# data[].attributes.body
Lễ giỗ tổ sân khấu dân tộc

# data[].attributes.body
Nghệ sĩ trang điểm sau hậu trường

# data[].attributes.body
Hát bội xưa

# data[].attributes.body
Trình diễn nghệ thuật hát bội trước đền thờ vua Hùng - Thảo Cầm Viên Sài Gòn năm 2021

# data[].attributes.body
Hát tuồng tại Lăng Ông - Bà Chiểu TP.HCM tháng 12 năm 2021

# data[].attributes.body
Hát tuồng tại nhà hát tỉnh Bình Định

# data[].attributes.body
Một số loại vũ khí trong tuồng

# data[].attributes.body
Chiếc kiệu trên sân khấu

# data[].attributes.body
Chiếc roi dùng để cưỡi ngựa.

# data[].attributes.attachment_caption
Nghệ nhân Thanh Nhàn trong bộ trang phục của vua có hình rồng nổi bật

# data[].attributes.body
Nghệ nhân Thanh Nhàn là người duy nhất ở miền Tây chuyên may trang phục tuồng cho các đoàn hát suốt hơn 20 năm qua.

# data[].attributes.body
Một số bộ trang phục Tuồng được in trên tem

# data[].attributes.body
Lông trĩ được sử dụng trong trang phục

# data[].attributes.body
Theo NSƯT Nguyễn Văn Quý thì dàn nhạc của Tuồng gồm có: trống chiến, trống cơm, trống chầu, kèn song hỷ, hầu cuổn, đàn nhị, đàn kìm, đàn đoán, đàn sến, ống tiêu, chập chõa, đổ đường, sanh, phách.

# data[].attributes.body
Theo đó, các cuộc hát chầu trong lễ Kỳ yên đều trình diễn các tuồng tích hát bội. Đặc biệt, hoạt động trình diễn hát bội trong các chầu hát Kỳ yên thường được mở đầu bằng nghi thức Xây chầu và Đại bội. Nếu như Xây chầu là nghi thức do chấp sự và ban quý tế địa phương thực hiện thì Đại bội chính là nghi thức do các diễn viên hát bội trình bày.

# data[].attributes.body
Thực chất, Đại bội là nghi thức được trình hiện dưới dạng diễn xướng tuần tự theo năm tiết mục chính (gồm Điềm hương, Xoang nhật nguyệt, Tam tài, Tứ thiên vương, Đại bội) và một tiết mục phụ (Gia quan tấn tước).
Trước nhất là tiết mục “Điềm hương”. Trong tiết mục này, diễn viên sắm vai kép, mặc song mang, hóa trang mặt theo motif hình chim, tượng trưng cho Bàn Cổ, người khai mở trời và đất trong thần thoại Trung Quốc. Diễn viên bước ra sân khấu, tay cầm hai bó nhang, trình diễn thuần túy vũ đạo, mô tả sự khai mở, phân chia hai tầng trời và đất.

# data[].attributes.body
Kế đến, trong tiết mục “Xoang nhật nguyệt”, hai diễn viên nam nữ cùng xuất hiện trên sân khấu. Diễn viên nam hóa trang râu tóc bạc, mặc mãng bào, tay cầm chén bọc vải điều (đỏ)/ hoặc một vật hình mặt trời: Tượng trưng cho mặt trời, dương tính (cứng rắn, mạnh mẽ, linh động…), nam giới, bầu trời (Thiên). Diễn viên nữ sắm phục trang kiểu mụ văn, tay cầm chén bọc vải trắng/ hoặc một vật hình mặt trăng: Tượng trưng cho mặt trăng, âm tính (mềm mại, yếu đuối, tĩnh tại…), nữ giới, mặt đất (Địa). Tiết mục này cũng thuần túy là vũ đạo, khi hợp khi phân, tượng cho sự giao hòa của âm dương, lưỡng nghi.

# data[].attributes.body
Tiết mục thứ ba là “Tam tài”, tức “Tam đa chúc thánh chúc thọ”. Ứng với số 3 (tam) là ba diễn viên nam sắm vai ba ông Phúc, Lộc, Thọ cùng xuất hiện trên sân khấu. Khác với hai tiết mục trước, “Tam tài” có sự phối quyện giữa vũ đạo và hát (xướng, nói lối, hát khách). Về hình thức, tiết mục mượn hình ảnh ba nhân vật Phúc - Lộc - Thọ (Tam đa) ngụ ý chúc tụng hiển vinh, sung túc, trường thọ. Về bản chất, số lượng nhân vật tăng lên từ hai thành ba cho thấy tính chất trung hòa (tam tài), trước đã có Thiên và Địa thì mới nảy sinh cõi người, nằm giữa trời và đất.

# data[].attributes.body
Sau “Tam tài” là tiết mục “Tứ thiên vương”. Bốn diễn viên nam hóa trang mặt sạch, mặc giáp nam, đội ngạch đợi, giắt sáu lá cờ sau lưng (mỗi người một màu cờ khác nhau), tay cầm sẵn tấm liễn cuộn gọn. Tiết mục trở lại thuần túy vũ đạo. Lần lượt từng diễn viên bước ra sân khấu múa những động tác mạnh, dứt khoát, dần hội thành bộ bốn, trưng bày bốn tấm liễn chúc tụng: “Quốc thới dân an”, “Phong điều vũ thuận”, “Phúc như Đông Hải” và “Thọ tỷ Nam Sơn”. Nguyên tiết mục này có xuất xứ từ điệu múa “Trình tường tập khánh” được trình diễn trong các dịp khánh tiết của triều đình nhà Nguyễn. Về hình thức, bốn nhân vật này đại diện cho bốn vị thần trông giữ bốn cõi thế giới trong quan niệm Phật giáo và tín ngưỡng dân gian (Tứ thiên vương). Về bản chất, sau khi phân hóa theo chiều dọc cõi Trời - cõi Người - cõi Đất, thì thế giới lại tiếp tục phân hóa theo chiều ngang bốn hướng đông - tây - nam - bắc để cấu thành một chỉnh thể không gian đầy đặn. Mỗi vị thiên tướng sẽ giữ chức năng trấn giữ một phương của thế giới.

# data[].attributes.body
Tiết mục thứ năm là tiết mục chính mang tên “Đại bội”, hay còn gọi nôm na là “lễ Đứng cái”. Đến đây, số lượng diễn viên đã tăng đáng kể thành năm người. Trong đó, bốn diễn viên nữ, hóa trang mặt sạch, mặc phục trang đào văn (mỗi người một màu), tay cầm quạt xuất hiện trước trên sân khấu và thài (tức hát theo điệu chúc tụng). Sau đó một diễn viên nam, hóa trang mặt sạch, mặc mãng bào vàng, đội mũ miện của vua, tay cầm quạt ra sân khấu xướng chúc linh thần, ban quý tế sở tại và khán giả. Tiết mục phối hợp nhịp nhàng giữa hát và vũ đạo. Về hình thức, đây là hình ảnh ông vua và các bà vợ, ngụ ý chúc tụng cuộc sống được sung túc, đề huề. Về bản chất, sau khi chia thành bốn hướng thì theo quan niệm kinh Dịch thì mỗi hướng sẽ thủ đắc một thuộc tính kim, mộc, thủy, hỏa, ứng với những loại vật chất cơ bản hình thành sự sống theo quan niệm cổ. Trong đó, bốn hướng lấy được trọng tâm (trung ương) là thuộc tính thổ, gộp chung gọi là Ngũ hành. Từ Ngũ hành mới tương sinh tương chế, giao thoa ảnh hưởng lẫn nhau để sản sinh ra mọi vật. Như vậy sau khi khai mở thế giới thì Ngũ hành sẽ cấu thành sự sống của vạn vật, muôn loài.

# data[].attributes.body
Cuối cùng, một diễn viên nam sẽ đeo mặt nạ người đàn ông mặt trắng, râu loe hoe, trên người mặc mãng bào, tay cầm quạt ra sân khấu trình diễn tiết mục “Gia quan tấn tước”. Tiết mục hoàn toàn là vũ đạo, gần giống mới kịch câm phương Tây, trình hiện một người có tính cách hoạt bát, lí lắc, gần gũi, bình dân. Anh ta bước ra sân khấu, ý muốn viết một tờ liễn chúc tụng công danh sự nghiệp được đắc ý (gia quan tấn tước). Nhân vật này được gọi là “Linh Quan” tức ông quan mà lời lẽ chúc tụng rất linh ứng. Giới bình dân thường gọi ông này là ông Địa, còn giới hát bội thì coi ông là Tổ của các vai hề. Về hình thức, tiết mục mang ý nghĩa chúc tụng, cầu mong cuộc sống hiển vinh, mãn ý. Về bản chất, có thể thấy sau khi thế giới tự nhiên đã được định hình, quy luật xã hội (làm quan, đạt danh lợi) của con người dần thay thế quy luật bản thể của giới tự nhiên.

# data[].attributes.body
MÔ HÌNH NỊNH
Là nhân vật nam thuộc phe phản diện; thường mặt trắng mốc, râu rìa. Mô hình nịnh cấp 2 gồm:

Nịnh gốc: Mang tất cả đặc điểm chung của mô hình nịnh; đã có phe cánh vững mạnh. Ví dụ: Tạ Thiên Lăng (San Hậu).

Nịnh mụt: Cũng mang tất cả đặc điểm chung của mô hình nịnh; song chưa có phe cánh vững mạnh. Ví dụ: Vưu Hồn, Bí Trọng (Bá Ấp Khảo). Tuy có sự phân hóa, nhưng hai nhánh mô hình nịnh này có kỹ thuật biểu hiện không khác nhau mấy về tạo hình, chỉ phân biệt rõ ràng theo phong thái. Nếu như nịnh gốc thường có thái độ ngông nghênh, xem thường tất cả thì nịnh mụt chỉ bộc lộ phong thái hèn hạ, a dua, bợ đỡ.

# data[].attributes.body
Nhân vật Đổng Trác. Diễn viên: Nghệ sĩ Hoàng Hà

Đổng Trác tiếp tục là một trong bộ ba nhân vật nam (cùng với Lữ Bố, Vương Doãn) tiêu biểu trong tích truyện “liên hoàn kế” hay kịch bản “Phụng Nghi đình”. Trong “Tam quốc chí diễn nghĩa” của La Quán Trung, Đổng Trác được miêu tả là một tên gian thần lộng quyền, có tham vọng thí chúa đoạt ngôi. Quan niệm đó đi vào dân gian và những sáng tác thông tục, bao gồm cả những kịch bản hát bội đã được “Việt Nam hóa”. Do đó, Đổng Trác là nhân vật đại diện cho mô hình nhân vật “nịnh”, thuộc vào nhánh “nịnh gốc”, tức “nịnh” đã có phe cánh vững mạnh. Tạo hình nhân vật Đổng Trác trên sân khấu hát bội bao gồm: Hóa trang mặt nền màu trắng (mặt mốc), râu rìa xồm xoàm, mũi nở rộng như mũi trâu; bụng to, dáng đi khệnh khạng, kềnh càng; phục trang thường là mãng bào lớn, đầu đội mũ bình thiên.

# data[].attributes.body
Nhân vật Tạ Ôn Đình. Diễn viên: NSƯT Hữu Danh

Tạ Ôn Đình là nhân vật thuộc phe phản diện trong kịch bản hát bội kinh điển “Sơn Hậu”. Tạ Ôn Đình là dũng tướng trong gia đình họ Tạ, hỗ trợ anh là Tạ Thiên Lăng cướp ngôi nhà Tề. Tuy vậy, trong nghệ thuật hát bội Việt Nam, Tạ Ôn Đình là nhân vật hội tụ nhiều biện pháp nghệ thuật mang đậm nét “khoa sức” đáng chú ý. Tạ Ôn Đình là nhân vật thuộc mô hình “tướng lớn – phản diện” vì có vai vế xã hội lớn, và có vị trí quan trọng trong kịch bản. Trong hóa trang, mặt Tạ Ôn Đình là kiểu mặt rằn, phối hợp xen lẫn giữa màu đen và trắng, bộc lộ vẻ dữ tợn, gây khiếp sợ.

# data[].attributes.body
Nhân vật Tạ Lôi Nhược. Diễn viên: NSƯT Linh Phước
Tạ Lôi Nhược cũng là một trong các nhân vật thuộc phe phản diện trong kịch bản hát bội kinh điển “Sơn Hậu”, em ruột của Tạ Thiên Lăng và Tạ Ôn Đình. Tạ Lôi Nhược là nhân vật thuộc mô hình “tướng nhỏ – phản diện” vì có vai vế xã hội nhỏ, và có vị trí trong kịch bản không quan trọng, xếp hàng thứ yếu. Bản tính của Lôi Nhược lí lắc, nhanh nhảu tạo thành một cặp đối lập bổ khuyết cho nhau với Ôn Đình: Ông Đình – tĩnh, nghiêm, Lôi Nhược động – hài hước.

# data[].attributes.body
MÔ HÌNH YÊU ĐẠO
Ví dụ như Dư Hồng (Lưu Kim Đính giải giá Thọ Châu) nguyên là chim hồng nhạn tu luyện thành người nên họa tiết tròng mắt cũng mô phỏng motif hình chim, màu nền mặt là màu đỏ. Tạo hình nhân vật yêu đạo/thầy rùa thường dùng mắt thau để diễn tả mắt lộ kỳ quái, bụng to để chứa đựng phép mầu (nên con gọi là bụng phép), và phục trang mô phỏng cách ăn mặc của đạo sĩ Đạo giáo.

# data[].attributes.body
Nhân vật pháp sư Dư Hồng. Diễn viên: NS Nguyễn Tuấn
Dư Hồng nguyên là con chim hồng nhạn tu luyện thành người, bái Xích Mi Lão Tổ làm thầy. Dư Hồng vâng lệnh thầy xuống trợ giúp nước Nam Đường đánh Tống, để trừng phạt vua Tống là Triệu Khuông Dận. Do nghiệp Tống còn chưa dứt mạch nên về sau được Lưu Kim Đính đến giải trừ, Dư Hồng bị Kim Đính tiêu diệt. Lai lịch của nhân vật này vì lẽ đó cũng là một bản gợi ý những cách điệu, tượng trưng trong “mặt nạ”. Mặt Dư Hồng lấy màu đỏ làm nền, tròng mắt cách điệu motif hình chim, đeo mắt thau để diễn tả mắt lộ kỳ quái, giữa trán có con mắt thứ 3, bụng to để chứa đựng phép mầu (nên con gọi là bụng phép), và phục trang mô phỏng cách ăn mặc của đạo sĩ Đạo giáo.

# data[].attributes.body
Nhân vật Tạ Nguyệt Kiểu. Diễn viên: Nghệ sĩ Kiều My

Trong kịch bản “San Hậu”, Tạ Nguyệt Kiểu là chị ruột của Tạ Thiên Lăng, Tạ Ôn Đình, là người trong gia đình tiếm quyền. Song, Nguyệt Kiểu lại có lập trường trung quân, phản đối hành động vô luân của người thân, âm thầm giúp đỡ nhà Tề khôi phục giang sơn. Tạ Nguyệt Kiểu mang đầy đủ những đặc điểm chung của mô hình “đào văn”: hóa trang mặt sạch; tác phong đoan trang, dịu dàng; hát – nói trong sáng. Ngoài ra, ở cấp độ nhánh chi tiết hơn, Nguyệt Kiểu là kiểu nhân vật nữ tham gia việc triều đình chính thống nên xếp vào loại “đào trào”.

# data[].attributes.body
Nhân vật Phàn Phụng Cơ. Diễn viên: Nghệ sĩ Anh Thi

Phàn Phụng Cơ là nhân vật nữ trong kịch bản “San Hậu”, là con gái của Phàn Định Công, được vua Tề sủng ái sắc phong làm thứ phi. Phụng Cơ cũng là người mang thai hoàng tử, người sẽ nối nghiệp và khôi phục giang sơn nhà Tề khỏi tay bọn phản thần. Cũng như Tạ Nguyệt Kiểu, Phàn Phụng Cơ mang đầy đủ những đặc điểm chung của mô hình “đào văn”: hóa trang mặt sạch; tác phong đoan trang, dịu dàng; hát – nói trong sáng. Phàn Phụng Cơ chia ra làm hai giai đoạn tương ứng hai mô hình nhánh cấp 3: Giai đoạn đầu (khi còn làm thứ phi trong cung) Phụng Cơ là kiểu nhân vật nữ tham gia việc triều đình chính thống nên xếp vào loại “đào trào”. Giai đoạn sau (khi lưu lạc trong dân gian) thì tạo hình theo lối “đào trần” hay “đào trâm cơ”.

# data[].attributes.body
Nhân vật Chung Vô Diệm. Diễn viên: Nghệ sĩ Ngọc Giàu

Chung Vô Diệm là vương hậu nước Tề thời Chiến quốc trong lịch sử Trung Quốc. Tương truyền bà là người nhà trời bị đày xuống phàm gian, mang hình lốt xấu xí, song cực cực kỳ tài lược, phép thuật hơn người. Nhờ có Chung Vô Diệm mà vua Tề mới định thâu được lục quốc lúc bấy giờ. Chung Vô Diệm là hình mẫu nhân vật nữ (“đào”) tiêu biểu cho kiểu hóa trang “mặt nạ”. Để biểu đạt sự xấu xí khác người trong diện mạo nhân vật, thông thường hóa trang Chung Vô Diệm chọn màu nền xanh, trán có họa tiết chữ “nhâm” to màu đỏ, khoang tròng mắt to, kéo dài xuống gò má, miệng rộng đỏ tươi, nanh dài chĩa xuống tận cằm. Đây là cách mượn hình ảnh của loại linh thú trong thần thoại Đông Á, hoặc gương mặt của “chằn” trong nghệ thuật tạo hình Nam Á mà ra. Về trang phục, Chung Vô Diệm luôn mặc bộ giáp nữ truyền thống của hát bội, đầu đội ngạch có 3 sừng ở trên (biểu trưng bằng ba chiếc que dựng đứng), có thể giắt lông trĩ hỗ trợ làm đẹp vũ đạo và thuộc tính “võ”, vũ khí dùng kèm là siêu. Chung Vô Diệm là nhân vật thuộc mô hình “đào võ”.

# data[].attributes.body
Nhân vật Chung Vô Diệm. Diễn viên: Nghệ sĩ Ngọc Giàu

Chung Vô Diệm là vương hậu nước Tề thời Chiến quốc trong lịch sử Trung Quốc. Tương truyền bà là người nhà trời bị đày xuống phàm gian, mang hình lốt xấu xí, song cực cực kỳ tài lược, phép thuật hơn người. Nhờ có Chung Vô Diệm mà vua Tề mới định thâu được lục quốc lúc bấy giờ. Chung Vô Diệm là hình mẫu nhân vật nữ (“đào”) tiêu biểu cho kiểu hóa trang “mặt nạ”. Để biểu đạt sự xấu xí khác người trong diện mạo nhân vật, thông thường hóa trang Chung Vô Diệm chọn màu nền xanh, trán có họa tiết chữ “nhâm” to màu đỏ, khoang tròng mắt to, kéo dài xuống gò má, miệng rộng đỏ tươi, nanh dài chĩa xuống tận cằm. Đây là cách mượn hình ảnh của loại linh thú trong thần thoại Đông Á, hoặc gương mặt của “chằn” trong nghệ thuật tạo hình Nam Á mà ra. Về trang phục, Chung Vô Diệm luôn mặc bộ giáp nữ truyền thống của hát bội, đầu đội ngạch có 3 sừng ở trên (biểu trưng bằng ba chiếc que dựng đứng), có thể giắt lông trĩ hỗ trợ làm đẹp vũ đạo và thuộc tính “võ”, vũ khí dùng kèm là siêu. Chung Vô Diệm là nhân vật thuộc mô hình “đào võ”.

# data[].attributes.body
Nhân vật Đổng Mẫu. Diễn viên: NSƯT Thanh Trang

Đổng Mẫu là mẹ của nhân vật Đổng Kim Lân trong kịch bản hát bội tuồng thầy “San Hậu”. Đổng Mẫu tiêu biểu cho mô hình nhân vật mụ, tức là kiểu nhân vật nữ (“đào”), hóa trang mặt sạch, theo lối già, kẻ mày trắng, đội tóc bạc. Cũng như hầu hết các kiểu nhân vật “mụ” khác, Đổng Mẫu có tác phong khoan thai, từ tốn, hành động theo lối thuộc tính “văn”, ăn vận giản dị.

# data[].attributes.body
Nhân vật Đổng Mẫu. Diễn viên: NSƯT Thanh Trang

Đổng Mẫu là mẹ của nhân vật Đổng Kim Lân trong kịch bản hát bội tuồng thầy “San Hậu”. Đổng Mẫu tiêu biểu cho mô hình nhân vật mụ, tức là kiểu nhân vật nữ (“đào”), hóa trang mặt sạch, theo lối già, kẻ mày trắng, đội tóc bạc. Cũng như hầu hết các kiểu nhân vật “mụ” khác, Đổng Mẫu có tác phong khoan thai, từ tốn, hành động theo lối thuộc tính “văn”, ăn vận giản dị.

# data[].attributes.body
Trong nghệ thuật sân khấu nói chung, sân khấu hát bội nói riêng, nhân vật có vai trò vô cùng quan trọng. Nhờ có nhân vật mà những yếu tố khác như cốt truyện, hành động, ngôn ngữ… được biểu hiện đầy đủ nhất đến người xem. Không giống như thoại kịch phương Tây, sự biểu hiện nhân vật tùy vào khả năng mô phỏng, những trải nghiệm cá nhân của diễn viên được mỹ hóa thành hành động, ngôn ngữ kịch; nghệ thuật hát bội thuộc loại hình sân khấu tự sự phương Đông, chịu ảnh hưởng của những ước lệ đặc thù theo khuynh hướng tượng trưng, cách điệu. Vì lẽ đó, nhân vật kịch không phải là sự mô phỏng một cách sống động con người hiện thực mà là sự chắt lọc, gộp mẫu nhiều điển hình tính cách, nhân dạng con người. Như vậy, ngoài việc tham gia vào kịch bản, nhân vật trong sân khấu hát bội còn giữ vai trò thiết yếu trong kỹ thuật biểu hiện.

# data[].attributes.body
📌Đặc điểm chung: “Lão” là kiểu nhân vật nam (kép) cao tuổi; hóa trang phần lớn là mặt sạch; chân mày kẻ bạc trắng; ngoại hình râu tóc bạc; tác phong chậm chạp

# data[].attributes.body
Nhân vật Vương Doãn. Diễn viên: Nghệ sĩ Thanh Bình

Vương Doãn cũng là nhân vật nổi tiếng qua tích truyện “liên hoàn kế” trong pho tiểu thuyết “Tam quốc chí diễn nghĩa” của La Quán Trung, ở Việt Nam được “sân khấu hóa” thành kịch bản “Phụng Nghi đình”. Vương Doãn là nhân vật tiêu biểu cho mô hình “lão”, tức kiểu nhân vật nam (“kép”) cao tuổi, hóa trang mặt sạch; chân mày kẻ bạc trắng, ngoại hình râu năm chòm – tóc bạc; tác phong chậm chạp; hát – nói khàn. Nhân vật Vương Doãn thường để đầu trần lộ tóc bạc hoặc đội mũ cánh chuồn, mặc mãng bào, tay cầm quạt xếp thể hiện là người văn hoa nhã nhặn. Có lúc cũng chống gậy để thể hiện đây là nhân vật cao tuổi.

# data[].attributes.body
Nhân vật Phàn Định Công. Diễn viên: Nghệ sĩ Đông Hồ

Phàn Định Công là nhân vật thuộc phe chính diện trong kịch bản “San Hậu”. Ông là cha ruột ruột của Phàn Phụng Cơ và Phàn Diệm, là bề tôi rất mực trung thành với vua Tề. Phàn Định Công là nhân vật tiêu biểu vừa cho mô hình “lão võ” vừa cho mô hình “lão lõa”. Thuộc tính “võ” ở đây nhằm khắc họa vị lão tướng giữ vai trò trấn thủ vùng đất San Hậu hiểm yếu. Còn “lõa” ở đây là một đặc điểm trong hóa trang nhân vật. Cũng giống như mô hình “kép tròng xéo đỏ” trong mô hình “kép”, “lão lõa” cũng là mô hình lão vượt qua khỏi những đặc điểm chung và có nhiều biện pháp “khoa sức” trong hóa trang: Mặt đỏ, có mảng trắng quanh mắt lan ra gò má, râu liên tu bạc; tác phong nóng nảy, quyết đoán.

# data[].attributes.body
Nhân vật Lữ Bố. Diễn viên: Nghệ sĩ Hà Trí Nhơn

Lữ Bố là một tướng tài dũng mãnh cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Lữ Bố đặc biệt nổi tiếng qua tích truyện “liên hoàn kế” trong pho tiểu thuyết “Tam quốc chí diễn nghĩa” của La Quán Trung. Tích truyện này đã sớm trở thành chất liệu của nhiều hình thức diễn xướng và biểu diễn dân gian cũng như chuyên nghiệp tại Trung Quốc lẫn các quốc gia Đông Á, Nam Á xung quanh. Ở Việt Nam, tích truyện này đã được “sân khấu hóa” thành các kịch bản hát bội và cải lương tuồng cổ kinh điển mang tên “Phụng Nghi đình”. Lữ Bố là nhân vật tiêu biểu cho mô hình “kép”, hóa trang theo lối “mặt sạch” (kiểu hóa trang tối giản) thể hiện con người có tướng mạo khôi ngô, bắt mắt. Trang phục Lữ Bố thường là giáp nam, vũ khí đặc thù là cây “Phương thiên họa kích”. Phía trên mũ của Lữ Bố thường giắt một cặp lông trĩ để tăng tính thẩm mỹ cho vũ đạo thiên về thuộc tính “võ” của nhân vật. Nhờ vậy mà Lữ Bố tích hợp cả sự nho nhã (do diện mạo tuấn tú gây ra cho người xem) lẫn khí chất oai phong, dũng mãnh.

# data[].attributes.body
Nhân vật Lữ Bố. Diễn viên: Nghệ sĩ Hà Trí Nhơn

Lữ Bố là một tướng tài dũng mãnh cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Lữ Bố đặc biệt nổi tiếng qua tích truyện “liên hoàn kế” trong pho tiểu thuyết “Tam quốc chí diễn nghĩa” của La Quán Trung. Tích truyện này đã sớm trở thành chất liệu của nhiều hình thức diễn xướng và biểu diễn dân gian cũng như chuyên nghiệp tại Trung Quốc lẫn các quốc gia Đông Á, Nam Á xung quanh. Ở Việt Nam, tích truyện này đã được “sân khấu hóa” thành các kịch bản hát bội và cải lương tuồng cổ kinh điển mang tên “Phụng Nghi đình”. Lữ Bố là nhân vật tiêu biểu cho mô hình “kép”, hóa trang theo lối “mặt sạch” (kiểu hóa trang tối giản) thể hiện con người có tướng mạo khôi ngô, bắt mắt. Trang phục Lữ Bố thường là giáp nam, vũ khí đặc thù là cây “Phương thiên họa kích”. Phía trên mũ của Lữ Bố thường giắt một cặp lông trĩ để tăng tính thẩm mỹ cho vũ đạo thiên về thuộc tính “võ” của nhân vật. Nhờ vậy mà Lữ Bố tích hợp cả sự nho nhã (do diện mạo tuấn tú gây ra cho người xem) lẫn khí chất oai phong, dũng mãnh.

# data[].attributes.body
Người cầm trống chầu

# data[].attributes.body
Nhân vật Quan Vũ. Diễn viên: Nghệ sĩ Minh Khương

Giống như Lữ Bố, Quan Vũ là một nhân vật lịch sử nổi tiếng cuối thời Đông Hán ở Trung Quốc. Quan Vũ cũng trở thành nhân vật tiêu biểu cho các tính “tuyệt nghĩa”, “tuyệt dũng” trong pho tiểu thuyết “Tam quốc chí diễn nghĩa” của La Quán Trung. Không những vậy, Quan Vũ còn trở thành một vị phúc thần trong tín ngưỡng dân gian Trung Hoa và nhiều quốc gia khu vực lân cận, trong đó có Việt Nam. Quan Vũ là nhân vật có sự kết hợp giữa hai mô hình “kép đỏ” và “tướng”. Hóa trang mặt Quan Vũ luôn dùng màu đỏ làm nền, râu năm chòm dài nho nhã, đúng như miêu tả trong tiểu thuyết “mặt đỏ như gấc, mắt phượng mày tằm, râu dài hai thước, oai phong lẫm liệt”. Quan Vũ thường vận phục trang là bộ giáp nam truyền thống của hát bội, vũ khí sử dụng là siêu, tức “Thanh long yển nguyệt đao”.

# data[].attributes.body
Nhân vật Đổng Kim Lân. Diễn viên: NSƯT Linh Hiền

Đổng Kim Lân là nhân vật chính diện tiêu biểu cho tư tưởng “trung quân” trong kịch bản hát bội kinh điển “San Hậu”. Đổng Kim Lân thuộc vào vào kiểu mô hình nhân vật “kép đỏ”. Đây là mô hình nhánh cấp 2 đặc thù của mô hình “kép”, nên về cơ bản hóa trang gần giống “kép” chỉ thay đổi màu nền gương mặt là đỏ tươi, đỏ hồng. “Kép đỏ” thường là loại nhân vật bộc lộ cá tính trung nghĩa, khí phách cương trực. Là kiểu mẫu của người anh hùng thuộc phe chính diện. Kịch bản “San Hậu” được chia thành 3 tuồng, diễn biến theo thời gian tuyến tính. Ở 2 tuồng đầu, Đổng Kim Lân là nhân vật còn trẻ tuổi, đến tuồng thứ 3 thì Đổng Kim Lân đã ở độ tuổi trung niên nên đeo râu 5 chòm dài suôn mượt. Nhân vật này vừa thể hiện được nhân vật kép ở độ tuổi trẻ lẫn trung niên. Thông thường phục trang của Đổng Kim Lân áo long chấn, đầu đội kim khôi, vũ khí thường dùng là trường thương.

# data[].attributes.body
Nhân vật Phàn Diệm. Diễn viên: Nghệ sĩ Hoàng Tuấn

Phàn Diệm con trai của Phàn Định Công, em của Phàn Phụng Cơ, thuộc phe chính diện tôn quân trong kịch bản hát bội “San Hậu”. Phàn Diệm là nhân vật thuộc mô hình nhánh cấp 2 của “kép”: “kép tròng xéo đỏ”. “Kép tròng xéo đỏ” là mô hình “kép” vượt qua khỏi những đặc điểm chung và có nhiều biện pháp “khoa sức” trong hóa trang. Màu nền mặt đỏ; có tròng mắt trắng và kiểu chân mày cách điệu, xếch lên thái dương. Sở dĩ có sự đặc biệt này vì đây là kiểu nhân vật thiếu niên, có tướng diện phi thường gắn với tài năng hơn người. Trong kịch bản, Phàn Diệm là người cùng với Đổng Kim Lân phò tá ấu chúa, diệt phe phản loạn giành lại triều đình chính thống.