# data[].attributes.body
แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง[1] เป็นแหล่งโบราณคดีสำคัญแห่งหนึ่ง อยู่ที่ตำบลบ้านเชียง (ในเขตเทศบาลตำบลบ้านเชียง) อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ที่ทำให้รับรู้ถึงการดำรงชีวิตในสมัยก่อนปรภาชนะดินเผาสมัยต้น อายุ 5,600–3,000 ปี มีลายเชือกทาบ ซึ่งคาดกันว่าเป็นปอกัญชา ทั้งยังมีลายขูดขีด และมีการเขียนสีบ่า โดยพบวางคู่กับโครงกระดูก บางใบใช้บรรจุศพเด็ก และยังมีประเพณีการฝังศพ โดยการฝังสิ่งของเครื่องใช้ลงไปเช่น ขวาน ใบหอก เป็นต้น
ภาชนะดินเผาสมัยกลาง อายุ 3,000–2,300 ปี สมัยนี้เป็นสมัยที่เริ่มมีการขีดทาสีแดง
ภาชนะดินเผาสมัยปลาย อายุ 2,300–1,800 ปี เป็นยุคที่มีลวดลายที่สวยงามที่สุด ลวดลายพิสดาร สะท้อนให้เห็นถึงสภาพสังคมที่สงบสุข ก่อนที่จะกลายมาเป็นการเคลือบน้ำโคลนสีแดงขัดมันะวัติศาสตร์ย้อนหลังไปกว่า 5,000 ปี

# data[].attributes.body
พื้นที่โนนนกทาหรือโนนป่ากล้วย เป็นแหล่งโบราณคดีที่ยังไม่รับการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน ได้รับการขุดค้นโดย ดร.ดอนน์ เบเยิร์ด (Donn Bayard) นักโบราณคดีชาวอเมริกัน ใน พ.ศ.2509 และ พ.ศ.2511 ส่วนโครงกระดูกมนุษย์รวม 87 โครงจาก 115 หลุมฝังศพ ได้รับการวิเคราะห์โดย Dr.Michale Pietrusewsky (1974) และจัดพิมพ์รายงานเผยแพร่ในปี พ.ศ.2517

การขุดค้นของ ดร.ดอนน์ เบเยิร์ด (Bayard 1970 ; 1971 ; 1977 ; สุรพล นาถะพินธุ 2550) ในครั้งแรกครอบคลุมพื้นที่ 150 ตารางเมตร ส่วนการขุดค้นครั้งที่ 2 ครอบคลุมพื้นที่ 190 ตารางเมตร เท่ากับว่าพื้นที่ที่ขุดค้นมีเพียง 3.2% ของพื้นที่แหล่งซึ่งมีขนาดราว 10,630 ตารางเมตร

แม้ว่าจะเป็นการปฏิบัติงานในพื้นที่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น แต่ก็พบหลุมฝังศพของคนก่อนประวัติศาสตร์ไม่น้อยกว่า 205 หลุม และพบภาชนะดินเผาทั้งที่สมบูรณ์และเกือบสมบูรณ์รวม 800 ใบ

ลักษณะชั้นหลักฐานทางโบราณคดีของโนนนกทานั้นมีความซับซ้อนเนื่องจากการบกวน แต่ผู้ขุดค้นก็สามารถใช้ลักษณะของภาชนะดินเผาและรูปแบบของการฝังศพเป็นเครื่องแบ่งลำดับอายุสมัยของวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่แหล่งนี้ออกได้เป็น 3 สมัยใหญ่ๆ คือ สมัยต้น (Early Period) สมัยกลาง (Middle Period) และสมัยปลาย (Late Period) โดยมีรายละเอียดดังนี้

สมัยต้น (Early Period)

จากตัวอย่างแกลบข้าวที่ติดอยู่ในเนื้อดินภาชนะดินเผาใต้หลุมฝังศพ เมื่อนำไปหาค่าอายุด้วยวิธีคาร์บอน-14 ได้ค่าอายุประมาณ 3,500 ปีก่อน ค.ศ. หรือราว 5,500 ปีมาแล้ว จากการวิเคราะห์ข้าวพบว่าเป็นข้าวปลูก ชนิด Oryza sativa (ชิน อยู่ดี 2517 : 175)

ดังนั้นสมัยแรกเริ่มใช้พื้นที่โนนนกทาของคนก่อนประวัติศาสตร์ น่าจะมีอายุระหว่าง 5,500-4,500 ปีมาแล้ว แบ่งออกเป็น 3 ระยะย่อยตามลักษณะของรูปแบบการฝังศพ การใช้แกลบข้าวปสมในเนื้ดินที่ใช้ทำภาชนะดินเผาสมัยต้น แสดงนัยว่าคนในสมัยเริ่มแรกของโนนนกทาได้เพาะปลูกข้าวแล้ว นอกจากนี้ยังน่าจะมีการเลี้ยงสัตว์บางชนิด เช่น วัว สุนัข และหมู

อย่างไรก็ตาม ชุมชนแรกเริ่มของโนนนกทาก็ยังคงมีการล่าสัตว์ป่าอยู่ ดังจะเห็นได้จากกระดูกกวางและกระดูกสัตว์ป่าหลายชินิด

ภาชนะดินเผาของสมัยต้นนี้มีหลายแบบด้วยกัน ส่วนใหญ่เป็นภาชนะก้นกลม ตกแต่งด้วยลายเชือกทาบ นอกจากนี้ยังมีภาชนะที่ตกแต่งด้วยลายขีดลักษณะวิจิตรซับซ้อน ขวานหินขัดเป็นเครื่องมือที่ยังมีการใช้อยู่ แต่ก็ได้พบเศษสำริดเล็กน้อย และได้พบหัวขวานโลหะซึ่งอาจเป็นทองแดงหรือสำริด 1 ชิ้น ในหลุมฝังศพหลุมหนึ่งของระยะที่ 3 ของสมัยต้น (Bayard 1977 : 63)

สมัยกลาง (Middle Period)

มีอายุระหว่าง 4,500-1,800 ปีมาแล้ว แบ่งออกได้เป็น 8 ระยะย่อย และจัดเป็นสมัยที่ปรากฏการใช้สำริดแล้วอย่างแพร่หลาย มีภาชนะดินเผาแบบใหม่ๆ ปรากฏเพิ่มขึ้น เบ้าหลอมโลหะและแม่พิมพ์หินทรายที่พบแสดงให้เห็นว่ามีการหล่อสำริดขึ้นใช้เองภายในชุมชน แม้ว่าลักษณะการดำรงชีวิตส่วนใหญ่จะคล้ายคลึงกับสมัยแรก แต่วัตถุพิเศษที่พบในหลุมฝังศพก็แสดงว่าเริ่มปรากฏความแตกต้างของสมาชิกในสังคมแล้วค่อนข้างชัดเจน ทั้งนี้อาจมีความสัมพันธ์กับการติดต่อแลกเปลี่ยนที่เพิ่มมากขึ้นก็เป็นได้

สมัยปลาย (Late Period)

มีอายุครอบคลุมตั้งแต่ราว 1,000 ปีมาแล้วเป็นต้นมา เริ่มขึ้นหลังจากแหล่งถูกทิ้งร้างไปชั่วระยะหนึ่ง และแบ่งออกได้เป็น 6 ระยะย่อย ในสมัยปลายของโนนนกทานี้มีการใช้เหล็กทำเครื่องมือใช้สอย และนิยมประเพณีการเผาศพแล้ว

การกำหนดอายุของลำดับชั้นวัฒนธรรมสมัยต่างๆ ของแหล่งโบราณคดีโนนนกทานั้น ยังเป็นปัญหาที่มีการถกเถียงกันอยู่ อย่างไรก็ตาม ผู้ขุดค้น (Bayard 1977 : 64) เห็นว่ามีความเป็นไปได้มากว่าสมัยต้นมีอายุอยู่ระหว่าง 3,500-2,500 ปีก่อนคริสตกาล หรือประมาณ 5,500-4,500 ปีมาแล้ว สมัยกลางมีอายุระหว่าง 2,500 ปีก่อนคริสตกาลถึง ค.ศ.200 หรือประมาณ 4,500-1,700 ปีมาแล้ว และสมัยปลายมีอายุตั้งแต่ราว ค.ศ.1000 เป็นต้นมา

# data[].attributes.body
จันเสนเป็นเมืองโบราณสมัยทวาราวดีตอนต้นที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งในลุ่มน้ำเจ้าพระยา บริเวณเมืองโบราณนี้ได้มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุจำนวนมาก หลักฐานทางโบราณคดีดังกล่าวเป็นสิ่งยืนยันถึงประวัติศาสตร์ความเป็นมาที่ยาวนานของชุมชน สร้างความภาคภูมิใจให้กับคนในท้องถิ่น นำไปสู่ความร่วมไม้ร่วมมือของคนในชุมชนในการช่วยกันเก็บรักษาสิ่งของ และบอกเล่าเรื่องราวต่างๆเหล่านี้ให้คนทั่วไปได้ทราบ ผ่านการจัดสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสน โดยจัดแสดงในชั้นล่างของ “พระมหาธาตุเจดีย์ศรีจันเสน” การจัดแสดงมีทั้งเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีของชุมชนจันเสน โบราณวัตถุที่ขุดค้นพบจากเมืองโบราณจันเสน พัฒนาการและการขยายตัวของชุมชนจันเสน ตลอดจนภูมิปัญญาของคนในชุมชน และจบด้วยประวัติของ “พระครูนิสัยจริยคุณ” หรือหลวงพ่อโอด อดีตเจ้าอาวาส ซึ่งเป็นบุคคลสำคัญในการผลักดันให้เกิดพิพิธภัณฑ์ มีรูปหล่อของท่านไว้ตรงกลางห้องเพื่อให้เป็นที่เคารพสักการะ เพดานของอาคาร เป็นอีกหนึ่งความน่าสนใจของพิพิธภัณฑ์คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนัง เป็นเรื่องราวพุทธประวัติ ข้อมูลทางประวัติศาสตร์และเรื่องราวต่างๆในพิพิธภัณฑ์ ได้รับความร่วมมือจากงานวิจัยและการลงภาคสนามของทีมนักวิชาการจากมูลนิธิ เล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ นอกจากนี้ยุวมัคคุเทศก์จากโรงเรียนจันเสนฯเป็นอีกหนึ่งจุดเด่นของพิพิธภัณฑ์ รวมถึงสินค้าในชุมชนที่เกิดขึ้นจากการผลักดันของพิพิธภัณฑ์และเจ้าอาวาส โดยเฉพาะผ้าทอที่กลุ่มสตรีทอผ้าคิดค้นลายผ้าต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวของชุมชน และกลุ่มจักสานที่สืบสานจากรุ่นสู่รุ่น

# data[].attributes.body
แหล่งโบราณคดีที่บ้านแม่ทะ
อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง พบเครื่องมือหินกะเทาะทำมาจากหินกรวดแม่น้ำ กำหนดอายุได้ประมาณ 400000-500000 ปีมาแล้ว

# data[].attributes.body
ถ้ำผีแมน
นักโบราณคดี นำสื่อมวลชนลงสำรวจร่องรอยวัฒนธรรมถ้ำผีแมนโลงลงรักแห่งใหม่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน อายุ 2,000 ปี หลังตรวจดีเอ็นเอโครงกระดูกมนุษย์กว่า 100 ร่างที่พบมีความเป็นไปได้สูงเชื่อมโยงเครือญาติ พร้อมต่อจิ๊กซอว์ผู้หญิงจากถ้ำลอดอายุ 13,640 ปี

วันนี้ (30 ม.ค.2561 ) รศ.ดร.รัศมี ชูทรงเดช คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ใน อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอนภายใต้การสนับสนุน ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ได้ประสบความสำเร็จในการขึ้นรูปหน้าจำลองของผู้หญิงจากโครงกระดูกโบราณในช่วงเวลาสิ้นสุดยุคน้ำแข็ง Ice Age หรือสมัยไพลสโตซีน ซึ่งตรงกับปลายยุคน้ำแข็งของยุโรป และโครงกระดูกดังกล่าว ซึ่งเป็น 1 ใน 4 โครงกระดูกผู้หญิงที่เสียชีวิตช่วงอายุประมาณ 25-35 ปี และมีอายุเก่าแก่ถึง 13,640 ปี ที่ขุดพบจากแหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด อ.ปางมะผ้า ตั้งแต่ปี 2546 ถือเป็นการพบวัฒนธรรมเก่าแก่ที่สุดก่อนประวัติศาสตร์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

# data[].attributes.body
เเหล่งโบราณคดีที่บ้านเเม่ทะ
อำเภอเเม่ทะจังหวักลำปางพบเครื่องมือหินกะเทาะ
มาจากหินกรวดเเม่น้ำ กำหนดอายุได้ประมาณ500000-400000

# data[].attributes.body
เเหล่งโบราณคดีถ้ำหมอเขียว
เป็นเพิงผาบนเขาหินปูรในอำเภอเมืองกระบี่
อยู่ไมหากจากเเหล่งโบราณคดีถ้ำหลังโรงเรียนมานัก
พบร่องรอยการอยู่อาศัยของคนหลายช่วงเวลาใช่เคลืองมือหินหลายลักษณะตั่งเเต่25000-4000ปีมาเเล้ว

# data[].attributes.body
แหล่งโบราณคดีบ้านดอนตาเพชร

ตำบลพนมทวนอำเภอพนมทวนจังหวัดกาญจนบุรีเป็นแหล่งโบราณคดียุคโลหะที่สำคัญพบโครงกระดูกมนุษย์เครื่องมือเหล็กและสำริดที่ใช้งานทางด้านเกษตรกรรมนอกจากนี้ยังพบเคียวเกี่ยวข้าวเมล็ดข้าวในเนื้อภาชนะดินเผาคนก่อนประวัติศาสตร์ที่บ้านดอนตาเพชรทํานาจับปลาและล่าสัตว์ตอนตาเพชรพบลูกปัดเป็นจํานวนมากเป็นลูกปัดหินมีลายเขียนสีทำด้วยหินชนิดต่างๆเช่นหินโมราหินอะเกตหินคาร์เนเลียนลูกปัดบางชนิดอาจมาจากตะวันออกกลางหรืออินเดียเป็นที่น่าสังเกตว่าบ้านดอนตาเพชรยังคงใช้เครื่องมือหินขัดและเครื่องมือขุดทําจากสะเก็ดหิน

# data[].attributes.body
เเหล่งโบราณคดีบ้านเก่า
พบร่องรอยของหมู่บ้านสมัยก่อนประวัติศาสตร์ริมลำห้วยที่บ้านเก่า มีอายุราว4000ปีมาเเล้ว
สันนนิษฐานว่าคนที่บ้านเก่านอกจากปลูกผักเลี้ยงสัตว์
ยังมีภาชนะเครื่องมือเครืองใช่ทำด้วยหินขัดเครื่องประดับจากหินเเละเปลือกหอยทะเล