów żywieniowych należą: niedostatek ryb, warzyw i owoców, podjadanie między posiłkami, nieregularne spożywanie posiłków, brak drugiego śniadania lub zastępowanie go słodką bułką albo batonem, niejedzenie pierwszego śniadania.

Wyjaśnij, dlaczego małe dzieci, młodzież w okresie dojrzewania oraz kobiety w ciąży nie powinny stosować diety wegetariańskiej bez nadzoru dietetyka.

Podstawowy warunek zdrowego odżywiania to zrównoważenie wydatków energetycznych i ilości spożywanego pokarmu. Jeśli ilość przyjętej energii równa się ilości zużytej, masa ciała pozostaje stała. W okresie dojrzewania zapotrzebowanie na energię jest duże, gdyż organizm wykorzystuje ją do podtrzymania czynności życiowych, w dużym stopniu nakierowanych na jego rozwój. Dodatkowo energię pochłania także aktywność fizyczna oraz wysiłek związany z nauką. Ilość zużytej i wydatkowanej energii wyrażamy w kilo [kcal] lub kilodżulach [kJ]. Prawidłowy rozwój i utrzymanie odpowiedniej masy ciała są możliwe wtedy, gdy organizm otrzymuje tyle energii, ile jest w stanie zużyć. W takiej sytuacji jest zrównoważony i wynosi zero. Aby mieć nad nim kontrolę, trzeba wiedzieć, ile energii zawierają zjadane przez nas produkty, oraz znać zapotrzebowanie energetyczne swojego organizmu. Dzięki temu można przygotować właściwie skomponowane posiłki zaspokajające to zapotrzebowanie.

Jeśli w pokarmach pobieramy więcej energii niż zużywamy, powstaje dodatni bilans energetyczny, który prowadzi do nadwagi, a jeśli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas - do otyłości. Jej konsekwencjami jest szereg chorób wynikających z posiadania nadmiarowych kilogramów. Jeśli zużywamy więcej energii niż spożywamy, w organizmie powstaje ujemny bilans energetyczny, co prowadzi do spadku wagi, a w konsekwencji do niedowagi, osłabienia i wyniszczenia organizmu.

Posiłek spożyty przez ucznia w ciągu dnia powinien dostarczać 100% energii, w tym:

Oblicz wskaźnik masy ciała dla jednego z rodziców i dokonaj jego interpretacji.

Zaplanuj dla siebie 2 posiłki: II śniadanie i obiad, wybierając produkty z tabeli. Uwzględnij swoje zapotrzebowanie energetyczne i zasady zrównoważonej diety.

Dla każdego można wyliczyć zapotrzebowanie energetyczne organizmu. Zależy ono przede wszystkim od wieku, płci, aktywności fizycznej, stanu zdrowia i rodzaju wykonywanej pracy.

W utrzymaniu zrównoważonego bilansu energetycznego organizmu pomaga regularne kontrolowanie masy ciała z wykorzystaniem . Pozwala on określić, czy proporcje między masą ciała a jego wysokością są prawidłowe i ocenić, czy występuje nadwaga lub otyłość, a także ryzyko wystąpienia związanych z nimi chorób. Wskaźnik ten obliczamy, dzieląc masę ciała (w kg) przez wzrost (w m), podniesiony do kwadratu (BMI = ). Wskaźnik ten daje właściwy obraz proporcji masy ciała i wzrostu tylko dla osób dorosłych.
BMI =

Zaburzenia odżywiania stają się problemem społecznym. Obecnie, kiedy na wyciągniecie ręki jest mnóstwo pokarmów gotowych od razu do spożycia, zwykle bardzo kalorycznych i atrakcyjnych smakowo, trudno się im oprzeć. Równocześnie społeczne oczekiwania są takie, że prawie każdy chce mieć szczupłą sylwetkę. W efekcie wiele osób przejada się, na zmianę ze stosowaniem restrykcyjnych diet. Nadmierne jedzenie lub jego przesadne ograniczanie często wynikają ze stresu, który zwykle jest ważną, choć niejedyną przyczyną zaburzeń odżywiania.

Przygotuj się do udziału w dyskusji na temat przyczyn zaburzeń odżywiania. Wyszukaj w dostępnych źródłach informacje na temat sposobów pomocy osobom chorym na anoreksję i bulimię.

Czy zgadzasz się z twierdzeniem Anthelma Brillant‑Savarina: Losy narodów zależą od sposobów ich odżywiania? Podaj argumenty potwierdzające jego tezę.

Choroby dotyczące zaburzeń odżywiania to m.in. anoreksja i bulimia. (jadłowstręt psychiczny) to choroba, której przyczyny nie są jeszcze do końca poznane. Najczęściej ma ona podłoże psychiczne, może towarzyszyć chorobom nowotworowym, zaburzeniom pracy układu pokarmowego, depresji. Osoby chore na anoreksję, bez względu na wartość masy swojego ciała, zawsze są z niej niezadowolone, uważają się za grube i za wszelką cenę chcą pozbyć się kolejnych kilogramów. Brak apetytu (w zaawansowanych stadiach choroby zanika odczuwanie głodu), niechęć do jedzenia, intensywne ćwiczenia fizyczne, przyjmowanie środków przeczyszczających skutkują spadkiem masy ciała (u osób dorosłych nawet do 35 kg, czasem jeszcze mniej). Z niedowagi i niedożywienia bierze się anemia, spadek odporności organizmu, zaburzenia hormonalne (np. pracy układu rozrodczego), uszkodzenia wątroby, nerek. Wycieńczenie organizmu może prowadzić do śmierci.

barwniki (E 100‑E 199) to substancje, które zachowują naturalną barwę produktu lub nadają mu kolor utracony podczas produkcji; masło i żółty ser mają barwę prawie białą, którą poprawia się, dodając żółty barwnik (np. pochodzący z marchewki lub zsyntetyzowany w laboratorium karoten);

substancje konserwujące (konserwanty E 200‑E 299), które uniemożliwiają lub hamują rozwój drobnoustrojów rozkładających żywność i przedłużają trwałość produktu, najczęściej do tych celów wykorzystuje się benzoesan sodu, cukier, sól kuchenną, kwas cytrynowy, ocet;

przeciwutleniacze (E 300‑E 399) zabezpieczają składniki żywności przed procesami utleniania, np. masło przed jełczeniem; najpopularniejszym przeciwutleniaczem jest kwas askorbinowy, czyli witamina C (E 300);

zagęszczacze, stabilizatory, emulgatory (E 400‑E 499) to substancje odpowiadające za wygląd i konsystencję produktu. Powodują, że żywność zachowuje swoją strukturę podczas transportu i przechowywania, łączą ze sobą substancje, które trudno połączyć, np. wodę i tłuszcz; dzięki nim powstają m.in. lody i majonez oraz tłuszcze do smarowania pieczywa; do przygotowania produktów o określonej strukturze (konsystencji) wykorzystuje się najczęściej substancje pochodzenia roślinnego, np. lecytynę, agar, gumę arabską, mączkę chleba świętojańskiego.

(żarłoczność psychiczna) to choroba, której przyczyną są zaburzenia psychiczne, depresja, traumatyczne przeżycia, urazy z dzieciństwa, brak akceptacji w środowisku. Osoby cierpiące na bulimię mają okresowe, niekontrolowane napady jedzenia (w ciągu dnia mogą spożyć nawet 20 tysięcy kcal). Jedzą po kryjomu, często w nocy, spożywając nawet półprodukty, np. surowy makaron, mrożonki. Objadaniu się towarzyszy lęk przed przytyciem, dlatego też zaraz po zjedzeniu chorzy prowokują wymioty lub przyjmują środki przeczyszczające. Bulimia prowadzi do spadku masy ciała, zaburzeń pracy serca i gospodarki wodnej, niedoborów składników mineralnych, a częste wymioty (kwaśna treść pokarmowa) niszczą błonę śluzową przewodu pokarmowego i przyczyniają się do próchnicy zębów. Leczenie anoreksji i bulimii wymaga wsparcia ze strony bliskich oraz opieki lekarzy - psychiatry oraz dietetyka.

Choroby wynikające z niedożywienia prowadzą do wyniszczenia organizmu, a u dzieci do zahamowania rozwoju fizycznego i umysłowego. Ich przyczyną może być nie tylko wygłodzenie, ale również niepełnowartościowa dieta, która zaspokaja głód, ale nie dostarcza organizmowi niezbędnych składników pokarmowych. Najczęściej występujące choroby to: kwashiorkor (niedobór białka), kurza ślepota (niedobór witaminy A), krzywica (niedobór witaminy D), próchnica zębów (niedobór wapnia, fosforu), osteoporoza (niedobór witaminy D, wapnia, fosforu), anemia (niedobór żelaza).

Sposób odżywiania, czyli ilość i jakość pokarmu, wpływa na stan zdrowia.

Codzienna dieta powinna dostarczać różnorodnych składników pokarmowych.

Zalecenia żywieniowe opracowane zostały w postaci piramidy pokarmowej.

Posiłki powinny zawierać tyle energii, ile jesteśmy w stanie zużyć.

Etykiety produktów spożywczych dostarczają wielu cennych informacji i pozwalają dokonać wyboru wartościowej żywności.

Konserwanty są niezbędne przy masowej produkcji żywności, ale mogą obniżać jej jakość i smak.

Przygotuj spis produktów, które każdy z członków twojej rodziny zjadł w ciągu dnia. Spróbuj określić, czy zostały zachowane zasady zdrowego żywienia. Jeśli nie - zaproponuj zmiany, które każdy z twoich bliskich powinien wprowadzić w swojej diecie.

Wyjaśnij, dlaczego przetwory mleczne zalecane są dzieciom i młodzieży.

Aby możliwie długo zachować świeżość, smak i zapach produktów spożywczych, od dawna dodaje się do nich różne substancje konserwujące. Jedną z nich jest sól kuchenna. Mięso natarte grubą warstwą soli, przechowywane w chłodzie długo zachowuje świeżość. Obecnie, podczas wytwarzania, transportu i przechowywania żywności, oprócz soli wykorzystuje się bardzo wiele substancji - . Pozwalają one nie tylko zabezpieczyć ją przed zepsuciem w drodze od producenta do konsumenta, ale także uatrakcyjnić jej wygląd, smak i zapach.

W dużym uproszczeniu wszystkie dodatki do żywności można podzielić na 2 grupy: naturalne (substancje pochodzące bezpośrednio z surowców naturalnych i związki chemiczne o budowie identycznej jak naturalne) oraz sztuczne (wytworzone przez człowieka, niemające swoich naturalnych odpowiedników). Przyjęto, że wszystkie tego typu substancje będą umownie oznaczane symbolem literowym E z indeksem cyfrowym. Wyróżniamy wśród nich:

Dodatki do żywności są badane pod względem skutków zdrowotnych, a następnie dopuszczane do użytku przez Ministerstwo Zdrowia oraz władze Unii Europejskiej. Producenci są zobowiązani do zamieszczania na opakowaniach produktów informacji o obecności dodatków. Substancje dodawane do żywności mają swoje zalety, ale również i wady. Spożyte w nadmiarze mogą być przyczyną zaburzeń pracy układu pokarmowego, nadciśnienia, nowotworów, ponadto nasilają objawy alergii. Najbardziej wrażliwe na nie są małe dzieci, osoby starsze, alergicy. Szczególnie należy dbać, by rzadko spożywać produkty zawierające benzoesan sodu, dwutlenek siarki, siarczyny, azotyny, azotany, sorbitol, aspartam.

Wybierając w sklepie produkty żywnościowe, należy czytać etykiety produktów. Dostarczają one informacji nie tylko o zastosowanych dodatkach, ale także o wartości odżywczej i energetycznej. W podejmowaniu decyzji o wyborze danego produktu (i jego ilości) pomaga wskaźnik GDA (wskazane dzienne spożycie) zamieszczany na opakowaniach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy takie problemy, jak nadpobudliwość, kłopoty z koncentracją, agresywne zachowania, mogą mieć związek z dietą? Okazuje się, że tak. Po wycofaniu ze sklepików szkolnych napojów słodzonych, słodkich bułek i słodyczy uczniowie na lekcjach byli spokojniejsi, lepiej pracowali, zmniejszyła się liczba zachowań agresywnych, a dzieci z zaburzeniami uwagi zaczęły lepiej funkcjonować w szkole.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Usta są otworem prowadzącym do bardzo długiego (ok. 12 m) przewodu pokarmowego, który kończy się odbytem. Przewód ten ściśle współpracuje z gruczołami wydzielającymi do jego wnętrza soki zawierające enzymy trawienne.

wymieniać narządy układu pokarmowego, wskazywać ich położenie (na schemacie i we własnym organizmie);

analizować związek budowy wybranych narządów układu pokarmowego z pełnionymi przez nie funkcjami;

wyjaśniać, na czym polega zróżnicowanie uzębienia.

Układ pokarmowy odpowiada za pobieranie i trawienie pożywienia oraz wchłanianie zawartych w nim składników pokarmowych. Zbudowany jest z przewodu pokarmowego, którym wędruje jedzenie (a w końcowym odcinku jego niestrawione resztki), oraz połączonych z nim gruczołów: ślinianek, wątroby i trzustki.

Za pomocą zębów obecnych w jamie ustnej pokarm zostaje pobrany, rozdrobniony i roztarty. Budowa i kształt zębów ma związek z ich funkcją. Siekacze, które odcinają kęsy, mają równą, ostrą i cienką krawędź, stożkowate kły ułatwiają rozgryzanie, a płaskie, szerokie i pofałdowane korony zębów przedtrzonowych i trzonowych tworzą duże powierzchnie trące.

Ząb umocowany jest korzeniem (korzeniami w przypadku przedtrzonowych i trzonowych) w szczęce lub żuchwie. W dziąśle tkwi szyjka zęba, a korona wystaje ponad powierzchnię dziąsła. Od zewnątrz ząb okrywa twarde , pod nim leży , która osłania . W miazdze znajdują się naczynia krwionośne i limfatyczne oraz włókna nerwowe.

Zaobserwuj w lusterku swoje uzębienie. Rozpoznaj, nazwij i policz kolejne zęby, zaczynając od środka łuku zębowego. Zapisz wyniki obserwacji w postaci wzoru zębowego. Do porównania wykorzystaj zapis wzoru zębowego osoby o pełnym uzębieniu.

Zęby mądrości (tzw. ósemki) wyrastają jako ostatnie i nie mają nic wspólnego z inteligencją. Ich nazwa wzięła się raczej stąd, że wyrastają między 17 a 26 rokiem życia (czasem nawet w wieku 40 lat), czyli okresie, kiedy człowiek zdołał już nabyć nieco mądrości życiowej. Zęby mądrości są. Były niezbędne dla naszych odległych przodków, którzy nie stosowali cieplnej obróbki pokarmów. U ludzi współczesnych, jedzących na ogół miękkie pokarmy niewymagające długiego żucia, szczęka i żuchwa uległy skróceniu. Ósemki nie zawsze więc mieszczą się w łuku zębowym, dlatego ich wyrzynanie jest procesem długotrwałym i bolesnym. Często też ostatnie trzonowce nie pojawiają się na powierzchni dziąseł.

Człowiek zmienia swoje uzębienie. Do ok. 6 roku życia występują zęby mleczne, które następnie wypadają i są stopniowo wymieniane na zęby stałe. W uzębieniu mlecznym występuje 20 zębów: 8 siekaczy, 4 kły, 8 trzonowych. Uzębienie stałe składa się z 32 zębów: 8 siekaczy, 4 kłów, 8 przedtrzonowych i 12 trzonowych.

Właściwie pielęgnowane zdrowe zęby umożliwiają prawidłową pracę układu pokarmowego, przygotowując pożywienie do trawienia. Ponadto wspomagają proces mówienia, a gdy się uśmiechamy, stają się dowodem dobrego lub złego stanu organizmu i ważnym elementem urody. Umiejętna i regularna dbałość o stan uzębienia zapewnia zdrowe, różowe dziąsła, białe, pozbawione nalotu zęby oraz świeży oddech.

Zaniedbane zęby pokrywa płytka nazębna złożona z resztek pożywienia oraz miliardów bakterii, które mają tu idealne warunki do rozwoju: dostatek pokarmu i wilgoci oraz stałą temperaturę. Paciorkowce, rozkładając cukry, wytwarzają kwasy, które obniżają pH jamy ustnej i niszczą szkliwo. W ten sposób w zębie powstają ubytki, w których z czasem zbiera się coraz więcej osadu, co prowadzi do powiększenia zmiany. Gdy zostanie odsłonięta miazga, pojawia się silny ból, a leczenie tak zaawansowanego stanu może się skończyć usunięciem zęba. Ubytki zębów są objawem zakaźnej i groźnej dla zdrowia choroby zwanej .

Aby zapobiegać próchnicy, trzeba regularnie usuwać płytkę nazębną, szczotkując zęby przez co najmniej 3 minuty około pół godziny po każdym posiłku (lub przynajmniej rano i wieczorem). W czyszczeniu zębów pomaga nie tylko szczoteczka o właściwie dobranej twardości, wymieniana co 2‑3 miesiące, ale również nitka dentystyczna i płyn do higieny jamy ustnej. Za ich pomocą można usuwać resztki pokarmu z niedostępnych miejsc. Szczotkując i czyszcząc zęby nitką, należy zadbać, by nie kaleczyć dziąseł. Skuteczność zabiegów higienicznych można ocenić, wykorzystując do tego specjalne paski i roztwory wybarwiające płytkę nazębną. Nieusunięta płytka z upływem czasu twardnieje i wnika w głąb dziąsła. Organizm, próbując zwalczyć zgromadzone na niej bakterie, atakuje własne tkanki zębów i kości, w których są osadzone. Ta choroba to . Prowadzi ona do rozchwiania oraz utraty zębów.

Rozdrobniony przez zęby pokarm jest mieszany przy udziale języka ze śliną - wydzieliną gruczołów ślinowych, zwanych śliniankami. Ilość wydzielanej śliny zależy od pH i konsystencji pokarmu. Pokarm kwaśny i suchy zwiększa ilość wydzielanej śliny. Zawarty w ślinie śluz zmiękcza rozdrobniony pokarm, zlepia go, ułatwia formowanie kęsów pokarmowych i ich połykanie. W ślinie znajdują się również: substancje bakteriobójcze niszczące drobnoustroje, które dostają się do jamy ustnej wraz z pożywieniem, substancje neutralizujące kwaśne składniki pokarmowe (by chronić szkliwo) oraz .

Jama ustna łączy się z gardłem. Jest to wspólny odcinek dróg oddechowych i pokarmowych. Za gardłem położona jest krtań, narząd układu oddechowego. Przeważnie wejście do krtani pozostaje otwarte (gdy mówimy i oddychamy). Podczas przełykania krtań zamyka chrząstka, zwana nagłośnią. Sprawia ona, że pokarm nie dostaje się do układu oddechowego, lecz wędruje do przełyku.

Żołądek produkuje silnie stężony kwas solny. Ma on tak niskie pH, że umieszczony w soku żołądkowym gwóźdź po kilku dniach znika. Jest to wynik reakcji żelaza z kwasem. Gdy w żołądku znajduje się nadmiar kwaśnego soku żołądkowego, warstwa śluzu powlekająca powierzchnię ściany tego narządu może zostać zniszczona. Innym powodem niedostatecznej ilości śluzu może być długotrwały stres. Jeśli w żołądku obecne są bakterie Heliobacter pylori, pojawia się uszkodzenie tkanek (wrzód żoładka) wywołany przez bakterie niszczące komórki tego narządu.

Żołądek wypełniony pokarmem może zwiększyć nawet trzykrotnie swoją pojemność. Jego ściany są rozciągliwe dzięki warstwie mięśni gładkich.

Przełyk to umięśniona rurka wiodąca do żołądka. Obecne w ścianie gardła i przełyku mięśnie gładkie, kurcząc się rytmicznie, wykonują ruchy perystaltyczne (zwane także robaczkowymi), które przesuwają pokarm do żołądka.

Żołądek położony jest w jamie brzusznej poniżej mostka, nieco po lewej stronie. To rodzaj zbiornika o pojemności ok. 1,5 l, w którym pokarm jest okresowo magazynowany (nawet do 8 godzin) i poddawany dalszej obróbce chemicznej. Obecne w ścianie żołądka gruczoły wydzielają , w skład którego wchodzą przede wszystkim enzymy trawienne oraz kwas solny. Ten ostatni niszczy połknięte drobnoustroje i pobudza mięśnie ściany żołądka do skurczów, co ułatwia mieszanie pokarmu z enzymami i przesuwanie go do jelita. Produkowany w żołądku śluz zabezpiecza jego ściany przed niszczącym wpływem kwaśnego soku żołądkowego oraz działaniem enzymów trawiennych (czyli samostrawieniem).

Środkową, najdłuższą część przewodu pokarmowego stanowi jelito cienkie o długości ponad 6 m, którego początkowy odcinek nosi nazwę dwunastnicy. Znajduje się ono w jamie brzusznej poniżej żołądka. Tu odbywa się dalszy etap trawienia pokarmu. W ścianie jelita cienkiego znajdują się gruczoły wydzielające m.in. enzymy trawienne. Do dwunastnicy uchodzą przewody prowadzące z wątroby i trzustki.

Wątroba to największy gruczoł organizmu, położony w górnej części jamy brzusznej, po prawej stronie. Produkuje i wydziela , która spływa do pęcherzyka żółciowego, gdzie jest okresowo magazynowana i zagęszczana. W wątrobie zachodzą intensywne procesy metaboliczne, dlatego krew przepływając przez nią ogrzewa się, a potem roznosi ciepło po całym organizmie. W ten sposób wątroba uczestniczy w utrzymaniu stałej temperatury ciała. Wątroba jest rodzajem filtra, przez który przechodzi pokarm wchłonięty do krwi z jelita. Zanim dotrze on do komórek, musi być pozbawiony trucizn, np. alkoholu i składników leków.

Trzustka to gruczoł położony poniżej żołądka, który pełni 2 ważne dla organizmu funkcje: wewnątrzwydzielniczą - wytwarza hormony oraz zewnątrzwydzielniczą - produkuje enzymy trawienne.

Składniki pokarmowe są wchłaniane w jelicie. Wewnętrzna powierzchnia jelita jest pofałdowana. Występują na niej liczne palczaste uwypuklenia - kosmki jelitowe, a na nich mnóstwo jeszcze mniejszych - mikrokosmków. Fałdy i kosmki tworzą ogromną powierzchnię wchłaniania, zbliżoną do powierzchni kortu tenisowego (ok. 300 mIndeks górny 2 ²). We wnętrzu kosmka znajdują się włosowate naczynia krwionośne i limfatyczne, do których wchłaniane są składniki pokarmowe. Ostatecznym miejscem przeznaczenia strawionego pokarmu są komórki ciała. Pokarm wędruje do nich za pośrednictwem krwi.

Problem badawczy

W jaki sposób wątroba neutralizuje szkodliwe substancje?

Hipoteza

Niektóre szkodliwe substancje rozkładane są przez enzymy wątroby.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Do obu słoików wlej wodę utlenioną - po połowie buteleczki.

2. Do każdego ze słoików włóż jeden kawałek wątroby.

3. Obserwuj, co się dzieje w obu słoikach.

Podsumowanie

Jeśli w obecności surowej wątroby nadtlenek wodoru rozłożył się, wydzielając pęcherzyki gazu, oznacza to, że zawarte w wątrobie enzymy unieszkodliwiają ten związek. W ugotowanej wątrobie enzymy są nieczynne, więc nadtlenek wodoru nie został rozłożony.

Układ pokarmowy odpowiada za pobieranie, trawienie i wchłanianie składników pokarmowych oraz usuwanie niestrawionych resztek.

Układ pokarmowy jest zbudowany z przewodu pokarmowego i związanych z nim gruczołów trawiennych.

W uzębieniu człowieka wyróżnia się siekacze, kły, zęby przedtrzonowe i trzonowe.

Przesuwanie pokarmu wzdłuż przewodu pokarmowego odbywa się dzięki ruchom perystaltycznym.

W żołądku pokarm jest okresowo przechowywany i trawiony.

Pierwszy odcinek jelita cienkiego nosi nazwę dwunastnicy, do której odprowadzana jest żółć i enzymy trzustki.

W jelicie cienkim odbywa się trawienie i wchłanianie składników pokarmowych.

W jelicie grubym następuje wchłanianie wody i soli mineralnych oraz formowanie mas kałowych.

Procesy trawienia wspomaga obecna w jelicie grubym mikroflora jelitowa.

Na granicy między jelitem cienkim a ostatnim odcinkiem przewodu pokarmowego - jelitem grubym - znajduje się jelito ślepe, od którego odchodzi uwypuklenie zwane wyrostkiem robaczkowym. U ssaków roślinożernych jelito ślepe jest silnie rozwinięte, gdyż zachodzi w nim trawienie celulozy. U człowieka (jako ssaka wszystkożernego) narząd ten jest zredukowany i ma charakter szczątkowy. Czasami, gdy do wyrostka robaczkowego dostaną się składniki pokarmowe, które tam zalegają i fermentują, dochodzi do powstania stanu zapalnego. Leczenie w takim przypadku polega na operacyjnym usunięciu zainfekowanego narządu.

W jelicie grubym żyje ok. 500 gatunków bakterii, które składają się na swoistą . Prowadzą one rozkład nieprzyswojonych przez człowieka składników pokarmu. W wyniku tego powstaje półpłynna masa, z której odzyskiwana jest woda i formowane są masy kałowe. Dzięki ruchom perystaltycznym jelita grubego są one przesuwane do jego końcowego odcinka - odbytnicy i przez otwór odbytowy usuwane na zewnątrz.

Bakterie jelitowe produkują niezbędne dla zdrowia witaminy B i K. Gdy w razie infekcji bakteryjnej przyjmujemy przepisane przez lekarza antybiotyki, oprócz bakterii chorobotwórczych zwalczamy także pożyteczne bakterie jelitowe. Z tego powodu, w czasie kuracji antybiotykowej i bezpośrednio po jej zakończeniu, należy spożywać produkty zawierające żywe kultury bakterii, np. jogurty, kefiry lub, a po zaleceniu przez lekarza - leki osłonowe w postaci kapsułek wypełnionych bakteriami jelitowymi.

# data[].attributes.attachment_link.description
Usta są otworem prowadzącym do bardzo długiego (ok. 12 m) przewodu pokarmowego, który kończy się odbytem. Przewód ten ściśle współpracuje z gruczołami wydzielającymi do jego wnętrza soki zawierające enzymy trawienne. wymieniać narządy układu pokarmowego, wskazywać ich położenie (na schemacie i we własnym organizmie); analizować związek budowy wybranych narządów układu pokarmowego z pełnionymi przez nie funkcjami; wyjaśniać, na czym polega zróżnicowanie uzębienia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka niezbędna jest energia, której źródłem są posiłki. Powinny one dostarczać zarówno paliwa umożliwiającego funkcje życiowe, jak i surowców koniecznych do naprawy i rozbudowy ciała.

człowiek jest organizmem cudzożywnym;

odżywianie polega na pobieraniu składników pokarmowych, które stanowią materiał budulcowy, energetyczny i zapasowy.

omawiać rodzaje, znaczenie i źródła składników pokarmowych;

opisywać skutki niedoboru witamin i składników mineralnych;

przedstawiać funkcję błonnika;

opisywać funkcję białek pełnowartościowych i niepełnowartościowych w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka;

uzasadniać konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw;

planować i prowadzić doświadczenia pozwalające wykryć białka, cukry, tłuszcze zawarte w pokarmach i interpretować wyniki tych doświadczeń.

Organizm, by mógł spełniać wszystkie funkcje życiowe, utrzymywać (lub zwiększać) swoją masę i rozmnażać się, potrzebuje wielu różnorodnych substancji. Najważniejsze znaczenie mają związki organiczne: białka, cukry, tłuszcze oraz witaminy i związki nieorganiczne - woda i sole mineralne.

Pobierane wraz z pokarmem białka wykorzystywane są głównie do budowy organizmu. Stale odtwarzają zużyte elementy komórek, wchodzą w skład różnych wydzielin komórkowych, a w dzieciństwie i okresie dojrzewania budują nowe komórki, umożliwiając wzrost i rozwój organizmu. Ponadto mogą być wykorzystywane jako składnik energetyczny, ale dzieje się to rzadko (np. w czasie głodu) i prowadzi m.in. do zaniku mięśni. Inne funkcje białek przedstawia tabela.

keratyna, kolagen - składniki skóry

składniki błon komórkowych, włosów, paznokci, kości

pozostałe enzymy trawienne - trawienie innych składników pokarmu

inne białka receptorowe - odbieranie pozostałych bodźców

W przewodzie pokarmowym białka roślinne i zwierzęce są rozkładane do aminokwasów, z których organizm zgodnie z zapotrzebowaniem buduje swoje własne białka. Część, spośród 20 aminokwasów wchodzących w skład białek zawartych w organizmach, nasz organizm potrafi sobie wytworzyć sam z produktów rozkładu białek, cukrów i tłuszczów. Są to . Pozostałe aminokwasy musi pobrać z otoczenia, gdyż nie umie ich wytworzyć. Są to .

Cenne białka mające w swym składzie wszystkie potrzebne aminokwasy są obecne w produktach pochodzenia zwierzęcego, np. w mleku i jego przetworach, mięsie, rybach. Określa się je jako pełnowartościowe. Nasiona roślin strączkowych charakteryzują się wysoką zawartością białek roślinnych, nazywanych niepełnowartosciowymi. W przypadku spożywania jedynie pokarmów pochodzenia roślinnego (dieta wegetariańska) tylko kombinacja wybranych produktów roślinnych, poddanych odpowiedniej obróbce, jest w stanie zaopatrzyć organizm we wszystkie potrzebne aminokwasy. Rezygnacja ze spożywania mięsa może doprowadzić do niedostatku niektórych z nich. Bez nich nie powstaną w organizmie określone białka, a tym samym może dojść do zahamowania wzrostu, zaniku mięśni i innych tkanek, anemii, odwapnienia kości.

Dzienne zapotrzebowanie na białko osoby dorosłej wynosi ok. 1 g na 1 kg masy ciała. U osób wykonujących ciężką pracę fizyczną, kobiet w ciąży oraz dzieci i młodzieży w okresie wzrostu i dojrzewania zapotrzebowanie na białko zwiększa się dwukrotnie.

dwucukrów, jak sacharoza - cukier zawarty w owocach, zbożach, dostępny też w formie cukru krystalicznego, cukru pudru; laktoza - cukier zawarty w mleku i jego przetworach;

cukrów prostych, jak fruktoza - cukier owocowy.

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Kamera pokazuje produkty na szalce Petriego. Eksperymentator pobiera pipetą ok. 2 cm3 kwasu azotowego. Następnie nanosi kroplę kwasu na kawałek białka jaja (ugotowanego na twardo). Na białku pojawia się żółta plama. Eksperymentator nanosi kroplę kwasu na kawałki poszczególnych produktów. Zbliżenie na ustawione obok siebie próbki z żółtymi plamami; białko jaja w pewnej odległości od pozostałych.

Źródłem węglowodanów są przede wszystkim produkty pochodzenia roślinnego, w mniejszym stopniu zwierzęcego. Spożywając je, dostarczamy organizmowi głównie

Wielocukry i dwucukry w przewodzie pokarmowym są rozkładane przez enzymy trawienne do cukrów prostych, z których najważniejszą rolę odgrywa glukoza. Stanowi ona główne źródło energii wykorzystywanej do pracy komórek. Jakiś czas po posiłku jej stężenie we krwi wzrasta, a w miarę postępu trawienia utrzymuje się na względnie wyrównanym poziomie. Zapewnia to uczucie sytości.

Glukoza obecna na przykład w słodyczach, cukrze słodowym, dżemach nie wymaga trawienia, w związku z czym szybko dostaje się do krwi. Glukoza będąca produktem trawienia skrobi zawartej na przykład w pieczywie razowym, uwalniana jest do krwi stopniowo i przez jakiś czas utrzymuje się na określonym poziomie. Gdy poziom glukozy we krwi spada, pojawia się potrzeba jedzenia. W przypadu spożycia słodyczy, głód czuje się więc w krótkim czasie po zakończeniu posiłku. Może to być przyczyną przyjmowania dodatkowych porcji jedzenia i prowadzić do otyłości.

Jeśli cukry proste nie zostaną wykorzystane jako źródło energii na przykład podczas ćwiczeń fizycznych lub intensywnej pracy umysłowej, ich nadmiar zostaje częściowo zmagazynowany w wątrobie i mięśniach w postaci cukru zapasowego - glikogenu. Reszta natomiast zamienia się w tłuszcz i w tej postaci gromadzi się w komórkach tłuszczowych, np. w podskórnej tkance tłuszczowej.

Zjedzenie 2 średniej wielkości mandarynek pokrywa dzienne zapotrzebowanie na błonnik.

Wykrywanie obecności skrobi w produktach spożywczych.

Co będzie potrzebne

zakraplacz,

mąka ziemniaczana, plasterek surowego ziemniaka, ogórka, jabłka, kawałek sera białego, plasterek banana, parówka,

1 duży talerz z ułożonymi oddzielnie próbkami.

Instrukcja

1. Sprawdź wynik reakcji jodyny ze skrobią. Dodaj do mąki ziemniaczanej (substancji, o której wiemy na pewno, że składa się głównie ze skrobi) kroplę jodyny. W wyniku reakcji ze skrobią czerwono‑brązowa jodyna zmienia kolor na granatowy.

2. Nanieś na pozostałe produkty po kropli jodyny i obserwuj jej zabarwienie.

Podsumowanie

Jeśli jodyna zmienia zabarwienie z brązowego na granatowe, świadczy to o obecności skrobi w badanym produkcie.

Odczynnikiem używanym do wykrywania skrobi w laboratorium jest płyn Lugola, który podobnie jak jodyna ma brązowy kolor i barwi się na granatowo w obecności skrobi. Jodyna i płyn Lugola to roztwory jodu - pierwszy w alkoholu, drugi w wodzie.

Ustalenie, jak w kontakcie z wodą zachowują się otręby.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Wsyp otręby do zlewek. Zaznacz flamastrem poziom, do którego sięgają.

2. Zalej równocześnie otręby jednakową ilością (50 ml) ciepłej wody.

3. Odstaw zlewki na 20 minut.

4. Po tym czasie zaznacz poziom, do którego sięgają otręby.

5. Zaobserwuj, w której zlewce zostało wchłonięte najwięcej wody.

Podsumowanie

Głównym składnikiem otrąb jest błonnik, który silnie chłonie wodę i ulega pęcznieniu.

Najpopularniejszym źródłem wielocukrów pochodzenia roślinnego są ziemniaki i zboża: pszenica, żyto, jęczmień, owies, kukurydza, ryż. Często mąka użyta do wyrobu pieczywa i makaronów (oraz ryż) występują w formie oczyszczonej, to znaczy są pozyskiwane z ziaren pozbawionych okrywy owocowo‑nasiennej. Mąka taka jest biała, podobnie jak otrzymane z niej pieczywo. Oczyszczanie mąki pozbawia ją witamin z grupy B, wapnia, fosforu, żelaza oraz błonnika. zawiera w swoim składzie celulozę (wielocukier budujący ściany komórkowe roślin), która nie ulega trawieniu w ludzkim przewodzie pokarmowym. Błonnik nie ma wartości ani odżywczych, ani energetycznych. Ma jednak duże znaczenie zdrowotne, gdyż przyspiesza przesuwanie treści pokarmowej w jelicie, zapobiega zaparciom i nowotworom jelita grubego. Pęcznieje w żołądku i daje uczucie sytości, wiąże nadmiar kwasu solnego oraz obniża poziom cholesterolu. W dużych ilościach występuje w ziarnach zbóż, owocach i warzywach. Dlatego powinniśmy spożywać pieczywo i makarony pełnoziarniste, ciemny ryż, a owoce wraz ze skórką, która jest szczególnie bogata w błonnik.

Rodzaj oraz ilość spożywanych węglowodanów ma istotny wpływ na zdrowie. Ich nadmiar może prowadzić do próchnicy zębów, otyłości i cukrzycy. Dbając o właściwą kondycję organizmu, powinniśmy ograniczyć spożycie sacharozy dostępnej głównie w formie cukru do słodzenia i słodyczy. Młodzież i dorośli powinni spożywać na dobę węglowodany w ilości 3‑4 g/kg masy ciała w zależności od aktywności oraz 30‑50 g błonnika.

Tłuszcze dostarczają 2 razy więcej energii niż cukry, dlatego stanowią rezerwę energetyczną organizmu wykorzystywaną przede wszystkim podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Oprócz tego są składnikiem błon biologicznych, hormonów (np. hormonów płciowych) i umożliwiają przyswajanie witamin A, D, E, K. Zgromadzone w podskórnej tkance tłuszczowej tworzą warstwę izolacyjną, a pokrywając niektóre narządy wewnętrzne (np. nerki), chronią je przed wstrząsami i urazami. Tłuszcze spożywamy w postaci tłuszczów określanych jako twarde (masło, margaryna), olejów (np. olej słonecznikowy, rzepakowy), a także razem z produktami smażonymi, takimi jak jajecznica, frytki, chipsy.

W dużym uproszczeniu można powiedzeć, że w skład cząsteczki tłuszczu wchodzi i 3 cząsteczki . O wartości odżywczej tłuszczu decyduje zawartość kwasów tłuszczowych. Najkorzystniejsze dla zdrowia są tłuszcze pochodzące z ryb morskich i roślin, bogate w kwasy tłuszczowe określane jako nienasycone. Kwasy tłuszczowe nienasycone obniżają poziom we krwi, zmniejszając tym samym ryzyko wystąpienia miażdżycy. Na największą uwagę zasługują nienasycone kwasy tłuszczowe omega‑6 obecne w olejach roślinnych, oraz omega‑3, których podstawowe źródło stanowią ryby. Kwasy te wspomagają rozwój układu nerwowego, dlatego powinny być ważnym składnikiem diety małych dzieci. Przyspieszają też gojenie się ran, obniżają ciśnienie krwi.

Tłuszcze pochodzace z wieprzowiny, baraniny, wołowiny zawierają nasycone kwasy tłuszczowe, które mogą podwyższać poziom cholesterolu. Trzeba pamiętać, że cholesterol pełni w organizmie także funkcje pożyteczne - jest składnikiem osłonek wypustek nerwowych, żółci, witaminy D, niektórych hormonów. Nadmiar tego związku jest odkładany na ścianach naczyń krwionośnych, powodując ich zwężenie i ograniczając przepływ krwi.

Zagrożenie dla zdrowia stanowią kwasy tłuszczowe trans zawarte w utwardzanych tłuszczach (np. margarynie), wykorzystywane do smażenia i pieczenia. Kwasy te powodują także rozwój miażdżycy, są przyczyną zatorów naczyń krwionośnych, zawałów serca. Nawet dobroczynne oleje roślinne poddawane niewłaściwej, zbyt długiej (czasem wielokrotnej) obróbce termicznej ulegają przekształceniu z uwolnieniem szkodliwych kwasów trans. Z tego powodu z codziennej diety należy wyeliminować jedzenie typu fast food (chipsy, frytki, potrawy smażone) i zastąpić je produktami gotowanymi lub przygotowywanymi na parze. Zapotrzebowanie na tłuszcze dorosłego człowieka wynosi ok. 1 g na 1 kg masy ciała. Ilość ta jest mniejsza u dzieci i osób starszych, a większa u ludzi wykonujących ciężką pracę fizyczną.

Wykrywanie obecności tłuszczów w produktach spożywczych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Sprawdź, czy tłuszcz zostawia na bibule tłustą plamę, która nie wysycha. Nanieś na bibułę kroplę oleju i zaobserwuj powstałą plamę.

2. Pomiędzy krążki bibuły włóż oddzielnie pestki słonecznika, siemię lniane, kawałek orzecha bez łupiny. Rozgnieć je tak, by nie uszkodzić bibuły.

3. Po 2‑3 min wyrzuć rozgniecione próbki, zaobserwuj wygląd bibuły i porównaj ją z bibułą zwilżoną olejem.

Podsumowanie

Jeśli nasiona pozostawiły tłuste plamy, to oznacza, że zawierają tłuszcze.

należą do związków regulujących, niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesów życiowych. Niektóre mogą powstawać w organizmie. Należą do nich witaminy z grupy B i K, produkowane przez bakterie żyjące w przewodzie pokarmowym. Witaminy D i A powstają w organizmie z tzw. prowitamin. Witamina D pojawia się w skórze pod wpływem promieni słonecznych, a witamina A wytwarzana jest z karotenu zawartego w warzywach i owocach o pomarańczowej barwie. Pozostałe witaminy należą do związków, których organizm człowieka nie potrafi wytworzyć, dlatego należy dostarczać je wraz z pożywieniem.

Dla zdrowia niebezpieczne są zarówno niedobory witamin (awitaminoza), jak i ich nadmiar (hiperwitaminoza). Niedobór witamin może być przyczyną zaburzeń wzrostu, rozwoj i odnowy komórek, obniżenia odporności oraz upośledzenia pracy układu nerwowego. Nadmiar może prowadzić na przykład do uszkodzenia narządów (zbyt duże ilości witaminy A oraz D mogą prowadzić do uszkodzenia wątroby).

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach mogą być magazynowane, dlatego nie trzeba ich codziennie dostarczać organizmowi. Natomiast witaminy rozpuszczalne w wodzie wydalane są wraz z moczem, więc ich obecność w codziennej diecie jest niezbędna.

Zanim wymiana towarowa pomiędzy różnymi regionami nie stała się regularna, mieszkańcy obszarów położonych w dużej odległości od morza cierpieli na niedobór jodu, w który bogate są ryby morskie. Częstym objawem braku tego pierwiastka u mieszkańców pogórza w Polsce była m.in. powiększona tarczyca (wole).

Składnikami pokarmowymi są związki organiczne: białka, cukry, tłuszcze, witaminy oraz związki nieorganiczne - woda i sole mineralne.

Składnikami dostarczającymi energii są: cukry, tłuszcze i białka.

Do składników budulcowych zaliczamy: białka, tłuszcze, sole mineralne i wodę.

Składnikami regulującymi pracę organizmu są witaminy i sole mineralne.

Zdrowa dieta powinna być zróżnicowana i zawierać m.in. tłuszcze roślinne zasobne w nienasycone kwasy tłuszczowe.

Pokarm zwierzęcy dostarcza wszystkich niezbędnych aminokwasów egzogennych.

Aby organizm funkcjonował prawidłowo, należy dostarczyć mu dziennie ok. 2,5 l wody.

Przedstaw 3 argumenty potwierdzające tezę, że w codziennej diecie powinny znajdować się warzywa i owoce.

Wyszukaj informacje na temat składu chemicznego surowych ziemniaków i frytek mrożonych, a potem porównaj go w tabeli. Weź pod uwagę, że ziemniaki i frytki zawierają różną ilość wody, dlatego podaj składniki w procentach suchej masy. Zapisz wnioski wynikające z tej analizy.

wątroba, drożdże, orzechy, kasza gryczana, pieczywo pełnoziarniste

wzmacnia odporność, zwiększa wchłanianie magnezu w przewodzie pokarmowym, wspomaga pracę układu nerwowego, uczestniczy w procesach przemiany aminokwasów

zaburzenia przemiany białek, stany zapalne skóry

zielone warzywa, drożdże, rośliny strączkowe

zapewnia prawidłowy rozwój układu nerwowego u rozwijającego się płodu, pobudza wytwarzanie krwinek czerwonych

zaburzenia rozwoju płodu, anemia, zaburzenia pracy układu nerwowego

wątroba, ryby, mleko, sery

zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, uczestniczy w wytwarzaniu krwinek czerwonych

anemia, zaburzenia pracy układu nerwowego

Do związków nieorganicznych spożywanych przez człowieka, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, należą także woda i sole mineralne.

Woda stanowi ok. 60% masy ciała, a jej ilość maleje wraz z wiekiem. Jest głównym składnikiem komórek i narządów. Dla przykładu: mięśnie zawierają ok. 75% wody, mózg 70‑80, a zęby i kości 20. Woda w organizmie to uniwersalny rozpuszczalnik związków chemicznych, jest substratem i produktem reakcji zachodzących w ustroju, uczestniczy w procesach termoregulacji, transportuje składniki pokarmowe i odprowadza produkty przemiany materii. Dobowe zapotrzebowanie na wodę wynosi ok. 2,5 l i zależy od wieku, rodzaju wykonywanych prac, temperatury otoczenia. Woda dostarczana jest wraz ze spożywanymi pokarmami - 1 l, z wypitymi napojami - 1,2 l. Jest również wytwarzana w organizmie w wyniku przemian metabolicznych zachodzących w komórkach w ilości ok. 0,3 l w ciągu doby. Straty wody wiążą się z wydalaniem (z moczem 1,5 l, kałem 0,1 l, potem 0,45 l, wydychanym powietrzem 0,45 l). Ilość pochłanianej i wydalanej wody powinna się równoważyć.

Sole mineralne występują w bardzo małych ilościach i są stale wydalane (usuwane z potem, kałem, moczem), z tego powodu ich zawartość należy ciągle uzupełniać. W przypadku niedoboru niektórych z nich organizm sięga do zapasów zgromadzonych we własnych narządach, np. pobierając wapń z kości i zębów.

Najbardziej bogate w sole mineralne są warzywa, owoce, mleko i jego przetwory, pieczywo pełnoziarniste. Zawierają one liczne pierwiastki, z których 30 jest niezbędnych do prawidłowego wzrostu i rozwoju organizmu. Pełnią one funkcję budulcową (wapń w zębach i kościach, żelazo w hemoglobinie), regulacyjną jako składniki hormonów (jod w tarczycy), uczestniczą w przewodzeniu impulsów nerwowych (sód, potas). Od nich też zależy ilość płynów w organizmie (sód, potas).

# data[].attributes.attachment_link.description
Do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka niezbędna jest energia, której źródłem są posiłki. Powinny one dostarczać zarówno paliwa umożliwiającego funkcje życiowe, jak i surowców koniecznych do naprawy i rozbudowy ciała. człowiek jest organizmem cudzożywnym; odżywianie polega na pobieraniu składników pokarmowych, które stanowią materiał budulcowy, energetyczny i zapasowy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W zależności od analizowanej funkcji układ krążenia można porównać do sieci dróg i autostrad albo do instalacji centralnego ogrzewania, serce zaś - do pompy ssąco‑tłoczącej.

wykazywać związek budowy narządów układu krążenia z pełnioną przez nie funkcją;

omawiać budowę i cykl pracy serca;

porównywać budowę i funkcje tętnic, żył i naczyń włosowatych;

opisywać przepływ krwi w krwiobiegu dużym i małym;

wykonywać pomiar tętna i porównywać go z wynikami dla osób zdrowych.

Układ krążenia to zamknięty system transportujący, który składa się z serca i naczyń krwionośnych. ma kształt stożka i wielkość zaciśniętej pięści. Mieści się w śródpiersiu, za mostkiem, a jego koniuszek skierowany jest lekko w lewo. Zbudowane jest z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej, która rytmicznie się kurcząc, wymusza krążenie krwi w naczyniach. W sercu wyodrębnia się 4 jamy: 2 (prawy i lewy) oraz 2 (prawą i lewą). Między poszczególnymi częściami serca znajdują się przegrody. Ściany komór w porównaniu ze ścianami przedsionków są grubsze - silniej umięśnione. Dzieje się tak, ponieważ przedsionki tłoczą krew tylko do komór, a komory do wszystkich tętnic. Ciśnienie krwi wypchniętej przez komory musi być tak wysokie, by krew dotarła w pobliże nawet najdalej od serca położonych komórek organizmu. Do przedsionków otwierają się doprowadzające krew do serca, z komór wychodzą wyprowadzające krew z serca. Między przedsionkami a komorami oraz przy wyjściu naczyń z komór znajdują się . Otwierają się tylko w jedną stronę, więc wymuszają jednokierunkowy przepływ krwi i zapobiegają jej cofaniu.

R1a5lYlbuWzCe 1

Model budowy serca, wyraźnie widać trójdzielne zastawki. Narrator mówi i demonstruje wykonanie. Widok serca zbliżenie na zastawki umieszczone między przedsionkami i komorami. Pokazane jak zastawka otwiera się tylko w jednym kierunku i powoduje jednokierunkowy przepływ krwi.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Model budowy serca, wyraźnie widać trójdzielne zastawki. Narrator mówi i demonstruje wykonanie. Widok serca zbliżenie na zastawki umieszczone między przedsionkami i komorami. Pokazane jak zastawka otwiera się tylko w jednym kierunku i powoduje jednokierunkowy przepływ krwi.

Lewa komora serca ma większą grubość ścian niż komora prawa. Wyjaśnij, z czego wynika ta różnica.

Serce ryjówki, małego gryzonia podobnego do myszy, bije ok. 1000 razy na minutę, serce królika wykonuje ok. 200 uderzeń na minutę, a słonia - 25. Ryjówka żyje przeciętnie pół roku, zając 6 lat, a słoń 60. W ciągu całego życia ich serca wykonują 500‑1000 mln uderzeń.

Aby opisać sposób działania serca, wykorzystując do tego schemat, należy najpierw ustalić, która część jest prawa, a która lewa. W tym celu kartkę ze schematem budowy serca przykładamy do swojego tułowia tak, jakbyśmy chcieli zademonstrować model własnego serca. Części schematu serca po naszej lewej stronie to lewy przedsionek i lewa komora, a te po prawej - prawy przedsionek i prawa komora.

Jeśli przez kilka minut krew nie dociera do jakiegoś narządu, to w tym miejscu dochodzi do nieodwracalnych zmian i obumierania tkanek, dlatego serce bije nieprzerwanie. Na rytm pracy serca składają się następujące po sobie skurcze organu. Lekarz, przykładając stetoskop do klatki piersiowej, osłuchuje, czy odbywają się one prawidłowo. Zwraca uwagę m.in. na tony, które odpowiadają w przybliżeniu skurczom jam serca i ich rozkurczom.

Najpierw krwią doprowadzaną przez żyły wypełniają się oba przedsionki. Gdy przedsionki się kurczą, wypychają krew do komór. Następnie skurczowi ulegają komory i wyrzucają krew z serca do tętnic. Potem serce ma krótki okres spoczynku. Kiedy jest rozluźnione, przedsionki znów wypełniają się krwią.

Serce z zewnątrz, pracujące. Napis: prawa część serca/lewa część serca. Napis: naczynia włosowate. Tlen, dwutlenek węgla „wchodzący" - wymiana gazowa. Krew z dwutlenkiem węgla płynie do serca z obwodu ciała. Napis: prawy przedsionek/prawa komora. Napis: tętnica płucna. Tlen wchodzi do naczyń, a dwutlenek węgla wychodzi - wymiana gazowa. Krew z tlenem płynie do serca z płuc. Napis: lewy przedsionek/lewa komora. Napis: aorta, zastawka (4 razy). Napis: skurcz komór, następnie skurcz przedsionków.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Serce z zewnątrz, pracujące. Napis: prawa część serca/lewa część serca. Napis: naczynia włosowate. Tlen, dwutlenek węgla „wchodzący" - wymiana gazowa. Krew z dwutlenkiem węgla płynie do serca z obwodu ciała. Napis: prawy przedsionek/prawa komora. Napis: tętnica płucna. Tlen wchodzi do naczyń, a dwutlenek węgla wychodzi - wymiana gazowa. Krew z tlenem płynie do serca z płuc. Napis: lewy przedsionek/lewa komora. Napis: aorta, zastawka (4 razy). Napis: skurcz komór, następnie skurcz przedsionków.

Co będzie potrzebne

twoja osoba,

stetoskop,

zegarek z minutnikiem.

Instrukcja

1. Przyłóż stetoskop do klatki piersiowej na wysokości serca. Wstrzymaj na chwilę oddech. Posłuchaj rytmu pracy serca.

2. Odtwórz rytm pracy serca, stukając. Przyporządkuj stukom i pauzom fazy pracy serca.

3. Policz, ile uderzeń wykonuje twoje serce w ciągu minuty.

Podsumowanie

Częstotliwość pracy serca zależy m.in. od wieku i stanu zdrowia.

Wyjaśnij, dlaczego lekarz gdy osłuchuje serce wydaje polecenie: „Nie oddychać".

Przeanalizuj dane przedstawione w tabeli. Na ich podstawie sformułuj wniosek.

Wyszukanie tętnic i pomiar tętna.

Co będzie potrzebne

twoja osoba,

zegarek z minutnikiem.

Instrukcja

1. Usiądź wygodnie. Palcem wskazującym i środkowym prawej ręki odszukaj po lewej stronie tchawicy tętnicę szyjną.

2. Wyczuj tętno pod palcami. Policz puls w ciągu 30 sekund, wynik pomnóż przez 2.

3. Wyszukaj palcem wskazującym i środkowym tętno na tętnicy promieniowej powyżej nadgarstka po stronie kciuka. Zmierz tętno, wynik wyraź liczbą uderzeń na minutę.

4. Porównaj oba wyniki.

5. Naucz się wyszukiwać tętno na tętnicy promieniowej u swoich kolegów i koleżanek.

6. Wyjaśnij, w jakiej sytuacji przyda ci się ta umiejętność.
R1FrCfEpEdW60 1

Podsumowanie

Tętno to rytm, w jakim krew jest wyrzucana do tętnic przez lewą komorę serca, odpowiada więc skurczom lewej komory. Tętnice na ogół są ukryte pomiędzy tkankami, które dają im ochronę przed urazami i uciskiem.

Serce kurczy się ok. 60‑80 razy na minutę, wypychając każdorazowo do naczyń ok. 80 cmIndeks górny 3 ³ krwi. Ciśnienie wypływającej z serca krwi można wyczuć na tętnicach jako (puls) i zmierzyć ciśnieniomierzem. Aparat wskazuje wartości (120 mm Hg) i (80 mm Hg). Pomiary ciśnienia wykonuje się w spoczynku, ponieważ wzrasta ono podczas wysiłku. Wartości parametrów ciśnienia mogą się zmieniać w zależności od aktywności fizycznej, stanu emocjonalnego, temperatury, spożytych pokarmów.

Kurczące się serce wykonuje pracę, w związku z czym potrzebuje dużych ilości energii. Dlatego zaopatrzone jest we własny system naczyń krwionośnych zwanych wieńcowymi. Zaopatrują one każdą komórkę mięśnia sercowego w substraty potrzebne do oddychania komórkowego. Praca serca nie podlega naszej woli. Serce ma naturalny rozrusznik złożony z wyspecjalizowanych komórek, które posiadają zdolność pobudzania mięśnia sercowego do pracy.

Czas przepływu krwi przez cały układ krążenia zależy od wielkości ciała człowieka i średnio wynosi 22‑28 sekund. System naczyń krwionośnych dostarcza krew prawie do wszystkich elementów naszego ciała. Jedynie niektóre jego obszary, np. rogówka oka, szkliwo zębów, zewnętrzne warstwy naskórka, są pozbawione naczyń.

Oceń słuszność stwierdzenia: Wszystkie tętnice w układzie krążenia człowieka przewodzą krew natlenioną.

W skład układu krążenia wchodzi serce i naczynia krwionośne: żyły, tętnice, naczynia włosowate.

Serce stanowi pompę ssąco‑tłoczącą wymuszającą ruch krwi w naczyniach.

Serce człowieka jest podzielone na 4 jamy: 2 przedsionki i 2 komory.

Obecne w sercu i żyłach zastawki wymuszają jednokierunkowy przepływ krwi.

Tętnice wyprowadzają krew z serca, żyły doprowadzają krew do serca.

Naczynia włosowate, oplatając komórki, dostarczają składników odżywczych i uczestniczą w wymianie gazowej.

Krew krąży w 2 krwiobiegach - małym i dużym.

Krew jest rozprowadzana po całym organizmie 3 rodzajami naczyń krwionośnych: tętnicami, żyłami i naczyniami włosowatymi. Ich ściany zbudowane są z 3 warstw tkanek. Zewnętrzna ochrania naczynia, a środkowa, zbudowana z tkanki mięśniowej gładkiej, zwęża je lub rozszerza, czyli reguluje przepływ krwi. Warstwa wewnętrzna, zwana śródbłonkiem, jest cienka i gładka, umożliwia swobodne przemieszczanie się krwi.

W tętnicach krew płynie pod wysokim ciśnieniem, dlatego warstwa mięśni i błona wewnętrzna są grube. Żyły transportują krew pod niskim ciśnieniem. Ich mięśniówka jest cieńsza, a błona wewnętrzna tworzy zastawki. Zapobiegają one cofaniu się krwi i pomagają tłoczyć ją wbrew sile grawitacji. Pomiędzy tętnicami i żyłami istnieją połączenia w postaci bardzo cienkich tworzących gęste sieci. Ich ściany zbudowane są tylko z jednej warstwy komórek: nabłonka jednowarstwowego płaskiego. Taka struktura umożliwia wymianę gazową oraz przenikanie do wnętrza i na zewnątrz naczynek różnych substancji.

Naczynia krwionośne mają wspólny plan budowy. Wyjaśnij, jakie znacznie dla sprawnego transportu krwi ma fakt, że:

1. błonę wewnętrzną tętnic i żył tworzy nabłonek jednowarstwowy płaski;

2. naczynia włosowate zbudowane są jedynie z nabłonka jednowarstwowego płaskiego.

Krew płynie w zamkniętym systemie naczyń, na który składają się 2 krwiobiegi - mały i duży.

W , czyli płucnym, krew zawierająca dużo dwutlenku węgla i znikomą ilość tlenu tłoczona jest z prawej komory do tętnic płucnych. Tętnice te rozgałęziają się na drobniejsze tętniczki, aż w końcu stają się bardzo cienkimi naczyniami włosowatymi oplatającymi pęcherzyki płucne. Między krwią naczyń włosowatych a pęcherzykami płucnymi zachodzi wymiana gazowa. Krew na zasadzie dyfuzji oddaje dwutlenek węgla i pobiera tlen. wraca żylnymi naczyniami włosowatymi, które zbierają się w większe naczynia żylne. Żyłami płucnymi krew niosąca dużo tlenu wpada do lewego przedsionka.

Podczas skurczu lewego przedsionka krew wpływa do lewej komory, w której zaczyna się . Następnie z lewej komory trafia do największej tętnicy organizmu - . Ta rozgałęzia się na mniejsze tętnice, które zbliżając się do komórek ciała, tworzą system naczyń włosowatych. Za ich pośrednictwem w pobliże komórek dostarczany jest tlen i substancje odżywcze, a odbierane produkty przemiany materii. W komórkach zachodzi dyfuzja gazów oddechowych, czyli wymiana gazowa wewnętrzna: do tkanek wędruje tlen, a z tkanek do naczyń włosowatych przenika dwutlenek węgla. zbierana jest do żylnych naczyń włosowatych, które łączą się w większe naczynia żylne. Żyły główne z górnej i dolnej części ciała odprowadzają krew z dwutlenkiem węgla do prawego przedsionka.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Upływ krwi stanowi ryzyko dla życia i zdrowia, dlatego kolor czerwony (krwi i ognia) jest symbolem niebezpieczeństwa. W organizmie dorosłego człowieka znajduje się ok. 5 l krwi, czyli mówiąc obrazowo - pół wiadra. Utrata 2 l zagraża już życiu.

wykazywać związek budowy składników krwi z pełnioną przez nie funkcją;

omawiać znaczenie grup krwi;

oceniać społeczną rolę krwiodawstwa;

wyjaśniać, na czym polega konflikt serologiczny.

Krew to tkanka płynna, która transportuje substancje odżywcze, gazy oddechowe, produkty przemiany materii, hormony, uczestniczy w regulacji temperatury ciała i reakcjach obronnych organizmu. Składa się z płynnego osocza i zawieszonych w nim . Woda będąca głównym składnikiem osocza rozprowadza po organizmie rozpuszczone w niej związki organiczne i nieorganiczne. Jedną z substancji transportowanych przez osocze jest dwutlenek węgla - gaz, który dobrze rozpuszcza się w wodzie.

Krew przenosi także , czyli komórki: czerwone ciałka krwi - erytrocyty, białe ciałka krwi - leukocyty oraz fragmenty komórek - trombocyty. Wśród krwinek najwięcej jest , charakteryzujących się dużą powierzchnią wiązania tlenu. Ich kształt przypominający dwuwklęsłe krążki nadaje im elastyczność i pozwala przeciskać się w bardzo wąskich przestrzeniach. Dojrzałe erytrocyty nie zawierają jądra komórkowego i dzięki temu mogą pomieścić więcej cząsteczek hemoglobiny. Hemoglobina to białko nadające tym krwinkom czerwoną barwę, zdolne do przyłączania cząsteczek tlenu i dwutnenku węgla. Hemoglobina może także łączyć się trwale z tlenkiem węgla (czadem) i traci wtedy zdolność przenoszenia tlenu. Z tego powodu tlenek węgla jest silną trucizną.

Animacja przedstawia sylwetkę człowieka, podzieloną poziomymi pasami. Czerwony symbolizuje ilość krwi w organizmie: 8 procent. Ukazuje się próbówka, w której na żółto oznaczono osocze 55 procent, na czerwono inne składniki krwi. Następnie tabela ukazuje skład osocza, a następnie składniki morfotyczne krwi.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia sylwetkę człowieka, podzieloną poziomymi pasami. Czerwony symbolizuje ilość krwi w organizmie: 8 procent. Ukazuje się próbówka, w której na żółto oznaczono osocze 55 procent, na czerwono inne składniki krwi. Następnie tabela ukazuje skład osocza, a następnie składniki morfotyczne krwi.

Najazd na skórę, pod którą widać żyłki. Wejście do wnętrza naczynia. Przepływ krwi. Podpisane składniki krwi: erytrocyty, leukocyty, płytki krwi, fibrynogen. W naczyniu pojawia się rana, widać jak krwinki uciekają na zewnątrz. Na brzegach zranienia układają się trombocyty i zamykają powstałe uszkodzenie. Do trombocytów zasklepiających ranę przyklejają się kulki fibrynogenu i widać jak się rozplatają, tworząc na trombocytach i między nimi gęstą sieć - podpis skrzep. Następnie widać zabliźnione naczynie.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Najazd na skórę, pod którą widać żyłki. Wejście do wnętrza naczynia. Przepływ krwi. Podpisane składniki krwi: erytrocyty, leukocyty, płytki krwi, fibrynogen. W naczyniu pojawia się rana, widać jak krwinki uciekają na zewnątrz. Na brzegach zranienia układają się trombocyty i zamykają powstałe uszkodzenie. Do trombocytów zasklepiających ranę przyklejają się kulki fibrynogenu i widać jak się rozplatają, tworząc na trombocytach i między nimi gęstą sieć - podpis skrzep. Następnie widać zabliźnione naczynie.

U mieszkańca nizin, który dłuższy czas przebywa w wysokich górach, wzrasta ilość czerwonych ciałek krwi. Wykaż, że jest to przystosowanie do życia na dużych wysokościach.

Gdzie jest większe ciśnienie atmosferyczne - na nizinach, czy w górach? Gdzie porcja wdychanego powietrza zawiera więcej tlenu - na nizinach, czy w górach?

Rozpoznawanie komórek krwi.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Obejrzyj preparat pod mikroskopem.

2. Rozpoznaj erytrocyty, leukocyty. Policz je w polu widzenia. Zapisz stosunek liczbowy krwinek czerwonych do krwinek białych.

3. Wykonaj rysunek obserwowanych komórek krwi, odwzorowując ich kształt i budowę.

Podsumowanie

Erytrocyty mogą nieznacznie różnić się wielkością, ale zwykle są mniejsze od leukocytów. Leukocyty posiadają duże jądra komórkowe, występują nielicznie w polu widzenia.

RaYS9vrXOy0Xq 1

, czyli krwinki białe, tworzą najbardziej zróżnicowaną grupę komórek krwi, gdzie każdy typ komórki pełni inną funkcję. Leukocyty są bezbarwne, posiadają jądro komórkowe i zdolność do pełzakowatego ruchu. , czyli płytki krwi, to fragmenty komórek uczestniczące w procesach krzepnięcia krwi.

U ludzi występują 4 główne : A, B, AB, 0. O rodzaju każdej z nich decyduje obecność na powierzchni błon erytrocytów białek - . Osoba z grupą krwi A posiada erytrocyty z antygenami A. Krwinki grupy B na powierzchni erytrocytów mają antygeny B, a krwinki grupy AB - oba rodzaje antygenów (A i B). Erytrocyty pozbawione antygenów warunkują grupę 0. Dodatkowo w osoczu krwi występują 2 rodzaje białek - : anty‑A oraz anty‑B. Powodują one zlepianie się krwinek. Przeciwciała anty‑A zlepiają erytrocyty posiadające antygen A, przeciwciała anty‑B zlepiają erytrocyty posiadajace antygen B. Osocze krwi grupy 0 zawiera oba rodzaje przeciwciał, a w osoczu krwi grupy AB nie ma ich w ogóle. Dodatkowo, na powierzchni erytrocytów może znajdować się . Jeśli występuje, mówimy o grupie krwi RhIndeks górny + ⁺, np. 0RhIndeks górny + ⁺(0+), jeśli nie występuje - o grupie RhIndeks górny - ⁻, np. 0RhIndeks górny - ⁻ (0-). Grupę Rh+ ma ok. 85% Polaków i niemal wszyscy Chińczycy i Japończycy.

Wyjaśnij, jaka cecha krwi pozwala nazwać osobę z grupą krwi AB biorcą uniwersalnym.

Wyjaśnij, dlaczego dawcy przed oddaniem krwi powinni wypić kawę lub kolę - używki, które zawiarają kofeinę, substancję podnoszącą ciśnienie krwi.

Jakie mogą być skutki ubytku krwi? Jakie substancje zapobiegną tym skutkom?

Widać postacie kobiety i mężczyzny; na tle kobiety znaki -, mężczyzny+. Legenda: - grupa krwi Rh- , + grupa krwi Rh+. Trójkąty - przeciwciała. Po chwili pojawia się drugi obraz. Widać zarys kobiety w ciąży dziecko ma +. Widać, że u matki pojawiają się plusy. Widać u matki że są przeciwciała. Widać, że przeciwciała są u dziecka.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Widać postacie kobiety i mężczyzny; na tle kobiety znaki -, mężczyzny+. Legenda: - grupa krwi Rh- , + grupa krwi Rh+. Trójkąty - przeciwciała. Po chwili pojawia się drugi obraz. Widać zarys kobiety w ciąży dziecko ma +. Widać, że u matki pojawiają się plusy. Widać u matki że są przeciwciała. Widać, że przeciwciała są u dziecka.

Przeanalizuj czynnik Rh w 3 różnych rodzinach - a, b, c. Oceń ryzyko wystąpienia konfliktu serologicznego dla każdej z nich.

1. matka RhIndeks górny - ⁻, ojciec RhIndeks górny + ⁺, dziecko RhIndeks górny - ⁻

2. matka Rh-, ojciec RhIndeks górny - ⁻, dziecko RhIndeks górny - ⁻

3. matka Rh-, ojciec RhIndeks górny + ⁺, dziecko RhIndeks górny + ⁺

Krew składa się z osocza i elementów morfotycznych krwi.

Osocze to roztwór wodny, w którym znajdują się związki organiczne i nieorganiczne.

Elementy morfotyczne krwi tworzą krwinki: erytrocyty i leukocyty oraz fragmenty komórek - trombocyty.

Trombocyty uczestniczą w procesie krzepnięcia krwi.

Antygeny obecne na powierzchni błon erytrocytów decydują o występowaniu 4 grup krwi: A, B, AB, 0.

Znajomość grup krwi i czynnika Rh jest niezbędna przy zabiegu transfuzji krwi.

Krwiodawstwo ratuje życie wielu chorym.

W niektórych sytuacjach pomiędzy organizmem matki a organizmem płodu może wystąpić konflikt serologiczny.

Wyjaśnij, dlaczego każdy powinien mieć oznaczoną i wpisaną do dokumentów grupę krwi.

Przedstaw 2 argumenty, które pozwolą przekonać znajomych do honorowego oddawania krwi.

Najpopularniejszymi grupami krwi są grupa A, którą posiada 38% osób w Polsce, oraz grupa 0 (36%). Częstotliwość występowania grupy B wynosi 18%. Najrzadziej reprezentowana jest grupa AB występująca u 8% Polaków. Narysuj wykres (słupkowy lub kołowy), na którym przedstawisz częstotliwość występowania grup krwi w Polsce, zaczynając od tej pojawiającej się najrzadziej.

R191vWEMO3YEO 1

Film przedstawia sposób ustalania grupy krwi. Na trzy szkiełka nanoszone są krople krwi. Następnie dodawane do nich są przeciwciała i czynnik Rh minus. Na szkiełku pierwszym zaszło zlepienie krwinek, czyli aglutynacja. Na drugim nie było reakcji. Na trzecim także zaszła aglutynacja.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia sposób ustalania grupy krwi. Na trzy szkiełka nanoszone są krople krwi. Następnie dodawane do nich są przeciwciała i czynnik Rh minus. Na szkiełku pierwszym zaszło zlepienie krwinek, czyli aglutynacja. Na drugim nie było reakcji. Na trzecim także zaszła aglutynacja.

Krew to życiodajny płyn, zwany też darem życia, podawany chorym, którzy stracili go w wyniku wypadku lub operacji. Przetoczenia krwi - potrzebują czasem również osoby mające za małą ilość erytrocytów, spowodowaną na przykład anemią. Warunkiem bezpiecznej transfuzji jest zgodność grupy krwi biorcy i dawcy.

Brak możliwości przetoczenia krwi określonej grupy w momencie zagrożenia życia chorego może stanowić poważną przeszkodę w udzieleniu mu skutecznej pomocy. Dlatego tak ważną rolę w ratowaniu ludzkiego życia odgrywa krwiodawstwo - społeczna akcja oddawania krwi. Pobrana od dawców krew poddawana jest obróbce, która umożliwia jej przechowanie w stanie nadającym się do transfuzji. Punkty krwiodawstwa znajdują się w każdym mieście. Największe akcje oddawania krwi prowadzi Polski Czerwony Krzyż (PCK). Jedna z nich polega na pobieraniu krwi w specjalnie wyposażonych ambulansach, które jeżdżą po miastach i miasteczkach.

Znajomość czynnika Rh odgrywa szczególną rolę w przypadku przyszłych rodziców. Gdy matka ma grupę krwi RhIndeks górny - ⁻, a pierwsze dziecko po ojcu odziedziczy grupę RhIndeks górny + ⁺, między krwią matki i kolejnego dziecka RhIndeks górny + ⁺może dojść do konfliktu serologicznego. Podczas pierwszego porodu, gdy krew matki RhIndeks górny - ⁻zetknie się z krwią dziecka RhIndeks górny + ⁺, organizm kobiety rozpoznaje krwinki dziecka jako obce. Przygotowuje się do ich zniszczenia, produkując przeciwciała. Ponieważ dziecko znajduje się już poza organizmem matki, przeciwciała te nie mogą mu zaszkodzić. Problem pojawić się może podczas kolejnych ciąż, gdy dziecko ma grupę RhIndeks górny + ⁺. Wtedy przeciwciała matki docierają przez łożysko do krwi dziecka i zlepiają jego krwinki. W ten sposób może dojść do . Jego skutkiem jest anemia dziecka, które traci czerwone ciałka krwi.

# data[].attributes.attachment_link.description
Upływ krwi stanowi ryzyko dla życia i zdrowia, dlatego kolor czerwony (krwi i ognia) jest symbolem niebezpieczeństwa. W organizmie dorosłego człowieka znajduje się ok. 5 l krwi, czyli mówiąc obrazowo - pół wiadra. Utrata 2 l zagraża już życiu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prawie połowa procesów zachodzących w komórkach nie może się obejść bez udziału tlenu. Niestety, organizm nie potrafi go magazynować. W związku z tym układ oddechowy musi stale zaopatrywać komórki w ten życiodajny gaz.

organizmy mogą oddychać tlenowo i beztlenowo;

aktywne organizmy potrzebują dużo tlenu, a więc i dużych powierzchni wymiany gazowej;

u takich organizmów, jak dżdżownica, tlen przenika do wszystkich części ciała na drodze dyfuzji, a u zwierzat większych od niej (lub pokrytych szkieletem zewnętrznym) musi być doprowadzany przez tchawki lub krew;

krew transportuje gazy oddechowe.

wskazywać na sobie położenie narządów układu oddechowego;

opisywać przystosowania w budowie płuc do sprawnej wymiany gazowej;

omawiać mechanizm wentylacji płuc;

przedstawiać proces wymiany gazowej w pęcherzykach płucnych i komórkach ciała;

wykazywać rolę krwi w transporcie gazów oddechowych.

oczyszczanie powietrza - drogi oddechowe wyścielone są nabłonkiem zaopatrzonym w rzęski i gruczoły śluzowe; do śluzu pokrywającego nabłonek przylegają drobiny kurzu i zostają sklejone; ruch rzęsek przesuwa je do gardła, skąd zanieczyszczenia zostają wykrztuszone, lub po połknięciu trafiają do przewodu pokarmowego; dodatkowo wnętrze jamy nosowej porastają włoski stanowiące barierę dla pyłów; kaszel i kichanie to sposoby na pozbycie się nadmiaru śluzu i zanieczyszczeń; drażniące substancje są usuwane przez powietrze, które wydobywa się z płuc pod dużym ciśnieniem z prędkością nawet 160 km/h;

nawilżanie powietrza - woda zawarta w śluzie paruje i nawilża powietrze, dzięki czemu ułatwia przenikanie tlenu do krwi w końcowym odcinku dróg oddechowych;

ogrzewanie powietrza - wnętrze nosa i drogi oddechowe są dobrze ukrwione; krew oddaje ciepło powietrzu wypełniającemu drogi oddechowe.

Układ oddechowy zapewnia sprawne pobieranie i transport gazów oddechowych - tlenu i dwutlenku węgla, a także wymianę gazową. Składa się z górnych i dolnych dróg oddechowych oraz narządu wymiany gazowej - płuc. Do górnych dróg oddechowych należą jama nosowa oraz gardło. Dolne drogi oddechowe tworzą: krtań, tchawica i oskrzela.

Wprowadzane do organizmu powietrze musi zostać najpierw ogrzane i nawilżone, a także oczyszczone z pyłów. Drogi oddechowe mają liczne przystosowania do pełnienia tych funkcji:

Z jamy nosowej powietrze jest transportowane przez gardło do tchawicy. W gardle krzyżują się drogi układu oddechowego i pokarmowego - pokarm z jamy ustnej przez gardło przesuwany jest do przełyku.

Wyjaśnij, dlaczego powinniśmy oddychać nosem, a nie ustami. W jakiej porze roku jest to szczególnie ważne?

Powietrze z górnych dróg oddechowych dostaje się do krtani, narządu głosu zbudowanego z chrząstek połączonych ze sobą ruchomo za pomocą więzadeł i mięśni. Między gardłem i krtanią znajduje się ruchoma chrząstka - . Działa ona jak zastawka, która podczas oddychania i mówienia uniesiona jest do góry, co umożliwia transport wdychanego powietrza do krtani i tchawicy. Podczas przełykania nagłośnia opada i zamyka wejście do krtani, zabezpieczając drogi oddechowe przed dostaniem się do nich cząstek pokarmu. Czasem, gdy podczas przełykania zrobimy głęboki wdech (chcąc np. coś głośniej powiedzieć), nagłośnia nie zdąży się zamknąć i pokarm razem ze strumieniem powietrza trafia do krtani. Powoduje to podrażnienie receptorów mechanicznych we wnętrzu krtani i odruch kaszlu.

Dotknij palcami przedniej części szyi tuż pod brodą. Przełknij ślinę. Narząd, który unosi się i opuszcza podczas przełykania, to krtań.

Najwęższy odcinek krtani to , w której powstają dźwięki. Błona śluzowa tworzy w niej poprzeczne fałdy - , między którymi znajduje się szpara głosowa. Podczas mówienia struny głosowe napinają się, a szpara ulega zmniejszeniu. Wychodzące z płuc powietrze wprawia w drgania struny, co powoduje wydawanie głosu. Dźwięki ludzkiej mowy powstają przy współudziale krtani, języka, podniebienia, policzków, warg i zębów.

Z krtani powietrze przechodzi do tchawicy. Ma ona kształt rury wzmocnionej z przedniej strony chrząstkami w kształcie półpierścieni, co zabezpiecza jej ściany przed zapadaniem się. W górnej części klatki piersiowej tchawica rozgałęzia się na dwa oskrzela prowadzące powietrze do płuc.

ściany pęcherzyka i włosowatych naczyń krwionośnych zbudowane są z cienkiego nabłonka jednowarstwowego płaskiego;

sieć naczyń włosowatych pokrywających pęcherzyki jest bardzo gęsta;

pęcherzyki płucne tworzą bardzo dużą powierzchnię wymiany gazowej.

Wyjaśnij, dlaczego u człowieka głównym narządem wymiany gazowej nie jest skóra, lecz pęcherzykowate płuca.

Porównaj powierzchnię skóry oraz łączną powierzchnię pęcherzyków płucnych i na tej podstawie wyciągnij wniosek dotyczący intensywności wymiany gazowej przeprowadzanej przez oba narządy.

Płuca to narządy wymiany gazowej znajdujące się w klatce piersiowej. Z zewnątrz ochrania je cienka podwójna błona, zwana , wypełniona niewielką ilością płynu. Zapobiega ona uszkodzeniu płuc wskutek tarcia o żebra i inne kości klatki piersiowej w czasie ruchów oddechowych.

Wewnątrz płuc oskrzela rozgałęziają się drzewiasto, formując system coraz drobniejszych kanalików zwanych oskrzelikami. Na ich końcach znajdują się pęcherzyki płucne. Jest ich ok. 600 mln i łącznie mają powierzchnię 90 mIndeks górny 2 ². Skupione blisko siebie pęcherzyki tworzą strukturę podobną do grona winogron. Pęcherzyki płucne otoczone są gęstą siecią naczyń włosowatych. Pomiędzy nimi a powietrzem z pęcherzyka płucnego odbywa się na drodze dyfuzji wymiana gazowa. Przenikanie tlenu do krwi i dwutlenku węgla z krwi do pęcherzyka odbywa się bardzo szybko i sprawnie dzięki temu, że:

Jednym z najważniejszych przejawów życia jest oddychanie. U człowieka składają się na nie procesy wentylacji płuc, wymiany gazowej oraz oddychania wewnątrzkomórkowego. Podczas wentylacji odbywa się pobieranie i usuwanie powietrza z płuc. Powietrze bogate w tlen dostaje się do płuc podczas wdechu, a następnie, zubożone o część tlenu, w czasie wydechu usuwane jest na zewnątrz. Za wentylację płuc odpowiadają:

Podczas wdechu przepona kurczy się i obniża, natomiast zewnętrzne mięśnie międzyżebrowe kurczą się i podnoszą żebra do góry. Dzięki temu objętość klatki piersiowej zwiększa się, pęcherzyki płucne rozszerzają i następuje zassanie powietrza do płuc. Przy wydechu przepona rozluźnia się i unosi się biernie do góry, mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne również się rozluźniają. Równocześnie kurczą się mięśnie wewnętrzne, dlatego żebra opadają, a powietrze wypychane jest na zewnątrz. Ruchy przepony są automatyczne, ale w pewnym zakresie mogą być świadomie modyfikowane, np. podczas nurkowania i śpiewu.

Wdech widok z boku i z przodu. Przepona obniża się, klatka piersiowa (żebra i mostek) unosi się do góry. Wydech widok z boku i z przodu. Przepona unosi się do góry, klatka piersiowa (żebra i mostek) opada w dół.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Wdech widok z boku i z przodu. Przepona obniża się, klatka piersiowa (żebra i mostek) unosi się do góry. Wydech widok z boku i z przodu. Przepona unosi się do góry, klatka piersiowa (żebra i mostek) opada w dół.

Osobie, która nie oddycha, udziela się pomocy, wdmuchując do jej ust powietrze. Wyjaśnij, dlaczego ten zabieg jest skuteczny, skoro powietrze pochodzące z ust ratownika jest zużyte.

Układ oddechowy składa się z górnych i dolnych dróg oddechowych oraz płuc.

W drogach oddechowych znajduje się orzęsiony, produkujący śluz nabłonek, dzięki któremu powietrze jest oczyszczane, nawilżane i ogrzewane.

Głośnia jest miejscem powstawania głosu.

Parzyste płuca stanowią narząd wymiany gazowej.

Na proces oddychania u człowieka i innych organizmów płucodysznych składają się: wentylacja płuc, wymiana gazowa, oddychanie wewnątrzkomórkowe.

W wentylację płuc zaangażowane są m.in. mięśnie międzyżebrowe i przepona.

Wymiana gazowa w płucach i tkankach odbywa się na drodze dyfuzji zgodnie z różnicą stężeń.

Wymiana gazowa zewnętrzna zachodzi między pęcherzykiem płucnym a krwią.

Wymiana gazowa wewnętrzna zachodzi między krwią a komórkami ciała.

Tlen transportowany jest w postaci oksyhemoglobiny, dwutlenek węgla głównie w postaci rozpuszczonej w osoczu.

oparta na rytmicznych wdechach i wydechach to proces zachodzący bez udziału świadomości. Jej tempo zależy od zawartości dwutlenku węgla we krwi - wzrost jego stężenia zwiększa częstość oddechów. W czasie spoczynku człowiek wykonuje ok. 12‑16 oddechów na minutę, pobierając i usuwając za każdym razem ok. 0,5 l powietrza. Ilość powietrza, jaką są w stanie zmieścić płuca dorosłego człowieka, wynosi zwykle 4500 ml u mężczyzn i 3200 ml u kobiet. Pojemność płuc jest wskaźnikiem wydolności organizmu i zależy od wieku, płci, sprawności fizycznej, palenia papierosów.

Wyjaśnij, dlaczego wdech jest aktem czynnym a wydech - biernym.

Krew transportuje gazy oddechowe pomiędzy płucami a tkankami. Przenikanie tlenu z płuc do krwi, a dwutlenku węgla z krwi do płuc nosi nazwę . Po wdechu w pęcherzykach płucnych stężenie tlenu jest wyższe niż w krwi dopływającej do płuc. To powoduje, że zgodnie z różnicą stężeń tlen na drodze dyfuzji przechodzi przez ściany pęcherzyków płucnych i naczyń włosowatych do osocza, a następnie do erytrocytów. Na tej samej zasadzie odbywa się dyfuzja dwutlenku węgla do pęcherzyków płucnych. Tlen, dostając się do erytrocytu, tworzy nietrwałe połączenie z hemoglobiną i powstaje . W tej postaci tlen transportowany jest do komórek ciała. Tam zachodzi . W naczyniach włosowatych docierający do komórek ciała tlen odłącza się od oksyhemoglobiny i dyfunduje do komórek. Dwutlenek węgla przenika z komórek ciała do osocza krwi, w którym się rozpuszcza. Część dwutlenku węgla nietrwale łączy się z hemoglobiną. Z krwią jest transportowany do pęcherzyków płucnych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Prawie połowa procesów zachodzących w komórkach nie może się obejść bez udziału tlenu. Niestety, organizm nie potrafi go magazynować. W związku z tym układ oddechowy musi stale zaopatrywać komórki w ten życiodajny gaz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy wiesz, że w twoim organizmie żyje armia, której wyspecjalizowane jednostki sprawdzają każdego dnia swoje rewiry? Gdy tylko znajdą wroga, ruszają do walki! To limfocyty bronią twojego organizmu przed szkodliwymi czynnikami pochodzącymi ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego.

Organizm człowieka codziennie jest narażony na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia. Aby móc przetrwać w środowisku, wykorzystuje mechanizmy, które pozwalają zwalczać infekcje.

Podstawowym zadaniem układu odpornościowego jest odróżnienie wroga od swoich własnych komórek. Komórki posiadają na powierzchni specjalne, unikalne białka - antygeny, które działają jak karty identyfikacyjne. Dzięki nim układ odpornościowy identyfikuje bakterie, grzyby, wirusy, toksyny i zanieczyszczenia jako obce i stara się je zniszczyć.

Opisz, jakie konsekwencje dla prawidłowego funkcjonowania organizmu dziecka może mieć usunięcie z jego ustroju migdałków.

Organizm dysponuje 2 systemami obrony - nieswoistym i swoistym. Odporność nieswoista jest wrodzonym lub nabytym systemem zabezpieczeń, który zapobiega wnikaniu do organizmu czynników szkodliwych, zaburzających jego równowagę. Odporność ta opiera się na barierach fizycznych, chemicznych i komórkowych.

Bariery fizyczne tworzą ochronę mechaniczną, która stanowi pierwszą przeszkodę, jaką czynniki chorobotwórcze napotykają na swojej drodze. Przed wnikaniem patogenów ze środowiska zewnętrznego organizm chroniony jest przez skórę oraz błony śluzowe przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i moczowych. W pozbyciu się intruzów z organizmu pomagają takie odruchy obronne, jak kichanie, kaszel, wymioty.

Barierami chemicznymi są wydzieliny - pot, łój, obecny w żołądku kwas solny oraz zawarte w łzach i ślinie substancje niszczące bakterie i wirusy . Barierę komórkową tworzą komórki obronne, a wśród nich leukocyty i makrofagi. Stają się aktywne wówczas, gdy czynnikom chorobotwórczym uda się pokonać bariery fizyczne oraz chemiczne i wniknąć do tkanek. Leukocyty wydzielają substancje powodujące podwyższenie temperatury ciała powyżej normy. W ten sposób organizm stwarza warunki niedogodne dla rozwoju bakterii. Niestety, bardzo wysoka gorączka jest zabójcza także dla samego organizmu.

Czasem, gdy się na przykład skaleczymy, do rany przenikają bakterie, które znajdują w niej dogodne warunki do namnażania się. Makrofagi odnajdują miejsce zranienia i ruszają do walki z bakteriami. Pożerają je, a następnie same ulegają rozpadowi, uwalniając enzymy rozkładające białka. Pojawia się stan zapalny. Miejsce wokół rany robi się zaczerwienione, opuchnięte i bolesne. Pod wpływem enzymów uszkodzone i martwe komórki ulegają strawieniu, a rana wypełnia się ropą.

Opisz na podstawie schematu, na czym polega kanałowe leczenie zęba.

Ustalenie odczynu środków do mycia ciała.
Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie
Gdy zawiodą mechanizmy odporności nieswoistej, czynniki chorobotwórcze przedostają się do tkanek organizmu i rozprzestrzeniają w nim. Wtedy do działania zostaje zaangażowany układ odpornościowy odpowiedzialny za wytworzenie odporności swoistej. Polega ona na rozpoznawaniu i unieszkodliwianiu konkretnych drobnoustrojów. Dochodzi do mobilizacji białych ciałek krwi - makrofagów oraz limfocytów T i B.

Zarazki mają na powierzchni specyficzne białka nazywane antygenami. Obecne we krwi limfocyty B wytwarzają odpowiednie do tych antygenów przeciwciała pasujące do nich jak klucz do zamka. W chwili kontaktu z obcą substancją liczba przeciwciał w organizmie wzrasta. Po zidentyfikowaniu wroga przeciwciała otaczają go, co jest sygnałem dla makrofagów, komórek układu odpornościowego zdolnych do pożerania obcych ciał, by wskazane obiekty zniszczyć. Specyficzność przeciwciał oznacza, że jeden ich typ potrafi doprowadzić do zniszczenia tylko tego ciała obcego, do którego swoim kształtem pasuje. Po zwalczeniu ciał obcych we krwi pozostaje grupa limfocytów - komórek pamięci, które w razie kolejnej infekcji są w stanie szybko namnożyć się, wyprodukować odpowiednie przeciwciała i zwalczyć zarazki, nie dopuszczając do rozwoju infekcji.

Limfocyty T niszczą m.in. komórki własnego organizmu, np. wadliwie zbudowane lub zainfekowane wirusami.

Czy przeciwciała wytworzone przez limfocyty B osoby chorej na gruźlicę będą uczestniczyć w walce z wirusem odry, który 3 miesiące później wniknie do organizmu tej osoby? Odpowiedź uzasadnij, podając jeden argument.

Odporność czynna polega na wytworzeniu przeciwciał i komórek pamięci w wyniku infekcji, czyli w sposób naturalny ( odporność naturalna czynna), lub po podaniu szczepionki ( odporność sztuczna czynna). Szczepionka zawiera osłabione lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze. Mobilizują one układ odpornościowy, ale są zbyt słabe, by wywołać chorobę. Szczepionki podaje się z wyprzedzeniem, zanim człowiek zetknie się z danymi zarazkami. Po podaniu szczepionki, w momencie pojawienia się danego czynnika chorobotwórczego, organizm dysponuje gotowymi narzędziami obrony i nie dopuszcza do rozwoju choroby lub bardzo szybko ją zwalcza.

Niektóre szczepienia są obowiązkowe, inne zalecane. Te pierwsze są bezpłatne i prowadzone zgodnie z kalendarzem szczepień od narodzin dziecka do 19 roku życia. Już w pierwszym dniu po narodzeniu dziecko otrzymuje szczepionkę przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. W kolejnych latach otrzymuje kolejne szczepionki. Nastolatek powinien w 14 roku życia przyjąć szczepionkę przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. Szczepienie to powtarza się w 19 roku życia. Szczepienia zalecane są płatne i pozwalają na szerszą ochronę przed czynnikami zakaźnymi. Należą do nich m.in.: szczepienia przeciw grypie, kleszczowemu zapaleniu mózgu i wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV).

Odporność bierną uzyskuje się dzięki gotowym przeciwciałom dostarczonym do organizmu z zewnątrz. Na przykład po zakażeniu szczególnie niebezpieczną chorobą podaje się surowicę. Pochodzi ona z krwi zwierząt, które przebyły daną chorobę, i zawiera przeciwciała. Są one gotowe od razu zwalczać antygeny w zainfekowanym organizmie. W ten sposób nabywa się sztucznej odporności biernej. Naturalną odporność bierną mają noworodki, które w początkowym okresie życia korzystają z przeciwciał wytworzonych przez układ odpornościowy matki, przekazanych przez łożysko oraz wraz z mlekiem w okresie karmienia piersią.

Na schemacie przedstawiono wyniki badania poziomu przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A u 25‑letniej pacjentki. Szczepionkę podano jej dwukrotnie - w 1 oraz 50 dniu obserwacji. Wyjaśnij, z czego wynikają różnice w poziomie przeciwciał pacjentki w analizowanym okresie.

Układ odpornościowy potrafi rozpoznać, zapamiętać i odróżnić komórki własne od innych. Niestety, te umiejętności układu odpornościowego w niektórych sytuacjach zamiast pomóc, mogą zaszkodzić. Dotyczy to osób chorych, ofiar wypadków, dla których jedynym sposobem na uratowanie zdrowia lub życia jest transplantacja (przeszczep). Przyjęcie się przeszczepu zależy od zgodności antygenów na powierzchni komórek biorcy i dawcy. Im większa zgodność, tym większe szanse przyjęcia przeszczepu. Największa, bo stuprocentowa, jest przy autoprzeszczepie (np.przeniesienie zdrowego fragmentu skóry na uszkodzoną część ciała tej samej osoby). Sukcesem na ogół kończą się przeszczepy pomiędzy bliźniętami jednojajowymi, które posiadają takie same antygeny. Im dalsze pokrewieństwo między dawcą i biorcą, tym większe prawdopodobieństwo odrzucenia przeszczepu.

Najwięcej przeszczepianych narządów pochodzi od osób zmarłych. Według polskiego prawa osoba, wobec której lekarze stwierdzili zgon, jest potencjalnym dawcą narządów, o ile nie wyraziła wcześniej pisemnego sprzeciwu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów w Centrum Organizacyjno‑Koordynacyjnym do Spraw Transplantacji lub nie złożyła takiego oświadczenia pisemnie w obecności świadków. W praktyce wygląda to tak, że lekarze rozmawiają z rodziną zmarłego. Gdy ta nie wyrazi zgody na pobranie narządów, szanując wolę najbliższych, odstępują od pobrania narządów. Taki stan rzeczy prowadzi do tego, że wielu chorym nie można uratować życia ani pomóc im w powrocie do zdrowia. Każdy z nas możne wspomóc decyzję rodziny i lekarzy, nosząc przy sobie wypełnione oświadczenie woli.

Zapisz jak najwięcej argumentów popierających kampanię społeczną pod hasłem: Nie zabieraj swoich narządów do nieba!

Odporność nieswoista stanowi pierwszą linię obrony, zabezpiecza organizm przed wnikaniem czynników chorobotwórczych.

W odporności swoistej udział biorą: makrofagi, limfocyty T, limfocyty B i przeciwciała. Makrofagi pożerają czynnik chorobotwórczy, i w postaci antygenów prezentują go limfocytom.

Limfocyty T niszczą zaatakowaną przez patogeny komórkę.

Limfocyty B wytwarzają przeciwciała, które neutralizują czynnik chorobotwórczy.

Przeciwciała zwalczają tylko 1 rodzaj antygenu.

Odporność swoistą organizm wytwarza się w wyniku kontaktu z antygenem (odporność czynna) lub wskutek podania gotowych przeciwciał (odporność bierna).

W wyniku pierwszego kontaktu z antygenem powstają limfocyty T i B, które zapamiętują obraz antygenu i stanowią komórki pamięci, zwalczające szybko dany antygen przy ponownym kontakcie z nim.

Transplantacje polegają na przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z organizmu dawcy do organizmu biorcy w celu ratowania jego zdrowia lub życia.

przeszczepienie tkanek lub komórek w obrębie tego samego organizmu; najczęściej stosuje się je przy rozległych poparzeniach, kiedy zdrową skórę pobraną z miejsc pozostających zwykle w ukryciu przenosi się na widoczne, uszkodzone części ciała

komórki krwi będące składnikami układu odpornościowego, odpowiedzialne za czynne zwalczanie ciał obcych w organizmie

rodzaj odporności swoistej uzyskiwanej dzięki otrzymaniu gotowych przeciwciał

odporność bierna naturalna

rodzaj odporności swoistej uzyskiwanej od matki za pośrednictwem łożyska lub z mlekiem w okresie karmienia piersią

odporność bierna sztuczna

rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu surowicy

rodzaj odporności swoistej wytworzonej przez organizm podczas pierwszego kontaktu z antygenem (przebyta choroba, szczepionka)

odporność czynna naturalna

rodzaj odporności swoistej powstałej po przebytej chorobie

odporność czynna sztuczna

rodzaj odporności swoistej powstałej po otrzymaniu szczepionki

wrodzony lub nabyty mechanizm obronny organizmu w postaci systemu zabezpieczeń, który zapobiega wnikaniu do organizmu czynników chorobotwórczych bez względu na ich rodzaj

mechanizm obronny organizmu skierowany przeciwko określonym antygenom, oparty na działaniu komórek układu odpornościowego i przeciwciał

ciało obce zdolne wywołać chorobę; może nim być na przykład wirus, mikroorganizm chorobotwórczy, substancja chemiczna

osocze krwi pozbawione czynników krzepnięcia krwi, w tym fibrynogenu i płytek krwi; zawiera przeciwciała skierowane przeciwko ściśle określonym antygenom

osłabione bądź zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub ich białka, które pobudzają układ odpornościowy do wytwarzania przeciwciał i komórek pamięci

metoda ratowania życia i zdrowia polegająca na przeszczepianiu chorym osobom komórek, tkanek lub narządów pobranych z organizmu dawcy

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy wiesz, że w twoim organizmie żyje armia, której wyspecjalizowane jednostki sprawdzają każdego dnia swoje rewiry? Gdy tylko znajdą wroga, ruszają do walki! To limfocyty bronią twojego organizmu przed szkodliwymi czynnikami pochodzącymi ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego. Organizm człowieka codziennie jest narażony na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ośrodkowy układ nerwowy

Łączy i koordynuje pracę wszystkich narządów i układów narządów

Spis treści

Powtórka

Mózgowie

Budowa mózgu

Quiz

Rdzeń kręgowy

Powtórka

Wypisz w zeszycie do biologii 5 skojarzeń z układem nerwowym - co już o nim wiesz? Co Cię ciekawi w jego działaniu?Następnie zerknij na budowę neuronu w podręczniku na stronie 174-175. Czy umiesz wymienić wszystkie elementy budujące komórki nerwowe?

Co wiemy o układzie nerwowym?

Neurony łączą się ze sobą za pomocą SYNAPS.Liczne neurony będą tworzyć NERWY.Sprawdź czy umiesz wyjaśnić oba pojęcia.

Mózgowie

Składa się z mózgu, móżdżku i pnia mózgu

Ośrodek słuchu w płatach skroniowych

Ośrodek wzroku w płacie potylicznym

Ośrodek mowy w płacie czołowym

Ośrodek odczuwania temperatury w płacie ciemieniowym

Mózg składa się z 2 półkul, a na każdej półkuli możemy wyróżnić 4 płaty. Mózg chroniony jest przez kostną czaszkę oraz opony mózgowe. Zewnętrzna wartstwa mózgu to KORA mózgu zbudowana z istoty szarej (ciała komórek nerwowych). Wewnętrzna warstwa zbudowana jest z istoty białej (włókna nerwowe).

Posłuchaj

Budowa mózgu

Z czego jest zbudowany mózg?

Móżdżek

Pień mózgu

Wypisz w zeszycie za co odpowiedzialny jest móżdżek, a za co pień mózgu

Dlaczego potrafimy utrzymać równowagę?

Jaki organ pamięta za nas o oddychaniu?

Rdzeń kręgowy

Jest połączony z pniem mózguOtoczony 3 oponami, tak jak mózgIstota biała - warstwa zewnętrznaIstota szara - warstwa wewnętrzna (kształt litery H)W środku rdzenia kręgowego znajduje się kanał centralny wypełniony płynem

Co znajdziemy wewnątrz kanału kręgowego?

Quiz

# data[].attributes.attachment_link.title
Ośrodkowy układ nerwowy by marlena.cubala on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Ośrodkowy układ nerwowy Łączy i koordynuje pracę wszystkich narządów i układów narządów Spis treści Powtórka Mózgowie Budowa mózgu Quiz Rdzeń kręgowy Powtórka Wypisz w zeszycie do biologii 5 skojarzeń z układem nerwowym - co już o nim wiesz? Co Cię ciekawi w jego działaniu?Następnie zerknij na budowę neuronu w podręczniku na stronie 174-175.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Organizm człowieka zbudowany jest z pierwiastków, które tworzą różnorodne związki chemiczne będące składnikami komórek. Ani związki chemiczne, ani komórki nie są bezładnie wymieszane, lecz pogrupowane w większe struktury. Dzięki temu, spełniając różne, czasem przeciwstawne funkcje, umożliwiają harmonijną pracę skomplikowanej maszynerii, jaką jest organizm.

podstawową jednostką strukturalną i funkcjonalną organizmu jest komórka;

komórkę zwierzęcą otacza błona komórkowa, a w jej cytoplazmie znajdują się m.in.: jądro komórkowe, mitochondria, siateczka śródplazmatyczna, aparat Golgiego;

zespół komórek o podobnej budowie, funkcji i pochodzeniu tworzy tkankę.

wyjaśniać, co to znaczy, że organizm człowieka ma budowę hierarchiczną;

prowadzić obserwacje mikroskopowe tkanek zwierzęcych i dokumentować je za pomocą rysunków;

wykazywać związek ich budowy z pełnioną funkcją (na przykładzie wybranych tkanek);

rozróżniać tkanki na podstawie obserwacji obrazów mikroskopowych i schematów;

wskazywać cechy krwi, tkanki kostnej i chrzęstnej świadczące o ich przynależności do tkanek łącznych.

Organizm człowieka to struktura złożona i bardzo uporządkowana. Można w niej wyróżnić kolejne poziomy organizacji. Najniższe z nich to stopnie chemiczne: atomowy i cząsteczkowy. Atomy nie są przypadkowo porozrzucane po organizmie, lecz oddziałują wzajemnie na siebie, tworząc różnorodne związki chemiczne. Struktura i właściwości tych związków decyduje o budowie elementów komórek, w których skład wchodzą. Komórki należą do 3 szczebla organizacji. Zespoły komórek o podobnej budowie i funkcji łączą się w tkanki, te zaś w narządy. W każdym organie znajdują się różne tkanki, które współpracują ze sobą, umożliwiając pełnienie określonych funkcji. Także narządy są odpowiednio pogrupowane i współdziałają ze sobą. W ten sposób powstają nadrzędne w stosunku do nich zespoły zwane układami narządów, które wspólnie tworzą najwyższy poziom organizacji: organizm. Należy go traktować jako system, czyli zespół sprzężonych ze sobą elementów, zdolny do pełnienia funkcji nieosiągalnych dla pojedynczych składników.

Wskaż, w jakich układach narządów znajdują się mózg, serce, czaszka. Rozważ, czy mogą być zbudowane z takiej samej tkanki.

Organizm człowieka zbudowany jest z ok. 2 bilionów komórek, wśród których wyróżnia się 4 grupy tkanek: nabłonkowe, mięśniowe, nerwowe i łączne. Każdy rodzaj tkanki tworzą zespoły komórek o podobnych cechach, różniące się jednak nieco funkcją, budową i położeniem.

Najmniej zróżnicowana tkanka naszego organizmu to tkanka nabłonkowa. Jej jednojądrowe komórki ściśle do siebie przylegają. Ze względu na kształt komórek tkankę nabłonkową możemy podzielić na: płaską (komórki płaskie jak płyty chodnikowe), sześcienną (komórki jak kostka brukowa), walcowatą (komórki cylindryczne, wydłużone). Tkanki nabłonkowe klasyfikuje się też na podstawie liczby warstw komórek (nabłonki jednowarstwowe i wielowarstwowe) oraz funkcji pełnionych w organizmie, np. gruczołowa, zmysłowa, rozrodcza.

Komórki tkanki nabłonkowej mają zdolność do intensywnych podziałów, dzięki czemu łatwo się regenerują. Na przykład naskórek ulega odbudowie po 4 tygodniach, a nabłonek jelita cienkiego już po 6 dniach.

Wykonaj z plasteliny (modeliny) modele 2 wybranych tkanek nabłonkowych. Uwzględnij kształt i ułożenie komórek.

Wskazanie przystosowań budowy nabłonka skóry żaby do pełnienia właściwej sobie funkcji.
Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie
Ze względu na budowę i umiejscowienie w organizmie wyróżniamy 3 rodzaje tkanki mięśniowej: poprzecznie prążkowaną szkieletową, poprzecznie prążkowaną serca oraz gładką. Tkanka mięśniowa jest zdolna do wykonywania skurczów. Jedynie praca mięśni szkieletowych jest zależna od naszej woli, dzięki czemu można wykonywać celowe i świadome ruchy, a same mięśnie trenować, dbając o ich sprawność. Pozostałe mięśnie pracują stale, poza naszą kontrolą, w tempie odpowiednim do poziomu metabolizmu. Mięśnie gładkie odpowiadają m.in. za skurcze ścian przewodu pokarmowego podczas przesuwania treści pokarmowej oraz skurcze ścian naczyń krwionośnych powodujące zmiany ciśnienia krwi. Mięśnie budujące serce kurczą się rytmicznie, pompując krew do tętnic.

Komórki tkanki mięśniowej są wydłużone. Ich skurcze są możliwe dzięki włókienkom kurczliwym, zbudowanym z białek aktyny i miozyny. Współpracujące ze sobą włókna aktynowe i miozynowe przesuwają się w stosunku do siebie, co powoduje skracanie komórek, a w efekcie skurcz mięśni.

W młodym organizmie uszkodzona tkanka mięśniowa ulega odbudowie dzięki działalności komórek macierzystych tkanki mięśniowej, zwanych komórkami satelitarnymi. U ludzi starszych mięśnie tracą zdolność do regeneracji.

W porównaniu z innymi rodzajami tkanek mięśniowych tkanka poprzecznie prążkowana serca ma najwięcej mitochondriów. Jest też silnie ukrwiona. Biorąc pod uwagę podane cechy budowy, wyjaśnij, na czym polega przystosowanie tej tkanki do rytmicznego wykonywania skurczów - od 6 tygodnia życia zarodkowego do końca życia.

Tkanka nerwowa odpowiada za odbiór, przetwarzanie i przekazywanie informacji. Zbudowana jest z komórek nerwowych, czyli neuronów, mających specyficzny kształt i tworzących gęste sieci lub długie włókna. Neuron posiada często ciało gwiaździstego kształtu, w którym znajdują się organelle komórkowe, oraz 2 rodzaje wypustek nerwowych- dendryty i neuryt. Dendryty to krótkie, rozgałęzione struktury, które przyjmują impulsy nerwowe i przewodzą je do ciała neuronu. Neuryt (akson) to pojedyncza długa, najczęściej nierozgałęziona wypustka przekazująca impulsy nerwowe od ciała komórki do innych komórek nerwowych lub tzw. efektorów. Efektory to komórki lub narządy realizujące odpowiedź na odebrany bodziec, np. mięśnie szkieletowe (bodziec - gorące żelazko, efektor - mięsień cofający oparzony nim palec).

Pomiędzy neuronami występują komórki glejowe. Stanowią one 90% komórek mózgu. Tworzą osłonę neuronów i dostarczają im składników odżywczych. Ostatnie badania pokazały, że poza tymi funkcjami, przynajmniej część komórek glejowych zdolna jest do modyfikowania pracy neuronów. Zaobserwowano też pozytywny związek pomiędzy liczbą komórek glejowych (zwanych astrocytami), a plastycznością zachowań ssaków, a w przypadku człowieka - z wyobraźnią i kreatywnością.

Komórki nerwowe budują mózg i nerwy, występują w narządach zmysłów i skórze, a ich wypustki docierają niemal do wszystkich komórek ciała.

Tkanka nerwowa ma ograniczone zdolności do regeneracji. Naukowcy odkryli, że rozwój komórek nerwowych i ich odbudowę wspomagają kwasy tłuszczowe omega‑3. Ich najlepszym źródłem są tłuste ryby morskie, dlatego dietetycy zalecają ich spożywanie.

Komórki nerwowe odbierają informacje z otoczenia. Zaobserwuj, jakiego rodzaju informacje są rejestrowane przez komórki rozmieszczone w skórze policzka.

Tkanki łączne to grupa tkanek o największym zróżnicowaniu. W zależności od budowy wypełniają one wolne przestrzenie między innymi tkankami i narządami, tworzą zrąb narządów wewnętrznych i rusztowanie ciała, uczestniczą w procesach termoregulacji, pełnią funkcję zapasową, transportują tlen i substancje odżywcze. Zależnie od pełnionych funkcji komórki tkanki łącznej mają różne kształty i budowę. Charakteryzuje je zdolność do wytwarzania dużych ilości substancji międzykomórkowej, w której są luźno rozmieszczone. Substancja międzykomórkowa może być twarda (zmineralizowana), galaretowata lub płynna. Składa się z bezpostaciowej istoty podstawowej oraz włókien białkowych. Ze względu na budowę i funkcję, jaką tkanki łączne pełnią w organizmie, wyróżniamy m.in. tkankę tłuszczową, oporową (kostną i chrzęstną) oraz tkanki płynne - krew i limfę.

Tkanka tłuszczowa jest zbudowana z kulistych komórek, wypełnionych tłuszczem, który spycha na brzeg komórki cytoplazmę i jądro komórkowe. Oprócz tego, że jest magazynem związków energetycznych w postaci tłuszczu, tkanka ta chroni ciało i narządy wewnętrzne przed urazami oraz stanowi izolację termiczną.

Tkanka kostna wchodzi w skład kości, które tworzą rusztowanie ciała, podporę dla mięśni i ochraniają narządy wewnętrzne. Zbudowana jest z twardej, zmineralizowanej substancji międzykomórkowej, w której odkładają się głównie związki nieorganiczne, jak sole wapnia, fosforu, magnezu. Wraz z włóknami białkowymi formują one blaszki kostne, które mogą układać się wokół naczynia krwionośnego i nerwów biegnących w kanałach we wnętrzu kości. Pomiędzy blaszkami znajdują się komórki kostne.

Tkanka chrzęstna zbudowana jest z galaretowatej, elastycznej substancji międzykomórkowej. Są w niej rozproszone zagłębienia - jamki chrzęstne, w których znajdują się 1, 2 lub 3 komórki chrzęstne. W substancji międzykomórkowej występują również włókna białkowe, dzięki którym chrząstki są sprężyste (np. chrząstka małżowiny usznej) i wytrzymałe na rozciąganie (chrząstki więzadeł i ścięgien). Tkanka chrzestna często towarzyszy kościom, formując powierzchnie stawowe, co ułatwia ruch kości w stawach. Stanowi duży procent szkieletu osobników młodych, a także rusztowanie narządów, które muszą zachować sprężystość i elastyczność, jak drogi oddechowe, nos, nasady żeber.

Wyjaśnij, dlaczego szkielet noworodka (zarówno kości długie, jak i na przykład czaszka) zbudowany jest głównie z tkanki chrzęstnej, a nie kostnej.

Tkanki łączne będące w ruchu to krew i limfa. Substancja międzykomórkowa jest tu płynna i składa się głównie z wody oraz zawartych w niej związków organicznych i nieorganicznych. W przypadku krwi nosi nazwę osocza. Znajdują się w nim takie komórki, jak erytrocyty - krwinki czerwone transportujące tlen z płuc do komórek oraz leukocyty - krwinki białe zwalczające ciała obce (m.in. bakterie i wirusy). Oprócz nich w osoczu znajdują się fragmenty komórek, zwane trombocytami albo płytkami krwi, uczestniczące w procesach krzepnięcia krwi.

Kiedyś uważano, że komórki tłuszczowe tworzą się tylko w dzieciństwie. Badania pokazują jednak, że na skutek zbyt obfitej diety lub zaburzeń metabolicznych, może się zwiększać nie tylko ich rozmiar, ale również liczba. Na szczęście możliwy jest też proces odwrotny.

Analizując budowę, funkcje i lokalizacje tkanek łącznych, znajdź jak najwięcej uzasadnień dla nadanych im nazw.

Organizm człowieka ma budowę hierarchiczną, którą można zilustrować zapisem: komórka - tkanka - narząd - układ narządów - organizm.

Poszczególne struktury organizmu współpracują ze sobą, realizując funkcje życiowe.

W organizmie człowieka występują 4 rodzaje tkanek: nabłonkowa, mięśniowa, nerwowa, łączna.

Budowa tkanki wykazuje przystosowania do pełnionej funkcji.

Tkanka nabłonkowa pełni wiele funkcji: ochronną, wydzielniczą, zmysłową, rozrodczą.

Tkanka mięśniowa może się kurczyć, dlatego odpowiada za funkcję ruchu.

Tkanki kostne i chrzęstne stanowią rusztowanie ciała.

Tkanka nerwowa odbiera i przewodzi bodźce nerwowe.

Tkanka łączna wypełnia przestrzenie pomiędzy innymi tkankami, ma bardzo zróżnicowaną budowę i funkcję.

białko występujące w cytoplazmie komórek; umożliwia ruch i zmianę kształtu komórki; w mięśniach wspólnie z miozyną odpowiada za ich skurcz

białko występujące w cytoplazmie komórek eukariotycznych; w mięśniach wspólnie z aktyną odpowiada za ich skurcz

część organizmu zbudowana z tkanek, przystosowana do pełnienia określonej funkcji

zespół komórek o podobnej budowie, funkcji i pochodzeniu

zespół narządów współpracujących ze sobą w wykonywaniu określonych funkcji w organizmie

# data[].attributes.attachment_link.description
Organizm człowieka zbudowany jest z pierwiastków, które tworzą różnorodne związki chemiczne będące składnikami komórek. Ani związki chemiczne, ani komórki nie są bezładnie wymieszane, lecz pogrupowane w większe struktury. Dzięki temu, spełniając różne, czasem przeciwstawne funkcje, umożliwiają harmonijną pracę skomplikowanej maszynerii, jaką jest organizm.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zabójczy duet czyli skąd ta miażdżyca? | Najprościej Mówiąc

# data[].attributes.attachment_link.title
TOP 7 najgroźniejszych bakterii i wirusów

# data[].attributes.attachment_link.title
Doświadczenie #2 Wykrywanie tłuszczów w żywności.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zanim napiszesz komentarz pamiętaj że doświadczenie, może wyjść różnie !!! Zachęcam do obejrzenia pozostałych doświadczeń :) Wykonał: Adrian Pietrzyk

# data[].attributes.attachment_link.title
Mafia jelitowa, czyli jak bakterie robią interesy? | Najprościej Mówiąc

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.