# data[].attributes.body
Í kjarna sínum hafa þær tvíþátta DNA sem er hulið varnarprótínhjúp.

Adenóveirur eru allar þær veirur sem tilheyra Adenoviridae-ættinni. Hún var uppgötvuð 1950 og til hennar teljast sex ættkvíslar og 47 tegundir. Adenóveirur eru kúlulaga, óhjúpaðar, um 80 nm (nanómetrar, 1 nm=10⁻⁹ m) í þvermál og huldar 252 prótínundireiningum sem hafa reglulega uppröðun á yfirborði.

Nokkrar algengar tegundir adenóveira valda sjúkdómum í mönnum. Þær þroskast í kjarna hýsilfrumu og valda sýkingum í efri öndunarfærum manna, í augum og í eitlum á svæði sýkingarinnar og eru einkenni svipuð og venjulegrar kvefpestar.

Adenóveirur geta einnig valdið blöðrubólgu, maga- og garnabólgu og ákveðinni tegund farsóttar sem er sýking í horn- og sjónhimnu augna (e. keratoconjunctivitis). Smit verður oftast á milli manna með lofti, til dæmis hnerra. Auk þess valda adenóveirur lifrarbólgu í hundum auk ýmissa sjúkdóma í fuglum, músum, kúm, svínum og öpum.

# data[].attributes.body
Einkirningasótt eða eitlasótt (einnig nefnd kossasótt, mononucleosis infectiosa) er veirusýking af völdum Epstein-Barr-veirunnar.

Sýkingin leggst einkum á börn og ungt fólk en getur komið fram hjá fólki á öllum aldri. Hjá ungum börnum er hún oft einkennalaus en veruleg einkenni geta komið fram í einstaklingum á aldrinum 10-25 ára og verið sýnileg í allt að 1-3 mánuði.

Ebstein-Barr veiran finnst í munnvatni og getur því smitast milli einstaklinga með kossum. Veiran getur einnig borist með andrúmsloftinu. Frá smiti líða venjulega 30-50 dagar þar til einkennin koma fram.

Áður en hin raunverulegu sjúkdómseinkenni koma fram geta liðið 1-2 vikur þar sem sjúklingurinn er aðeins með flensueinkenni. Einkenni einkirningasóttar eru bólgnir hálskirtlar þaktir hvítri þykkri skán, hiti, mikil þreyta og slappleiki, verkir í vöðvum, höfuðverkur og svitaköst. Einnig magaverkir sem þá geta stafað af miltisstækkun og bólgnir og aumir eitlar í hálsi, handarkrikum og í nára. Lifrin getur bólgnað og blóðprufur geta sýnt truflun í starfsemi hennar. Fólk getur jafnvel fengið gulu. Útbrot geta komið fram en þau geta einnig stafað af ofnæmi fyrir sýklalyfjum. Sjúklingum eru stundum gefin sýklalyf því fyrstu einkenni benda til þess að um bakteríusýkingu sé að ræða.

Greiningin á sjúkdómnum byggist á sjúkdómseinkennum og blóðsýni. Hægt er að segja til um hvort ákveðin mótefni gegn veirunni séu til staðar sem þá myndi benda til þess að sýking hefði átt sér stað nýlega.

Það er ekki til nein lyfjameðferð sem hefur áhrif á sýkingar af völdum Epstein-Barr-veirunnar. Hins vegar er hægt að beita nokkrum ráðum til að draga úr óþægindum, særindi í hálsi er hægt að lina með volgum drykkjum, fyrir þá sem eru með hita er mjög gott að drekka mikinn vökva og fólk ætti að fara vel með sig á meðan að slappleikinn er sem mestur og forðast líkamlegt erfiði.

# data[].attributes.body
Frunsur eða áblástur er veirusýking af völdum svokallaðra herpesveira (herpes simplex).

Á að giska annar hver einstaklingur er smitaður af þessum veirum, flestir smitast í æsku en fólk getur smitast hvenær sem er ævinnar. Ef smit á sér stað, sama hvar á líkamanum það er, losnar viðkomandi aldrei við veirurnar.

Lengst af eru veirurnar í dvala en við vissar aðstæður blossar sýkingin upp og viðkomandi fær áblástur eða frunsur. Vessinn sem kemur úr frunsunum í upphafi sýkingar inniheldur veirur og getur smitað, hvort sem er annan stað á sama einstaklingi eða annan einstakling. Það er því mikilvægt að sýna varúð og hreinlæti þegar sjúkdómurinn er á þessu stigi.

Algengast er að sýkingin sé á vörum eða umhverfis þær en hún getur verið nánast hvar sem er á líkamanum. Aðrir algengir staðir eru munnhol, augu og kynfæri. Einstaka sinnum geta herpesveirur valdið alvarlegum og jafnvel lífshættulegum sýkingum og er þá einkum um að ræða nýbura eða sjúklinga með bælt ónæmiskerfi.

# data[].attributes.body
Hettusótt er bráð og mjög smitandi veirusýking sem leggst oftar á börn en fullorðna. Sýkingin er yfirleitt hættulaus og gengur fljótt yfir en hún er þekkt fyrir að valda alvarlegum fylgikvillum sérstaklega hjá unglingum og fullorðnum. Flestir fá hettusótt bara einu sinni á ævinni.

Smit berst með úða frá öndunarfærum (t.d. með hnerra). Meðgöngutími sjúkdómsins, það er sá tími sem líður frá því að einstaklingur smitast og þar til sjúkdómseinkenni koma fram, er um 2–3 vikur. Sjúkdómurinn getur verið misalvarlegur, sumir eru nánast einkennalausir meðan aðrir geta orðið mikið veikir og fengið fylgikvilla.

Einkenni sjúkdómsins eru oftast væg hjá börnum en leggjast þyngra á unglinga og fullorðna. Helstu einkenni eru hiti, slappleiki, bólga og særindi í munnvatnskirtlum, höfuðverkur, erfiðleikar við að tyggja og lystarleysi.

Unglingar og fullorðnir fá frekar fylgikvilla en börn. Alvarlegir fylgikvillar geta verið, heilabólga, heyrnarskerðing, bólga í brjóstum, briskirtli, eggjastokkum eða eistum. Bólga í síðast töldu líffærunum getur valdið ófrjósemi.

Grunsemdir um sjúkdóminn fást með læknisskoðun, en staðfesting fæst með mótefnamælingu í blóði eða ræktun veirunnar í munnvatni.

Engin sértækt meðferð er til gegn hettusóttarveirunni. Einstaklingum með hettusótt er ráðlagt að drekka vel, vera í hvíld og nota verkjalyf. Halda skal börnum heima þar til einkenni sjúkdómsins hafa gengið yfir. Í alvarlegri tilvikum getur þurft að leggja sjúklinga inn á sjúkrahús.

Bólusetning gegn hettusótt hófst hér á landi 1989 sem hluti af barnabólusetningum. Í dag eru börn bólusett með MMR (bóluefni gegn hettusótt, mislingum og rauðum hundum saman í einni sprautu) við 18 mánaða og 12 ára aldur sem hluti af almennri barnabólusetningu og gefur það góða vörn gegn sjúkdómnum.

Hettusótt er tilkynningarskyldur sjúkdómur!

# data[].attributes.body
HIV-veiran smitast aðallega á milli einstaklinga gegnum óvarðar samfarir, með sprautum eða sprautunálum, við blóðgjöf, eða frá móður til barns á meðgöngu, við fæðingu eða við brjóstagjöf. Af öllum þeim milljónum HIV-smita sem eru þekkt er aðeins vitað um eitt tilfelli þar sem veiran barst á milli manna með kossum. Í því tilfelli voru báðir einstaklingarnir með sár í munni og veiran barst á milli þeirra með blóðblöndun.

Veiran berst á milli manna gegnum blóð, sæði, sáðvökva, leggangaslím eða brjóstamjólk. Þar sem þessir vessar finnast ekki venjulega í munnum fólks er nær óhugsandi að smitast af HIV við að kyssa smitaðan einstakling, en eins og dæmið að ofan sýnir er það ekki útilokað.

HIV-veiran hefur fundist í þvagi, tárum og munnvatni sýktra einstaklinga, en þó í mjög litlu magni og engin dæmi eru þekkt um að veiran hafi smitast á milli manna gegnum þá vessa.

# data[].attributes.body
Hlaupabóla er algengur sjúkdómur sem orsakast af varicella zoster (herpes zoster) veiru. Yfirleitt er um vægan sjúkdóm að ræða. Í einstaka tilfellum getur hlaupabóla orðið að alvarlegum sjúkdómi, þ.e. ef veiran nær að dreifa sér til ýmissa líffæra og valda skaða.

Nánast allir hafa fengið hlaupabólu einhvern tímann á lífsleiðinni. Algengast var að fólk fékk sjúkdóminn á barnsaldri en árið 2020 hófst reglubundin bólusetning gegn hlaupabólu

Einkenni

Útbrot á bol og andliti til að byrja með, en þau geta einnig komið fram í hársverði og á fótum. Stundum berast útbrotin yfir í slímhúðir og kynfæri

Oft verður vart við slappleika og vægan hita í 1-2 daga áður en útbrot koma fram og varir hitinn áfram hjá börnum og unglingum í 2-3 daga samhliða útbrotunum

Útbrotin byrja sem litlar rauðar bólur sem eftir nokkra klukkutíma verða að vessafylltum blöðrum Blöðrurnar verða síðan að sárum á 1-2 dögum. Það myndast hrúður og þær þorna upp

Nýjar bólur geta bæst við eftir 3-6 daga

Það er mjög mismunandi hversu mikil útbrot hver einstaklingur fær

Útbrotunum fylgir oft mikill kláði og það er hætta á að bakteríusýking geti borist í þau

Önnur einkenni geta verið höfuðverkur, lystarleysi og særindi í hálsi

Sjúkdómurinn varir í 7-10 daga hjá börnum en lengur hjá fullorðnum. Flestir fá hlaupabólu bara einu sinni á ævinni.

Smitleiðir

Sjúkdómurinn smitast á milli manna með úða frá öndunarvegum og með beinni snertingu við útbrotin sem eru vessafylltar blöðrur ef þær eru sprungnar því veiran er í vessanum.

Það geta liðið 10-21 dagar frá smiti og þar til einkenni koma fram. Einstaklingur getur smitað aðra allt að þremur dögum áður en hann fær sjálfur útbrot og er smitandi þar til allar bólur hafa sprungið og þornað upp.

Bólusett börn sem greinast með hlaupabólu geta einnig smitað aðra þrátt fyrir að fá oftast væg einkenni. Öll börn eiga að vera heima þar til engar nýjar bólur eru að myndast og þær orðnar þurrar, enginn vessi að koma úr þeim.

Í kjölfar hlaupabólusýkingar tekur veiran sér bólfestu í taugum líkamans og liggur þar dulin. Hún getur síðar tekið sig upp og valdið svokölluðum ristli sem einkennist af staðbundnum og sársaukafullum blöðrulíkum útbrotum. Einstaklingur með ristil getur smitað aðra af hlaupabólu.

Greining

Útbrot hlaupabólu er einkennandi fyrir sjúkdóminn og byggir greiningin á þeim. Einnig er hægt að greina veiruna með ræktun frá útbrotum eða með blóðrannsókn.

# data[].attributes.body
Inflúensa er bráð veirusýking sem orsakast af inflúensuveirum A og B og veldur faraldri nánast á hverjum vetri. Hlutfall þeirra sem smitast og veikjast í faraldri er 10-40% og vara faraldrar gjarnan í 5-10 vikur. Inflúensa A er algengari en inflúensa B, en báðar tegundir geta greinst í faraldri.

Einkenni

Dæmigerð inflúensa byrjar oft skyndilega eftir eins til tveggja daga meðgöngutíma, en talið er að smit milli manna sé mest með úða frá öndunarfærum. Margir sjúklingar geta sagt nákvæmlega upp á klukkustund hvenær einkenni byrjuðu.

Í upphafi ríkja einkenni eins og hiti, hrollur, höfuðverkur, vöðvaverkir og slappleiki. Slæmir verkir í augnvöðvum geta komið þegar horft er til hliðanna. Almenn einkenni og hiti vara oftast í þrjá daga. Öndunarfæraeinkenni eins og hósti, hálsóþægindi, nefstífla og nefrennsli eru oftast til staðar í upphafi veikinda en eru þá í skugga almennu einkennanna. Þau verða hins vegar meira áberandi þegar frá líður.

Lungnabólga í kjölfar inflúensu er algengari hjá eldra fólki, en aðrir fylgikvillar eru til dæmis berkju- og kinnholubólga.

Greining

Læknar geta greint inflúensu með nokkurri nákvæmni með því að skoða sjúklinginn og meta sjúkrasögu hans. Unnt er að staðfesta greininguna með töku sýna úr öndunarvegi og/eða blóði frá sjúklingi.

Meðferð

Mikilvægt er að fá næga hvíld, drekka vel af vökva og taka verkjalyf og hitalækkandi lyf eftir þörfum.

Til eru tvær gerðir sérhæfðra lyfja sem verka gegn inflúensuveirum A og B. Þessi lyf geta dregið úr einkennum og öðrum fylgikvillum inflúensu sem og stytt tímann sem þau vara, sérstaklega ef lyfin eru gefin fljótt eftir að einkenni hefjast. Eldri lyf verka eingöngu gegn inflúensu A veirum, en þau hafa lítið verið notuð hér á landi meðal annars vegna aukaverkana. Nýrri lyf verka bæði á inflúensuveirur A og B, hafa minni aukaverkanir en eldri lyfin og ónæmi gegn þeim myndast síður en við notkun eldri lyfjanna. Nýju lyfin er bæði hægt að fá í hylkjum og á formi dufts til innöndunar (Tamiflu ). Til þess að lyfjameðferð hafi áhrif er nauðsynlegt að hún hefjist innan tveggja daga frá upphafi einkenna.

Bólusetning

Bóluefni til varnar inflúensu hefur verið í notkun um árabil. Í því eru dauðar A og B inflúensuveirur. Bóluefnið hefur litlar aukaverkanir í för með sér en má þó ekki gefa þeim sem hafa ofnæmi fyrir eggjum. Það veldur ónæmissvörun í líkamanum sem minnkar líkur á eða kemur í veg fyrir að fólk veikist. Einnig dregur það úr veikindum hjá eldra fólki og lækkar þannig dánartíðni af völdum inflúensu og lungnabólgu fylgikvilla hennar.

Landlæknir mælir með inflúensubólusetningu hjá öllum eldri en 60 ára og börnum og fullorðnum sem þjást af langvinnum hjarta-, lungna-, nýrna- og lifrarsjúkómum, sykursýki, illkynja sjúkdómum og öðrum ónæmisbælandi veikindum.

Mælt er með bólusetningu gegn inflúensu árlega þar sem breytingar eiga sér stað á inflúensustofnum milli ára.

# data[].attributes.body
COVID-19 orsakast af kórónuveirunni SARS-CoV-2. Fjölskylda kórónuveira inniheldur sjö veirur sem sýkja menn. Auk veirunnar sem veldur COVID-19 tilheyra fjórar „kvefkórónuveirur“ fjölskyldunni og síðan tvær sem valda alvarlegum sjúkdómi í mönnum: SARS-kórónuveira (e. severe acute respiratory syndrome, SARS-CoV) og MERS-kórónuveira (e. Middle-East respiratory syndrome, MERS-CoV).

SARS kom fyrst fram árið 2002 og olli faraldri á árunum 2003-2004, með samtals 8.422 tilfellum í 26 löndum og 774 dauðsföllum. MERS greindist fyrst árið 2012 í Sádi-Arabíu og hefur frá þeim tíma valdið mörgum litlum faröldrum og stökum tilfellum, með yfir 2.500 greind tilfelli og yfir 850 dauðsföllum.

„Kvefkórónuveirurnar“ fjórar greindust fyrst um miðjan sjöunda áratug 20. aldar og eru eftirfarandi::

229E (alfa-kórónuveira)

NL63 (alfa-kórónuveira)

OC43 (beta-kórónuveira)

HKU1 (beta-kórónuveira

Kórónuveirur eru safn veira af sama stofni, sem geta valdið misalvarlegum sjúkdómum. Í desember 2019 var greint frá nýju afbrigði þessa stofns, SARS-CoV-2, sem hafði aldrei áður greinst í mönnum. Þetta nýja afbrigði veldur COVID-19 sjúkdómnum og er bæði bráðsmitandi og getur valdið alvarlegum veikindum og jafnvel dauða.

Einkenni

COVID-19 sjúkdómurinn veldur oft vægum einkennum sem minna helst á flensu. Í sumum tilfellum verður fólk þó alvarlega veikt og þarf innlögn á sjúkrahús. Eldra fólk og þau sem hafa langvinna sjúkdóma einkum hjarta- og lungnasjúkdóma eða sykursýki eru í meiri hættu á að fá alvarleg einkenni.

Algeng einkenni:

Hálsbólga

Hósti

Kuldahrollur

Hiti

Óþægindi frá meltingarvegi, uppköst eða niðurgangur

Kvef, nefrennsli eða stíflað nef

Bein- og vöðvaverkir

Þreyta og slappleiki

Bragð- og lyktarskyn hverfur

Erfiðleikar við öndun

Höfuðverkur

Smitleiðir

Meðgöngutími sjúkdómsins er 2-14 dagar. Oftast koma einkenni fram á 4-8 degi en fólk getur verið smitandi í allt að tvær vikur. Bæði þau sem fá einkenni og þau sem eru alveg einkennalaus geta smitað aðra.

COVID-19 berst á milli manna með úðasmiti. Snertismit er einnig hugsanleg smitleið.

# data[].attributes.body
Rhinoveirur eru kvefveirur sem eru mjög smitandi og eru um 50% af kvefsýkingum.

# data[].attributes.headline
Leghálskrabbameinsveira (Human Papilloma - HPA)

# data[].attributes.subject
Leghálskrabbameinsveira (Human Papilloma - HPA)

# data[].attributes.body
Leghálskrabbamein er eitt fárra krabbameina sem hægt er að greina á forstigi og lækna. Frá því að skipuleg leit að leghálskrabbameini hófst hér á landi árið 1964 hefur dánartíðni úr sjúkdómnum lækkað um 90%. Þetta er einnig eitt fárra krabbameina þar sem orsakir eru þekktar en HPV-veira sem smitast við kynlíf veldur sjúkdómnum í 99% tilfella.

Helstu einkenni

Leghálskrabbamein er einkennalaust í byrjun. Með því að mæta reglulega í skoðun er yfirleitt hægt að greina meinið það snemma að hægt er að lækna það.

Mikilvægt að muna að það er einkennalaust til að byrja með, eins og með önnur krabbamein.

Óþægindi við samfarir.

Blæðing eftir samfarir.

Óreglulegar blæðingar. Milliblæðingar af saklausum toga eru þó oftast ástæða óreglulegra blæðingar.

HPV-veira (human papilloma virus) sem smitast við kynmök er talin nauðsynleg (en þó sjaldnast nægjanleg) forsenda fyrir myndun flestra illkynja æxla í leghálsi.

Tveir stofnar af HPV-veirum, HPV 16 og 18, eru orsök um 70% allra leghálskrabbameina og nú eru tólf ára stúlkur bólusettar gegn þessum tveimur tegundum HPV. Um 13 sjaldgæfari HPV-stofnar geta valdið leghálskrabbameini og því er mikilvægt að þær konur sem hafa verið bólusettar gegn HPV-veirunni mæti einnig í leghálskrabbameinsleit.

# data[].attributes.body
Lifrarbólga A eða smitgula er algengur sjúkdómur og margir fá hann án þess að veikjast að ráði. Smit verður með þeim hætti að veirur berast úr saur sjúklings með sjúkdóminn, í matvæli eða drykkjarvatn. Veirurnar eru í saur sjúklingsins í um það bil 3 vikur, í 2 vikur áður en hann veikist og eina viku eftir að sjúkdómseinkennin koma fram. Til að forðast smit verður að gæta ýtrasta hreinlætis, meðal annars með tíðum handþvotti, og gæta þess hvað borðað er og hvar.

Það er hægt að fá bólusetningu fyrir lifrarbólgu A.

Lifrarbólga B, sem stundum er kölluð sermigula eða blóðvatnsgula, smitast á svipaðan hátt og alnæmi, það er einkum með nálum og kynmökum. Sermigula er algeng meðal sprautufíkla, samkynhneigðra karlmanna og sjúklinga í gervinýra. Talið er að um helmingur þeirra sem smitist fái sjúkdómseinkenni en þau eru þreyta, lystarleysi, uppköst, sótthiti, dökkt þvag, gula og ljósar hægðir. Sjúkdómseinkennin koma oftast fram 2-3 mánuðum eftir smit. Sermigula getur verið alvarlegur sjúkdómur sem leggur fólk stundum í rúmið vikum saman og einstaka sjúklingur losnar ekki við veiruna og verður smitberi jafnvel það sem eftir er ævinnar.

Lifrarbólga C smitast á sama hátt og lifrarbólga B og talið er að flestir sem smitist verði smitberar það sem eftir er ævinnar. Fólk veikist 2 vikum til 6 mánuðum eftir smit og sjúkdómseinkennin eru þau sömu og lýst hefur verið að ofan.

# data[].attributes.body
Mislingar var algengur sjúkdómur á meðal barna hér á árum áður. Eftir að farið var að bólusetja gegn honum hefur dregið mjög úr algengi hans í hinum vestræna heimi. Flest börn með mislinga verða ekki alvarlega veik en allt að 10% þeirra sem sýkjast fá hættulega fylgikvilla svo sem heilabólgu eða lungnabólgu. Mislingaveiran er mjög smitandi. Hún smitast oftast með úða frá öndunarfærum (hnerra/hósta) og snertingu við sjúkling.

Einkenni geta verið mismikil eftir einstaklingum. Þau byrja oft með flensulíkum einkennum þ.e. hita, nefrennsli, sviða í augum, hósta, bólgnum eitlum og höfuðverk. Ung börn (<5 ára) fá oft niðurgang. Á þriðja eða fjórða degi veikindanna koma í flestum tilfellum fram útbrot sem ná yfir allan líkamann og standa í 3–4 daga eða þar til sjúkdómurinn fer að réna.

Einkenni mislinga geta verið lík ýmsum öðrum sjúkdómum, rétt er að hafa samband við lækni til að fá staðfestingu á að um mislinga sé að ræða. Best er að tekið sé sýni úr nefkoki í leit að erfðaefni mislinga en einnig er hægt að rækta mislingaveiruna úr slíku sýni eða senda blóð í blóðvatnspróf.

Sýklalyf gagnast lítið gegn mislingum þó getur verið nauðsynlegt að meðhöndla sýkingar sem eru afleiðingar af sjálfum sjúkdómnum með sýklalyfjum. Önnur meðferð lítur að hvíld, vökvainntekt og næringu, sérstaklega A vítamíni á þeim svæðum þar sem skortur á því er algengur. Hitalækkandi lyf geta hjálpað sjúklingnum að líða betur og stuðlað að betri vökvainntöku hjá ungum börnum.

Bólusetning gegn mislingum gefur um 95% langtímavörn.

Mislingar er tilkynningaskyldur sjúkdómur.

# data[].attributes.body
Mænusótt (polio) eða lömunarveiki er smitsjúkdómur af völdum veiru sem leggst getur á taugakerfi líkamans. Í flestum tilfellum eru einkenni sjúkdómsins væg en í sumum getur hann valdið lömun sem getur leitt til dauða. Þeir sem eru í mestri hættu á að veikjast af sjúkdómnum eru nýburar, ung börn og óbólusettir einstaklingar. Hættan á að lamast af völdum sjúkdómsins eykst með hækkuðum aldri.

Einkenni

Langflestir eða um 90-95% af þeim sem veikjast fá væg flensulík einkenni sem geta lýst sér sem:

Almennur slappleiki

Hiti

Minnkuð matarlyst

Ógleði

Uppköst

Særindi í hálsi

Hægðatregða

Magaverkir

Alvarlegri einkenni:

Verkir og minnkaður kraftur í stoðkerfi líkamans

Hnakkastífleiki

Vöðvarýrnun

Hæsi

Erfiðleikar við öndun og kyngingu.

Í alvarlegustu tilfellunum verður:

Vöðvalömun

Lömun á þvagblöðru

Óróleiki

Ósjálfrátt slef

Þaninn kviður

Smitleiðir og meðgöngutími

Mænusóttarveiran er mjög smitandi og getur borist í menn með úðasmiti þ.e. með úða frá öndunarfærum (t.d. með hnerra) en einnig með saurmengun í drykkjarvatni og mat. Veiran getur verið til staðar í margar vikur í hægðum þeirra sem eru smitaðir. Til að verjast smiti er hreinlæti mikilvægt og er þar góður handþvottur mikilvægastur.

Greining

Auk læknisskoðunar er hægt að greina mænusóttarveiruna með því að mæla mótefni gegn veirunni í blóði og í heila-og mænuvökva. Einnig er hægt að greina veiruna í saur- eða þvagsýni og/eða með stroki frá hálsi

Meðferð

Engin meðferð eða lyf eru til sem lækna sjúkdóminn. Almennt beinist meðferð að því að draga úr einkennum.

# data[].attributes.body
Nóróveirur (e. norovirus) er flokkur skyldra veira sem valda sýkingu í smágirni sem lýsa sér meðal annars með niðurgangi og uppköstum, oftast í 1–3 daga. Allir geta sýkst og það oftar en einu sinni.

Einkenni

Algeng einkenni nórósýkinga

Kviðverkir

Ógleði

Uppköst

Niðurgangur

Önnur einkenni nórósýkinga

Hiti

Hrollur

Höfuðverkur

Vöðvaverkir

Þreyta

Smitleiðir

Nóróveiran þarf að berast í meltingarveginn til að valda sýkingu. Hún fer úr umhverfinu í munninn, oftast með höndum eða menguðum matvælum eða áhöldum.

Nóróveirur dreifast fljótt á milli manna í afmörkuðu rými t.d. á hjúkrunarheimilum, leikskólum, skólum og skemmtiferðaskipum.
Nóróveirur eru taldar ein helsta ástæða matarsýkinga.

Algengt að fólk smitist við að:

Borða mat eða drekka vökva sem eru mengaðir nóróveirum.

Snerta yfirborð eða hluti sem eru með nóróveirur og setja síðan fingurna í
munninn.

Vera í beinni snertingu við einstakling með nóróveirusýkingu, t.d. við að annast
veika eða neyta matvæla með sameiginlegum áhöld.

Forvarnir

Passa vel uppá handþvott og sýna varúð við matseld.

# data[].attributes.body
Rubella er vírus sem veldur rauðum hundum. Hætta er á fósturskaða ef ófrískur einstaklingur fær rauða hunda og þá helst á fyrstu þremur mánuðum meðgöngu. Sjúkdómurinn getur valdið skaða á líffærum og þá kemur fram skaði á heyrn, sjón, hjarta og heila. Ef smit er eftir 3-4 á meðgöngu er lítil hætta á smiti í fóstur.

Einkenni eru hiti, vanlíðan, eitlastækkanir á hálsi, eitlaþroti og ljósrauð dílótt útbrot.

# data[].attributes.headline
RS veira (e. Respiratory Synictial Virus)

# data[].attributes.subject
RS veira (e. Respiratory Synictial Virus)

# data[].attributes.body
RS-veira (e. respiratory syncytial virus) er kvefveira sem leggst bæði á efri og neðri öndunarveg. Oftast veldur hún vægum einkennum en getur lagst þungt á fyrirbura og ung börn innan sex mánaða. Bæði fullorðnir og börn geta fengið sýkinguna aftur í nýjum faröldrum þar sem veiran veldur ekki langtíma ónæmi.

Einkenni

Sýkingin nær yfirleitt hámarki á 3–5 dögum og er að mestu gengin yfir á einni viku. Algeng einkenni:

Hitavella

Nefrennsli

Hnerri

Þurr hósti

RS vírus er algengasta orsök berkju- og lungnabólgu hjá börnum yngri en eins árs. Í þeim tilfellum geta einkenni einnig verið:

Hvæsandi öndun

Öndunarerfiðleikar

Blámi á húð

Minnkun á matarlyst

Mikill hósti

Smitleiðir

RS-veiran smitast einkum með beinni snertingu milli einstaklinga en getur smitast með úðasmiti, hósta eða hnerra. Veiran getur lifað í nokkrar klukkustundir t.d. á leikföngum eða á borðplötu og getur borist í líkamann í gegnum munn, nef og augu.

Einkenni sjúkdómsins koma fram fjórum til sex dögum eftir að smit hefur orðið.

Sýktur einstaklingur er mest smitandi fyrstu dagana eftir að hann veikist en getur haldið áfram að vera smitandi í nokkrar vikur á eftir.

Greining

Greining byggir fyrst og fremst á sjúkdómseinkennum, sjúkrasögu og læknisskoðun en einnig er hægt að greina veiruna í slími frá nefkoki.

Veiran er svo algeng að flest börn innan tveggja ára aldurs hafa sýkst af henni.

Meðferð

Engin sérstök meðferð er við RS veirusýkingu en meðferðin byggir einkum á einkennameðferð.

# data[].attributes.body
T -frumur ræsast við að antigen binst T-frumu viðtaka. Frumurnar umbreytast í lymphoblasta sem fjölga sér og sérhæfast: T-hjálparfrumur - virkjun B-frumna - macrophaga - stjórn cytotoxískra T lymphoceta (CTL) - T bælifrumur - draga úr ónæmissvörunum - CTL eyða frumum sýktum með veirum og illkynja frumum.