# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nie żyje legendarny pilot płk Franciszek Kornicki

W wieku 100 lat zmarł Franciszek Kornicki, pułkownik Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii i ostatni żyjący dowódca polskiego dywizjonu z okresu II wojny światowej. We wrześniu płk Kornicki zwyciężył w plebiscycie Muzeum Królewskich Sił Powietrznych (RAF) i dziennika "The Telegraph" na bohatera wystawy na stulecie RAF w 2018 r.

# data[].attributes.attachment_link.description
W wieku 100 lat zmarł Franciszek Kornicki, pułkownik Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii i ostatni żyjący dowódca polskiego dywizjonu z okresu II wojny światowej. We wrześniu płk Kornicki zwyciężył w plebiscycie Muzeum Królewskich Sił Powietrznych (RAF) i dziennika "The Telegraph" na bohatera wystawy na stulecie RAF w 2018 r.

# data[].attributes.attachment_link.description
Od niepodległości do niepodległości - Portale tematyczne - Wszystkie cyfrowe zasoby Instytutu Pamięci Narodowej są dostępne w nowej, przejrzystej formie pod adresem http://www.polska1918-89.pl/. To ponad 2000 artykułów, filmów, e-booków i książek połączonych z kompendium „Od niepodległości do niepodległości" - najpopularniejszą książką o najnowszej historii Polski.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Polskie Dzieje - Historia Polski w Internecie

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie Dzieje - Historia Polski w Internecie

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiele informacji na temat polskiej historii. Poza artykułami posiadamy mapy historyczne, drzewa genealogicze, prezentacje multimedialne, książki histo

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tematy Histmag.org - jeśli nie wiesz od czego zacząć!

Od wielu lat w naszym portalu publikujemy artykuły poruszające ważne i ciekawe historyczne tematy. Tutaj znajdziecie je odpowiednio pogrupowane i zebrane w jednym miejscu, dzięki czemu będzie Wam łatwiej do nich dotrzeć. Chrzest Polski i początki państwa polskiego, staropolski parlamentaryzm, I i II wojna światowa, odzyskanie niepodległości w 1918 roku, powstanie warszawskie, Żołnierze Wyklęci, stan wojenny, Bliski Wschód czy wikingowie i ich podboje to niektóre z tematów, które tu znajdziecie!

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy

Wolna licencja - ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji - Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału - w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub - w razie ich braku - o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org

# data[].attributes.attachment_link.title
Tematy Histmag.org - jeśli nie wiesz od czego zacząć! - Histmag.org

# data[].attributes.attachment_link.description
Od wielu lat w naszym portalu publikujemy artykuły poruszające ważne i ciekawe historyczne tematy. Tutaj znajdziecie je odpowiednio pogrupowane i zebrane w jednym miejscu, dzięki czemu będzie Wam łatwiej do nich dotrzeć.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
Kalendarium niepodległościowe - Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
W reakcji na udany zamach na arcyksięcia Ferdynanda Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii. W ciągu kilku kolejnych dni działa tzw. efekt domina. Na mocy porozumień sojuszniczych Rosja ogłosiła mobilizację wojska przeciwko Austro-Węgrom. W odpowiedzi Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji, a następnie Francji. Zaborcy stanęli po dwóch stronach frontu. Rozpoczęła się I wojna światowa.

# data[].attributes.attachment_link.description
Celem informatora jest ułatwienie korzystania z wybranych scenariuszy uroczystości, dostępnych na różnych stronach internetowych. Informator jest adresowany do nauczycieli, zwłaszcza tych, którzy są odpowiedzialni za przygotowanie szkolnych uroczystości. Osoby zainteresowane mają możliwość otworzenia i przeczytania wybranych publikacji, opracowanych przez różnych autorów. Jest to interesująca forma pozwalająca na wymianę doświadczeń, oraz na wzbogacanie warsztatu pracy.

# data[].attributes.body
okrągłe rocznice wielu innych wydarzeń związanych z historią Polski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rok 2018 to przede wszystkim rok stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości. W roku tym przypadają również okrągłe rocznice wielu innych wydarzeń związanych z historią Polski.
160 lat temu, 1 stycznia 1858 r., w Teatrze Wielkim w Warszawie odbyła się prapremiera czteroaktowej opery „Halka" Stanisława Moniuszki.

100 lat temu, 8 stycznia 1918 r., prezydent USA Thomas Woodrow Wilson w dorocznym orędziu przedstawił czternastopunktowy program powojennego ładu politycznego.

Należy stworzyć niezawisłe państwo polskie, które winno obejmować terytoria zamieszkane przez ludność niezaprzeczalnie polską, któremu należy zapewnić swobodny i bezpieczny dostęp do morza i którego niezawisłość polityczną i gospodarczą oraz integralność terytorialną należy zagwarantować paktem międzynarodowym

- głosił 13. punkt. Dokument ten jest uznawany za jeden z przełomowych dla odzyskania przez Polskę niepodległości.
155 lat temu, w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r., Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił wybuch Powstania Styczniowego.
100 lat temu, 22 stycznia 1918 r., Ukraińska Republika Ludowa ogłosiła niezależność od rządzonej przez bolszewików Rosji.

75 lat temu, 22 stycznia 1943 r., rozkazem Komendanta Armii Krajowej gen. Stefana Roweckiego „Grota" dla skoordynowania działalności sabotażowo-dywersyjnej i partyzanckiej powołany został Kedyw - Kierownictwo Dywersji. Jego pierwszym komendantem był płk August Emil Fieldorf „Nil".

40 lat temu, 22 stycznia 1978 r. grupa intelektualistów związanych z opozycją demokratyczną założyła w Warszawie Towarzystwo Kursów Naukowych, zajmujące się organizowaniem niezależnych wykładów i dyskusji. Inicjatorem powstania Towarzystwa był prof. Edward Lipiński. Przewodniczącym Rady Programowej został prof. Jan Kielanowski, a jej sekretarzem Andrzej Celiński. Deklarację programową podpisało 58 osób, w tym 17 profesorów i 8 docentów.
225 lat temu, 23 stycznia 1793 r., cesarzowa Katarzyna II i król Fryderyk Wilhelm II zawarli traktat dotyczący drugiego rozbioru Polski. Rosja zagarnęła 250 tys. km kw. z 3 mln mieszkańców, a Prusy 57 tys. km kw. zamieszkiwanych przez milion ludzi.
65 lat temu, 27 stycznia 1953 r., przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie zapadły wyroki w tzw. procesie kurii krakowskiej. Zapadły trzy wyroki śmierci i kary długoletniego więzienia. Było to jedno z najbardziej brutalnych uderzeń w Kościół katolicki w okresie PRL.

1000 lat temu, 30 stycznia 1018 r., w Budziszynie zawarto polsko-niemiecki traktat pokojowy, kończący piętnastoletni okres wojen. Na podstawie jego zapisów Polska uzyskała Milsko i Łużyce. 4 dni później, 3 lutego 1018 r. Bolesław Chrobry ożenił się z Odą, córką margrabiego miśnieńskiego Ekkeharda.

50 lat temu, 30 stycznia 1968 r., pod warszawskim pomnikiem Adama Mickiewicza odbył się wiec studentów Uniwersytetu Warszawskiego przeciwko zdjęciu przez cenzurę spektaklu „Dziady" w reżyserii Kazimierza Dejmka, granego w Teatrze Narodowym. Demonstracja została rozbita przez oddziały milicji. Dwóch studentów - Adam Michnik i Henryk Szlajfer - zostało relegowanych z Uniwersytetu Warszawskiego.

75 lat temu, 3 lutego 1943 r., w Stalingradzie skapitulowały resztki okrążonej 6. Armii niemieckiej generała Friedricha Paulusa. Moment ten jest uważany za przełomowy dla losów II wojny światowej.

100 lat temu, 4 lutego 1918 r., Rada Regencyjna powołała Radę Stanu Królestwa Polskiego.
75 lat temu, 9 lutego 1943 r., oddział Hryhorija Perehijniaka „Dowbeszki-Korobki", uznany za pierwszą sotnię UPA, dokonał w kolonii Parośla I na Wołyniu masakry polskich mieszkańców, zabijając ponad 155 osób, w tym dzieci i niemowlęta. Zbrodnia ta była pierwszym masowym mordem na ludności polskiej, jakiego dokonała Ukraińska Powstańcza Armia. Rocznica zbrodni uznawana jest za początek Rzezi Wołyńskiej.
220 lat temu, 12 lutego 1798 r. w Petersburgu zmarł Stanisław August Poniatowski, ostatni król Polski.

100 lat temu, 16 lutego 1918 r., Rada Krajowa Litwy (Taryba) proklamowała niepodległość. 24 lutego niepodległość ogłosiła Estonia.

75 lat temu, 20 lutego 1943 r., Rada Narodowa RP w Londynie podjęła jednomyślnie uchwałę, w której oświadczała „że integralność obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach z dnia 1 września 1939 r. oraz jej suwerenność są nienaruszalne i niepodzielne".

90 lat temu, 24 lutego 1928 r., prezydent Ignacy Mościcki powołał Bibliotekę Narodową w Warszawie - centralną bibliotekę państwa polskiego, nawiązującą do tradycji Biblioteki Załuskich z XVIII w.

65 lat temu, 24 lutego 1953 r., w więzieniu na warszawskim Mokotowie władze komunistyczne wykonały wyrok śmierci na gen. Auguście Emilu Fieldorfie „Nilu". Gen. Fieldorf był organizatorem i dowódcą Kedywu Komendy Głównej AK, jednym z najbardziej zasłużonych żołnierzy Rzeczypospolitej, Armii Krajowej i polskiego podziemia niepodległościowego.

250 lat temu, 29 lutego 1768 r., w Barze na Podolu szlachta zawiązała konfederację w obronie wiary katolickiej i niezawisłości Rzeczypospolitej od Rosji. W walkach po stronie konfederatów wzięło udział ponad 100 tys. osób. Po upadku Konfederacji Barskiej część jej przywódców pozostała na emigracji, kilkanaście tysięcy jeńców zesłano na Sybir, znaczną liczbę konfederatów wcielono do armii carskiej. Sejm RP ogłosił rok 2018 Rokiem Konfederacji Barskiej.

65 lat temu, 5 marca 1953 r., zmarł Józef Stalin, współtwórca totalitarnego państwa sowieckiego, komunistyczny dyktator odpowiedzialny za prześladowania i śmierć milionów ludzi; organizator Wielkiego Terroru w ZSRS w latach 1937-1938. Z jego rozkazu w 1940 r. ok. 22 tys. Polaków zginęło w zbrodni katyńskiej.

50 lat temu, 8 marca 1968 r., na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego odbył się wiec protestacyjny w związku ze zdjęciem przez władze komunistyczne wystawianych w Teatrze Narodowym „Dziadów" oraz relegowaniem z uczelni Adama Michnika i Henryka Szlajfera. Został on brutalnie zaatakowany przez oddziały milicji oraz „aktyw robotniczy". Stało się to początkiem tzw. wydarzeń marcowych, czyli fali studenckich protestów oraz sporów wewnątrz PZPR, rozgrywanych w atmosferze antysemickiej nagonki i antyinteligenckiej propagandy.

75 lat temu, 13 marca 1943 r., Niemcy przystąpili do ostatecznej likwidacji getta krakowskiego.

95 lat temu, 15 marca 1923 r., podpisano dodatkowy protokół do Traktatu Wersalskiego zatwierdzający ostatecznie wschodnią granicę II Rzeczypospolitej i uznający tym samym przynależność do niej Galicji Wschodniej i Wileńszczyzny. Decyzji mocarstw zachodnich w sprawie polskich granic nie przyjął do wiadomości rząd sowiecki oraz władze Litwy.

170 lat temu, 20 marca 1848 r., wybuchło Powstanie Wielkopolskie, zwane także Powstaniem Poznańskim. Komitet Narodowy proklamował niepodległość Polski i rozpoczął tworzenie sił zbrojnych. Naczelnym wodzem powstania został mianowany Ludwik Mierosławski.

90 lat temu, 22 marca 1928 r., utworzone zostało państwowe przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon".

100 lat temu, 25 marca 1918 r., niepodległość ogłosiła Białoruska Republika Ludowa.

75 lat temu, 26 marca 1943 r., Grupa Szturmowa Szarych Szeregów przeprowadziła akcję odbicia aresztowanego przez Gestapo Jana Bytnara „Rudego", która do historii przeszła jako Akcja pod Arsenałem. Wzięło w niej udział 28 członków Szarych Szeregów, którzy uwolnili 21 więźniów. Po stronie polskiej w czasie akcji straty były następujące: jedna osoba aresztowana - Hubert Lenk „Hubert" (zakatowany następnie przez Gestapo) oraz dwie ciężko ranne: Maciej Aleksy Dawidowski „Alek" i Tadeusz Krzyżewicz „Buzdygan". „Alek" i „Rudy" zmarli tego samego dnia - 30 marca 1943 r. 2 kwietnia w szpitalu zmarł również „Buzdygan".

170 lat temu, 29 marca 1848 r., Adam Mickiewicz wraz z kilkunastoma zwolennikami podpisał w Rzymie akt zawiązania Legionu Polskiego oraz przedstawił „Skład zasad", czyli zarys demokratycznego programu politycznego dla wolnej Polski.

125 lat temu, 1 kwietnia 1893 r., w Warszawie z inicjatywy Romana Dmowskiego krajowa część Ligi Polskiej i „Zet" zostały przekształcone w Ligę Narodową.
445 lat temu, 5 kwietnia 1573 r., we wsi Kamień pod Warszawą rozpoczęła się pierwsza wolna elekcja. W jej wyniku królem Polski i wielkim księciem litewskim obrano Henryka Walezego.
75 lat temu, 11 kwietnia 1943 r., niemiecka Agencja Prasowa Transocean poinformowała o „odkryciu masowego grobu ze zwłokami 3000 oficerów polskich" w Katyniu.

170 lat temu, 17 kwietnia 1848 r., władze austriackie przeprowadziły uwłaszczenia chłopów.

500 lat temu, 18 kwietnia 1518 r., w katedrze na Wawelu odbyła się koronacja Bony Sforzy na królową Polski i jej zaślubiny z Zygmuntem I Starym.

145 lat temu, 20 kwietnia 1873 r., w Sadzawce k. Katowic urodził się Wojciech Korfanty, polityk, działacz ruchu chrześcijańsko-demokratycznego, komisarz plebiscytowy na Górnym Śląsku, dyktator III powstania śląskiego; po rozstrzygnięciu losów Górnego Śląska poseł na Sejm Ustawodawczy i wicepremier w rządzie Wincentego Witosa.

370 lat temu, 29 kwietnia 1648 r., pod Żółtymi Wodami armia kozacko-tatarska pokonała wojska Rzeczypospolitej dowodzone przez Stefana Potockiego. Była to pierwsza bitwa powstania Chmielnickiego, którego konsekwencją było spustoszenie wschodniej części kraju i kryzys Rzeczypospolitej.

95 lat temu, 29 kwietnia 1923 r., z udziałem prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i premiera Władysława Sikorskiego odbyło się w Gdyni uroczyste otwarcie „Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków".

40 lat temu, 29 kwietnia 1978 r., w Gdańsku powstał Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, dając początek robotniczemu ruchowi, który rozpoczął strajk w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r. W WZZ Wybrzeża działali m.in. Bogdan Borusewicz, Andrzej Gwiazda, Joanna Duda-Gwiazda, Krzysztof Wyszkowski, Antoni Sokołowski, Bogdan Lis, Anna Walentynowicz oraz Lech Wałęsa.

25 lat temu, 30 kwietnia 1993 r., na podstawie ustawy o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej na polskie sztandary przywrócona została dewiza „Bóg, Honor, Ojczyzna".

30 lat temu, 2 maja 1988 r., w Stoczni Gdańskiej ogłoszono strajk będący kontynuacją fali protestów rozpoczętych kilka dni wcześniej i rozprzestrzeniających się po całym kraju. Stoczniowcy wysuwali postulaty ekonomiczne i polityczne, głównie legalizacji „Solidarności".

150 lat temu, 7 maja 1868 r., urodził się Stanisław Przybyszewski pisarz, poeta, dramaturg, publicysta; napisał m.in. powieści „Homo ludens", „Dzieci szatana", „Synowie ziemi", „Krzyk" oraz dramaty „Złote runo", „Goście", „Matka", „Gody życia", „Mściciel". W swojej twórczości przedstawiał życie jako nieustanny tragiczny konflikt „duszy" i „mózgu", uwikłania w problemy seksu oraz skrajnego indywidualizmu.

65 lat temu, 8 maja 1953 r., Episkopat Polski przyjął memoriał będący odpowiedzią na ataki wymierzone w Kościół katolicki oraz na próby jego podporządkowania komunistycznym władzom. W ostatnich słowach pisma biskupi stwierdzali:

Rzeczy Bożych na ołtarzu cesarza składać nam nie wolno. Non possumus! (Nie możemy).

21 maja Prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński wysłał memoriał do Bolesława Bieruta.

100 lat temu, 11 maja 1918 r., pod Kaniowem wojska niemieckie rozbiły i zmusiły do kapitulacji II Korpus Polski dowodzony przez gen. Józefa Hallera.

85 lat temu, 11 maja 1933 r., Zgromadzenie Narodowe ponownie wybrało Ignacego Mościckiego na urząd prezydenta RP.

70 lat temu, 12 maja 1948 r., w więzieniu mokotowskim stracony został przez władze komunistyczne został ppłk Stanisław Kasznica, ostatni komendant Narodowych Sił Zbrojnych.

10 lat temu, 12 maja 2008 r., zmarła Irena Sendlerowa, działaczka społeczna, w czasie niemieckiej okupacji szefowa wydziału dziecięcego Rady Pomocy Żydom „Żegota". Organizacja ta udzieliła różnorodnej pomocy ok. 2,5 tys. dzieci żydowskich, m.in. wywożąc je z warszawskiego getta i ukrywając w polskich rodzinach, sierocińcach oraz klasztorach. Sejm RP ustanowił rok 2018 Rokiem Ireny Sendlerowej, oddając w ten sposób „hołd Tej, która z największym poświęceniem działała na rzecz ratowania drugiego człowieka".

70 lat temu, 14 maja 1948 r., proklamowano powstanie państwa Izrael. Polska uznała rząd Dawida Ben Guriona.

135 lat temu, 23 maja 1883 r., w paryskim przytułku św. Kazimierza zmarł Cyprian Norwid, poeta, prozaik, dramatopisarz, malarz, rysownik, rzeźbiarz; niedoceniany za życia, po latach wyniesiony do panteonu polskich wieszczów.

95 lat temu, 24 maja 1923 r., powstał rząd Wincentego Witosa, tworzony przez koalicję PSL „Piast", Związek Ludowo Narodowy i Chrześcijańską Demokrację.

70 lat temu, 25 maja 1948 r., w więzieniu mokotowskim w Warszawie władze komunistyczne wykonały wyrok śmierci na rotmistrzu Witoldzie Pileckim, oficerze ZWZ-AK, który w 1940 r. dobrowolnie poddał się aresztowaniu i wywózce do Auschwitz, aby zdobyć informacje o obozie; po ucieczce z Auschwitz walczył w powstaniu warszawskim. W 1947 r. został aresztowany przez UB; torturowany i oskarżony o działalność wywiadowczą na rzecz rządu RP na emigracji, skazany został na karę śmierci.

100 lat temu, 30 maja 1918 r., powstał Związek Legionistów Polskich - organizacja kombatancka i niepodległościowa, skupiająca weteranów Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego; pierwszym komendantem związku był Edward Rydz-Śmigły.

95 lat temu, 30 maja 1923 r., Marszałek Józef Piłsudski złożył dymisję ze stanowiska szefa Sztabu Generalnego WP.

200 lat temu, 6 czerwca 1818 r., zmarł Jan Henryk Dąbrowski, polski generał, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, twórca Legionów Polskich we Włoszech.
15 lat temu, 8 czerwca 2003 r., zakończyło się trwające dwa dni referendum w sprawie przystąpienia Polski do struktur Unii Europejskiej. 77,45 proc. głosujących opowiedziało się za integracją z UE.
35 lat temu, w dniach 16-23 czerwca 1983 r., pod hasłem „Pokój Tobie, Polsko, Ojczyzno moja" papież Jan Paweł II odbył drugą pielgrzymkę do Polski. W mszach i spotkaniach z papieżem uczestniczyło 7 milionów osób w ośmiu miastach Polski.

225 lat temu, 17 czerwca 1793 r., sejm grodzieński - ostatni sejm Rzeczypospolitej szlacheckiej - zwołany i działający pod terrorem władz carskich, zatwierdził m.in. II rozbiór Rzeczypospolitej.

35 lat temu, 17 czerwca 1983 r., zmarł Miron Białoszewski, poeta, prozaik, twórca teatralny; autor „Pamiętnika z powstania warszawskiego"; współtwórca Teatru Osobnego.

100 lat temu, 21 czerwca 1918 r., na Zamku Królewskim w Warszawie odbyło się inauguracyjne posiedzenie Rady Stanu.

180 lat temu, 24 czerwca 1838 roku, w Krakowie urodził się Jan Matejko, najwybitniejszy przedstawiciel polskiego malarstwa historycznego w XIX w.; autor m.in. obrazów „Bitwa pod Grunwaldem", „Kazanie Skargi", „Hołd pruski", „Sobieski pod Wiedniem", „Reytan na sejmie warszawskim 1773 roku", „Unia lubelska", „Stańczyk", „Batory pod Pskowem", „Konstytucja 3 Maja", „Kościuszko pod Racławicami", a także cyklu „Poczet królów i książąt polskich".

110 lat temu, 27 czerwca 1908 r., we Lwowie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego powołany został Związek Walki Czynnej, tajna organizacja, której celem było przyszłe powstanie zbrojne w zaborze rosyjskim; na czele ZWC stanął Kazimierz Sosnkowski.
Czytaj dalej na następnej stronie

# data[].attributes.attachment_link.title
Rok 2018 - Jubileusz Stulecia Odzyskania Niepodległości i pamięć o ważnych dla Polski wydarzeniach! ZOBACZ kalendarium

# data[].attributes.attachment_link.description
Rok 2018 to przede wszystkim rok stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości. W roku tym przypadają również okrągłe rocznice wielu innych wydarzeń związanych z historią Polski. 160 lat temu, 1 stycznia 1858 r., w Teatrze Wielkim w Warszawie odbyła się prapremiera czteroaktowej opery „Halka" Stanisława Moniuszki.

# data[].attributes.headline
Rząd przyjął program obchodów na 100-lecie polskiej niepodległości

# data[].attributes.subject
Rząd przyjął program obchodów na 100-lecie polskiej niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
HISTORIA.org.pl - historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rada Ministrów przyjęła dziś uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą „Niepodległa" na lata 2017-2021, która ma zapewnić wsparcie organizacyjne i finansowe obchodom 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.
W związku z przyszłoroczną setną rocznicą odzyskania przez Polskę Niepodległości w 1918 r. rząd ustanowił program obchodów upamiętniających wydarzenia związane z odradzaniem się państwa polskiego. Program „Niepodległa" będzie realizowany w latach 2017-2021, tak aby objął wiele wydarzeń związanych z odrodzeniem polskiego państwa.
Cel programu
Celem głównym Programu Wieloletniego Niepodległa jest wzmocnienie poczucia wspólnoty obywatelskiej Polaków, który będzie realizowany poprzez trzy cele szczegółowe:

1. Realizacja wysokiej jakości projektów upamiętniających stulecie odzyskania niepodległości

2. Włączanie obywateli we współtworzenie obchodów

3. Upowszechnianie opartego o wartości międzynarodowego wizerunku Polski

Wybrane setne rocznice uwzględniane w ramach Programu:
Polityczne i wojskowe
październik 2018: powstanie Rzeczypospolitej Zakopiańskiej
październik 2018: powstanie Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego
październik 2018: powstanie Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie
listopad 2018: walki o Lwów
listopad 2018: powołanie Polskiej Marynarki Wojennej
grudzień 2018 - luty 2019: Powstanie Wielkopolskie
czerwiec 2019: podpisanie Traktatu Wersalskiego
sierpień 2019: I Powstanie Śląskie luty 2020: zaślubiny Polski z morzem
kwiecień 2020: umowa z Ukraińską Republiką Ludową
lipiec 2020: plebiscyt na Mazurach, Warmii i Powiślu
sierpień 2020: Bitwa Warszawska
sierpień 2020: II Powstanie Śląskie
marzec 2021: plebiscyt na Śląsku
marzec 2021: podpisanie Traktatu Ryskiego maj -
lipiec 2021: III Powstanie Śląskie
Społeczne
listopad 2018: wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy
listopad 2018: ordynacja wyborcza wprowadzająca prawo wyborcze dla kobiet
Ustrojowe i konstytucyjne
wrzesień 2017: powstanie Rady Regencyjnej
październik 2018: ogłoszenie niepodległości Królestwa Polskiego przez Radę Regencyjną
listopad 2018: powstanie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie
listopad 2018: przekazanie władzy Józefowi Piłsudskiemu
listopad 2018: telegram Piłsudskiego notyfikujący powstanie Państwa Polskiego
listopad 2018: ustanowienie urzędu Naczelnika Państwa
styczeń 2019: wybory do Sejmu Ustawodawczego
luty 2019: Mała Konstytucja
marzec 2021: Konstytucja Marcowa
Projekty flagowe
Główna oś obchodów będzie obracać się wokół 39 flagowych projektów tworzonych przez instytucje podległe oraz nadzorowane przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego.

Pośród nich znajdą się projekty wystawiennicze, filmowe, muzyczne czy badawcze. Będą to m.in. wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie, Muzeum Narodowym w Warszawie, Zamku Królewskim w Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich.

Wybrane planowane programy:

W stronę Niepodległej. Niezwykłe historie z Polski i Japonii. Jubileusz stulecia nawiązania oficjalnych stosunków pomiędzy Polską a Japonią - Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie.

100 pomników historii - Narodowy Instytut Dziedzictwa

Znaki wolności. O trwaniu polskiej tożsamości narodowej w latach 1918-1989 - Zamek Królewski w Warszawie - Muzeum

Polska Niepodległość - Muzeum Narodowe w Krakowie

Polska Niepodległa - historia w ożywionych obrazach - Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych
Pełnomocnik Rządu
Minister Jarosław Sellin, sekretarz stanu w MKiDN jako Pełnomocnik Rządu do spraw obchodów Stulecia Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej będzie sprawował nadzór nad realizacją programu „Niepodległa„. Powołano także Biuro Programu "Niepodległa" (BPN).
Źródła informacji: Program Wieloletni NIEPODLEGŁA na lata 2017-2021, bip.mkidn.gov.pl; CIR: komunikat po posiedzeniu Rady Ministrów, centrumprasowe.pap.pl
* * *

Informacje historyczne aktualizujemy codziennie. Znajdziesz je w naszym dziale wiadomości i jego kategoriach: nauce, kulturze, rekonstrukcji oraz polityce historycznej. Z kolei w naszym kalendarzu zobaczysz zbiór zbliżających się imprez historycznych. Natomiast jeśli chcesz nam wysłać newsa kliknij tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.title
Będzie Niepodległa. Rząd przyjął program obchodów na 100-lecie polskiej niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
Rada Ministrów przyjęła dziś uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą "Niepodległa" na lata 2017-2021, która ma zapewnić wsparcie organizacyjne i finansowe obchodom 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. W związku z przyszłoroczną setną rocznicą odzyskania przez Polskę Niepodległości w 1918 r. rząd ustanowił program obchodów upamiętniających wydarzenia związane z odradzaniem się państwa polskiego.

# data[].attributes.headline
Pomorsko - gdańskie obchody stulecia odzyskania niepodległości

# data[].attributes.subject
Pomorsko - gdańskie obchody stulecia odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Miasto Gdańsk i województwo pomorskie przygotują całą serię wydarzeń - spotkań, debat, wystaw, parad, sesji naukowych i specjalnych wydawnictw - by uczcić setną rocznicę odzyskania przez Polskę Niepodłegłości w 1918 roku.

Prezydent Gdańska Paweł Adamowicz mówił w czwartek, 2 listopada, na konferencji w Ratuszu Głównego Miasta: - Inaugurujemy dziś pomorsko - gdańskie obchody stulecia odzyskania Niepodległości. Robimy to oddolnie, samorzutnie, bez instrukcji z góry. Od 11 listopada 2017 do 11 listopada 2018 będziemy mówić dużo o Polsce, o naszej przeszłości i teraźniejszości: o Piłsudskim, Dmowskim, Paderewskim, o Witosie, o pracy organicznej na Pomorzu, w Wielkopolsce. O trudnym okresie międzywojnia między 1918 a 1926 rokiem. O mniejszościach narodowych, o kościołach, związkach wyznaniowych. Chcemy refleksji nad naszą ojczyzną. Nie chodzi nam jedynie o sentymentalne wspominki. Będziemy z dumą śpiewali Mazurka Dąbrowskiego i Pierwszą Brygadę. Ale w XXI wieku, w wieku wiedzy i gwałtownego rozwoju technologii, chcemy, aby nasz patriotyzm był nowoczesny, aby czerpał z przeszłości, ale był zwrócony ku przyszłości.
Zobacz fragmenty konferencji:
Po wystąpieniu Adamowicza zaprezentowano logotyp Stulecia Niepodległej. Oto on:

Będą komiksy dla młodzieży
Marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk powiedział: - Najwięcej incjatyw będzie w Gdańsku, ale samorządy na Kaszubach, Kociewiu, na Żuławach i ziemi słupskiej też włączą się w obchody. Będziemy edukować młodzież w szkołach i instytucjach kultury. Powstaną specjalne wydawnictwa, komiksy, zeszyty historyczne. Zdygitalizujemy teksty z tamtych czasów. Będą specjalne seanse filmowe, konkursy i wystawy.

W Komitecie Honorowym Obchodów Stulecia Niepodległości na Pomorzu zasiadają: Paweł Adamowicz, Bogdan Borusewicz, Jerzy Gwizdała, Aleksander Hall, Andrzej Januszajtis, Olga Krzyżanowska, Joanna Muszkowska - Penson, Mieczysław Struk, Jacek Taylor i Lech Wałęsa.

Wicemarszałek senatu Bogdan Borusewicz powiedział: - Wielu ludzi musiało o naszą niepodległość zabiegać i dobrze, że bohaterowie lokalnego poziomu będą przypominani. Warto wydobyć i opisać te historie z Kaszub i innych miejsc z Pomorza.

Profesor Andrzej Januszajtis: - Ja pamiętam II RP, bo miałem 11 lat jak się wojna zaczęła. Pamiętam słabość II RP, pamiętam klęskę wrześniową, pamiętam paniczną ucieczkę tłumów z Warszawy, ucieczkę urzędników państwowych. Ale nie przypominajmy tylko ran i złych momentów, lecz także momenty jasne. W 1918 rok Paderewski przyjeżdża do Gdańska, spotkać się z gdańską Polonią - o takich właśnie momentach warto pamiętać.

Czy wciąż rządzą nami "trumny Dmowskiego i Piłsudskiego"?
W ramach obchodów stulecia Niepodległości, zaplanowano w Gdańsku całą serię debat o Polsce wtedy i dziś. Wojciech Duda, szef projektu Gdańskich Debat Obywatelskich, zapowiedział spotkania z wybitnymi historykami, artystami, redaktorami.

Duda: - Uczestnikami tych debat będą najwybitniejsi intelektualiści w kraju. Problemy naszych czasów nie powstały teraz, one są zakorzenione w naszej przeszłości. Stąd hasło debat: "Polska! Polska! - ale jaka?" Zastanowimy się, czy wciąż rządzą nami "trumny Dmowskiego i Piłsudskiego"? Dziś stajemy się niestety narodem w niewoli dawnych stereotypów, mitów i wyobrażeń. Nie chcemy jednak, żeby historia władała nami bez refleksji. Nasza przeszłość jest żywa, trzeba o niej mówić.

Pierwsza z cyklu Gdańskich Debat Obywatelskich już 7 listopada (wtorek) o godz. 18 w Wielkiej Sali Wety Ratusza Głównego Miasta. Jej bohaterem będzie Adam Michnik - redaktor naczelny "Gazety Wyborczej". Wstęp wolny.

4 grudnia kolejna debata, tym razem z udziałem profesora Andrzej Friszke. Później kolejne debaty o miejscu Polski w Europie, ale także problematyka konstytucyjna, czy rozmowa o szansach polskiej demokracji w Europie.

Dokładny program Gdańskich Debat Obywatelskich „Polska! Polska! - ale jaka?"

Czas: listopad 2017 - listopad 2018

Miejsce: zawsze Ratusz Głównego Miasta (Wielka Sala Wety)

Godzina: zawsze 18:00

Moderator: Jerzy Sosnowski

Program:

7 XI 2017 Dwie Niepodległości - 1918 / 1989 - wyzwania i bilans (Adam Michnik)

4 XII 2017 Dwie Polski - jak opisać nasze dzieje 1918 - 2018? (Andrzej Friszke)

9 I 2018 Polskie konstytucje (Aleksander Hall)

13 II 2018 Polska w Europie (Aleksander Smolar)

13 III 2018 Naród i rewolucja (Andrzej Leder)

10 IV 2018 Mity polityczne - wczoraj i dziś (Marcin Napiórkowski)

8 V 2018 Maj 1926 - utracone szanse polskiej demokracji (Wiesław Władyka)

12 VI 2018 Obywatele RP. Swoi i obcy (Krzysztof Czyżewski)

11 IX 2018 Kościół w Polsce (Adam Szostkiewicz)

9 X 2018 Dziedzictwo i nowoczesność. Polska i Polacy 1918 - 2018 (Stefan Chwin)

6 XI 2018 1918 - 2018 - Kultura polska w kulturze świata (Krzysztof Pomian)

Gdzie stanie Maszt Niepodległości?
W Gdańsku ma stanąć też Maszt Niepodłegości. Mieszkańcy zdecydują gdzie dokładnie. Adamowicz tłumaczy: - Marzy nam się postawienie masztu olbrzymich rozmiarów z wielką flagą narodową. Czasem zawiśnie na nim flaga Gdańska, czasem Europy, ale w większości flaga biało-czerwona. Widziałem takie maszty w Waszyngtonie czy Madrycie. Chodzi nam o miejsce spektakularne. To nie będzie tanie, to musi być solidne. Mam nadzieję, że pójdą na to nie tylko środki miejskie, ale też z ofiarności gdańszczanek i gdańszczan. Fundacja Gdańska powinna być taką skarbonką. 11 listopada 2018 gdańszczanie wciągnęliby biało - czerwona flagę na ten maszt.

Adamowicz podał ewentualne miejsca, gdzie maszt mógłby stanąć: Grodzisko, Wzgórze Mickiewicza, Biskupia Górka, Ogród Różany, Pachołek. To od głosowania mieszkańców ma zależeć, gdzie ostatecznie maszt zostanie wziesiony.
Most Niepodległości na Wyspę Sobieszewską?
Adamowicz zaproponował też, żeby mostowi na Wyspę Sobieszewską, który ma być gotowy w przyszłym roku, nadać nazwę Mostu Niepodległości. Zachęcał, aby inne nowe inwestycje w województwie nazywać podobnie.

Parada Niepodległości w 2016 roku

Dominik Paszliński/ gdansk.pl
11 listopada: Parada Niepodległości i msza święta
11 listopada 2017 ulicami Gdańska przejdzie piętnasta już Parada Niepodległości. Jak zawsze zamierzamy Narodowe Święto Niepodległości spędzić w radosny sposób, świętując rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę i akcentując to wszystko co nas łączy a nie dzieli. Okazją jest wielkimi krokami zbliżający się jubileusz 100 lecia odzyskania niepodległości. Dla każdego, kto przyjdzie na Paradę, będzie to niepowtarzalna możliwość zaprezentowania swojej obecności, działalności, dokonań i zamierzeń.

Spotykamy się o godzinie 9.00 przy ulicy Podwale Staromiejskie. O godzinie 10:00 rozpocznie się przejście Parady ulicami: Podmłyńską - Wielkie Młyny - Rajską - Jana Heweliusza - Korzenną - Kowalską pod pomnik Króla Jana III Sobieskiego przy Targu Drzewnym. Tam też, około godziny 11:15 nastąpi część finalna wydarzenia. Zakończenie uroczystości na Targu Drzewnym przewidujemy na godzinę 11.45. Bezpośrednio po zakończeniu części oficjalnej na Targu Węglowym zapraszamy do wspólnego śpiewania pieśni patriotycznych (zapewnimy pamiątkowe śpiewniki).

Także tam w specjalnych punktach ekspozycyjnych uczestnicy Parady będą mogli zapoznać się z formami działalności spółek miejskich, które w formule popularnych programów typu "Jak to działa" zaprezentują to czym się zajmują na co dzień.

Miłośnicy lotnictwa, ale chyba i nie tylko, z zaciekawieniem zapewne odnotują możliwość przyjrzenia się z bliska prawdziwej awionetce, którą zaprezentuje Aeroklub Gdański.

Gdańska Straż Miejska natomiast pokaże swoje umiejętności i techniczne możliwości, dzięki którym stara się by na naszych ulicach było bezpiecznie.

Z zainteresowaniem spotkają się zapewne koszulki czy plakaty przygotowywane na miejscu z nadrukami wzorów, które na codzień można spotkać na pokrywach studzienek kanalizacyjnych.

Symbolem naszej XV Parady Niepodległości jest Flaga Biało-Czerwona. Dla uczestników Parady przygotujemy białą tablicę, na której każdy będzie mógł złożyć swój podpis czy odrysować dłoń. W ten sposób chcemy stworzyć unikalną flagę, której dolna, czerwona część będzie utworzona z podpisów i odcisków rąk.

Zachęcamy wszystkich do uczestnictwa w uroczystej Mszy św. za Ojczyznę, która rozpocznie się w samo południe w Bazylice Mariackiej.

Tradycyjnie już odbędzie się Wieczór Niepodległości - rozpoczynany go w wigilię naszej rocznicy odzyskania wolności, czyli 10 listopada. Wieczór w czasie którego można radować się w tej wzniosłej chwili uczestnicząc np. w uroczystym obiedzie, kolacji, prywatce czy spotkaniu z przyjaciółmi: w kawiarni, restauracji pubie czy barze.

W specjalnie przystrojonych na tę okazje lokalach na terenie miasta serwowane będą oryginalne dania w specjalnych cenach. Ich przygotowaniu zawsze będzie towarzyszył jakiś akcent związany z naszymi barwami narodowymi.

Dla uczestników Parady przygotowane zostały tematyczne pamiątki: biało-czerwone szaliki polarowe, balony, śpiewniki, a także specjalnie na tą okazję wykonane przez seniorki z Klubu Seriora Motława szaliki i kokardy narodowe.

Wydarzenie dofinansowano ze środków Miasta Gdańska. Patronat nad XV Paradą Niepodległości objął Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz.

Więcej informacji: www.paradaniepodleglosci.pl
Facebook Parady Niepodległości Biało czerwone desery i inne polskie przysmaki
Zarówno piątkowy wieczór, 10 listopada, jak i sobotni dzień 11 listopada, będą pełne kulinarnych niespodzianek. Tradycyjnie gdańscy kucharze przygotują specjalne dania kuchni polskiej, a na stolach królować będzie m.in. gęś, kaczka, pierogi, dynia, żurek staropolski czy kapuśniak, oraz różnego rodzaju biało-czerwone desery czy drinki.

Jednym zdaniem - będzie można dobrze zjeść i to w specjalnej cenie.

Szukajmy więc restauracji z białą-czerwoną flagą przy wejściu.

Wieczór Niepodległości rozpoczynany w wigilię rocznicy odzyskania niepodległości, czyli 10 listopada. Warto więc zaplanować sobie wolny wieczór i spędzić go radośnie ze swoją rodziną i znajomymi w biało-czerwonej atmosferze.

Natomiast 11 listopada, po Paradzie Niepodległości, restauracje staną dla nas otworem do późnych godzin wieczornych.
Lista restauracji biorących udział w Wieczorze Niepodległości i ich menu.

# data[].attributes.attachment_link.title
NIEPODLEGŁA 1918-2018. Cały rok świętowania stulecia Niepodległości Polski w Gdańsku i na Pomorzu

# data[].attributes.attachment_link.description
Od 11 listopada 2017 do 11 listopada 2018 roku odbędzie się w Gdańsku i województwie pomorskim cała seria wydarzeń celebrujących stulecie odzyskania Niepodległości. Pierwsza debata w Gdańsku, już we wtorek, 7 listopada, z udziałem Adama Michnika. Parada Niepodległości tradycyjnie, 11 listopada, od godz. 9.00, start na ulicy Podmłyńskiej.

# data[].attributes.body
scenariusz uroczystości

# data[].attributes.attachment_link.title
Profesor.pl - publikacje nauczycieli, awans zawodowy, scenariusze lekcji, wypracowania, testy, konspekty, korepetycje, matura, nauczyciele

# data[].attributes.attachment_link.description
Profesor.pl - serwis edukacyjny dla uczniów i nauczycieli. W serwisie m.in.: katalog, baza korepetycji, ćwiczenia, testy, egzamin, matura, wypracowania, forum, konspekty, scenariusze. Serwisy: nauczyciel, język angielski, język niemiecki, język polski, korepetycje, biologia, fizyka, chemia, podręczniki.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecności na mapach politycznych Europy Polska odzyskała niepodległość. Stało się to głównie dzięki wytrwałości i ofiarności aktywnej części polskiego społeczeństwa, które w okresie niewoli przekazywało nowym generacjom młodych Polaków przywiązanie do języka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny światowej (1914-1918) wystąpiły sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej. Zaborcy Polski stanęli wówczas naprzeciwko siebie, łamiąc swą dotychczasową solidarność w kwestii polskiej.

Mimo trwającej ponad sto lat niewoli, krwawo stłumionych powstań narodowych, represji politycznych, zsyłek na Syberię, nasilającej się polityki rusyfikacji i germanizacji na przełomie XIX i XX wieku, Polacy nie porzucili marzeń o odzyskaniu niepodległości. Na różne sposoby polskie elity starały się zaszczepić wśród chłopów i robotników polską świadomość narodową, rozwijając różnorodne formy samokształcenia i starając się bronić języka polskiego w szkolnictwie. Postulat odbudowy państwa polskiego miały w swych programach wszystkie liczące się polskie partie polityczne. Centrum polskiego życia narodowego stała się ciesząca się od lat 60. XIX w. szeroką autonomią polityczną Galicja. Tam schronienie znajdowali ścigani w zaborze rosyjskim aktywiści, działały swobodnie polskie partie polityczne, a w szkolnictwie, administracji i sądownictwie używano języka polskiego. Hucznie obchodzono tu polskie święta narodowe takie jak rocznice wybuchu powstań narodowych czy ustanowienia konstytucji 3 Maja.

Nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości od przełomu XIX i XX w. wzmacniały mnożące się spory pomiędzy zaborcami, czyli z jednej strony Rosją, a z drugiej Niemcami i Austro-Węgrami. Liczne kryzysy międzynarodowe (np. marokańskie, bałkańskie), jakie wówczas wybuchały, czyniły wizję wojny ogólnoeuropejskiej - a w związku z tym umiędzynarodowienie sprawy polskiej - coraz bardziej realną. Należało się do niej odpowiednio przygotować. W 1908 r. Józef Piłsudski ze współpracownikami założył we Lwowie Związek Walki Czynnej. Wkrótce zaczęły w Galicji powstawać organizacje paramilitarne (np. Strzelec, Związek Strzelecki), które za cel stawiały sobie wojskowe przeszkolenie polskiej młodzieży i przygotowanie jej do walki o niepodległość.

Latem 1914 r., u progu rozpoczynającej się wojny, Polacy stanęli przed dylematem, po której stronie konfliktu się opowiedzieć. Część, m.in. Józef Piłsudski, nadzieje na odbudowę Rzeczypospolitej wiązała z państwami centralnymi. U ich boku sformowano ochotnicze Legiony Polskie. Inni (a wśród nich Roman Dmowski) to w Rosji i jej sojusznikach na Zachodzie widzieli mocarstwa, które mogły najpierw zjednoczyć ziemie polskie a w dalszej perspektywie doprowadzić do odzyskania przez Polskę niepodległości. Dla setek tysięcy Polaków zmobilizowanych do armii państw zaborczych wojna miała charakter bratobójczy. Poza tym same działania wojenne przyczyniły się do ogromnych zniszczeń materialnych, a setki tysięcy osób zmusiły do opuszczenia swych domostw w charakterze uchodźców wojennych.

Już w pierwszych dniach wojny Polacy chwycili za broń, aby zademonstrować światu swe prawa do własnego państwa. 6 sierpnia 1914 r. na czele kompanii kadrowej Józef Piłsudski przekroczył granicę austriacko-rosyjską, z bronią w ręku wkraczając na teren zaboru rosyjskiego. Wkrótce zaczęto w Galicji formować Legiony Polskie. W ciągu roku rozrosły się one do trzech brygad, liczących łącznie 20-25 tys. żołnierzy. Dowództwo pierwszej z nich objął Józef Piłsudski. W latach 1914-1916 Legiony walczyły m.in. w Małopolsce, Karpatach Wschodnich, na Lubelszczyźnie i na Wołyniu. Zwolennicy odbudowy Polski w oparciu o państwa centralne latem 1914 r. powołali do życia w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy, mający stanowić główną reprezentację polityczną Polaków.

Z kolei stronnicy współpracy z państwami ententy skupili się wokół założonego w Warszawie w listopadzie 1914 r. Komitetu Narodowego Polskiego. Jednym z jego liderów został Roman Dmowski. U boku armii rosyjskiej stworzono wówczas niewielki, bo liczący zaledwie tysiąc żołnierzy, oddział ochotniczy - tzw. Legion Puławski.

W 1915 r., w wyniku zajęcia Warszawy przez Niemców, Komitet Narodowy Polski przeniósł się do Piotrogrodu, a Legion Puławski, który poniósł ogromne straty, niemal przestał istnieć. Gdy dwa lata później Rosję ogarnęła rewolucja, Dmowski przeniósł się do Francji, gdzie w Paryżu założono kolejny Komitet. Stał się on wkrótce głównym reprezentantem sprawy polskiej w obozie ententy, swoistym rządem na uchodźctwie. We Francji już na początku wojny sformowano niewielki ochotniczy oddział Polaków tzw. bajończyków.

Długo oczekiwany przełom w sprawie polskiej nastąpił w listopadzie 1916 r. Wówczas to cesarze Niemiec i Austrii proklamowali odrodzenie państwa polskiego na ziemiach odebranych Rosji (tzw. Akt 5 Listopada). Stanowił on wyłom w zmowie milczenia w kwestii polskiej. Kilka miesięcy później w Rosji obalono carat. Nowe władze Rosji uznały prawo Polaków do samostanowienia. Wkrótce zdecydowali się na to Francuzi i Brytyjczycy. Widząc, że państwa centralne nie są gotowe przyznać Polsce rzeczywistej niepodległości, Piłsudski zerwał z nimi i został internowany, a Legiony rozwiązane.

Mimo początkowej euforii Akt 5 Listopada szybko rozczarował Polaków. Cesarze Wilhelm II i Franciszek Józef I nie określili bowiem granic państwa polskiego. Milczeli też w kwestii osoby przyszłego monarchy. Dla wszystkich stało się jasne, że chodziło im jedynie o pozyskanie polskiego rekruta. W kolejnych miesiącach na ziemiach okupowanych powołano polskie instytucje życia publicznego, takie jak Tymczasowa Rada Stanu, Rada Regencyjna, a nawet rząd. Pełniły one jednak funkcje doradcze wobec władz okupacyjnych.

Wiosną 1917 r. wśród legionistów narastała frustracja i niepewność co do przyszłości. Legiony zostały wówczas przekazane pod niemieckie dowództwo i miały stanowić podstawę przyszłej armii polskiej. Legioniści obawiali się, że ich formacje mogą utracić polski charakter narodowy. Zmienił się także kontekst międzynarodowy sprawy polskiej. W Rosji obalono carat, a do wojny przeciw państwom centralnym przyłączyły się potężne Stany Zjednoczone. Piłsudskiemu zaczął wówczas ciążyć taktyczny sojusz z państwami centralnymi, jaki zawarł na początku wojny. W lipcu 1917 r. doszło do przesilenia. Za namową Piłsudskiego większość legionistów (głównie żołnierze I i III Brygady, w których przeważali jego stronnicy) odmówiła złożenia nowej wersji przysięgi wojskowej, w której zobowiązać się mieli do utrzymania sojuszu z państwami centralnymi do końca toczącej się wojny. W rezultacie Legiony Polskie zostały rozwiązane. Legionistów - dawnych poddanych rosyjskich - uwięziono w obozach w Szczypiornie koło Kalisza, w Beniaminowie pod Zegrzem i w Łomży. Natomiast poddanych austriackich wcielono do wojska austro-węgierskiego i wysłano na front włoski. Na rzecz internowanych polskie społeczeństwo organizowało zbiórki pieniężne i materiałowe, a zbiegom z obozów pomagano w ukrywaniu się w przed władzami. Sam Piłsudski został internowany w więzieniu wojskowym w dawnej twierdzy w Magdeburgu. Wokół Brygadiera urosła legenda męczennika sprawy narodowej. Ponad roczny okres uwięzienia pomógł mu także zdjąć z siebie odium sojusznika państw centralnych i uwiarygodnić się w oczach przywódców ententy, co miało kolosalne znacznie po zakończeniu wojny. Tylko żołnierze II Brygady, w większości i tak poddani austriaccy, złożyli przysięgę i jako Polski Korpus Posiłkowy kontynuowali walkę z Rosjanami u boku c.k. armii. Dowodził nimi Józef Haller.

Na rzecz sprawy polskiej lobbowali na Zachodzie luminarze polskiej kultury. Ignacy Paderewski zbierał pieniądze na ofiary wojny na ziemiach polskich i namawiał polityków państw zachodnich do poparcia idei niepodległości Polski. Między innymi w wyniku jego zabiegów Woodrow Wilson, prezydent USA, które w kwietniu 1917 r. przystąpiły do wojny, zaczął sprzyjać Polakom. Postulat niepodległości Polski uznali wkrótce i inni przywódcy państw ententy. We Francji z ochotników wywodzących się głównie ze środowisk polonijnych sformowano Armię Polską.

Po obaleniu caratu w ramach armii rosyjskiej wiosną 1917 r. zaczęto wyodrębniać oddziały złożone z Polaków (trzy korpusy). Starały się one trzymać z dala od narastającego w Rosji chaosu, a po rewolucji październikowej zachować neutralność w wojnie między białymi a czerwonymi. W wyniku przemian w Rosji także jej zachodni alianci, czyli Wielka Brytania, Francja i Włochy zaczęli dostrzegać w Polakach pożądanych sojuszników. Latem 1917 r. we Francji rozpoczęto formowanie Armii Polskiej, od koloru mundurów zwanej Błękitną. W jej szeregi wstępowali ochotnicy z Europy Zachodniej, Stanów Zjednoczonych, Kanady oraz polscy jeńcy z armii niemieckiej. Formacje Błękitnej Armii weszły do walk z Niemcami w ostatnich dniach wojny.

W lutym 1918 r. państwa centralne zawarły niekorzystny z polskiej perspektywy pokój brzeski z Ukrainą. Rozczarowani Polacy ostatecznie zerwali z państwami centralnymi i nadzieje na odbudowę Polski zaczęli powszechnie wiązać z ententą. Rozwiązano ostatnie odziały polskie walczące u boku państw centralnych. W przemówieniu do kongresu w styczniu 1918 r. Woodrow Wilson ogłosił odbudowę niepodległej Polski z dostępem do morza za jeden z warunków zawarcia trwałego pokoju.

Podpisane przez Niemcy i Austro-Węgry porozumienia z powstającą właśnie Ukraińską Republiką Ludową zakładało przekazanie jej Chełmszczyzny. Wywoływało to powszechne oburzenie polskiej opinii publicznej, która uznała ten dokument za kolejny rozbiór Polski. Znajdowało ono swój wyraz w gwałtownych manifestacjach i strajkach. W Galicji urzędnicy rezygnowali z pracy, odznaczeni przez władze państwowe odsyłali im z powrotem przyznane medale, a osoby mające tytuły dworskie rezygnowały z nich. Polscy parlamentarzyści w Wiedniu ogłosili przejście do opozycji wobec rządu. Rozwiązano także Polski Korpus Posiłkowy. Część jego żołnierzy przedostała się na teren Rosji, część została internowana.

Wizerunek państw centralnych w oczach polskiej opinii publicznej został nieodwracalnie zrujnowany. Wśród Polaków rosły nastroje radykalne i republikańskie, rozkwitała tajna prasa i potajemne organizacje, jak założona przez Piłsudskiego jeszcze w 1914 r. Polska Organizacja Wojskowa. Zdecydowana większość polskiego społeczeństwa życzyła zwycięstwa entencie i czekała na dalszy rozwój wypadków.

Gdy w październiku i listopadzie kończyła się wojna na Zachodzie i nastąpił rozpad Austro-Węgier, Polacy przystąpili do rozbrajania okupantów i tworzenia niezależnych instytucji państwowych. Uwolniony przez Niemców Józef Piłsudski po przyjeździe do Warszawy, 11 listopada 1918 r. przejął z rąk Rady Regencyjnej pełnię władzy cywilnej i wojskowej przyjmując funkcję Naczelnika Państwa. Rozpoczął się nowy etap w historii Polski.

Na początku października 1918 r. na wieść o nawiązaniu przez Niemców kontaktu z Amerykanami w sprawie warunków zawieszenia broni doszło do wzrostu aktywności politycznej na ziemiach polskich. Rada Regencyjna ogłosiła proklamowanie Królestwa Polskiego z dostępem do morza, natomiast coraz częściej były bojkotowane zarządzenia władz okupacyjnych. Następował także rozpad Austro-Węgier, na terytorium których deklarowano albo powstanie niepodległych państw - np. Czechosłowacji - albo przyłączenie do państw sąsiednich. W Krakowie 28 października 1918 r. ukonstytuowała się Polska Komisja Likwidacyjna, zajmująca się przejmowaniem władzy w Galicji. Podobne ośrodki władzy powstawały w innych miastach zachodniej Galicji, podczas gdy we wschodniej Galicji wraz ze Lwowem władzę starli się przechwycić Ukraińcy.

Na obszarze Królestwa Polskiego w nocy z 6 na 7 listopada, w uwolnionym spod okupacji Lublinie, ukonstytuował się lewicowy rząd z socjalistą Ignacym Daszyńskim na czele. Wysunięto program daleko idących reform socjalnych: 8-godzinny dzień pracy, parcelacja majątków ziemiańskich na rzecz małorolnych i bezrolnych chłopów, nacjonalizacja głównych gałęzi przemysłu. Wielu obawiało się, aby wygłodzonego kraju nie ogarnął chaos rewolucyjny na wzór zbolszewizowanej Rosji. Śmiertelne żniwo zaczęła zbierać pandemia grypy hiszpanki. Na przełomie października i listopada członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej, wspierani m.in. przez gimnazjalistów, studentów, młodzież robotniczą, harcerzy, strażaków czy kolejarzy przystąpili do spontanicznego rozbrajania okupantów. W całym kraju zaczęły powstawać lokalne ośrodki władzy, starające się wypełnić próżnię po władzach okupacyjnych i władzach austriackich w Galicji.

W zaborze pruskim aż do grudnia 1918 r. mocno trzymały się pruskie ośrodki władzy. Głównym ośrodkiem polskiego życia politycznego stała się Naczelna Rada Ludowa. Na zryw zbrojny przeciw zaborcy trzeba było tam poczekać jeszcze do grudnia. Nowe, republikańskie władze w Berlinie wciąż uważały za obowiązującą wschodnią granicę Niemiec z 1914 r.

Natomiast w dniu 10 listopada do Warszawy przybył pociągiem z Berlina wypuszczony z więzienia kilka dni wcześniej Józef Piłsudski. Niemcy liczyli na to, że ze swym autorytetem zapanuje nad chaosem i zapewni spokojny przejazd wojsk niemieckich wracających z Rosji do domu. Następnego dnia Rada Regencyjna przekazała mu całość władzy cywilnej i wojskowej. Piłsudski przyjął tytuł Naczelnika Państwa. Podporządkował mu się także rząd lubelski. W warunkach trudnych do precyzyjnego oszacowania strat ludzkich i materiałowych z lat 1914-1918 rozpoczął się trudny i dramatyczny proces walki o granice i kształt ustrojowy odrodzonej Rzeczypospolitej.

Autor: dr hab. Piotr Szlanta

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie drogi ku niepodległości - wersja rozszerzona - Niepodległa - świętujmy razem!

# data[].attributes.attachment_link.description
W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecności na mapach politycznych Europy Polska odzyskała niepodległość. Stało się to głównie dzięki wytrwałości i ofiarności aktywnej części polskiego społeczeństwa, które w okresie niewoli przekazywało nowym generacjom młodych Polaków przywiązanie do języka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny światowej (1914-1918) wystąpiły sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej.

# data[].attributes.headline
Internetowy Polski Słownik Biograficzny 

# data[].attributes.subject
Internetowy Polski Słownik Biograficzny 

# data[].attributes.body
http://ipsb.nina.gov.pl/Home

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ojcowie niepodległości to mężczyźni, którzy byli liderami w czasie przełomowych wydarzeń 1918 roku. Różniło ich bardzo wiele - poglądy, wyznanie, pochodzenie, czy kraj zaborczy, gdzie się wychowywali. Okazało się to jednak ogromną siłą, bo gdy zaczęli dążyć do wspólnego celu, jakim było niepodległe państwo polskie, pociągnęli za sobą ogromne rzesze ludzi. Nie we wszystkim byli zgodni, później w wolnej II Rzeczpospolitej ich konflikty przybrały dramatyczny przebieg, ale każdy pozostał wierni własnym poglądom. Po I wojnie światowej sześciu ojców niepodległości: Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Wincenty Witos, Wojciech Korfanty i Ignacy Daszyński wspólnie wykorzystało sprzyjające warunki i doprowadziło do narodzenia się II Rzeczypospolitej.

Ignacy Daszyński (1866-1936)
Ignacy Daszyński (1866-1936), polityk, pisarz polityczny i publicysta, działacz socjalistyczny i niepodległościowy, współtwórca Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego, poseł do austriackiej Rady Państwa, w listopadzie 1918 r. premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, w okresie Drugiej Rzeczypospolitej jeden z liderów Polskiej Partii Socjalistycznej, Marszałek Sejmu (1928-1930) oraz jeden z przywódców Centrolewu.
Ignacy Daszyński urodził się 26 października 1866 roku w owianym sienkiewiczowskim mitem Zbarażu, w którym spędził przepełnione patriotycznym duchem i atmosferą legendy powstania styczniowego dzieciństwo. Rychło jednak, pod niemałym wpływem starszego brata Feliksa, swe zainteresowania zaczął kierować w stronę socjalizmu. Wydalony ze szkoły za referat o roku 1848, nim trafił do Krakowa, Daszyński podróżował po Galicji Wschodniej, gdzie najmując się do różnych prac z bliska miał okazję przyjrzeć się położeniu galicyjskiej wsi oraz losom nielicznych jeszcze wtedy tamtejszych robotników. Przybywszy w roku 1888 do Krakowa Daszyński, zdając wcześniej eksternistycznie maturę, zaczął studiować przyrodoznawstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim. Szybko jednak przyszyły pierwsze szykany i aresztowania za działalność polityczną, odgrywającą w życiu młodzieńca coraz poważniejszą rolę. Po krótkim pobycie na Zachodzie, gdzie oddając się nauce poznał m.in. Stanisława Mendelsona, Daszyński powrócił do Galicji i zaczął tam intensywnie pracować nad rozwojem idei socjalistycznej, stając się jednym z głównych organizatorów ruchu i twórcą partii socjalistycznych - Galicyjskiej Partii Socjal-Demokratycznej, a z czasem Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego.

Droga kariery politycznej, którą obrał Daszyński, przynosiła mu niemało sukcesów. Od 1897 roku zasiadał on w wiedeńskiej Radzie Państwa, w której - będąc członkiem Związku Posłów Socjalno-Demokratycznych - zasłynął jako wybitny mówca i polemista. Piastował również godność radnego miasta Krakowa, a także redagował poczytne i opiniotwórcze socjalistyczne pismo „Naprzód". Przed pierwszą wojną światową współpracował z Polską Partią Socjalistyczną i osobiście z Józefem Piłsudskim, którego stał się gorącym zwolennikiem, angażując się m.in. w prace krakowskiego „Strzelca" czy Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Po wybuchu wojny Daszyński wspierał działalność piłsudczykowskiej Polskiej Organizacji Narodowej. Nadal też był aktywny jako polityk. W październiku 1918 roku był jednym z autorów manifestu do parlamentu austriackiego, w którym posłowie polscy oświadczali, iż odtąd uważają się za obywateli Polski.

Wkrótce po tym, w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku Daszyński stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie, który ogłosił bardzo postępowo-demokratyczny program reform społeczno-gospodarczych. Piłsudski po swym powrocie do kraju widział Daszyńskiego w roli pierwszego premiera niepodległej Polski, jednak kandydatura ta została zablokowana przez Narodową Demokrację. Skupiając się odtąd na pracy parlamentarnej był Daszyński naturalnym liderem Polskiej Partii Socjalistycznej, równocześnie wciąż popierał poczynania Piłsudskiego. Zmieniło się to po Maju 1926 roku - Daszyński stał się on jednym z przywódców opozycji wobec autorytarnych rządów piłsudczyków. Od początku lat 30. Daszyński chorował i nie mógł już tak jak dawniej angażować się w działalność polityczną, aczkolwiek sympatyzował z Centrolewem. Zmarł 31 października 1936 roku.

Roman Dmowski (1864-1939)
Roman Dmowski (1864-1939), polityk, pisarz polityczny, publicysta, przywódca i ideolog Narodowej Demokracji, działacz Ligi Polskiej, następnie jeden z twórców Ligi Narodowej, współtworzył Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, poseł do Dumy Rosyjskiej, podczas Wielkiej Wojny prezes Komitetu Narodowego Polskiego, delegat Polski na konferencję pokojową w Paryżu, w Drugiej Rzeczypospolitej m.in. minister spraw zagranicznych, założyciel Obozu Wielkiej Polski oraz Stronnictwa Narodowego, autor wielu dzieł programowych i publicystycznych.
Roman Dmowski przyszedł na świat 9 sierpnia 1864 roku w Kamionku, obecnie części dzielnicy Praga-Południe w Warszawie. Pomimo początkowych problemów w szkole, Dmowski od wczesnych lat łączył działalność konspiracyjno-polityczną z aktywnością naukową. Kończąc w 1891 roku rosyjski Uniwersytet Warszawski jako kandydat nauk przyrodniczych był już wówczas członkiem Związku Młodzieży Polskiej „ZET" oraz Ligi Polskiej, którą w roku 1893 przekształcił w tajną Ligę Narodową - organizację o nacjonalistycznym kierunku stawiającą na narodowe przebudzenie Polaków oraz wzrost ich samoświadomości we wszystkich zaborach. Dmowski, zmuszony opuścić Królestwo i osiąść w Galicji, przejął w 1895 r. we Lwowie redakcję „Przeglądu Wszechpolskiego", którego nazwa z czasem symbolizować zaczęła cały ruch, a on sam wraz z Zygmuntem Balickim i Janem Popławskim stawał się jego głównym ideologiem. Napisał m.in. dzieła programowe: „Nasz patriotyzm" oraz „Myśli nowoczesnego Polaka". Pod wpływem rewolucji 1905 roku rozbieżność poglądów na sprawę polską środowisk uosabianych przez Dmowskiego i Józefa Piłsudskiego była już nie do pogodzenia. Dmowski był twórcą tzw. orientacji antyniemieckiej, czemu dał wyraz m.in. w głośnej książce „Niemcy, Rosja i kwestia polska". Zakładał on prowadzenie polityki obliczonej na wieloetapowość w dążeniu do głównego celu - niepodległości. Uważał, że aby go osiągnąć należy najpierw dążyć do połączenia rozdzielonych ziem polskich. Widząc głównego wroga sprawy polskiej w Rzeszy Niemieckiej, taktycznie związał swoją politykę z Rosją, co doprowadziło do konfliktów i rozłamów w środowisku Narodowej Demokracji.

Podczas pierwszej wojny światowej Dmowski prowadził ożywioną działalność polityczną. Po kolejnych porażkach rosyjskich wyjechał na Zachód, pragnąc oprzeć swe poczynania o Francję i Wielką Brytanię. Po upadku carskiej Rosji w sierpniu 1917 roku utworzył w Lozannie Komitet Narodowy Polski, który wkrótce zaczął być uważany przez państwa ententy za jedynego przedstawiciela odradzającej się Rzeczypospolitej. Po zakończeniu wojny Dmowski wraz z Ignacym Paderewskim reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu. Jej zwieńczeniem było podpisanie 28 czerwca 1919 roku traktatu wersalskiego, pod którym widnieje również parafa Dmowskiego.

Do kraju wrócił w maju 1920 roku i zaraz potem wszedł w skład Rady Obrony Państwa, która została powołana z powodu postępujących sukcesów bolszewików w wojnie z Polską. Cały czas patronował obozowi Narodowej Demokracji, działającej w parlamencie jako Związek Ludowo-Narodowy, a w październiku 1923 roku objął z jej ramienia tekę ministra spraw zagranicznych w koalicyjnym rządzie Wincentego Witosa. Po zamachu majowym Józefa Piłsudskiego Roman Dmowski próbował w obliczu nowej sytuacji i wyzwań zreorganizować ruch narodowy w Polsce. Z jego inicjatywy w grudniu 1926 roku powstał Obóz Wielkiej Polski, który po kilku latach został przez władze zdelegalizowany. W 1928 roku z kolei przekształcono Związek Ludowo-Narodowy w Stronnictwo Narodowe. Dmowski zmarł 2 stycznia 1939 roku.

Wojciech Korfanty (1873-1939)
Wojciech Korfanty (1873-1939), polityk, działacz narodowy i niepodległościowy, redaktor i publicysta, wydawca górnośląskiego „Polaka", poseł do Reichstagu, polski komisarz plebiscytowy na Górnym Śląsku, faktyczny dyktator III powstania śląskiego, poseł na Sejm RP oraz do Sejmu Śląskiego, przywódca Chadecji, sądzony i skazany w procesie brzeskim, od 1935 roku na emigracji w Czechosłowacji, współtwórca opozycyjnego wobec sanacji tzw. Frontu Morges, wiosną 1939 roku powrócił do kraju, gdzie wkrótce zmarł.
Wojciech Korfanty urodził się 20 kwietnia 1873 roku w miejscowości Sadzawka (dzisiejsze Siemianowice Śląskie) na Górnym Śląsku. Wychowany w górniczej rodzinie od najmłodszych lat Korfanty przejawiał żywe zainteresowanie sprawą polskiego odrodzenia narodowego na niemieckim wówczas Śląsku. Miał to być pierwszy krok ku zjednoczeniu tej dzielnicy z Polską, w której odrodzenie i powrót na mapy Europy Korfanty głęboko wierzył. Swymi ideami starał się zarazić jak największe grono zamieszkujących Górny Śląsk rodaków, publikując m.in. liczne artykuły na łamach redagowanych przez siebie gazet - „Górnoślązaka" oraz „Polaka". W roku 1902 za cykl antyniemieckich, według władz, publikacji Korfanty trafił na pewien czas do więzienia we Wronkach. Jednak z obranej przez siebie drogi nie zamierzał już zawracać. Coraz bardziej angażował się w politykę i związał się z kierowanym przez Romana Dmowskiego obozem narodowym. O polskie interesy dbał także będąc m.in. długoletnim posłem do Reichstagu, a także pruskiego Landtagu. W październiku 1918 roku, w momencie gdy klęska Niemiec w I wojnie światowej była już w zasadzie przesądzona, Korfanty wystąpił w parlamencie niemieckim z apelem, w którym żądał, aby ziemie polskie przyłączone przed dziesiątkami lat do Prus w wyniku rozbiorów miały prawo znaleźć się w odradzającej się Rzeczypospolitej.

W wyniku postanowień konferencji pokojowej w Paryżu o przynależności państwowej Górnego Śląska miał zadecydować plebiscyt, w którym mieszkańcy tej dzielnicy mieli opowiedzieć się za Polską bądź Niemcami. Oczywistym było, że ze strony Warszawy komisarzem plebiscytowym odpowiedzialnym za kampanię i agitację na rzecz Polski oraz za dbanie o interesy polskiej ludności zostanie Korfanty. Nie mogąc pogodzić się z planowanym podziałem Górnego Śląska po przeprowadzonym w marcu 1921 r. plebiscycie, w którym za Polską padło mniej głosów, Polacy chwycili za broń, wywołując III powstanie śląskie. Na ich czele, poczuwając się do odpowiedzialności, stanął Korfanty. Dzięki zrywowi oraz skutecznej polityce Korfantego mocarstwa podzieliły Górny Śląsk w taki sposób, że najbardziej uprzemysłowione tereny tej dzielnicy trafiły do Polski. Sam Korfanty, będąc faktycznym dyktatorem powstania, na zawsze zapisał się w legendzie walk Ślązaków o wolność i prawo do polskości.

W Drugiej Rzeczypospolitej Korfanty kontynuował swą działalność polityczną i dziennikarską. Związany początkowo ze środowiskiem narodowej demokracji z czasem został liderem całej, nie tylko śląskiej, chadecji. Będąc do roku 1930 posłem na Sejm RP, był on - nie tylko na forum parlamentu - ostrym przeciwnikiem obozu Józefa Piłsudskiego. Latem 1922 roku planowano, w opozycji do Naczelnika Państwa, aby Korfanty został premierem, czego ostatecznie nie udało się zrealizować. Po zamachu majowym i przejęciu władzy w państwie przez Piłsudskiego Korfanty nie przestał krytykować jego poczynań. W 1930 roku został zatrzymany i osadzony w twierdzy brzeskiej. W 1935 roku wyemigrował do Czechosłowacji i zaangażował się w prace tzw. Fortu Morges, któremu patronowali Ignacy Paderewski oraz gen. Władysław Sikorski. Wiosną 1939 roku Korfanty wrócił do Polski, po czym rychło został aresztowany. Zwolniony z więzienia z powodu ciężkiej choroby zmarł 17 sierpnia 1939 roku.

Ignacy Paderewski (1860-1941)
Ignacy Paderewski (1860-1941), pianista, wirtuoz, kompozytor, polityk, przedstawiciel Komitetu Narodowego Polskiego w Stanach Zjednoczonych, prezydent rady ministrów i minister spraw zagranicznych, delegat Polski na konferencję pokojową w Paryżu, współinicjator opozycyjnego wobec rządów piłsudczyków tzw. Frontu Morges, podczas II wojny światowej przewodniczący Rady Narodowej RP.
Ignacy Paderewski urodził się 18 listopada 1860 roku w Kuryłówce na Podolu. Od najmłodszych lat przejawiał uzdolnienia muzyczne, które zaowocowały nauką w latach 1872-1878 w warszawskim Instytucie Muzycznym, gdzie studiował grę na fortepianie. Po ukończeniu szkoły został w niej zatrudniony jako wykładowca, a sam wciąż rozwijał swe umiejętności. Dotknięty tragedią rodzinną - śmiercią żony, Paderewski wyjechał w roku 1881 na Zachód, aby dalej się kształcić i doskonalić swój warsztat. Był i koncertował m.in. w Berlinie, Strasburgu, Paryżu oraz Londynie, ponadto komponował. Jego operę „Manru" wystawiono 14 lutego 1902 roku w słynnej Metropolitan Opera w Nowym Jorku. Międzynarodowa sława uczyniła z niego ambasadora sprawy polskiej w świecie, z czego Paderewski zdawał sobie sprawę i coraz częściej fakt ten wykorzystywał.

W 1910 roku odsłonięto w Krakowie ufundowany przez Paderewskiego Pomnik Grunwaldzki autorstwa Antoniego Wiwulskiego. Podczas uroczystości, w których uczestniczyły tłumy Polaków ze wszystkich zaborów, pianista wygłosił mowę zawierającą wątek niesprawiedliwości rozbiorów i potrzeby powstania niepodległego państwa polskiego. Od tego momentu polityka nie przestawała już towarzyszyć Paderewskiemu. Podczas I wojny światowej zaangażował się wraz z Henrykiem Sienkiewiczem w działalność szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Jednak największe zasługi dla niepodległości Polski oddał na gruncie amerykańskim. Przebywając w Stanach Zjednoczonych i korzystając ze swej ogromnej popularności Paderewski lobbował za sprawą polską wśród tamtejszych decydentów, mając dostęp nawet do administracji prezydenta Thomasa Woodrowa Wilsona. Być może to właśnie za jego sprawą w zaprezentowanych 8 stycznia 1918 roku „Czternastu punktach" Wilsona znalazł się postulat „stworzenia niepodległego państwa polskiego". Od sierpnia 1917 roku Paderewski związał się z utworzonym w Lozannie przez Romana Dmowskiego Komitetem Narodowym Polskim, zostając jego przedstawicielem w USA.

Powrót do Polski Paderewskiego i jego pobyt w Poznaniu był jedną z przyczyn wybuchu 27 grudnia 1918 roku powstania wielkopolskiego, a jego współpraca z Józefem Piłsudskim i objęcie funkcji Prezydenta Rady Ministrów, dały możliwość porozumienia pomiędzy Naczelnikiem Państwa a Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu. Paderewski w swym rządzie pełnił również funkcję ministra spraw zagranicznych. Był też delegatem Polski na paryską konferencję pokojową, zakończoną podpisaniem traktatu wersalskiego. Od końca 1919 roku, gdy upadł jego rząd, Paderewski odsunął się od polityki, wracając do muzyki. Z czasem jednak stanął on wraz z gen. Władysławem Sikorskim na czele opozycyjnego wobec piłsudczyków tzw. Frontu Morges, którego nazwa pochodziła od szwajcarskiej posiadłości Paderewskiego. W czasie II wojny światowej myślano o Paderewskim jako o prezydencie Polski na uchodźstwie, ostatecznie jednak stanął na czele Rady Narodowej RP. Zmarł 29 czerwca 1941 roku.

Józef Piłsudski (1867-1935)
Józef Piłsudski (1867-1935), działacz niepodległościowy, I Marszałek Polski, Naczelny Wódz Wojska Polskiego, jeden z twórców i przywódców Polskiej Partii Socjalistycznej oraz jej Organizacji Bojowej, kierownik Związku Walki Czynnej, w czasie I wojny światowej Komendant I Brygady Legionów Polskich, twórca Polskiej Organizacji Wojskowej, w Drugiej Rzeczypospolitej m.in. Naczelnik Państwa Polskiego, po przejęciu władzy w maju 1926 r. dwukrotnie premier, w latach 1926-1935 minister spraw wojskowych oraz Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, faktyczny przywódca państwa polskiego.
Józef Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie na Wileńszczyźnie w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Zamieszany w plan zamordowania cara Aleksandra II został aresztowany i w roku 1887 zesłany na 5 lat na Syberię. Tam też zetknął się z ideami marksistowskimi i zaczął je zgłębiać. Spoglądał na nie jednak z wielką dozą sceptycyzmu, uważając, że są niekiedy dalekie od polskiej rzeczywistości. Stał się zatem zwolennikiem tzw. socjalizmu niepodległościowego i w tym kierunku starał się oddziaływać na Polską Partię Socjalistyczną, w której szeregi wstąpił powróciwszy z zesłania w 1893 roku. Angażując się w jej prace Piłsudski redagował m.in. pismo „Robotnik" oraz był odpowiedzialny za kolportaż tzw. bibuły, czyli materiałów agitatorskich. Od czasu rewolucji 1905 roku był gorącym zwolennikiem zmiany dotychczasowej działalności PPS. Uważał, że partia powinna tworzyć podległą sobie organizację o charakterze wojskowym, która mogłaby dać albo kierunek powstaniu antyrosyjskiemu albo wyszkolić kadry dla przyszłej armii polskiej. Zaangażował się zatem w prace powstałej w 1904 roku Organizacji Bojowej PPS. Różnice zdań w partii na tle „bojówki" oraz ogólnej linii politycznej doprowadziły w roku 1906 do rozłamu. Sam Piłsudski od 1908 roku swe prace kontynuował w Galicji. Obóz irredenty, na którego czele stał Piłsudski, prowadził politykę wielce elastyczną, wyzbytą z dogmatów, a jej główny cel - niepodległość, miał być osiągnięty kilkuetapowo. Pierwszym krokiem ku niemu miało być wyrwanie ziem polskich spod panowania Rosji, w której Piłsudski upatrywał głównego wroga.

Od roku 1910 Piłsudski rozwijał działalność Związków Strzeleckich w Galicji, które miałby być w przyszłości zalążkiem polskich sił zbrojnych. Podczas pierwszej wojny światowej Piłsudski stał na ich czele walcząc u boku Austro-Węgier i Niemiec jako dowódca I Brygady Legionów Polskich. Po upadku carskiej Rosji, latem 1917 roku, Piłsudski, nie widząc korzyści dla sprawy polskiej w dalszej współpracy z Berlinem i Wiedniem, doprowadził do tzw. kryzysu przysięgowego w Legionach, w wyniku czego został aresztowany i osadzony w twierdzy w Magdeburgu. Zwolniony w listopadzie 1918 roku powrócił do kraju, gdzie został wybrany Naczelnikiem Państwa - godność tę sprawował do grudnia 1922 roku.

W tym samym czasie Piłsudski stał również na czele polskiej armii, dowodząc nią m.in. podczas wojny polsko-bolszewickiej, w której odniósł słynne zwycięstwo w bitwie warszawskiej w sierpniu 1920 roku. Od połowy 1923 roku, rezygnując z udziału w życiu politycznym, oddawał się w głównej mierze pracy pisarskiej i odczytom, budując równocześnie i rozszerzając zaplecze swych zwolenników. W maju 1926 roku przeprowadził zbrojny zamach stanu przejmując władzę w Polsce. Choć oficjalnie piastował jedynie stanowisko Głównego Inspektora Sił Zbrojnych oraz Ministra Spraw Wojskowych, to w rzeczywistości aż do śmierci był faktycznym dyktatorem państwa polskiego. Zmarł 12 maja 1935 roku.

Wincenty Witos (1874-1945)
Wincenty Witos (1874-1945), polityk, działacz ludowy i niepodległościowy, jeden z twórców Stronnictwa Ludowego oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast", poseł do austriackiej Rady Państwa, przewodniczący Polskiej Komisji Likwidacyjnej, w okresie Drugiej Rzeczypospolitej trzykrotny premier, jeden z przywódców Centrolewu, sądzony i skazany w procesie brzeskim, w latach 1933-1939 na emigracji politycznej w Czechosłowacji, w czasie II wojny światowej internowany przez Niemców.
Wincenty Witos przyszedł na świat w rodzinie włościańskiej w Wierzchosławicach 21 stycznia 1874 roku. Od najwcześniejszych lat przejawiał wielkie zainteresowanie sprawami chłopów w ówczesnej Galicji. Zaangażowanie w sprawy własnej wsi przyniosło Witosowi wybór na wójta, które to stanowisko piastował nieprzerwanie od 1909 do 1931 roku. Nie zajmowała go jednak wyłącznie lokalna problematyka. Już wcześniej został członkiem Stronnictwa Ludowego, z czasem przemianowanego na Polskie Stronnictwo Ludowe, zwracając uwagę jego liderów - Jakuba Bojki czy Jana Stapińskiego. Obrana droga polityki przyniosła mu m.in. prędkie wejście do władz stronnictwa, w 1908 roku - mandat posła do Sejmu Krajowego we Lwowie, a w 1911 r. posła do Rady Państwa w Wiedniu. Witos działał nie tylko na rzecz demokratyzacji stosunków społecznych w Galicji, upodmiotowienia chłopów, zmiany systemu wyborczego, przeprowadzenia reformy rolnej, lecz łączył te kwestie z potrzebą uświadamiania narodowego włościan oraz ideą niepodległości Polski.

Rozłam w ruchu ludowym przyniósł powstanie w 1914 roku PSL „Piast", którego Witos został jednym z liderów. Kierowane przez niego stronnictwo nie zrezygnowało podczas I wojny światowej z postulatu odbudowy państwa polskiego, czemu sam Witos dał szczególny wyraz w specjalnej deklaracji wygłoszonej w maju 1917 roku na posiedzeniu Sejmu Krajowego we Lwowie. Sympatyzował wówczas z obozem narodowym Romana Dmowskiego, skutkiem czego zdecydował się wstąpić do tajnej Ligi Narodowej, która z założenia miała kierować poczynaniami tego środowiska. Nie może zatem dziwić, że gdy w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku powstał w Lublinie rząd Ignacego Daszyńskiego, to Witos z powodu jego składu, który oceniał jako wybitnie lewicowy, nie zgodził się w nim objąć żadnej funkcji. Stanął za to na czele powstałej wtenczas w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

Kariera polityczna Witosa nabrała tempa w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Był on powszechnie uważany za niekwestionowanego lidera ruchu ludowego w Polsce, a bez jego „Piasta" nie wyobrażano sobie utworzenia w parlamencie większości, która mogłaby powołać do życia rząd. Faktycznie, Witos aż trzykrotnie - w latach 1920-1921, 1923 i 1926 - sprawował funkcję premiera. Utworzenie przezeń gabinetu w maju 1926 roku w koalicji ze znienawidzoną przez Józefa Piłsudskiego Narodową Demokracją stało się jedną z przyczyn przeprowadzonego wówczas przez Piłsudskiego zamachu stanu. Po Maju Witos już nigdy nie odgrywał takiej roli jak wcześniej. Zaangażowawszy się w prace opozycyjnego wobec piłsudczyków Centrolewu został w nocy z 9 na 10 września 1930 roku aresztowany i osadzony w twierdzy brzeskiej, a następnie skazany w procesie brzeskim na karę półtora roku więzienia. Zdecydował się wówczas opuścić Polskę i udać się na emigrację do Czechosłowacji, z której powrócił do kraju w marcu 1939 roku. Podczas II wojny światowej odmówił współpracy z Niemcami i był przez nich przetrzymywany w areszcie domowym w rodzinnych Wierzchosławicach. Po zakończeniu wojny nie zgodził się również na współpracę ze Związkiem Sowieckim. Ciężko już wówczas chory Witos zmarł 31 października 1945 roku.
Autor: dr Krzysztof Kloc

# data[].attributes.attachment_link.title
Różnymi ścieżkami ku Niepodległej szli. Ojcowie Polski Odrodzonej - Niepodległa - świętujmy razem!

# data[].attributes.attachment_link.description
Ojcowie niepodległości to mężczyźni, którzy byli liderami w czasie przełomowych wydarzeń 1918 roku. Różniło ich bardzo wiele - poglądy, wyznanie, pochodzenie, czy kraj zaborczy, gdzie się wychowywali. Okazało się to jednak ogromną siłą, bo gdy zaczęli dążyć do wspólnego celu, jakim było niepodległe państwo polskie, pociągnęli za sobą ogromne rzesze ludzi.