# data[].attributes.headline
Nguyễn Khoa Điềm, nhà thơ đi tìm Đất Nước

# data[].attributes.subject
Nguyễn Khoa Điềm, nhà thơ đi tìm Đất Nước

# data[].attributes.body
Huế, vùng đất của văn hoá, nơi sản sinh ra những tài năng thơ ca và âm nhạc. Năm 1943, Huế đã tặng cho chúng ta một chàng trai để sau này chàng trai ấy trở thành nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Bao thế hệ học sinh đã quá yêu nhà thơ  xứ Huế ấy qua "Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ", qua âm vang "Đất Nước". Ở đấy hoặc ở kia, chúng ta đều bắt gặp một Nguyễn Khoa Điềm chính trị và một Nguyễn Khoa Điềm song bước. Sáng tác của ông đã phản ánh không khí thời đại ông sống. Từ người mẹ Tà Ôi địu con lên rẫy đến những chàng trai cô gái lần hồi thức tỉnh. Dù ở đâu thì thơ Nguyễn Khoa Điềm vẫn là sự kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn với  suy tư sâu lắng của người tri thức về đất nước, con người Việt Nam.

# data[].attributes.body
Năm 1971, Nguyễn Khoa Điềm sáng tác trường ca "Mặt đường khát vọng". Trường ca như lời thức tỉnh của tuổi trẻ đô thị vùng tạm chiếm miền  Nam về non sông đất nước, về sứ mệnh của mình, xuống đường tranh đấu cho hoà bình, thống nhất Tổ quốc. Đoạn trích "Đất Nước" nằm ở phần đầu trong chương 5 của trường ca.  Đây là một trong những đoạn thơ hay nhất về đề tài đất nước của thơ ca Việt Nam hiện đại.

# data[].attributes.body
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa...” mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó...

# data[].attributes.body
"Từ "Tổ quốc" viết hoa. " Thầy giáo đã dạy chúng tôi như thế từ thuở mới cắp sách đến trường. Và chúng tôi lại gặp, hôm nay, trong vần thơ đất nước của Nguyễn Khoa Điềm: từ "đất nước" viết hoa-“Đất Nước”.  Người ta viết hoa theo qui tắc ngữ pháp: tên đất, tên người,... Và người ta viết hoa theo chủ quan khi người ta yêu, người ta trọng. Nhà thơ yêu đất nước, trọng đất nước lắm nên đã có cách thể hiện đặc biệt ấy. Nhà thơ đã khiến khái niệm đất nước trừu tượng, đầy chính trị trở nên gần gũi mà vẫn thiêng liêng. "Đất Nước" như một con người, là một thực thể sống động...

# data[].attributes.body
Đất Nước được sinh ra, bắt đầu từ biểu tượng văn hoá riêng biệt, xa xưa, lâu đời:
"Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn"
Có lẽ từ thời con gái bà đã ăn trầu. Nhưng miếng trầu có từ bao giờ? Anh và em đều không biết. Không ai biết tục ăn trầu của người Việt bắt đầu từ khi nào. Chắc chắn rằng phải rất lâu trước khi có truyền thuyết trầu cau:
"Một năm nọ trời hạn hán rất dữ chỉ có hai cây mọc bên cạnh hòn đá trước miếu là vẫn xanh mượt. Mọi người cho là linh dị. Vua Hùng một hôm ngự giá qua xứ đó. Khi đi qua trước miếu, vua ngạc nhiên hỏi: -"Miếu này thờ vị thần nào? Mấy loại cây này ta chưa từng thấy bao giờ?". Lạc tướng cho gọi mấy cụ già ở quanh vùng đến hỏi. Hùng Vương càng nghe, không ngăn được sự cảm động. Vua vạch lá trèo lên nhìn khắp mọi chỗ và sai một người trèo cây hái quả xuống nếm thử. Vị chát không có gì lạ. Nhưng khi nhai với lá cây dây thì một vị là lạ đến ở đầu lưỡi: nó vừa ngon ngọt, vừa thơm cay.

Tự nhiên có một viên quan hầu kêu lên: - "Trời ơi! Máu!". Thì ra những bãi nhai quả và lá của hai thứ cây đó một khi nhổ xuống đá bỗng đỏ ối ra như máu. Vua sai lấy cả ba thứ nhai lẫn với nhau thì bỗng người thấy nóng bừng như có hơi men, môi đỏ tươi sắc mặt hồng hào tươi đẹp. Vua bảo:

- Thật là linh dị! Đúng là họ rồi! Tình yêu thương của họ thật là nồng nàn thắm đỏ.

Từ đó vua Hùng ra lệnh cho mọi nơi phải gây giống cho nhiều hai loại cây ấy, bắt buộc trai gái khi kết hôn thế nào cũng phải tìm cho được ba món: trầu, cau và vôi cho mọi người nhai nhai nhổ nhổ một tý để ghi nhớ tình yêu không bao giờ phai nhạt. Từ đó dân Việt mới có tục ăn trầu.

Cho đến ngày nay, trầu cau vẫn là thứ không thể thiếu việc giao hiếu, kết thân và cưới hỏi của người Việt."
Truyền thuyết đã rất xa lâu. Tục ăn trầu còn xa lâu hơn nữa. Đất Nước của nhà thơ có từ lúc xa lâu ấy. Câu thơ còn hàm chứa một niềm tự hào. Ăn trầu nhuộm răng là một phong tục đặc biệt của người Việt. Phong tục ấy đã khu biệt, cho biết dân tộc Việt là một dân tộc có nguồn gốc, có văn hoá riêng.
"Hình dáng mẹ tôi chửa xoá mờ

Hãy còn mường tượng lúc vào ra:

Nét cười đen nhánh sau tay áo

Trong ánh trưa hè trước giậu  thưa"
("Nắng mới"-Lưu Trọng Lư)

"Những cô hàng xén răng đen

Cười như mùa thu toả nắng"
("Bên kia sông Đuống"-Hoàng Cầm)
Trước Nguyễn Khoa Điềm, biết bao thế hệ đã tự hào, đã yêu nét duyên ấy của người phụ nữ Việt Nam. Thơ Nguyễn khoa Điềm là cái gạch nối của niềm thương mến ấy.
Câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm làm chúng tôi nhớ đến "Bình Ngô đại cáo":

"Nước Đại Việt ta từ trước
Xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục Bắc Nam cũng khác."
Trong những phong tục mà Nguyễn Trãi từng nhắc hẳn phải có tục ăn trầu.  Lời thơ của Nguyễn Nguyễn Khoa Điềm như tiếp nối, thi vị hoá truyền thống tư duy, nhận thức, lí luận về đất nước, dân tộc.

# data[].attributes.body
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Đất Nước đã lớn lên từ rất lâu, xa xưa. Câu thơ gợi chúng ta nhớ đến truyền thuyết về Thánh Gióng: Cậu bé lên ba vẫn chưa biết nói nhưng khi có giặc đến thì lớn nhanh như thôi, cả làng cùng nuôi dưỡng người anh hùng, bụi tre cùng ra trận. Nguyễn Khoa Điềm đã nhắc chúng ta nhớ đến đặc thù lịch sử dân tộc, dựng nước gắn liền với giữ nước, lịch sử là lịch sử giữ nước, chống ngoại xâm. Khi anh và em biết giữ nước thì Đất Nước trong ta đã lớn lên.

# data[].attributes.headline
Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể

# data[].attributes.subject
Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể

# data[].attributes.body
Anh và Em đều được bà và mẹ kể rất nhiều cổ tích. Đất Nước có trong đó em ơi. Đất Nước có trong những câu chuyện, truyền thuyết, cổ tích rất gần gũi và thân quen như "Trầu cau" với tình người nồng hậu thủy chung, truyền thuyết "Thánh Gióng" như khúc anh hùng ca biểu tượng cho lòng yêu nước của người Việt Nam. Nó nhắc chúng ta nhớ về truyền thống đạo lí, nghĩa tình và truyền thống của người Việt Nam. Đất Nước của chúng ta không phải chỉ dài hơn ba ngàn  cây số, Đất Nước của chúng ta là Đất Nước có nhân nghĩa, thuỷ chung, bất khuất.

# data[].attributes.body
Đất Nước có trong búi tóc sau đầu của mẹ. Cũng là búi tóc nhưng búi tóc của người Việt sẽ không giống bất cứ của dân tộc nào. Anh và em sẽ không thể nào quên hình ảnh bà hay mẹ ngồi chải tóc trưa hè rồi búi sau đầu gọn ghẽ. Búi tóc mang một vẻ đẹp đơn sơn, giản dị. Búi tóc cùng bộ bà ba, chiếc áo dài là hình ảnh quen thuộc của người phụ nữ Việt Nam. Cùng với ca dao, thần thoại, búi tóc trong thơ của Nguyễn Khoa Điềm là một nhân tố tạo nên Đất Nước.

# data[].attributes.body
Khi nào những bộ phận của ngôi nhà chúng ta đang sống có tên gọi ? Rất lâu. Rất xa. Vào thời khắc ông ta gọi cái này là cột, cái kia là kèo thì Đất Nước có mặt. Đất Nước có mặt khi ngôn ngữ dân tộc có mặt.

# data[].attributes.headline
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

# data[].attributes.subject
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

# data[].attributes.body
Muối ba năm muối còn mặn , gừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta tình nặng nghĩa dày
Dù có xa nhau đi nữa thì ba vạn sáu ngàn ngày mới xa
(Ca dao)

Sao Rua chín cái nằm kề,

Thương em từ thuở mẹ về với cha
(Ca dao)

Nguyễn Khoa Điềm đã nhắc chúng ta nhớ đến tình yêu của anh và em, tình yêu của cha và mẹ. Tình yêu ấy có trong Đất Nước. Đất Nước mang tình yêu ấy. Đất Nước không mang gươm giáo, không có tinh hiếu chiến, Đất Nước nhân nghĩa, thuỷ chung, ở hiền gặp lành, cái răng cái tóc…

# data[].attributes.body
"Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất: yêu cái cây trồng ở trước nhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông, yêu vị thơm chua mát của trái lê mùa thu hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi rượu mạnh."
Còn ở đây, Nguyễn Khoa Điềm đã làm anh và em nhớ đến miếng trầu, cây tre, hạt gạo, cái cột, cái kèo, búi tóc, người bà, cha mẹ,... nhưng ảnh hình quen thuộc. Sau đó chúng ta bật nhớ cái ý nghĩa sâu xa đằng sau búi tóc, đằng sau cái tên   trước nay chỉ gọi mà chưa từng nghĩ. Và rồi anh và em đều thấy đó biểu tượng văn hoá, là hồn cốt dân tộc, là Đất Nước. Nhà thơ đã bình thường  hoá, thi vị hoá khái niệm chính trị, trừu tượng để anh và em thấy đất nước đang sống trong từng đường da mạch máu của mình. Nhà thơ đã truyền cho anh và em tình yêu đất nước.

# data[].attributes.body
... xay giã giần sàng
Đất Nước có từ ngày đó.
Đất Nước có từ khi dân tộc ta biết làm ra hạt gạo. Truyền thống canh nông, văn minh lúa nước của chúng ta đã bắt đầu cách đây hơn mấy ngàn năm. Truyền thống ấy đã và sẽ còn đồng hành cùng dân tộc ta. Lời thơ đã khẳng định sự ra đời của Đất Nước gắn liền với lịch sử sản xuất nông nghiệp, với sự vất vả của cha, của mẹ...

Đoạn thơ có rất nhiều hình ảnh tượng trưng, đại diện, gần gũi, bình dị, thân thuộc, gắn bó đời sống (tuổi thơ, lứa đôi, người thân, công việc, tiếng nói) làm cho Đất Nước trở nên cụ thể, gắn bó máu thịt với chúng ta.

# data[].attributes.body
"Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt,
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng
Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông..."

"Sao chiến thắng"-Chế Lan Viên
Dù không nói, nhưng nhưng khi câu hỏi được giải đáp là lúc chúng ta gặp lại niềm tự hào, dâng hiến cho Tổ quốc của nhà thơ như những lời thơ trên.