# data[].attributes.headline
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.subject
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.body
Expressionisme in de beeldende kunst

Expressionisme komt van het woord uitdrukking. Belangrijk bij deze kunststroming is dat de gevoelswaarde, het onderbewuste en wat de kunstenaar ervaart naar aanleiding van het onderwerp, de boventoon voert. Het gaat dus niet om wat de kunstenaar ziet of ervaart, het moe van de binnenkant komen. Kunstenaars leggen hun gevoel vast met behulp van kleur en vorm. Scherpe vormen zijn bijvoorbeeld agressief, en de kleur geel is blij. Deze stroming speelde van 1905 tot 1940. De belangrijkste vertegenwoordigers waren Nietzsche, Munch en Becker.

Expressionistisch schilderij

De schreeuw van Munch is een typisch expressionistisch schilderij, een gevoel wordt uitermate duidelijk verbeeld. Het schilderij is dan wel zeer abstract, de emotie van wanhoop en paniek komt meteen over. Het kleurcontrast zorgt ook voor een bijzonder effect, de oranje kleuren steken duidelijk af tegenover de blauwe.

Expressionisme in de literatuur

Expressionisme in de literatuur zorgde voor het ontstaan van de vrije vers. Alle precieze regels hoefde niet meer nagevolgd te worden, het overbrengen van een emotie of gevoel stond centraal. Het ging om autonome kunst die los stond van de maker. Er was sprake van interpunctie, zo werd er gesold met het vaste metrum en werd een gedicht vrij in zijn vorm en klank. Paul van Ostaijen was de belangrijkste figuur, hij schikte zijn tekst op een aparte manier en experimenteerde veel met klanken.

Hendrik Marsman

Hendrik Marsman schreef gedichten zoals ‘de Vlam’ die de klassieke vers aantasten en speelde met de opbouw van de tekst. Ook hij probeerde een gevoel zo duidelijk mogelijk over te brengen, wat typisch expressionistisch was. Hij was een van de grondleggers van het expressionisme en maakte als een van de eerste gebruik van interpunctie.

Een van Hendrik Marsmans gedichten genaamd Einde:

Terzij de horde

nooit gleed een bloemsignaal

tegen de steilte van mijn schemernacht,

waar ik, gewelfd over de rand der ruimte,

den geur der eeuwen puur uit de bokaal der lucht

en zelve drijf, een late, smalle bloem,

op den verloomden maatslag van den tijd.

In dit gedicht vergelijkt hij zichzelf met de natuur, iets wat tot het organische expressionisme wordt gerekend. Hij vindt zichzelf een late, smalle bloem, dit kan erop wijzen dat hij zich al ouder voelt dan hij is. In dit gedicht komt een gevoel over van ergernis en bewustheid van de tijd.

# data[].attributes.headline
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.subject
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.body
Expressionisme in de beeldende kunst

Expressionisme komt van het woord uitdrukking. Belangrijk bij deze kunststroming is dat de gevoelswaarde, het onderbewuste en wat de kunstenaar ervaart naar aanleiding van het onderwerp, de boventoon voert. Het gaat dus niet om wat de kunstenaar ziet of ervaart, het moe van de binnenkant komen. Kunstenaars leggen hun gevoel vast met behulp van kleur en vorm. Scherpe vormen zijn bijvoorbeeld agressief, en de kleur geel is blij. Deze stroming speelde van 1905 tot 1940. De belangrijkste vertegenwoordigers waren Nietzsche, Munch en Becker.

Expressionistisch schilderij

De schreeuw van Munch is een typisch expressionistisch schilderij, een gevoel wordt uitermate duidelijk verbeeld. Het schilderij is dan wel zeer abstract, de emotie van wanhoop en paniek komt meteen over. Het kleurcontrast zorgt ook voor een bijzonder effect, de oranje kleuren steken duidelijk af tegenover de blauwe.

Expressionisme in de literatuur

Expressionisme in de literatuur zorgde voor het ontstaan van de vrije vers. Alle precieze regels hoefde niet meer nagevolgd te worden, het overbrengen van een emotie of gevoel stond centraal. Het ging om autonome kunst die los stond van de maker. Er was sprake van interpunctie, zo werd er gesold met het vaste metrum en werd een gedicht vrij in zijn vorm en klank. Paul van Ostaijen was de belangrijkste figuur, hij schikte zijn tekst op een aparte manier en experimenteerde veel met klanken.

Hendrik Marsman

Hendrik Marsman schreef gedichten zoals ‘de Vlam’ die de klassieke vers aantasten en speelde met de opbouw van de tekst. Ook hij probeerde een gevoel zo duidelijk mogelijk over te brengen, wat typisch expressionistisch was. Hij was een van de grondleggers van het expressionisme en maakte als een van de eerste gebruik van interpunctie.

Een van Hendrik Marsmans gedichten genaamd Einde:

Terzij de horde

nooit gleed een bloemsignaal

tegen de steilte van mijn schemernacht,

waar ik, gewelfd over de rand der ruimte,

den geur der eeuwen puur uit de bokaal der lucht

en zelve drijf, een late, smalle bloem,

op den verloomden maatslag van den tijd.

In dit gedicht vergelijkt hij zichzelf met de natuur, iets wat tot het organische expressionisme wordt gerekend. Hij vindt zichzelf een late, smalle bloem, dit kan erop wijzen dat hij zich al ouder voelt dan hij is. In dit gedicht komt een gevoel over van ergernis en bewustheid van de tijd.

# data[].attributes.headline
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.subject
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.body
Expressionisme in de beeldende kunst

Expressionisme komt van het woord uitdrukking. Belangrijk bij deze kunststroming is dat de gevoelswaarde, het onderbewuste en wat de kunstenaar ervaart naar aanleiding van het onderwerp, de boventoon voert. Het gaat dus niet om wat de kunstenaar ziet of ervaart, het moe van de binnenkant komen. Kunstenaars leggen hun gevoel vast met behulp van kleur en vorm. Scherpe vormen zijn bijvoorbeeld agressief, en de kleur geel is blij. Deze stroming speelde van 1905 tot 1940. De belangrijkste vertegenwoordigers waren Nietzsche, Munch en Becker.

Expressionistisch schilderij

De schreeuw van Munch is een typisch expressionistisch schilderij, een gevoel wordt uitermate duidelijk verbeeld. Het schilderij is dan wel zeer abstract, de emotie van wanhoop en paniek komt meteen over. Het kleurcontrast zorgt ook voor een bijzonder effect, de oranje kleuren steken duidelijk af tegenover de blauwe.

Expressionisme in de literatuur

Expressionisme in de literatuur zorgde voor het ontstaan van de vrije vers. Alle precieze regels hoefde niet meer nagevolgd te worden, het overbrengen van een emotie of gevoel stond centraal. Het ging om autonome kunst die los stond van de maker. Er was sprake van interpunctie, zo werd er gesold met het vaste metrum en werd een gedicht vrij in zijn vorm en klank. Paul van Ostaijen was de belangrijkste figuur, hij schikte zijn tekst op een aparte manier en experimenteerde veel met klanken.

Hendrik Marsman

Hendrik Marsman schreef gedichten zoals ‘de Vlam’ die de klassieke vers aantasten en speelde met de opbouw van de tekst. Ook hij probeerde een gevoel zo duidelijk mogelijk over te brengen, wat typisch expressionistisch was. Hij was een van de grondleggers van het expressionisme en maakte als een van de eerste gebruik van interpunctie.

Een van Hendrik Marsmans gedichten genaamd Einde:

Terzij de horde

nooit gleed een bloemsignaal

tegen de steilte van mijn schemernacht,

waar ik, gewelfd over de rand der ruimte,

den geur der eeuwen puur uit de bokaal der lucht

en zelve drijf, een late, smalle bloem,

op den verloomden maatslag van den tijd.

In dit gedicht vergelijkt hij zichzelf met de natuur, iets wat tot het organische expressionisme wordt gerekend. Hij vindt zichzelf een late, smalle bloem, dit kan erop wijzen dat hij zich al ouder voelt dan hij is. In dit gedicht komt een gevoel over van ergernis en bewustheid van de tijd.

# data[].attributes.headline
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.subject
Opdracht 2: Historische avant-garde: expressionisme (3 punten)

# data[].attributes.body
Expressionisme in de beeldende kunst

# data[].attributes.body
-Gerard Reve werd geboren in Amsterdam in een zeer communistisch gezin. Tot 1943 studeerde hij aan de Grafische school voor typograaf, hij had problemen met zijn mentale gezondheid en overleefde een zelfmoordpoging. Hij begon in die tijd ook te schrijven en boeken bleken zijn redding, zijn eerste werk debuteerde als 'Terugkeer', zijn eerste dichtbundel.
-Reve werd erg bekend, samen met Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans wordt hij gerekend tot de grote 3 van de naoorlogse schrijvers. Zijn werk was vernieuwend en leed soms tot discussies door de aanwezigheid van homo-erotica en masturbatie in zijn schrijfwerken. Zijn werk maakte een grote transformatie door en werd steeds gedurfder, dat maakte hem zo populair, maar ook gehaat.
-Een van zijn eerdere boeken: 'De avonden' werd bekroond door zijn burgerlijk perspectief op de oorlog. Het boek beschrijft de laatste 10 dagen van de oorlog vanuit het oog van een kantoorklerk in 1946, meestal waren oorlogsverhalen onpersoonlijk, maar deze was dat niet.
Een van zijn andere boeken genaamd De Vierde Man werd ook geschreven in de ik-vorm als Boekenweekgeschenk, maar werd door de inhoud geweigerd. Het is een psychologische roman die veel spanning oproept en tevens weer homoseksualiteit bevatte. Dit zorgde voor ophef maar ook veel liefde voor het boek, het was de eerste echte erotische thriller van een Nederlandse schrijver.

# data[].attributes.body
Een gedicht van Lucebert is hiernaast te zien. De belangrijkste zin uit dit gedicht is 'alles van waarde is weerloos' wat inhoud dat alles wat mensen belangrijk vinden snel kapot kan gaan. Het was nieuw voor de dichterswereld om zo'n toon aan te slaan, meestal waren gedichten romantisch en niet psychologisch. Hierdoor hoorde het gedicht bij de beweging van vijftig, een gedicht gemaakt door een vrij mens.
Een gedicht van Hugo Claus is hiernaast ook te zien. Er staat een zin in die luid 'De zomer daarbuiten richt, mijn kruisboog van liefde', hij schrijft over het primaire gevoel van de liefde wat ook bij de vijftigers hoorde. Hij gebruikte tevens tekeningen en vlekken om zijn lezers aan te spreken, het was voorheen ongehoord om je gedichten te beklieden

# data[].attributes.headline
Opdracht 10: De beweging van 50 (3 punten)

# data[].attributes.subject
Opdracht 10: De beweging van 50 (3 punten)

# data[].attributes.body
Onderscheid
De dichters van de Beweging van Vijftig zoeken naar de uitdrukking van de totale mens, dus zowel gevoel als verstand. Ze gingen daarom in tegen de ratio die de werkelijkheid opdeelt in categorieën, die verdeelt en scheidt. Ze vervingen het psychologische door waarneming, zintuigen stonden centraal. Dichters wilden los komen van beperkingen en schreven over lusten, vrijheid, eten etc. Ze onderscheiden zich zo van de bekrompen dichters die zich beperkten tot beschaafde schrijfkunst.
Cobra en Vijftigers
Cobra kunstenaars zoals Karel Appel, Corneille en Constant waren het met de dichters eens over het bestrijden van beperkingen. Echte kunst kon volgens hen enkel gemaakt worden door vrije mensen en hierom moest er vrijheid gemaakt worden. De kunst was dus zeer expressionistisch en ging om onmiddellijke vastlegging van een gevoel of waarneming.
Schilderij Cobra
Het schilderij van een hond op de bal hiernaast is een typisch Cobra-kunstwerk. Karel Appel was een expressionistische kunstenaar die tot de Cobra-beweging behoorde. Zijn werken waren kleurrijk en geabstraheerd, al zijn werken zijn in vrij korte tijd gemaakt omdat hij vers uit zijn geheugen iets wilde vastleggen, de essentie kwam dan beter naar voren. Typerend voor Cobra is dat snel vastleggen van een gevoel zodat de waarneming rechtstreeks van de zintuigen op het canvas kwam te staan.
Twee vijftigers
De eerste vijftiger heette Hugo Claus, hij was een dichter en schrijver die schreef over erg primaire gevoelens, Thema's zoals haat en lust kwamen vaak voor, typisch voor die ultieme vrijheid die De Beweging van Vijftig wilde behalen. Als zoon van een drukker bracht hij zijn jeugd op ene kostschool door. Vanaf 1 april 1949 vervulde hij zijn dienstplicht, gedeeltelijk als redacteur van het tijdschrift Soldatenpost. Daarna schreef hij zijn eerste roman en trad hij langzaamaan binnen in de dichterswereld. Zijn bekendste werk werd Het verdriet van België (1983).
De tweede vijftiger is Lucebert, hij was beide dichter en kunstenaar. Als zoon van een huisschilder volgde hij kunstonderwijs maar begon vervolgens te zwerven uit vrije wil. Hij ontdekte de dichterskunst en begon te werken met andere dichters. Hij maakte deel uit van verschillende dichterscollectieven, waaronder IPA en Contact. Hij verhuisde met zijn vrouw naar Berlijn en overleed in 1994. Hij was een aanhanger van de Duitse Nazi beweging en schreef daar ook voor.

# data[].attributes.headline
opdracht 3: Historische avant-garde, Dada (3 punten)

# data[].attributes.subject
opdracht 3: Historische avant-garde, Dada (3 punten)

# data[].attributes.body
Dada in de beeldende kunst
Dada was een kunst en literatuurstroming die zich afzette tegen de potsierlijke en realistische kunst. Kunstenaars die het dadaïsme beoefenden vonden de wereld te beschaafd en maakte kunstwerken die nergens op sloegen. Er werd gebruik gemaakt van 'prefab', objecten die al gemaakt waren door de opkomende massa-industrie. Er is vaak twijfel over of dadakunstwerken wel kunst waren aangezien de makers er  zo weinig moeite instaken en het spotte met de betekenis van kunst. De beweging was zeer actief van 1916 tot 1920. Marcel Duchamp en Richard Hülsenbeck waren de belangrijkste vertegenwoordigers.
Schilderij
in de afbeelding naast dit blok zie je een schilderij uit de dada-stroming. Het is een kunstwerk van Marcel Duchamp, natuurlijk komt dit werk iedereen bekend voor, de Mona Lisa. Echter heeft ze nu een snor, dit was kenmerkend voor het dadaïsme, je pakte iets wat al bestond en dreef er de spot mee. Duchamp noemde dit kunstwerk L.H.O.O.Q. De letters lijken op de zin "Elle a chaud au cul" als je ze in het Frans uitspreekt, dit betekent 'Ze heeft een lekkere kont'.
Dada in de literatuur
Het dadaïsme in de literatuur bracht een aantal nieuwe gedichtvormen met zich mee. De schrijvers waren erop uit hun publiek wakker te schudden uit de beschaafde wereld. Dada-gedichten waren vaak onbegrijpelijk, of bestonden zelfs enkel uit nep-woorden(klankgedicht). Ook werden ze op een bizarre manier voorgedragen, zo lazen dichters door elkaar heen verschillende gedichten voor terwijl andere lawaai maakten, simultaangedichten heten dit.
Paul van Ostaijen
Van Ostaijen was een Vlaams dichter die een belangrijke positie innam in de literatuur van het Interbellum. Na een aantal dichtbundels werd zijn stijl meer dadaïstisch, hij begon te spelen met woorden en klanken en schreef sommige woorden enorm groot en andere kleiner. Zijn typografische stijl wijkt erg af van wat algemeen geaccepteerd werd, hij experimenteerde niet alleen met woorden maar ook met de opmaak ervan, dat is een belangrijk kenmerk van dada.
Dada gedichten
Paul van Ostaijen experimenteerde dus veel met de opmaak van gedichten, zo zie je hier rechts een van zijn gedichten. Het gedicht gaat over de consumptiemaatschappij in het interbellum, overal om zich heen ziet hij moderne nieuwe dingen zoals Zeppelins en het Piccadilly Circus. Zijn manier van letteren maakt dat het eerste woord hard en luid binnenkomt, net zoals het voor hem binnenkwam toen hij de zeppelin op straat zag. Deze manier van schokken hoort bij het dadaïsme, ook is het gedicht vrij cryptisch en moeilijk om serieus te nemen, iets wat ook bij dada hoort.