# data[].attributes.headline
Վանի արքաների գահացանկ

# data[].attributes.subject
Վանի արքաների գահացանկ

# data[].attributes.body
Սարդուրի I - Ք․ ա․ 835-825 թթ․
Իշպուինի - Ք․ ա․ 825-810 թթ․
Մենուա - Ք․ ա․ 810-786 թթ․
Արգիշտի I - Ք․ ա․ 786-764 թթ․
Սարդուրի II - Ք․ ա․ 764-735 թթ․
Ռուսա I - Ք․ ա․ 735-713 թթ․
Արգիշտի II - Ք․ ա․ 713-685 թթ․
Ռուսա II - Ք․ ա․ 685-645 թթ․

# data[].attributes.body
1․ Ուրարտական պետության և արքայատոհմի հիմնադիրը։
2․ Կառուցել պետության մայրաքաղաքը՝ Տուշպան (ապագա Վան քաղաքը)։

# data[].attributes.body
1․ Կրոնական բարեփոխում, միասնական դիցարան,
2․ Խալդյան դարպաս (Մհերի դուռ)
3․ Գլխավոր աստված- Խալդի
4․ Աշխարհազորային ջոկատները փոխարինվեցին արհեստավարժ կանոնավոր բանակով
5․  Գրային բարեփոխմամբ ստեղծվեց ուրարտական սեպագիրը
6․  Արդինի-Մուսասիրի միավորում- Խալդի աստծո պաշտամունքի կենտրոն։

# data[].attributes.body
1․ 72 կմ երկարությամբ Մենուայի (Շամիրամի) ջրանցքի կառուցում
2․  Արարատյան դաշտում Մենուախինիլի քաղաքի կառուցում
3․  Մենուայի օրոք Հայկական լեռնաշխարհի հիմնական մասը միավորվում է մեկ պետության կազմում, իսկ Վանի թագավորությունը վերածվում է գերտերության ։

# data[].attributes.body
1․ Նա հաղթարշավով վերահաստատեց իր գերիշխանությունը Փոքր Ասիայի արևելքի նկատմամբ, իսկ Ք․ ա․ 781 թ․ հարավում հասավ մինչև Բաբելոն ու Պարսից ծոց։ Դրանով նա երեք կողմից շրջափակման մեջ վերցրեց Ասորեստանը
2․ Ք․ ա․ 782 թ․ Արարատյան դաշտում՝ Արինբերդ բլրի վրա, կառուցեց Էրեբունի քաղաք-ամրոցը, Ք․ ա․ 776 թ․՝ Արգիշտիխինիլին ։

# data[].attributes.body
1. Նա պատմության մեջ առաջին անգամ կարողացավ դուրս գալ Միջերկրական ծովի արևելյան ավազան՝ լիակատար շրջափակման մեջ վերցնելով Ասորեստանը։ Սարդուրի II-ի օրոք Ուրարտուն ունեցել է տարածքային ամենամեծ աճը, և նրա սահմաններն անցնում էին չորս ծովերով՝ Սև, Միջերկրական, Պարսից և Կասպից։
2․  Եթե նախկինում գրավված երկրներում թույլատրվում էր նախկին արքայի գահակալությունը՝ Վանի արքային հարկ վճարելու և զորք տրամադրելու պայմանով, այսինքն՝ գործում էր համադաշնային կառավարում, ապա այժմ սկսվում է անցում կենտրոնացված պետության։ Դաշնակից ու կախյալ թագավորությունները վերացվում են՝ վերածվելով պետության վարչական միավորների` մարզերի։
3․  Եթե նախկինում գրավված երկրներում թույլատրվում էր նախկին արքայի գահակալությունը՝ Վանի արքային հարկ վճարելու և զորք տրամադրելու պայմանով, այսինքն՝ գործում էր համադաշնային կառավարում, ապա այժմ սկսվում է անցում կենտրոնացված պետության։ Դաշնակից ու կախյալ թագավորությունները վերացվում են՝ վերածվելով պետության վարչական միավորների` մարզերի։

# data[].attributes.body
1․ Նրա օրոք ուրարտական բանակում առանձնացվեց արքունի գունդը՝ ընտիր հեծելազորը։ Շարունակվեցին կենտրոնացված պետության ստեղծման փորձերը։ Կատարվեցին նաև արշավանքներ դեպի Կասպից ծովի ավազան։
2․  Ռուսա I-ի օրոք Վանի թագավորությունը բախվեց նոր հակառակորդի՝ քոչվոր կիմմերներին։ Օգտվելով իրավիճակից՝ դեպի Ուրարտու արշավեց նաև Ասորեստանի արքա Սարգոն II-ը։ Արդյունքում երկիրը սկսեց երկու կողմից ենթարկվել հարձակումների ու թուլանալ։ Ք․ ա․ 714 թ․ Սարգոն II-ը գրավեց և թալանեց Խալդիի գլխավոր տաճարը Մուսասիրում։ Ճիշտ է, Ռուսա I-ը կարճ ժամանակում ետ գրավեց Մուսասիրը, բայց Ասորեստանը կարողացավ վերականգնել իր գերակա դիրքը որպես Առաջավոր Ասիայի գերտերության։

# data[].attributes.body
1. Վանի թագավորության հիմնական հակառակորդը մնում էին կիմմերները։ Վերջիններս ասպատակում էին նաև Ասորեստանի տարածքները, ուստի վաղեմի հակառակորդների հարաբերությունները սկսում են բարելավվել ընդհանուր թշնամու դեմ պայքարելու համար։

# data[].attributes.body
Ենթադրվում է, որ Վանի թագավորության անկումը տեղի է ունեցել Ք․ ա․ VII դարի վերջին ներքին պատճառներով։  Ուրարտուն առաջին պետությունն էր, որը կարողացավ հայկական ցեղերին միավորել մեկ պետության կազմում և հիմք նախապատրաստեց համահայկական պետականության ձևավորման համար։

# data[].attributes.body
1.  Նա կիմմերների դեմ պատերազմելու փոխարեն բարեկամական կապեր հաստատեց նրանց հետ և օգնեց նրանց տեղափոխվել Փոքր Ասիա՝ Կապադովկիայի տարածք (Գամիրք), որտեղից նրանք պատերազմում էին Ասորեստանի դեմ։ Ռուսա II-ի օրոք՝ Ք․ ա․ 650-ական թթ․, Ուրարտուն ձեռք բերեց նոր թշնամի՝ սկյութական ցեղերը, որոնց հարձակումները թուլացնում էին պետությունը։