# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De lucht is niet alleen blauw of grijs. Er zijn momenten wanneer de lucht fel oranje is of verschillend kleuren roodtinten geven. Van karmijnrood, aardbeirood, tomaatrood tot rozerood. Van roze en paars en van geel tot knalrood. De voorkleuring voordat de zon opkomt of de kleuring van de lucht nadat de zon onder is gegaan. Verschijnselen die waargenomen worden zonder telescoop of verrekijker. Kleuren in de lucht zien met het blote oog. Kleuren om van te genieten en even stil te staan

Het ontstaan van kleuren in de lucht

Wit licht (zoals het zonlicht) kan door breking, kleur geven. Breking van het licht door:

glas;

regendruppels;

ijskristallen;

neveldruppels van een waterval, tuinslang, fontein of sproei-installatie.

Het breken van licht is dat het witte licht weerkaatst en gesplitst wordt in kleuren. De verschillende golflengten worden door het oog gezien als verschillende kleuren: rood, oranje, geel, groen, cycaan, blauw, en violet. Het regenboogspectrum of kleurenspectrum genoemd. Iedere kleur heeft zijn dus eigen golflengte (frequentie) waarvan rood staat voor de langste golflengte staat en violet voor de kortste.

Kleur

Frequentie in Terahertz

Golflengte in nanometer

Stofdeeltjes

Ook door stofdeeltjes in de lucht wordt het licht gebroken en verstrooid en krijgen we de meest wondere en mooie kleuren in de lucht te zien. Stofdeeltjes van onder andere:

ochtendrood

Saharazand

een grote brand

na een vulkaanuitbarsting

uitstoot van het verkeer en industrie(smog)

uitstoot van elektriciteitscentrales

kachelrook

rook van vuurwerk

De lucht 's morgens is vaak minder vervuild door stofdeeltjes en wanneer er dan mooi ochtendrood te zien is, is de aanwezige waterdamp vaak de oorzaak van dat het licht gebroken en verstrooid wordt. Waterdamp welke kan duiden op weersverandering (regen) vandaar ook het gezegde: morgenrood, water in de sloot.
dubbele regenboog (lichtjes)

De regenboog

Het meest zichtbaar en vaak te zien in een heel groot gebied, is de zonsopkomst en zonsondergang qua kleuren in de lucht. Van roze tot paars van geel tot knalrood. Ook kan de regenboog helder en duidelijk alle kleuren van het regenboogspectrum weergeven. De helderste regenbogen ontstaan wanneer de regendruppels groot zijn.

Een regenboog is te zien wanneer het regent én de zon schijnt. De grote, volle regenbogen zijn te zien wanneer de zon laag staat. In de vroege morgen of later in de middag. Hoe hoger de zon, hoe platter de regenboog. Van de grond af is er een halve regenboog te zien (door de horizon), maar een regenboog is geheel rond. Vanuit een vliegtuig is dit dan te zien. Om een regenboog te kunnen zien ga je met de rug naar de zon staan. Wanneer er een regenboog te zien is dan regent het een eindje verderop en de zon schijnt bij de waarnemer. De regendruppels breken het zonlicht. Hoe groter de druppels des te feller de kleuren. Soms is er ook een tweede regenboog te zien door terugkaatsing van het zonlicht buiten de fellere regenboog. Deze tweede regenboog is vager en de kleuren staan weerkaatst als een spiegelbeeld. Wanneer je twee regenbogen ziet kun je soms zien dat het tussen de bogen donkerder is. Dit heet de band van Alexander.

En aan het eind van de regenboog? Een pot met goud? Het is een oud gezegd en wie weet? Blijf dus alert op het eind van de regenboog maar geniet ook van dit mooie verschijnsel. Misschien is dít de pot met goud wel?

halo om de zon

Halo om de zon of maan

Een halo kan ontstaan wanneer bij sluierbewolking (hoge bewolking) de blauwe lucht enigszins wordt versluierd. Onder de naam halo vallen een aantal lichtverschijnselen aan de hemel. De meest bekende is de kring om de zon. Ook genoemd de kleine kring om de zon. Geheel of gedeeltelijk aanwezig. Een soort ring van licht om de zon en werkelijk wonderlijk om te zien. De binnenrand van de halo heeft ongeveer een afstand tot de zon van 22 graden vandaar ook de naam: kring van 22 graden. De lichtsterkte van de halo neemt naar binnen toe af. De halo lijkt wit maar ook het violet en rode kleur is vaak te zien. Bij een halo om de zon wordt het zonlicht gebroken door ijskristallen en geeft een kring om de zon of maan. Want ook een halo om de maan is mogelijk. Wanneer de volle maan hoog aan de hemel staat en er sluierbewolking aanwezig is. Ook zijn het ijskristallen die het licht van de maan breken. Een halo om de zon, regen in de ton wordt er vaak gezegd. Meestal klopt het ook wel. Ook een halo om de maan, zal in regen vergaan.

Bijzon

Een parhelium of bijzon is een halo-verschijnsel. Een bijzon kun je zien wanneer er sluierbewolking is. Zelfs kun je soms een bijzon (of twee) zien in uitwaaierende contrails (vliegtuigstrepen) of sluierbewolking. Een bijzon is een gekleurde vlek, met de kleuren van het regenboogspectrum, links en/of rechts, of beide, op een afstandje van de zon. Ongeveer op het horizontale midden van de zon, rond een hoek van 22 graden. Een bijzon (of twee) ontstaan ook door breking van zonlicht tegen ijskristallen.

circumzenitale boog

Circumzenitale boog

Dit verschijnsel wordt weleens verward met een regenboog. Het valt echter onder de halo's en ontstaat door breking van zonlicht in ijskristallen bij hoge bewolking of sluierbewolking. Bij een circurmzenitale boog is de bolle kant naar de zon gekeerd en staat de zon laag. De circumzenitale boog wordt ook wel de grote kring om de zon genoemd. De grote kring staat op 46 ° van de zon. De circumzenitale boog is in Nederland vrij algemeen en kun je waarnemen wanneer er ook kans is om bijzonnen te zien. Daarnaast is er ook de circumhorizontale boog. Een indrukwekkende, grote gekleurde boog die in ons land vrijwel niet te zien is. De zon moet namelijk hoog staan, hoger dan 58°, wat in ons land alleen maar in de hoogzomer een paar uur dag zo is. De circumhorizontale boog ziet er meestal wat meer pastelkleurig uit dan de circumzenitale boog.

Iriserende wolken

Wolken met fraaie parelmoerachtige kleuren. Zachte babykleuren in de wolken. Soms een heel groot gebied, soms een klein stukje van de wolk. De wolk verstrooit en interfereert het licht van de zon op een manier dat de kleuren van de regenboog zichtbaar maar dan een aantal tinten lichter. De kleuren lijken op een bij zeepbel, wanneer je je door het oogje van de bellenblaas een verse zeepbel blaast en de zon schijnt.

iriserende wolken

Andere mooie verschijnselen qua kleuren in de lucht

Lichtzuil. Een zuil boven de zon lijkt het wel en ontstaat door reflectie van zonlicht door ijskristallen.

Schijnwerper. Een zonnebundel die naar boven wijst.

Jacobsladders. Wanneer het zonlicht dat als een schijnwerper achter de wolken zichtbaar wordt en naar beneden wijst. K. ter Laan zegt over de Jakobsladder: een ladder was gesteld op de aarde, welker opperste aan de hemel reikte; en ziet, de engelen Gods klommen daarbij op en neder (Genesis XXVIII: 12).

De parhelische ring is een van meest indrukwekkende halo's. Het is een witte ring die parallel aan de horizon loopt, op dezelfde hoogte als de zon. De ring ontstaat door reflectie van zonlicht aan ijskristallen

# data[].attributes.attachment_link.title
Kleuren in de lucht voorspellen het weer

# data[].attributes.attachment_link.description
Kleuren in de lucht zijn met het blote oog te zien. Van een felle regenboog, tot fel gekleurd avondrood. Kleuren om van te genieten en even bij stil te staan.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Waarom is de hemel blauw?

Het is moeilijk om de mate van "blauw" in de lucht te "kwantificeren". De kleur van de hemel omvat eigenlijk vele factoren, zoals:

de helling van de Zon ten opzichte van de verticaal

de plaats waar we ons bevinden
(rekening houdend met de hoeveelheid vervuiling, maar ook eenvoudigweg de hoogte, die de hoeveelheid lucht die boven ons hoofd hangt bepaalt)

de samenstelling van de atmosfeer
(opMars is de hemel een andere kleur omdat er veel minder atmosfeer en veel stof is)

de meteorologische omstandigheden
(bijvoorbeeld: Zijn we in de aanwezigheid van een temperatuurinversie die de luchtmassa's doet stagneren? Of hebben we te maken met veel wind die de vervuilende stoffen zou verspreiden?)

Dominante fenomeen dat blauwe kleur van lucht bepaalt

De atmosfeer als kleurenfilter

Allereerst is het belangrijk om te beseffen dat het licht dat van de zon komt alle kleuren van de regenboog bevat (anders zouden we nooit een regenboog zien!). De atmosfeer filtert en verspreidt echter, min of meer, deze verschillende kleuren voordat ze onze ogen bereiken.

De reden waarom we een blauwe hemel waarnemen is dat atmosferische moleculen vooral de lichtgolven verspreiden die "aan de blauwe kant" van de regenboog (van het elektromagnetisch spectrum) zitten.

Kleuren aan de hemel in wetenschappelijke termen

De verstrooiing:

is het grootst bij kortere golflengten

neemt toe als we kijken naar de kleuren van de regenboog, van paars naar rood

Als de zon hoog aan de horizon staat, wordt dit blauwe licht in alle richtingen verstrooid, waardoor de hemel zijn blauwe kleur krijgt, waar we ook kijken.

Dit fenomeen, dat " Rayleigh verstrooiing" wordt genoemd, is het dominante fenomeen dat de blauwe kleur van de lucht bepaalt. (Op Mars is deze verstrooiing miniem door de zeer ijle atmosfeer, en is de hemel geel-bruin.)

Ondergaande of opgaande zon met oranjerode kleuren

Andere kleuren in de atmosfeer

Natuurlijk verspreiden de andere kleuren zich ook, worden ze min of meer efficiënt verstrooid en bereiken ze ook onze ogen.

Hoe langer de weg is dat door het licht wordt afgelegd (de optische weglengte), hoe meer de andere kleuren aanwezig zijn en de blauwe tint van de lucht uitdoven, wat verklaart waarom de lucht "ondieper" lijkt als we onze blik van de verticaal (recht boven ons hoofd) weg bewegen om naar de horizon te kijken.

Als de lucht erg vochtig is, maakt het grote aantal minidruppeltjes water het blauw effect nog milder, en als vervuiling in de weg staat, kan het de absorptie van bepaalde kleuren verder verbeteren, en de kleur van de lucht kan geelachtige of roodachtige tinten aannemen.

Dit is bijvoorbeeld het geval met:

ozon, dat de violetblauwe kleuren intensief absorbeert

aerosolen (kleine deeltjes in de lucht). Juist daarom krijgt de lucht van de ondergaande of opgaande zon prachtige oranjerode kleuren.

Atmosfeer als een schil rond een sinaasappel

Laten we ons de atmosfeer rond de aarde voorstellen als een schil rond zijn sinaasappel, en we observeren het als een klein stipje net onder de schil.

Wanneer de zon laag aan de horizon staat, heeft het licht dat ons oog bereikt een veel langere afstand afgelegd doorheen de schil dan wanneer de zon hoog aan de hemel staat: het blauw heeft zich verspreid naarmate het licht vordert, en we blijven achter met de kleuren dichter bij het rood.

# data[].attributes.attachment_link.title
Blauwe hemel op Aarde, waar komt die kleur vandaan?

# data[].attributes.attachment_link.description
Welk fenomeen zorgt er voor dat de lucht op onze planeet blauw kleurt? En waarom bij zonsondergang rood of oranje?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als er helemaal geen wolkje aan de lucht is, dan is er een strak blauwe lucht te zien. Maar waarom heeft de lucht eigenlijk de kleur blauw? Willem Wever weet het antwoord!

Als er helemaal geen wolkje aan de lucht is, dan is er een strak blauwe lucht te zien. Maar waarom heeft de lucht eigenlijk de kleur blauw? Willem Wever weet het antwoord!

Regenboog

De zon straalt wit licht uit naar de aarde. Maar dat witte licht is eigenlijk een combinatie van allerlei kleuren licht. Je ziet die kleuren pas als het licht wordt gebroken, net als bij een regenboog.

Atmosfeer

Om de aarde te bereiken, moet het witte zonlicht eerst door de atmosfeer heen. De atmosfeer is een laag van gas rondom de aarde. Dat gas bestaat uit hele kleine deeltjes: de gasmoleculen.

Verstrooiing

Het licht botst tegen die moleculen. Daardoor wordt het licht alle kanten op gestuurd. Dat noemen we verstrooiing. Maar niet elke kleur wordt evenveel verstrooid. Zoals geel en rood. Die kleuren worden nauwelijks verstrooid, en stralen daarom door naar de aarde.

Golflengte

Het blauwe licht verstrooit een stuk meer. Dat komt omdat de golflengte van dit licht korter is. Door de verstrooiing verspreidt het blauwe licht zich over de hele atmosfeer. Omdat het blauwe licht de aarde van alle kanten bereikt, zien wij de hemel als blauw.

In de ruimte

In het heelal zijn er geen gasmoleculen, en wordt het licht dus niet verstrooid. Daarom zien astronauten een zwarte hemel met een witte zon. Best wel saai eigenlijk!

# data[].attributes.attachment_link.description
Door de gasmoleculen in de lucht wordt blauw licht alle kanten opgestuurd. Dat verschijnsel noemen we verstrooiing. Doordat het blauwe licht ons uiteindelijk van alle kanten bereikt, zien wij de hemel als blauw.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De temperatuur van de zon bedraagt op het oppervlakte zo'n 4500 tot 6500 Kelvin, in graden omgerekend is dat ongeveer 4230 tot 6230 graden Celsius. In de kern van de zon, waar waterstof in helium wordt omgezet, is de temperatuur met maar liefst 15,7 miljoen Kelvin veel hoger. De zon is ontstaan vanuit een moleculaire nevel en bevindt zich nu in de fase van hoofdreeksster, zij zal nog ongeveer 5,4 miljard jaar in deze fase blijven bestaan en dan overgaan in een rode reus die 250 keer groter zal zijn. Uiteindelijk wordt de zon een witte dwerg.

Het ontstaan van de zon

Onze zon, een van de 200 miljard sterren in ons Melkwegstelsel, is als gasbol ontstaan vanuit een moleculaire nevel, dit is een wolk die voornamelijk uit waterstofatomen bestaat. Als in het middelpunt van een moleculaire nevel de gravitatiekracht hoog genoeg is kan uit de waterstofatomen een ster ontstaan. Door toenemende druk als gevolg van de zwaartekracht zal de gevormde gasbol steeds kleiner worden, de ster bevindt zich dan in de fase van een protoster. Tegelijkertijd beginnen er door toenemende hitte en dichtheid kernfusiereacties te ontstaan, de hieruit volgende stralingsdruk brengt het krimpen van de ster tot stilstand, met als gevolg dat de ster een hoofdreeksster is geworden. Onze zon is zo'n hoofdreeksster en de leeftijd van de zon in deze vorm is zo'n 4,6 miljard jaar en zij zal in haar huidige vorm nog 5,4 miljard meegaan. Ook alle planeten uit ons zonnestelsel zijn uit dezelfde moleculaire nevel ontstaan.

Samenstelling van de zon

De zon is een hoofdreeksster van middelgrote klasse en meet 1.392.700 km in doorsnede, dit is 109 maal zo groot als de doorsnede van de aarde, de aarde past qua volume dan ook miljoenen malen in de zon. De afstand van de zon tot de aarde wordt in AE uitgedrukt, dit is gelijk aan 149,6 miljoen km. De zon behoort tot het type 'gele dwerg' en behoort tot de relatief kleinere sterren, toch is zij helderder dan 85% van alle sterren in ons Melkwegstelsel, dat vooral uit rode dwergen bestaat. Als geheel bestaat de zon vooral uit waterstof, daarna uit helium, en een klein deel bestaat uit zwaardere elementen als koolstof, zuurstof en verschillende metalen. Anderhalf procent van deze zwaardere elementen is afkomstig uit de moleculaire nevel waaruit de zon is ontstaan, de rest is in de zon zelf gevormd. De totale samenstelling in de buitenste lagen van de zon bedraagt: 70% waterstof, 28% helium, 0,9% zuurstof, 0,4% koolstof, 0,15% neon, 0,15% ijzer, 0,09% stikstof, 0,08% silicium, 0,07% magnesium en 0,05% zwavel.

Alle lagen van de zon en de temperatuur per laag

De kern

De thermonucleaire kern van de zon bestaat waarschijnlijk voor 63% uit helium, dit gehalte zal als gevolg van kernfusie alleen maar verder toenemen. Waterstof komt in de kern met 35% voor, de overige 2% wordt ingenomen door koolstof, zuurstof, ijzer, neon en andere zware metalen. In de thermonucleaire kern is de temperatuur het hoogst van de hele zon en bedraagt ongeveer 15,7 miljoen Kelvin. Door de enorme druk en hitte worden in deze kern waterstofkernen omgezet in heliumkernen, in getal gaat het om 700 miljoen ton aan waterstofkernen dat per seconde omgezet wordt in 695 miljoen ton heliumkernen, de rest van de waterstofkernen wordt omgezet in fotonen en neutrino's. Slechts 0,8% van de kernfusies in onze zon vindt plaats via de zogeheten CNO-cyclus, in zwaardere sterren met een kerntemperatuur van meer dan 18 miljoen Kelvin vormt deze CNO-cyclus de belangrijkste vorm van kernfusie, maar in koudere sterren als onze zon overheerst de zogeheten proton-protoncyclus (vier waterstofatomen vormen één heliumatoom).

De kern van de zon is ongeveer 20-25% groot ten opzichte van de volledige doorsnede van de zon en de dichtheid in de kern is 150 g/cm3. De energie en gammastraling die vrijkomt uit de kernfusie verspreidt zich in ongeveer 10.000 tot 170.000 jaar richting de convectiezone, en zal zich dan in ongeveer een week als warmte en licht verder het zonnestelsel in verplaatsen. Het omzettingsproces van waterstof naar helium zal net zolang duren totdat al het waterstof in de kern op is, dit zal naar verwachting over 5,4 miljard jaar een feit zijn. De kern wordt overigens, zolang de zon een hoofdreeksster is, steeds iets kleiner omdat de gevormde helium minder ruimte inneemt dan waterstof. Als gevolg hiervan neemt de dichtheid van de kern toe en neemt ook de temperatuur van de zon iets toe. De zon wordt eveneens steeds iets helderder, in de afgelopen 100 miljoen jaar is de zon 1% in helderheid toegenomen.

Radiatieve of stralingszone

Om de kern ligt de de radiatieve zone, deze strekt zich tot ongeveer 0,7 zonneradius uit, omdat de kern zo'n 0,25 zonneradius dik is, kan gesteld worden dat de dikte van de radiatieve zone ongeveer 0,45 zonneradius is, en dat is ongeveer 300.000 km dik. In deze zone bedraagt de temperatuur 7 miljoen Kelvin vlakbij de kern tot 2 miljoen Kelvin vlakbij de tachocline. De dichtheid in deze zone neemt af samen met de afname van de temperatuur; van 20 g/cm3 tot 0.2 g/cm3. Warmtetransport vindt in deze zone niet via verplaatsing van materie plaats maar via straling.

Tachocline

De tachocline is een dunne laag die de radiatieve zone van de convectiezone scheidt. De locatie ligt zo'n 0,70 radius vanaf het midden van de zon en de dikte bedraagt 0,04 zonneradius, oftewel 30.000 km. Het verschil in structuur van de radiatieve zone en de convectiezone betreft de wijze van roteren en dit verschil zorgt voor het opwekken van een sterk magnetisch veld.

Convectiezone

Om de tachocline ligt de convectiezone, dit is een laag van 200.000 km oftewel 0,3 zonneradius dik, waar energie zich niet meer via straling maar via convectie naar de rand van de zon verplaatst. In dit gebied stijgen warmtecellen richting de fotosfeer, alwaar de hitte aan de ruimte wordt afgestaan. Hoe gaat dit in zijn werk? Cellen nemen warmte op vanuit de radiatieve zone en stijgen door uitzetting en afname van de dichtheid naar boven. Vervolgens wordt de warmte aan de fotosfeer afgestaan, de temperatuur daalt en de cel zal door het toenemende gewicht weer naar beneden zakken, alwaar opnieuw warmte vanuit de radiatieve zone wordt opgenomen. De reden dat warmte zich in de convectiezone niet via radiatie verplaatst, zoals in de kern en in de radiatieve zone, is dat de temperatuur én de dichtheid in de convectiezone een stuk lager zijn dan in de kern; te laag voor warmte om zich nog via straling te kunnen verplaatsen. De temperatuur in de convectiezone bedraagt zo'n 2 miljoen Kelvin. Opvallend gegeven: in de convectiezone verplaatst warme zich naar schatting met een week richting de fotosfeer, dit is een grote tegenstelling met de snelheid van warmteverplaatsing in de radiatieve zone, alwaar energie er 10.000 tot 170.000 jaar over doet om de convectiezone te bereiken.

Fotosfeer en zonnevlekken

De fotosfeer is de diepste laag van de atmosfeer rondom de zon, in deze zone wordt het meeste licht het heelal ingezonden. De onderkant van de fotosfeer geldt als oppervlak van de zon. In de fotosfeer ligt de temperatuur tussen de 4500 en 6500 Kelvin. De fotosfeer is ongeveer 300 tot 500 kilometer dik en bestaat uit convectiecellen van zo'n 1000 km breedte, deze cellen zijn op afbeeldingen van de zon te zien als wat grillige vlekkerige patronen. De dichtheid in de fotosfeer is 0,2-0,3 g/m3. In de fotosfeer zijn vaak donkere zonnevlekken aanwezig, dit zijn gebieden met een lagere temperatuur en zijn een gevolg van sterke magnetische velden die warmtetransport (convectie) bemoeilijken, zo wordt op die locaties minder warmte naar de oppervlakte van de zon vervoerd, in die gebieden ontstaan dan zonnevlekken. De temperatuur in zonnevlekken ligt rond de 3000 tot 4500 Kelvin.

Chromosfeer en corona

De chromosfeer en de daarop volgende corona is een zone met een gaslaag van zeer lage dichtheid, de temperatuur loop hier juist weer sterk op van 30.000 Kelvin in de chromosfeer tot 1.000.000 Kelvin in de corona. De dichtheid is 0,01 g/m3 in de chromosfeer en 10–7 g/m3 in de corona. De corona bestaat uit ontsnapte fotonen uit de fotosfeer die opnieuw zijn ingevangen door omringende atomen en dan voor een tweede keer weer worden uitgezonden worden als fotonen. De dikte van de chromosfeer is 3000-5000 km, de dikte van de corona varieert, maar het varieert van een miljoen tot miljoenen kilometers. De corona is goed zichtbaar tijdens een zonsverduistering.

Trivia

De zon is naar schatting één van de 200 miljard sterren die samen ons Melkwegstelsel vormen. Het Melkwegstelsel is een sterrenstelsel waarvan er honderden miljarden van zijn in het heelal. Het heelal is naar schatting 13,75 miljard jaar oud, dit maakt dat we niet verder het heelal in kunnen kijken dan 13,75 miljard lichtjaren ver weg. Van alle waarneembare sterrenstelsels zijn er dan zo'n 170 tot 200 miljard sterrenstelsels die binnen deze waarneembare zone liggen (dwergsterrenstelsels niet meegerekend), maar het aantal ligt naar alle waarschijnlijkheid dus nog veel hoger. Er hypothetisch van uitgaande dat een sterrenstelsel gemiddeld 200 miljard sterren telt, dan telt de waarneembare zone ongeveer 40.000.000.000.000.000.000.000 sterren, waarvan de zon er dus een is.

Wij mensen reizen 8 miljard kilometer per jaar

De zon raast, als gevolg van de rotatie van het Melkwegstelsel, met zo'n 251 km per seconde door de ruimte en doet over een volledige omwenteling rond het middelpunt van het Melkwegstelsel, waar zij zo'n 25.000-28.000 lichtjaar vanaf staat, 225 tot 250 miljoen jaar. Dit betekent dat een mens niet alleen jaarlijks een flinke ruimtereis van ongeveer 470 miljoen kilometer maakt doordat de aarde jaarlijks om de zon heen draait, maar per jaar ook nog eens ongeveer 8 miljard kilometer door ons Melkwegstelsel reist door samen met de zon rond het middelpunt van het Melkwegstelsel te draaien.

# data[].attributes.attachment_link.description
De temperatuur van de zon bedraagt op het oppervlakte zo'n 4500 tot 6500 Kelvin, in graden omgerekend is dat ongeveer 4230 tot 6230 graden Celsius. In...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De grote eclips biedt een unieke kans om de zon te bestuderen

Astronomen hebben reikhalzend uitgekeken naar de zonsverduistering die maandag in Canada, de VS en Mexico te zien was. Die kan, samen met de data van twee ruimtesondes, voor een revolutie in de zonnefysica zorgen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Onze zon bevindt zich op bijna 150 miljoen kilometer van de aarde en toch slaagt ze er nog in om onze planeet te verwarmen. Maar is ze ook de heetste plek in...

# data[].attributes.headline
Kaart 3: Waarom het kouder wordt als je hoger in de lucht komt

# data[].attributes.subject
Kaart 3: Waarom het kouder wordt als je hoger in de lucht komt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Warmte van een afstandje

De zon ligt op zo'n 149.598.000 km van de aarde. Dat is dus best wel ver. En dat is maar goed ook. De zon is namelijk heet, erg heet.

Veel te warm

In de kern van de zon is het 15 miljoen graden Celsius. Op de oppervlakte is de zon zo'n 6000 graden Celsius. Zelfs een stuk ijzer zou daar nog gaan koken. Je begrijpt wel dat de zon dus veel te warm is om als mens naartoe te gaan.

# data[].attributes.attachment_link.description
De zon ligt op zo'n 149.598.000 km van de aarde. Dat is dus best wel ver. En dat is maar goed ook. De zon is namelijk heet, erg heet. In de kern van de zon is het 15 miljoen graden Celsius. Op de oppervlakte is de zon zo'n 6000 graden Celsius.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een broeikasgas is een soort onzichtbare wollen trui die de aarde isoleert. De aarde kan haar warmte niet zo makkelijk meer kwijt en dat zorgt ervoor dat de aarde steeds warmer wordt. DIt komt onder andere doordat we heel veel autorijden, vliegen en elektericiteit produceren.
Fossiele brandstoffen
Elektriciteit wordt vaak geproduceerd door fossiele brandstoffen, dit zijn steenkool aardgas en aardolie. Als je deze verbrand komen er broeikasgassen vrij. De fossiele brandstoffen worden gemaakt uit dode planten- en dierenresten.
Aardgas
Aardgas bestaat voornamelijk uit methaan. In het midden van methaan zit koolstof en eromheen waterstof. Methaangas wordt vandaag de dag ook geproduceerd door koeien. Koeien verteren allemaal plantenresten in hun maag, hierbij ontstaat methaangas. Ze boeren methaan uit en dat gaat de lucht in. Dat is wel 30 keer zo sterk als co2!

Kortom, het is niet verkeerd als je iets minder vlees eet. Het kan er namelijk uiteindelijk voor zorgen dat er minder broeikasgassen in de lucht komen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een broeikasgas is een soort onzichtbare wollen trui die de aarde isoleert. De aarde kan haar warmte niet zo makkelijk meer kwijt en dat zorgt ervoor dat de aarde steeds warmer wordt. DIt komt onder andere doordat we heel veel autorijden, vliegen en elektericiteit produceren.

# data[].attributes.headline
Kaart 5: Waarom de natuur altijd in rondjes draait

# data[].attributes.subject
Kaart 5: Waarom de natuur altijd in rondjes draait

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Klein of groot: alles wat leeft gaat dood

Op de Veluwe leven veel planten, dieren en schimmels samen in een leefgemeenschap. Allemaal hebben ze voedsel nodig om te groeien en daarom eten ze elkaar. Neem de eikenboom. Rupsen eten blaadjes van de boom, merels eten rupsen en buizerds eten merels. De buizerd heeft weinig vijanden. Ooit sterft de buizerd, dan eten insecten en schimmels de resten op. Schimmels maken mineralen die de eikenboom weer opneemt om te groeien. Daarmee is de kringloop rond.

Verschillende rollen

Iedereen in de voedselkringloop heeft een eigen taak of rol. Laten we eens kijken naar de rollen in ons voorbeeld. De eikenboom maakt, net als alle ander planten, zelf voedsel. Met zonlicht, water en koolzuurgas maken planten suikers en zuurstof. De suikers gebruikt de boom om te groeien en blaadjes en eikels mee te maken. Een levend wezen dat zelf voedsel maakt, heeft de rol van producent.

Rupsen eten planten, dat zijn planteneters. Merels eten rupsen, maar ook zaden en bessen van planten. Merels zijn dus alleseters. Een buizerd is een vleeseter, die eet alleen dieren zoals kleine vogels, kikkers en muizen. Planteneters, alleseters en vleeseters noemen we consumenten.

Insecten en schimmels zijn afvalopruimers, die heten reducenten. Reduceren betekent kleiner maken en dat is precies wat reducenten doen. Ze breken dood materiaal in steeds kleinere stukjes totdat er mineralen overblijven. Die mineralen zijn weer bouwstoffen voor de producenten.

Poep is ook belangrijk

Schimmels worden bij hun taak geholpen door insecten en andere ongewervelde dieren die leven in de bodem. Deze diertjes knagen het dode materiaal in stukjes of poepen onverteerd materiaal uit. Poep, haren, huid, nagels, botten, bijna niets is veilig voor de schimmels. Zelfs dood hout wordt door schimmels afgebroken tot mineralen. Alles wordt opnieuw gebruikt, dus afval bestaat niet in de natuur.

Verzameling voedselkringlopen

Op de Veluwe leven nog veel meer dieren en planten en schimmels dan uit het voorbeeld. Denk bijvoorbeeld aan grassen, varens, paddenstoelen, regenwormen, mestkevers, bosmieren, kikkers, hagedissen, bosmuizen, fazanten, konijnen, reeën en zwijnen. Al deze dieren leven samen in verschillende kringlopen in hetzelfde gebied. Samen vormen de kringlopen een voedselweb.

# data[].attributes.attachment_link.title
Voedselkringloop: eten en gegeten worden

# data[].attributes.attachment_link.description
Op de Veluwe leven veel planten, dieren en schimmels samen in een leefgemeenschap. Allemaal hebben ze voedsel nodig om te groeien en daarom eten ze elkaar. Neem de eikenboom. Rupsen eten blaadjes van de boom, merels eten rupsen en buizerds eten merels. De buizerd heeft weinig vijanden.

# data[].attributes.headline
Kaart 6: Waarom koeien, auto's en fabrieken de natuur verzieken

# data[].attributes.subject
Kaart 6: Waarom koeien, auto's en fabrieken de natuur verzieken

# data[].attributes.attachment_link.title
De toekomst heeft jou nodig - Pak de grote vervuilers aan

# data[].attributes.headline
Kaart 3: Waarom het kouder wordt als je hoger in de lucht komt

# data[].attributes.subject
Kaart 3: Waarom het kouder wordt als je hoger in de lucht komt

# data[].attributes.attachment_link.description
Hallo,Ik had een vraag over omgevingstemperatuur op verschillende hoogtes. In de natuurkunde lessen leer je dat warme lucht opstijgt doordat de dic…

# data[].attributes.headline
Kaart 5: Waarom de natuur altijd in rondjes draait

# data[].attributes.subject
Kaart 5: Waarom de natuur altijd in rondjes draait

# data[].attributes.headline
Kaart 9: Waarom bomen de airco's van de aarde zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 9: Waarom bomen de airco's van de aarde zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Zonnepark in Biddinghuizen

NOS Nieuws *

Het wordt veel moeilijker om zonneparken en -weiden aan te leggen op landbouw- en natuurgronden. De demissionaire ministers De Jonge en Jetten schrijven aan de Tweede Kamer dat ze daarover afspraken hebben gemaakt met onder meer provincies, gemeenten en waterschappen.

Alleen in uitzonderingsgevallen mag het nog, bijvoorbeeld als het gaat om landbouwgronden die op termijn een andere bestemming krijgen, of als de aanleg bijdraagt aan vermindering van 'netcongestie'.

Zonnepanelen moeten bij voorkeur op daken en gevels worden geplaatst, maar ook op bijvoorbeeld kassen, industrieterreinen, stortplaatsen en boven parkeerplaatsen. Daarna komen ongebruikte terreinen in bebouwde gebieden en dáár weer na onbenut terrein in landelijk gebied.

Ruimte schaars

De afspraken zijn gemaakt omdat er aan de ene kant steeds meer vraag is naar duurzaam opgewekte elektriciteit, maar aan de andere kant de ruimte schaars is. "Ten aanzien van zonnepanelen was de markt in het verleden leidend en ontbrak sturend ruimtelijk beleid door de overheden. (..) Nu zetten Rijk en medeoverheden samen de volgende stap", schrijven de ministers.

De provincies zullen de afspraken juridisch bindend vastleggen in hun verordeningen. Het nieuwe systeem moet op 1 januari ingaan. Lopende initiatieven die nu al in een vergevorderd stadium zijn mogen in principe nog doorgaan.

Holland Solar, de branchevereniging voor bedrijven in de zonne-energie, is kritisch. De gemaakte keuzes zijn schadelijk voor de sector, maar ook voor de energietransitie, voor boeren en industriële bedrijven die willen verduurzamen en voor de kans om natuurontwikkeling te bevorderen, vindt de belangenclub.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aanleg van zonneparken op landbouwgronden veel moeilijker

# data[].attributes.attachment_link.description
Het kabinet heeft daarover afspraken gemaakt met provincies, gemeenten en waterschappen. De nieuwe regels gaan binnenkort in.

# data[].attributes.headline
Kaart 9: Waarom bomen de airco's van de aarde zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 9: Waarom bomen de airco's van de aarde zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
IJskap Antarctica

NOS Nieuws *

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat

2023 is het warmste jaar ooit gemeten, bleek vandaag uit een analyse van de Europese klimaatdienst Copernicus. Dit klimaatrecord zal mogelijk maar een jaar in de boeken blijven: naar verwachting van experts zal ook 2024 zeer warm worden - en mogelijk zelfs direct een nieuw wereldwijd record vestigen.

Die verwachting volgt ten eerste uit actuele metingen. Het afgelopen jaar was vanaf het begin warm, maar kwam tot mei niet verder dan een top 3-notering. Daarna volgde een periode waarin elke maand het wereldwijde temperatuurrecord voor die maand brak - en de afwijking ten opzichte van voorgaande jaren verder toenam.

Die reeks van heetste maanden lijkt met het ingaan van 2024 niet voorbij. Copernicus verwacht dat bijvoorbeeld januari en februari meer dan 1,5 graad warmer zullen zijn dan in de periode tussen 1850 en 1900.

NOS
Vooral de tweede helft van 2023 was wereldwijd zeer warm en ook 2024 zal naar verwachting erg warm beginnen

Naar verwachting zal 2024 ook gemiddeld zeer warm uitpakken. Dat komt doordat de belangrijkste oorzaken van de hitte van 2023 niet voorbij zijn. De concentratie broeikasgassen loopt elk jaar verder op en El Niño piekte pas rond de jaarwisseling. Deze natuurlijke temperatuurschommeling in de Grote Oceaan veroorzaakt ook tijdelijk hogere luchttemperaturen. Dit effect op de luchttemperaturen is bovendien deels vertraagd: het jaar ná El Niño is doorgaans ook extra warm.

"Als 2024 zich gedraagt volgens oude patronen, zal het wereldwijd in 2024 net zo warm worden als in 2023", zegt hoofd klimaatonderzoek van NASA Gavin Schmidt tegen de NOS. "Er is dan 50 procent kans op een nieuw record. Maar als er meer aan de hand is in het klimaatsysteem, dan zal 2024 nog warmer worden."

Klimaatpuzzel van 2023

Schmidt doelt op lopende wetenschappelijke discussies. De concentratie broeikasgassen stijgt nog elk jaar en El Niño maakt het extra warm. Maar 2023 week wel heel erg af, zegt klimaatonderzoeker Bart Verheggen van het KNMI. Dat geldt bijvoorbeeld voor de temperatuur in de Noord-Atlantische Oceaan, die alle records brak. "Dat kwam niet zomaar door El Niño."

Een mogelijke aanvullende verklaring kan zijn dat het opwarmende effect van CO2 nog is onderschat, zoals klimatoloog James Hansen denkt. Hansen is Schmidts voorganger als hoofd van het klimaatinstituut van NASA. Het kan ook zijn dat de vervuiling door zwavel, dat het klimaat iets koelt, in praktijk sneller afneemt dan we dachten, zegt Schmidt.

Opwarmende vulkaan

Andere mogelijke verklaringen voor een versnelling in de opwarming zijn volgens Schmidt ook nog mogelijk. Het kan een samenloop zijn van meerdere natuurlijke schommelingen, waarvan El Niño er slechts één is.

Schmidt verwijst bijvoorbeeld naar de uitbarsting van de Hunga Tonga-vulkaan, twee jaar geleden. De meeste vulkaanuitbarstingen koelen het klimaat tijdelijk (door de uitstoot van zwavel), maar deze onderzeese vulkaan in de Grote Oceaan is mogelijk een uitzondering. Bij de uitbarsting kwamen grote hoeveelheden waterdamp meer dan 50 kilometer hoog in de atmosfeer. Waterdamp heeft daar (tijdelijk) een sterk opwarmend effect.

Volgens recente berekeningen van het KNMI kan de Hunga Tonga-uitbarsting de gemiddelde temperatuur op aarde in 2023 met 0,1 graden hebben verhoogd. Ook die conclusie is niet definitief: andere onderzoeken komen tot een veel kleiner aandeel, of zelfs een netto afkoelend effect. KNMI'er Verheggen zegt dan ook nog in geen enkele richting een volledig sluitende verklaring te zien voor de recordhitte van 2023. Hij merkt bovendien op dat El Niño in 2023 niet heel sterk was. Mede daardoor schat hij de kans het grootst dat 2024 wereldwijd iets minder warm zal uitpakken dan 2023.

2024 als scheidsrechter

Klimaatprofessor Michael Mann van de University of Pennsylvania heeft nog een andere verklaring voor de hitte van 2023: die is in de jaren ervoor opgebouwd in de oceanen - die vijf jaar op rij recordhoeveelheden warmte opnamen. Die opgebouwde warmte is in 2023 volgens de Amerikaanse klimaatonderzoeker weer gedeeltelijk vrijgekomen in de atmosfeer. We hoeven overigens niet op zoek naar al te extreme verklaringen, zegt Mann tegen de NOS. "De temperatuur van 2023 ligt ruim binnen het bereik van verwachtingen die klimaatmodellen al tientallen jaren geleden voorspelden."

Uiteindelijk zijn thermometers de ultieme scheidsrechter. Als de opwarmende kracht van CO2 nog is onderschat, zal de versnelling van de opwarming de komende jaren doorzetten. Als die juist wat afvlakt, zullen natuurlijke schommelingen een grotere rol hebben gespeeld bij het record van 2023. "Het wordt dus heel interessant om te zien wat 2024 in petto heeft", besluit Schmidt.

# data[].attributes.attachment_link.title
De wereldwijde hittegolf van 2023 zet door in 2024: opnieuw record mogelijk

# data[].attributes.attachment_link.description
Nog nooit werden wereldwijd zulke hoge temperaturen gemeten als in 2023. Toch zal het hitterecord mogelijk slechts één jaar standhouden.

# data[].attributes.headline
Kaart 7: Waarom de kans op een elfstedentocht steeds kleiner wordt

# data[].attributes.subject
Kaart 7: Waarom de kans op een elfstedentocht steeds kleiner wordt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ieder jaar hoopt Nederland op een Elfstedentocht. De laatste tocht werd 25 jaar geleden verreden. Het was een zware tocht op 4 januari 1997 door sterke wind in combinatie met lichte tot matige vorst. De klimaatverandering heeft de kans op een Elfstedentocht gehalveerd, van eens in de vijf jaar aan het begin van de vorige eeuw tot ongeveer eens in de twaalf jaar in het huidige klimaat. Deze kans zal in de toekomst verder afnemen, maar hoeveel hangt af van de verdere opwarming van de aarde.

Rekenen met koude dagen

Een Elfstedentocht vereist een lange periode met temperaturen ruim onder het vriespunt. Daarbij moet er liefst geen sneeuw vallen - herinnert u zich 2012 nog? De laatste keer dat we dicht bij een tocht waren. Ook harde wind kan de ijsgroei beperken.

Of een koude periode tot een Elfstedentocht leidt is van veel details afhankelijk. Op een aantal plekken langs de 200 kilometer lange tocht kan door hele lokale oorzaken bijvoorbeeld het ijs onbetrouwbaar blijven. Ook zijn de criteria voor het organiseren van een Elfstedentocht aan verandering onderhevig. De eerste paar tochten konden op dunner ijs verreden worden omdat er nog niet zoveel mensen meededen. Waar men vroeger wachtte op voldoende ijsdikte en dan nog drie dagen nodig had voor de organisatie, kan de tocht tegenwoordig in twee dagen georganiseerd worden omdat men vertrouwt op de betere weersverwachtingen.

Door al deze details is het lastig om de kans op een Elfstedentocht uit te rekenen. Daarom gaan we enkel uit van de koude die tenminste nodig is voor een Elfstedentocht om de invloed van klimaatverandering op Elfstedentochten uit te rekenen.

Kans op gunstig Elfstedenweer gehalveerd

Vuistregel voor gunstig Elfstedenweer: temperatuur gemiddeld over 15 dagen onder -4.2°C

Een vuistregel voor gunstig Elfstedenweer is dat de temperatuur gemiddeld over 15 dagen in De Bilt onder -4.2 °C moet liggen (figuur 1). Dit geldt voor dertien van de vijftien gereden tochten (de zwarte stippen onder de stippellijn). Door bij elke winter de opwarming in 2021 sinds die winter op te tellen (donkerblauwe trendlijn), zien we wat de temperatuur zou zijn geweest in het huidige klimaat (rode cirkels). In dat geval voldoen nog maar zeven tochten aan de vuistregel. Hieruit blijkt dat de opwarming sinds 1901 de kans op een Elfstedentocht grofweg heeft gehalveerd.

Kans is nu eens in twaalf jaar

In 2019 berekenden we in samenwerking met Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dat de jaarlijkse kans op Elfstedenweer ongeveer 8 procent is (met een onzekerheidsmarge van 5 procent tot 19 procent). Of anders gezegd, gemiddeld wordt het tegenwoordig maar eens in de 12 jaar zo koud dat een Elfstedentocht mogelijk is. Aan het begin van de twintigste eeuw was dit nog ongeveer 20 procent, dus eens in de 5 jaar. Dat we nu al 25 jaar op de zestiende Elfstedentocht wachten is pech (figuur 2). De kans op een periode van 25 jaar zonder geschikt Elfstedenweer is maar 7 procent (figuur 3).

Toekomst afhankelijk van verdere opwarming en westenwind

De kans op Elfstedentochten neemt in de KNMI'14-klimaatscenario's verder af. Hoeveel hangt sterk af van de wereldwijde opwarming en of de wind in Nederland vaker uit het westen gaat waaien of niet.

Als we de opwarming van de aarde tot 2ºC beperken, is de kans ongeveer eens in de 20 jaar

In het Klimaatakkoord van Parijs, zes jaar geleden, is vastgelegd de wereldwijde opwarming te beperken tot ruim onder de 2 graden. Als we de opwarming inderdaad beperkt weten te houden tot 2 graden boven pre-industrieel, dan blijft de kans heel redelijk met ongeveer 5 procent, gemiddeld eens in de 20 jaar. Echter, als het niet lukt de opwarming te beteugelen, zijn er nog maar één à twee tochten mogelijk voordat de kans halverwege deze eeuw heel klein wordt.

KNMI-klimaatbericht door Josine Camps, Peter Siegmund, Karin van der Wiel en Frank Selten

# data[].attributes.attachment_link.title
Laatste Elfstedentocht nu 25 jaar geleden

# data[].attributes.attachment_link.description
Ieder jaar hoopt Nederland op een Elfstedentocht. De laatste tocht werd 25 jaar geleden verreden. Het was een zware tocht op 4 januari 1997 door sterke wind in combinatie met lichte tot matige vorst.

# data[].attributes.headline
Kaart 8: Waarom je straks kunt kanoën tussen de huizen

# data[].attributes.subject
Kaart 8: Waarom je straks kunt kanoën tussen de huizen

# data[].attributes.headline
Kaart 9: Waarom bomen de airco's van de aarde zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 9: Waarom bomen de airco's van de aarde zijn

# data[].attributes.attachment_link.title
Herstel bossen kan flink bijdragen aan klimaatverbetering, maar geduld vereist

# data[].attributes.attachment_link.description
Bossen kunnen wereldwijd nog honderden miljarden tonnen extra CO2 opslaan. Dan moeten ze wel veel beter beschermd worden, zegt een grote internationale onderzoeksgroep.

# data[].attributes.headline
Kaart 10: Waarom je voetafdruk groter is dan je schoenmaat

# data[].attributes.subject
Kaart 10: Waarom je voetafdruk groter is dan je schoenmaat

# data[].attributes.headline
Kaart 10: Waarom je voetafdruk groter is dan je schoenmaat

# data[].attributes.subject
Kaart 10: Waarom je voetafdruk groter is dan je schoenmaat

# data[].attributes.attachment_link.title
Voetafdruktest WWF | Test jouw voetafdruk en krijg duurzame tips

# data[].attributes.attachment_link.description
Doe de voetafdruktest van Wereld Natuur Fonds en krijg inzicht in je ecologische voetafdruk. Vergelijk je uitslag, check de duurzame tips en meld je aan voor WWF-GO!

# data[].attributes.headline
Kaart 11: Waarom vogelpoep goed is voor het bos

# data[].attributes.subject
Kaart 11: Waarom vogelpoep goed is voor het bos

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
10 Redenen waarom vogelpoepen goed zijn voor uw tuin

In de meeste gevallen vinden we vogelpoep op onze auto's en huizen irritant en storend. Maar wist u dat vogelpoep eigenlijk goed is voor uw tuin? Ja, u leest het goed! Vogelpoep bevat voedingsstoffen die uw tuin ten goede komen. In dit artikel bespreken we de 10 redenen waarom vogelpoepen goed zijn voor uw tuin.

Vogelpoep bevat stikstof, fosfor en kalium, de belangrijkste voedingsstoffen die planten nodig hebben om te groeien. Het is een natuurlijke meststof die uw bodem kan verrijken zonder dat u een dure meststof hoeft te kopen. Bovendien kunnen de voedingsstoffen in vogelpoep door planten beter worden opgenomen dan die in chemische meststoffen.

Vogelpoep bevat niet alleen voedingsstoffen, maar ook micro-organismen die de bodemvruchtbaarheid kunnen verhogen. Deze micro-organismen helpen bij het afbreken van organisch materiaal in de bodem en verbeteren de bodemstructuur. Een gezonde bodem is essentieel voor gezonde planten.

Sommige vogels, zoals spreeuwen, eten insecten en andere plagen die uw tuin kunnen beschadigen. Vogelpoep kan daarom plagen afweren en uw tuin beschermen tegen schade. Daarnaast kan vogelpoep ook de groei van schimmels en bacteriën remmen die plantenziekten kunnen veroorzaken.

Door de voedingsstoffen en micro-organismen in vogelpoep kan de bodem beter water opnemen. Dit kan vooral handig zijn in droge gebieden waar water schaars is. Als uw tuin beter water kan opnemen, hoeft u minder water te geven en bespaart u dus water en geld.

De pH-balans van de bodem is belangrijk omdat het bepaalt welke voedingsstoffen beschikbaar zijn voor planten. De meeste planten groeien het best in een licht zure bodem (pH-waarde tussen 6 en 7). Vogelpoep is licht zuur en kan daarom helpen de pH-balans van de bodem te verbeteren.

Door gebruik te maken van natuurlijke meststoffen zoals vogelpoep, kunnen we de afhankelijkheid van chemische meststoffen verminderen. Chemische meststoffen zijn namelijk een belangrijke bron van broeikasgassen. Door vogelpoep te gebruiken, kunnen we dus bijdragen aan het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen en klimaatverandering bestrijden.

Vogelpoep is goedkoop en gemakkelijk te verkrijgen. U hoeft niet ver te zoeken om vogelpoep te vinden. Het enige wat u hoeft te doen is een vogelhuisje in uw tuin neerzetten en wachten tot de vogels komen. U kunt de vogelpoep verzamelen en in uw tuin gebruiken.

Vogelpoep kan uw tuin een natuurlijke uitstraling geven. In plaats van dat u uw tuin volzet met chemische meststoffen, kunt u ervoor kiezen om op een natuurlijke manier uw bodem te verrijken. Dit past goed bij de trend van duurzaam tuinieren.

Door vogels naar uw tuin te lokken, kunt u de biodiversiteit in uw tuin vergroten. Vogels eten niet alleen insecten en plagen, maar ze helpen ook bij het bestuiven van planten. Bovendien kunt u door het gebruik van vogelpoep uw tuin aantrekkelijker maken voor andere dieren, zoals egels en vlinders.

Tot slot is vogelpoep gewoon leuk. Vogels zijn fascinerende dieren en het is leuk om ze in uw tuin te hebben. Door vogelpoep te verzamelen en in uw tuin te gebruiken, kunt u een band opbouwen met de vogels in uw tuin.

Conclusie

Uit bovenstaande redenen blijkt dat vogelpoep goed is voor uw tuin. Het is een natuurlijke meststof die de bodemvruchtbaarheid kan verhogen, plagen kan afweren en de biodiversiteit in uw tuin kan vergroten. Bovendien is vogelpoep goedkoop en gemakkelijk te verkrijgen. Dus waar wacht u nog op? Plaats een vogelhuisje in uw tuin en profiteer van de voordelen van vogelpoep!

FAQs

1. Moet ik de vogelpoep verdunnen voordat ik het in mijn tuin gebruik?

Ja, het is aan te raden om de vogelpoep te verdunnen voordat u het in uw tuin gebruikt. Vogelpoep kan namelijk te sterk zijn voor sommige planten. Meng de vogelpoep met water in een verhouding van 1:10 voordat u het in uw tuin gebruikt.

2. Kan ik vogelpoep gebruiken voor alle planten?

Nee, niet alle planten kunnen tegen vogelpoep. Sommige planten zijn gevoeliger dan andere. Gebruik vogelpoep daarom alleen voor planten die er goed tegen kunnen, zoals tomaten, courgettes, pompoenen en aardbeien.

3. Kan ik vogelpoep gebruiken als ik huisdieren heb?

Ja, u kunt vogelpoep gebruiken als u huisdieren heeft. Vogelpoep is niet giftig voor huisdieren en kan geen kwaad als ze het per ongeluk binnenkrijgen. Houd er wel rekening mee dat vogelpoep een sterke geur kan hebben.

4. Kan ik vogelpoep gebruiken als ik allergisch ben voor vogels?

Nee, als u allergisch bent voor vogels, kunt u beter geen vogelpoep gebruiken. Vogelpoep kan allergische reacties veroorzaken bij mensen die allergisch zijn voor vogels.

5. Kan ik vogelpoep gebruiken in een moestuin?

Ja, u kunt vogelpoep gebruiken in een moestuin. Vogelpoep is een natuurlijke meststof die uw planten kan helpen groeien. Zorg er wel voor dat u de vogelpoep verdunt voordat u het in uw moestuin gebruikt.

# data[].attributes.attachment_link.title
10 redenen waarom vogelpoepen goed is voor uw tuin - Vogel Het Uit

# data[].attributes.attachment_link.description
10 Redenen waarom vogelpoepen goed zijn voor uw tuin

# data[].attributes.headline
Kaart 12: Waarom je een omgevallen  boom het best kunt laten liggen

# data[].attributes.subject
Kaart 12: Waarom je een omgevallen  boom het best kunt laten liggen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Advocaat van de natuur en spreekbuis van het milieu.

Omgevallen boom in reservaat Speulderbos

© Jeannette Parramore

Na de recente stormen liggen de bossen weer vol omgewaaide bomen en afgebroken takken. Beheerders zijn druk bezig met opruimen, maar als het aan ecoloog Patrick Jansen ligt laten ze juist zoveel mogelijk liggen. Dood hout is immers ontzettend belangrijk voor de biodiversiteit: bijna de helft van de aan bos gebonden soorten is er van afhankelijk.

Biodiversiteit

Daaronder bevinden zich onder andere circa 750 keversoorten waaronder de Europees beschermde vermiljoenkever en vliegendhert. Maar dood hout is niet alleen voor kevers belangrijk. Ook voor een groot aantal soorten mieren, vliegen, wantsen, wespen, vlinders, pissebedden, springstaartjes, vleermuizen, vogels, paddenstoelen, mossen en korstmossen is dood hout van levensbelang. En daar komen de talrijke soorten die dood hout gebruiken voor hun overwintering nog eens bij.

Waar omgevallen bomen wel mogen blijven liggen is in zogeheten bosreservaten, waar de natuurlijke ontwikkeling van het bos ongemoeid blijft. Deze reservaten zijn vooral bedoeld voor wetenschappelijk onderzoek. Tot de instelling is in 1987 besloten door het toenmalige ministerie van LNV. Vooruitlopend op de officiële instelling zijn in 1983 de eerste vijf reservaten aangewezen en in 2000 werd het zestigste en laatste reservaat ingesteld. Aanleiding was de behoefte aan meer gemengd en natuurlijker bos in Nederland. Hiervoor was meer kennis nodig van de natuurlijke processen in bos en hoe de beheerder deze kan gebruiken.

Bossenstrategie

Ook in de nieuwe Bossenstrategie erkent het kabinet dat er in de Nederlandse bossen te weinig dood hout aanwezig is. Volgens ecoloog Patrick Jansen van de WUR heeft dat voor een belangrijk deel te maken met gebrek aan geld: de natuurbeheersubsidies zijn gewoon te laag. Onder het mom van veiligheid, meer variatie, toekomstbestendigheid of 'resthout dat bij beheer vrijkomt' worden bomen geveld en verkocht. Waar het om duurzame bouw gaat heeft Jansen daar geen moeite mee, maar vaak wordt het hout ook verkocht als brandhout. De stijgende gasprijzen hebben die vraag nog meer opgejaagd.
'Resthout' genoeg in ieder geval in de bossen na de drie stormen die achter ons liggen, maar het zou beter zijn voor de natuur als er wat minder geoogst werd.

Dode boom in reservaat Speulderbos

© Jeannette Parramore

Praat mee

onze spelregels.

Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is. Inloggen / registreren

Altijd op de hoogte blijven van het laatste nieuws?

Maandag, woensdag en vrijdag versturen wij je alle informatie uit de radio en tv-uitzending en het laatste internetnieuws.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom je omgevallen bomen beter kunt laten liggen - Vroege Vogels - BNNVARA

# data[].attributes.attachment_link.description
Na de recente stormen liggen de bossen weer vol omgewaaide bomen en afgebroken takken. Beheerders zijn druk bezig met opruimen, maar als het aan ecoloog Patrick Jansen ligt laten ze juist zoveel mogelijk liggen..

# data[].attributes.headline
Kaart 12: Waarom je een omgevallen boom het best kunt laten liggen

# data[].attributes.subject
Kaart 12: Waarom je een omgevallen boom het best kunt laten liggen

# data[].attributes.headline
Kaart 10: Waarom je voetafdruk groter is dan je schoenmaat

# data[].attributes.subject
Kaart 10: Waarom je voetafdruk groter is dan je schoenmaat

# data[].attributes.headline
Kaart 14: Waarom er steeds minder soorten dieren zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 14: Waarom er steeds minder soorten dieren zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De mens is niet de enige soort die wordt getroffen door klimaatverandering. Ook de wilde dieren en hun leefgebieden zullen te maken krijgen met ingrijpende en soms rampzalige veranderingen. Temperatuurstijgingen kunnen leiden tot de ineenstorting van kwetsbare ecosystemen en enorme uitstervingsgolven. De keuzes die we vandaag maken, kunnen het lijden van mensen en dieren in de toekomst verminderen. Onderstaand gaan we dieper in op de gevolgen van klimaatverandering op dieren.

klimaatverandering bedreigt de biodiversiteit

De aarde is nu ongeveer 1,1°C (2°F) warmer dan in de jaren 1800. Op basis van de huidige prognoses zal de temperatuur tegen het einde van de eeuw wereldwijd met 2,7°C stijgen. Het is onmogelijk om precies te voorspellen hoe langetermijnverschuivingen in temperaturen en weerpatronen van invloed zullen zijn op de kwetsbare, onderling sterk verweven ecosystemen van onze planeet. Veranderingen in één gebied beïnvloeden veranderingen in andere gebieden en dieren zullen de impact voelen. Enkele van de grootste klimaat gedreven bedreigingen voor in het wild levende dieren zijn:

Verlies van leefgebieden: Stijgende temperaturen beïnvloeden de vegetatie, voedselbronnen, toegang tot water en nog veel meer. Ecosystemen kunnen onbewoonbaar worden voor bepaalde dieren, waardoor ze gedwongen worden buiten hun gebruikelijke patronen te migreren op zoek naar voedsel en leefbare omstandigheden, terwijl andere dieren uitsterven.
Bijvoorbeeld, als het verlies en de versnippering van leefgebieden door menselijke ontwikkeling en opwarming van de aarde op de huidige manier blijft doorgaan - in combinatie met sterfte door stroperij - kunnen we de olifanten van Afrika in de komende 40 jaar kwijtraken.
Natuurrampen: We worden nu al geconfronteerd met een vervijfvoudiging van klimaat- en weergerelateerde natuurrampen zoals droogtes, bosbranden en orkanen in vergelijking met 50 jaar geleden. Deze rampen veroorzaken catastrofaal verlies van mensenlevens en leefgebieden van mensen, huisdieren en wilde dieren.
De bosbranden van de Black Summer in Australië (2019-20) hebben 186.000 vierkante kilometer bos vervaagd en hebben naar schatting drie miljard , kangoeroes en andere dieren gedood of op de vlucht gejaagd.
Conflicten tussen mens en dier: Klimaatverandering versterkt het conflict tussen mens en dier door het verlies van leefgebieden en extreme klimaatgebeurtenissen. Hierdoor worden mensen en dieren gedwongen om de steeds drukker wordende beschikbare ruimte te delen. Naarmate ecosystemen veranderen, zwerven mensen en wilde dieren verder weg op zoek naar voedsel, water en hulpbronnen. Conflicten tussen mens en dier hebben vaak verwoestende gevolgen voor de betrokken dieren.

Zo jagen soms op huisdieren, wat leidt tot vergeldingsdoden die de al slinkende jaguarpopulaties nog verder doen afnemen.

Uitsterven: De combinatie van uitdagingen kan ertoe leiden dat veel dieren uitsterven. De meest kwetsbare dieren ter wereld, waaronder de dieren die al bijna uitgestorven zijn, krijgen het 't zwaarst te verduren.

De noordkaper bijvoorbeeld, balanceert op het randje van uitsterven: naar schatting zijn er nog 336 exemplaren over. Het laagste aantal in 20 jaar. Een opwarmende oceaan in combinatie aanvaringen met schepen en verstrikking in vistuig zou deze soort tot uitsterven kunnen drijven.

# data[].attributes.attachment_link.title
de gevolgen van klimaatverandering voor dieren op aarde

# data[].attributes.attachment_link.description
De mens is niet de enige soort die wordt getroffen door klimaatverandering. Ook de wilde dieren en hun leefgebieden zullen te maken krijgen met ingrijpende en soms rampzalige veranderingen. Temperatuurstijgingen kunnen leiden tot de ineenstorting van kwetsbare ecosystemen en enorme uitstervingsgolven. De keuzes die we vandaag maken, kunnen het lijden van mensen en dieren in de toekomst verminderen.

# data[].attributes.headline
Kaart 15: Waarom er plastic in ons eten zit

# data[].attributes.subject
Kaart 15: Waarom er plastic in ons eten zit

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ooit was plastic een symbool voor modernisering: je kon er alles van maken en het was niet kapot te krijgen. Maar langzaamaan veranderde het zo geliefde materiaal in een regelrechte milieuramp. Wat gebeurt er met al dat plastic dat in de natuur terecht komt? En heeft het eigenlijk zin om het te recyclen?

Plastic bestaat sinds het begin van de 20ste eeuw. Aanvankelijk is men laaiend enthousiast, want de nieuwe stof geleidt geen stroom, kan goed tegen hitte en lijkt oneindig lang mee te gaan. Van radio's en telefoons tot keukengerei, juwelen en speelgoed, er worden allerlei producten van gemaakt. Al snel staat het nieuwe materiaal symbool voor het moderne leven en gaan we er steeds meer van produceren.

Maar in de jaren negentig wordt het steeds duidelijker dat het duurzame plastic ook een duister randje heeft. In 1997 ontdekt kapitein Charles Moore een drijvende plastic vuilnisbelt in de grote oceaan, die later bekend komt te staan als de 'plastic soep'. Plastic afval duikt overal op. Iedereen kent de foto van de zeevogel die met een maag vol plastic op het strand ligt. Het ooit zo revolutionaire plastic verandert in een symbool voor milieuvervuiling en er ontstaat vraag naar alternatieven.

Heeft het zin om plastic te recyclen?

Tegenwoordig wordt in veel gemeentes het plastic afval gescheiden. Maar de manier waarop we plastic afval inzamelen en gebruiken heeft nog weinig effect op het milieu, concludeert het Centraal Planbureau in september 2017.

Dat komt doordat we van het ingezamelde materiaal geen hoogwaardig product kunnen maken. Ingezameld plastic is een mengelmoes met allemaal verschillende soorten plastic die we niet goed kunnen scheiden. Hierdoor kunnen we er alleen een materiaal van lage kwaliteit van maken, bijvoorbeeld paaltjes langs de weg of ondersteuning voor treinrails. Het is de kunst om het afval zo te scheiden, dat je hetzelfde plastic kan maken als waar het afval uit bestond. Dan heb niet steeds nieuwe grondstoffen nodig.

Ook vermindert het recyclen van plastic de Nederlandse CO2-uitstoot bijna niet, volgens onderzoekers slechts met 0,10 tot 0,15 procent. Daarnaast leidt het inzamelen niet tot vermindering van plastic in het oppervlaktewater.

Moeten we dan stoppen met inzamelen? Misschien niet. Technologische ontwikkelingen moeten het in de toekomst mogelijk maken om plastic beter te sorteren. Moderne machines die momenteel ontwikkeld worden, kunnen verschillende soorten plastic beter scheiden.

Waar blijft al dat plastic?

Per jaar produceren we zo'n 250 miljoen ton aan plastic, waarvan ongeveer de helft voor eenmalig gebruik is. Lang niet al het plastic komt netjes bij afvalverwerkingsbedrijven terecht: elk jaar verdwijnt er zo'n acht miljoen ton in zee. Door zeestromen concentreert plastic zich in vijf megadraaikolken, de zogenoemde gyres, die duizenden vierkante kilometers beslaan. Deze verzamelplaatsen noemen we ook wel de 'plastic soep', of de plastic vuilnisbelten van de oceaan. Twee van deze gyres liggen in de Atlantische Oceaan, twee in de Stille Oceaan en een in de Indische Oceaan.

De route van plastic

Door zeestromingen wordt plastic over de hele wereld verspreid. Op de website van Plastic Adrift kun je zien welke weg een stukje plastic aflegt vanaf de plek waar het in het water terechtkomt.

Maar die plastic soep is nog lang niet alles: de laatste tien jaar groeit bij de wetenschap het idee dat er iets ontbreekt. Terwijl we wereldwijd steeds meer plastic gebruiken, groeit de zichtbare plastic soep in de oceanen niet. Het plastic dat we in de gyres zien, is dus waarschijnlijk maar een fractie van het plastic dat verdwenen is in de rest van de oceaan.

Waar is de rest dan gebleven? Op die vraag is nog geen duidelijk antwoord te geven. Onderzoekers vermoeden dat een deel van al het plastic in het water naar de zeebodem zinkt, doordat schimmels, bacteriën en algen zich erop hebben genesteld. Maar of die organismen het plastic ook afbreken, weten we nog niet.

Een ander deel van het plastic in zee is niet meer terug te vinden doordat het uit elkaar is gevallen in micro- en nanoplastics: plasticdeeltjes die zo klein zijn dat je ze niet of nauwelijks kunt zien. Dat gebeurt doordat stukken plastic onder invloed van zonlicht, zout water en golven afbreken tot steeds kleinere stukjes.

Ook bijvoorbeeld synthetische kleding en cosmetica, zoals tandpasta en douchegel, zijn trouwens een bron van microplastics. Toiletartikelen bevatten vaak kleine plastic bolletjes om je tanden te bleken of je gezicht te scrubben. Ook deze microplastics komen via het rioolwater in zee terecht; ze zijn namelijk zo klein dat we ze niet uit het water kunnen halen.

Komt plastic ook in ons lichaam terecht?

Veel zeedieren zien ronddrijvende plastic tasjes, boterhamzakjes en flessendopjes voor voedsel aan. Daardoor komt er veel plastic in de magen van dieren terecht. Voor kleine dieren, zoals garnalen, lijken ook microplastics een lekker hapje. Andere zeebewoners eten deze diertjes, waardoor de microdeeltjes zich door het hele ecosysteem verspreiden.

Ook wij mensen krijgen micro- en nanoplastics binnen, weten we uit onderzoek. In zowel onze longen als ons maagdarmkanaal - en misschien op nog wel meer plekken - kan plastic zitten. Onlangs vonden onderzoekers maar liefst negen soorten plastic in de ontlasting van menselijke proefpersonen. Het zou best eens kunnen dat dat te maken heeft met het eten van zeedieren die zelf microplastics hebben binnengekregen. Maar de onderzoekers vermoeden dat er ook plasticdeeltjes in ons lichaam terechtkomen via het plastic waarin ons voedsel verpakt is. Bovendien zitten er microplastics in de lucht, en kunnen we ze dus ook inademen. Wetenschappers ontdekten bijvoorbeeld plasticdeeltjes in de longen van mensen die werken in de textielindustrie.

Wat heeft al dat plastic in ons lichaam voor gevolgen? Daarover is nog maar weinig bekend. Waarschijnlijk hoesten we een groot deel van de microplastics in onze longen gewoon weer op, maar het lijkt erop dat de deeltjes ook tot ontstekingen kunnen leiden. En ook de invloed van plasticdeeltjes in ons maagdarmkanaal is nog onduidelijk. Uit onderzoek bij dieren weten we wel dat microplastics uiteindelijk in de lever en de bloedbaan terecht kunnen komen, waarbij ze onder andere leverproblemen kunnen veroorzaken. Of dat bij mensen ook zo is, moet nog worden onderzocht.
In radioprogramma Focus vertelde hoogleraar ecotoxicologie Martina Vijver over haar onderzoek naar de effecten van plasticdeeltjes op levende organismen. Beluister het gesprek hier.

Hoe halen we het plastic uit de oceaan?

Het schoonmaken van de plastic soep in onze oceanen zou onbegonnen werk zijn. Of niet? Boyan Slat van The Ocean Cleanup denkt er een oplossing voor gevonden te hebben. De Delftenaar werkt al een aantal jaar aan zijn idee om met grote drijvende plasticvangers de oceanen op te ruimen.

Het team achter The Ocean Cleanup wil de zeestroming gebruiken om het plastic in grote u-vormige schermen op te vangen. Die plasticvangers drijven met de stroom mee, maar worden afgeremd door een anker waardoor het afval tegen het scherm botst en blijft vastzitten. Na een aantal jaar leegt het team de plasticvallen. De schermen gebruiken geen energie, maar bewegen voort met de kracht van het stromende water.

Met een speciaal algoritme bepaalt het team de beste plekken om de plasticvangers uit te zetten, waarna ze op afstand monitoren of alles goed gaat. Slat verwacht dat zijn idee in vijf jaar tot vijftig procent van de plastic soep in de grote oceaan op kan ruimen. Door grote stukken plastic op tijd weg te halen, wil hij voorkomen dat het afbreekt tot gevaarlijke microdeeltjes.

In het kort

Het Centraal Planbureau concludeert in 2017 dat de manier waarop we plastic recyclen weinig effect heeft op het milieu. Technologische ontwikkelingen moeten het in de toekomst mogelijk maken om plastic beter te sorteren.

Lang niet al het plastic komt terecht in de bekende 'plastic soep'. Van een groot deel van al het plastic dat in de natuur terechtkomt weten we niet goed waar het is gebleven.

Ook wij mensen krijgen micro- en nanoplastics binnen: in zowel onze longen als ons maagdarmkanaal - en misschien op nog wel meer plekken - kan plastic zitten. Wat dat voor gevolgen heeft voor onze gezondheid, is nog onduidelijk.

Met The Ocean Cleanup ontwikkelt de Nederlandse ondernemer Boyan Slat een methode om de plastic soep op te ruimen.

En je weet het!

Anderen het laten weten?

Ook interessant

om te weten

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe kon plastic zo'n milieuprobleem worden?

# data[].attributes.attachment_link.description
Plastic is een populair verpakkingsmateriaal. Zo is voeding bijvoorbeeld langer houdbaar. Maar duurzaam plastic is ook een ramp voor het milieu. Het afval veroorzaakt een plastic soep in de oceanen en is moeilijk afbreekbaar. Zelfs microplastics zullen nog jarenlang in het milieu en ons lichaam terug te vinden zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spinnen, mieren, pissebedden, wormen, bijen en kevers: nee, niet iedereen moet er iets van hebben. Maar wist je dat insecten voor je tuin van levensbelang zijn? Insecten vervullen dan ook meerdere rollen in je tuin. Niet alleen voor het gezond maken en houden van de bodem en planten, maar ook voor de leefbaarheid. In dit blog vertellen we je graag meer over het nut van insecten voor je tuin en wat voor voordelen jij daar zelf bij hebt. Want ook alles dat kruipt, glijdt en krioelt heeft wel degelijk een doel!

Het verspreiden van stuifmeel

Stuifmeel is ontzettend belangrijk om te zorgen dat bloemen, bomen en planten kunnen groeien. Het meeste stuifmeel wordt verzameld en van bloem tot bloem gebracht door insecten. Met name bijen, vlinders, hommels of vliegen zorgen met hun kleverige pootjes vol stuifmeel dat bloemen en planten bevrucht worden als ze de nectar uit bloemen drinken. Zij dragen bij aan de voortplanting van al dat groen. Meer insecten in je tuin betekent dus niet dat je je zorgen hoeft te maken. Sterker nog: bijen en vlinders zijn dol op bloemen. En door verschillende bloemen in je tuin te planten heb je én een mooie tuin én een tuin die goed is voor de natuur.

Afvalverwerkers

En dan op de bodem van je tuin. Zonder dat we er erg in hebben, vinden hier namelijk dag in dag uit bijzondere processen plaats. Bodemkruipers zoals wormen, spinnen, pissebedden, kevers en mieren zijn namelijk heuse afvalverwerkers in je tuin. Rottende blaadjes, compost, oude takken of dode dieren worden vanzelf door deze kleine werkers opgeruimd of opgegeten. En daar hoef je helemaal niets aan te doen. Let wel op dat mieren zich graag in de voegen van je terrastegels of buitenmuren vestigen. Een alternatief is om de mieren te verjagen, dit kan met speciale soorten gif. Wil je het echter milieuvriendelijker aanpakken? Kies dan diervriendelijke- of milieuvriendelijke lokdoosjes of andere soorten insectenbestrijding.

Bron van voedsel

De rol van een insect in je tuin is dus heel divers. Van afvalverwerkers en bevruchters tot voedsel. Voedsel? Jazeker. Met name vogels zijn dol op een smakelijke vlieg of vette regenworm. Heb je een tuin vol insecten, dan trekt je tuin automatisch ook andere dieren aan. Insecten zijn daardoor een vast onderdeel van een gezonde, goede biodiversiteit. Een goed voorbeeld van dieren in je tuin zijn egels. Heb je last van slakken? Wanneer een egel actief is in je tuin, zullen de smakelijke slakken snel verleden tijd zijn door deze diertjes.

De natuur een handje helpen

Wil je de natuur een handje helpen en meer insecten in je tuin verwelkomen? Dat kan! Tegenwoordig vind je bij diverse tuincentra en tuinwinkels allerlei soorten insectenhotels. Deze 'huisjes' zijn vergelijkbaar met een nestkastje voor vogels, alleen hebben ze dan uit kleinere vormen en openingen, zoals verschillende blokken met gaatjes, rieten stengels of stro. Je kunt ze ook heel goed zelf maken.

Meer weten over tuinen of zoek je inspiratie voor je tuin of tuin onderhoud? Bekijk dan onze website voor handige tips en praktische adviezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat is het nut van insecten voor je tuin? | Tuinenmagazine.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Zonder insecten is je tuin nergens. Een insectvriendelijke tuin is daarom altijd aan te raden. Lees hier meer over de voordelen.

# data[].attributes.headline
Kaart 16: Waarom jouw afval van grote waarde kan zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 16: Waarom jouw afval van grote waarde kan zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Recyclen is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden. We recyclen niet meer alleen papier en glas, maar ook plastic, elektrische apparaten en spaarlampen. Waarom doen we dit eigenlijk en welke voordelen heeft dit allemaal? We weten natuurlijk allemaal wel dat het beter is voor het milieu om te recyclen, maar waarom dat precies is? Waarom zou je ervoor kiezen om te recyclen?

Beter voor het milieu
We horen allemaal wel dat het beter is voor het milieu om te recyclen, maar waarom is dat dan? Ten eerste scheelt het een hoop grondstoffen. Zo hoeven er bijvoorbeeld geen bomen gekapt te worden, waar men dan weer papier van maakt. Ook is er minder aardolie nodig, dat wordt gebruikt voor het produceren van plastic. Het scheelt ook veel ruimte. De productie van bijvoorbeeld katoen en papier kost heel erg veel landbouwruimte en deze ruimte kan beter besteed worden. Hierdoor hoeven er ook minder bossen worden gekapt. Er is daarnaast ook nog eens een hoop minder afval en ook dat is vele malen beter voor het milieu.

Recyclen: broeikaseffect
Recyclen heeft een hele positieve bijdrage op het broeikaseffect. Het broeikaseffect kan flink worden verminderd wanneer we veel recyclen. Dit komt omdat het veel minder energie kost om producten te recyclen dan dat het energie kost om producten te produceren.

Recyclen en geld besparen
Recyclen kost doorgaans verder helemaal geen geld. Sterker nog: je kunt er geld mee besparen. Aangezien je per leging van je container betaalt, kan het bergen geld besparen wanneer je je afval scheidt. Een goede reden dus om bewuster aan de slag te gaan met je afval en het recyclen daarvan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Weet jij waarom je beter kunt recyclen? Recyclen is goed voor het milieu!

# data[].attributes.headline
Kaart 17: Waarom fijnstof beter 'niet-zo-fijnstof' kan heten

# data[].attributes.subject
Kaart 17: Waarom fijnstof beter 'niet-zo-fijnstof' kan heten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kolencentrale Rotterdam. Foto: Adobe Stock / Tjeerd
Fijnstof: een vorm van luchtvervuiling die je met het blote oog niet ziet, maar het kan grote schade aanrichten in jouw lichaam. In dit artikel vertellen we je meer over het effect van deze vorm van luchtvervuiling en waar het vandaan komt.
Fijnstof is een verzamelnaam voor alle stofdeeltjes in de lucht met een maximale doorsnede van 10 micrometer, oftewel 0,01 mm. Met het blote oog kun je deze deeltjes niet zien, maar onder een microscoop wel. Stofdeeltjes van 2,5 micrometer (0,0025 mm) of minder worden ultrafijnstof genoemd.

Waar komt fijnstof vandaan?

Fijnstof komt van nature voor in de lucht. Denk hierbij aan zeezoutdeeltjes door opspattend zeewater in de kustgebieden, opwaaiend bodemstof en . Daarnaast brengen mensen fijnstof in de lucht via industrie, verkeer, en landbouw. Ook ontstaat fijnstof door chemische reacties van gassen in de atmosfeer. Vooral ammoniak, stikstofoxiden, zwaveldioxide en vluchtige organische stoffen spelen hierin een belangrijke rol.

De meest schadelijke vorm van fijnstof die in de Nederlandse lucht voorkomt is roet. Deze vorm van fijnstof komt vooral in de lucht door de verbranding van fossiele brandstoffen (onder andere door wegverkeer en kolencentrales) en door de verbranding van hout .

Het verkeer is een belangrijke bron van fijnstof. Foto: Adobe Stock / Martin Bergsma

Waarom is fijnstof een sluipmoordenaar?

Fijnstof komt tijdens het inademen in onze luchtwegen en longen terecht en kan verschillende klachten veroorzaken. Het gaat daarbij niet alleen om (verergering van) luchtwegklachten, maar ook hart- en vaatziekten kunnen erdoor ontstaan of verergeren. Ultrafijnstof dringt nog dieper in onze longen door dan stofdeeltjes van 2,6-10 micrometer en kan daarmee nog meer schade aanrichten.

Mensen met longklachten en hart- en vaatziekten hebben als eerste last in periodes waarin de lucht ernstig vervuild is met fijnstof. Maar uiteindelijk is elk beetje wat in je longen terecht komt slecht voor iedereen zijn gezondheid. Er is geen veilige ondergrens, waarbij je een kleine hoeveelheid fijnstof kan inademen zonder daar schade van te ondervinden.

Lees ook: Zo vies is de lucht in Nederland

Kolencentrale. Foto: Adobe Stock / Mike Mareen

Misschien denk jij wel: ik heb nooit last van luchtvervuiling en vind bij een kampvuur of een open haard heerlijk ruiken? Vergis je dan niet; naast acute klachten kan ook schade in je lichaam ontstaan door langdurige blootstelling aan lage hoeveelheden fijnstof. Gevolgen kunnen zijn:

Bloeddrukverhoging

Hartritmestoornissen en hartinfarcten

Longziekten, zoals astma en COPD

Voor een gemiddelde persoon geldt dat per microgram blootstelling aan fijnstof de levensverwachting afneemt met ruim 6 maanden. En dat soms zonder dat je het direct in de gaten hebt!

Lees ook: Wat te doen bij smog?

Zomersmog en wintersmog

Ernstige luchtvervuiling wordt ook wel smog genoemd en leidt vaak tot een smogwaarschuwing en soms zelfs tot een smogalarm door het RIVM. De concentraties fijnstof lopen het hele jaar door regelmatig hoog op, maar zijn vaak het hoogst in de winter, bij windstille situaties en droog weer. We verbranden dan de meeste fossiele brandstoffen om onze huizen en kantoren te verwarmen en te verlichten. Ook pakken we in de winter vaker de auto en gaan in veel woonwijken de openhaarden aan. Deze vervuiling hoopt dan op in een hele dunne luchtlaag bij het aardoppervlak. Ook tijdens de jaarwisseling lopen de concentraties fijnstof vaak hoog op door vuurwerk. Bij windstille situaties kan dan ook vuurwerkmist ontstaan.

Waarschuwingen voor smog door fijnstof vinden het vaakst plaats in de winter en daarom wordt dan gesproken van wintersmog. In de lente en zomer wordt meestal gewaarschuwd voor smog door ozon. Deze zogenaamde zomersmog ontstaat bij ophoping van luchtvervuiling op zonnige dagen, als er weinig wind staat. Vervuilende stoffen worden onder invloed van zonlicht omgezet in ozon.

Lees ook: Alles wat je moet weten over zomersmog
Bronnen: RIVM en Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

# data[].attributes.attachment_link.title
Dit is het effect van fijnstof op je gezondheid en hier komt het vandaan

# data[].attributes.attachment_link.description
Fijnstof: je ziet het niet, maar het zit in de lucht en het kan grote schade aanrichten in jouw lichaam.

# data[].attributes.headline
Kaart 18: Waarom airco's de wereld juist warmer maken

# data[].attributes.subject
Kaart 18: Waarom airco's de wereld juist warmer maken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zo nu en dan is er dit jaar zelfs een leveringsprobleem met airco's, vertelt Miranda Groot Zwaaftink van de branchevereniging Luchtbehandeling & Koudetechniek. "Er is meer vraag dan aanbod." Die 'explosieve toename' komt volgens haar onder meer doordat we meer thuiswerken en door hogere temperaturen de afgelopen jaren.

En van een toename is niet alleen sprake in Nederland. Volgens een rapport van het Internationaal Energie Agentschap verdrievoudigde de verkoop van airco's wereldwijd tussen 1990 en 2016. In 2018 waren er 1,6 miljard in gebruik.

Voor het klimaat is dat ronduit slecht nieuws. Waar het op neerkomt, is dat jouw airco bijdraagt aan de opwarming van de aarde.

Energievreter

"Airco's zijn energievreters", zegt Andy van den Dobbelsteen, hoogleraar duurzame bouw aan de Technische Universiteit Delft. Die miljoenen airco's verbruiken 2000 terawattuur aan energie. Ter vergelijking: dat is 2,5 keer zoveel elektriciteit als heel Afrika in een jaar tijd gebruikt.

Van den Dobbelsteen: "Die elektriciteit moet worden opgewekt in krachtcentrales. Die stoten CO2 uit en dat zorgt voor opwarming van de aarde." Die uitstoot verdrievoudigde de afgelopen dertig jaar al door de airco's, en naar verwacht wordt dat alleen maar meer omdat de verkoop blijft toenemen.

Bovendien leiden airco's lokaal ook tot extra opwarming, zegt Van den Dobbelsteen. "Fijn dat ze gebouwen van binnen koelen, maar daarbij stoten ze buiten warmte uit. In een stad kan dat vervelende gevolgen hebben: je warmt in feite je buren op. En zo vergroten airco's de behoefte aan airco's."

Guus Velders noemt het toenemende gebruik van airco's een 'potentiële ramp voor het klimaat'. Velders is onderzoeker bij het RIVM en hoogleraar luchtkwaliteit en klimaatreacties aan de Universiteit Utrecht.

"Door elektriciteitsverbruik van airco's kan de aarde enkele tienden graden opwarmen. Als één sector dat doet, is dat een flink aandeel." En hoe meer opwarming, hoe extremer de weersomstandigheden worden. "Een verandering in patronen die je nu al ziet."

Meer hitte, meer airco's

Die extremere omstandigheden zorgen ook nog eens voor een vicieuze cirkel, zegt hij. "Het wordt steeds warmer, dus kopen steeds meer mensen een airco."

Overigens is niet alleen het gebruik van elektriciteit een probleem. In airco's zitten HFK's: fluorkoolwaterstoffen. Velders berekende dat HFK's zonder ingrijpen verantwoordelijk zouden zijn voor een opwarming van de aarde van 0,3 tot 0,5 graden in het jaar 2100.

Het probleem met HFK's is dat ze zich opstapelen in de onderste laag van de dampkring: de troposfeer. Daar houden ze als een soort deken de warmte op aarde vast.

Ze komen in de lucht bij lekkage of als airco's kapot gaan en naar de stort gaan. "HFK's moeten er dan uit gehaald worden voor ze worden vernietigd. Maar dat gebeurt helemaal niet vaak. Het grootste deel komt vrij in de atmosfeer."

Nu is er voor dat probleem een oplossing bedacht. In het Kigali-akkoord uit 2016, waarvoor Velders de wetenschappelijke basis legde, spraken wereldleiders af om het gebruik van de HFK's sterk terug te dringen. Vanaf ongeveer 2040 mag maximaal 15 procent van de huidige hoeveelheid worden gebruikt.

De verwachting is dat de bijdrage aan opwarming van de aarde wordt teruggedrongen tot minder dan 0,1 graden Celsius in 2100. Maar, zegt Velders: "Eerst zien, dan geloven. Voor hetzelfde geld komen er allerlei hittegolven en worden andere beslissingen genomen."

Hoe groot is de impact van jouw airco?

Een 'single split airco' die één kamer koelt, verbruikt gemiddeld 150 kilowattuur als hij 200 uur aan staat. De CO2-uitstoot die daarmee gepaard gaat, is volgens gegevens van Milieu Centraal 70 kilo. Een gemiddelde boom doet er meer dan drie jaar over om dat op te nemen.

Volgens Van den Dobbelsteen en Velders moet er meer gebruik worden gemaakt van duurzame energiebronnen zoals zonne-energie. Ook moeten huizen beter geschikt worden gemaakt voor hoge temperaturen, zeggen ze. Velders: "Koeling via airco is een lapmiddel achteraf."

Nog een oplossing: veel groen in de bebouwde omgeving. "Dat zorgt voor verkoeling, door schaduwwerking en verdamping", zegt Van den Dobbelsteen. "Planten zijn natuurlijke airco's."

Er zijn ook technische oplossingen. "Sommige bedrijven ontwikkelen steeds energie-efficiëntere airco's", vertelt Velders. Hoewel hij sceptisch is. "Hoe snel die de standaard worden, zal een kostenkwestie zijn."

En op de korte termijn? Van den Dobbelsteen: "Zonwering. Ik heb zelf schermen aan de binnenkant van mijn ramen gehangen die zo goed mogelijk reflecteren en isoleren, waardoor er weinig warmte binnenkomt. Het wordt voor een groot deel gereflecteerd naar buiten. Aan de buitenkant zou dat nog beter zijn. Dan komt de warmte niet meer binnen."

Natuurlijk kun je ook ouderwets de gordijnen en ramen overdag gesloten houden, of een ventilator gebruiken. Zet er een paar koude flessen water voor, en hij werkt nog beter.

In Enschede werd in 2019 al gewerkt aan de airco van de toekomst. Die verbruikt bijna geen stroom. Want koelen zonder airco, dat wil toch iedereen?!

# data[].attributes.attachment_link.title
Airco's niet aan te slepen in Nederland: 'Heel schadelijk voor klimaat'

# data[].attributes.attachment_link.description
De airco is populairder dan ooit. Werden er in 2016 nog 75.000 verkocht in Nederland, in heel vorig jaar waren dat er zeker 200.000 en naar verwacht worden er dit jaar 300.000 verkocht. Fijn voor een koel huis, maar een ramp voor het klimaat.

# data[].attributes.headline
Kaart 19: Waarom we verslaafd zijn aan aardolie

# data[].attributes.subject
Kaart 19: Waarom we verslaafd zijn aan aardolie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANP
Olieraffinaderij van Shell bij Pernis, Rotterdam

NOS Nieuws *

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat en Energie

Rolf Schuttenhelm

redacteur Klimaat en Energie

In hoeverre is Shell verantwoordelijk voor de CO2-uitstoot van de benzine en diesel die het bedrijf op de markt brengt? Die vraag staat centraal in het hoger beroep van een door Milieudefensie aangespannen rechtszaak. Vandaag is de laatste van vier zittingsdagen.

De zaak speelt tegen een veel breder decor. Door internationale spanningen is de olieprijs hoog, en daar spinnen oliebedrijven garen bij. Maar als de wereld het klimaatakkoord van Parijs serieus neemt, zou het grootste deel van de wereldwijde olievoorraden in de grond moeten blijven en dus niets waard zijn.

Dat gaat om een fors deel, blijkt uit onderzoek dat recent verscheen in Nature Communications. Voor een fifty-fiftykans om de opwarming onder de 1,5 graden te houden, zou 71 procent van de bekende oliereserves en 81 procent van het gas niet opgepompt moeten worden. Van de steenkoolvoorraden zou zelfs 97 procent onaangeraakt moeten blijven.

'Unburnable carbon'

Het gaat bij die percentages om de klassieke bronnen van aardgas en aardolie, zegt hoofdauteur Martí Orta-Martinez, van de Universiteit van Barcelona. "Als ook schaliegas en teerzandolie meegenomen worden, moet respectievelijk 93 en 99 procent in de grond blijven."

Wetenschappers gebruiken voor het overschot de term unburnable carbon - 'onverbrandbare koolstof'. Wordt rekening gehouden met het 1,5 graden-doel, dan zijn die overtollige voorraden niets waard. Ze bepalen echter wel mede de beurswaarde van energiebedrijven.

Zoektocht stoppen

Hierdoor hangt een lichte spanning - volgens sommige onderzoekers een dreigende zeepbel van biljoenen euro's - al bijna tien jaar boven de aandelenmarkten. Maar er hoeft maar ergens een gas- of oliekraan een halve slag dichtgedraaid te worden, of de wereld leeft in de omgekeerde realiteit, waarin de waarde van olie en gas juist omhoogschiet, en daarmee ook de aandelen van diezelfde bedrijven.

Zo is het met beleggers net zo onzeker als met rechters en bestuursvoorzitters: wie trekt er aan de rem? Momenteel wordt juist nog getracht de reserves verder uit te breiden, zegt hoogleraar duurzame economie Murat Arsel van de Erasmus Universiteit, coauteur van de studie. Vanuit het klimaat bekeken zou daar rechtsomkeert gemaakt moeten worden.

"Geen enkele exploratie van nieuwe fossiele brandstoffen is verenigbaar met het 1,5 graden-doel. Een deel van de investeringen zal moeten worden afgeschreven", zegt Arsel. "En het 1,5-graden-doel vereist ook een einde aan het verlenen van nieuwe winningsvergunningen", voegt Orta-Martinez toe.

Ingewikkelde verdeelsleutel

De praktijk is complex: want hoe kan worden bepaald welke reserves in de grond zouden moeten blijven, en welk deel nog wel gewonnen kan worden?

De onderzoekers hebben een aantal aanvullende criteria voorgesteld. "Omdat we weten dat een belangrijk deel van alle steenkool, gas en olie niet gewonnen mag worden om aan het klimaatakkoord van Parijs te voldoen, zou het bijvoorbeeld zinvol zijn om niet de fossiele brandstoffen te winnen die zich in beschermde natuurgebieden bevinden of op plekken waar die winning relatief grote gezondheidsschade veroorzaakt", zegt Orta-Martinez.

Daarom moet niet alleen gekeken worden waar de productie het goedkoopst kan, zegt hoogleraar milieu-economie Lorenzo Pellegrini, ook betrokken bij de nieuwe studie. "In landen met een zeer laks milieubeleid zijn de winningskosten doorgaans lager. Maar de sociale en ecologische schade van die winning kan daar ook het grootst zijn."

Om het nog ingewikkelder te maken is er ook de geopolitieke component: een groot deel van de wereld is afhankelijk van een klein aantal olie- en gasproducerende regio's. En ruim 90 procent van de wereldwijde voorraden olie en gas is in bezit van staatsbedrijven - niet van private bedrijven zoals Shell, BP of ExxonMobil. "Daar zitten landen bij die moeilijk te engageren zijn voor klimaatbeleid", zegt Pellegrini. "Niet alleen Rusland, maar bijvoorbeeld ook Venezuela en Iran."

Mondiaal verdrag

De onderzoeker trekt een parallel met de Koude Oorlog. Toen lukte het vijanden om een verdrag te sluiten tegen de verspreiding van kernwapens. Op vergelijkbare wijze zou er nu een internationaal non-proliferatieverdrag voor fossiele brandstoffen moeten komen, denkt Pellegrini. Het voorstel daartoe wordt momenteel gesteund door 12 landen, 105 lagere overheden en ruim een half miljoen mensen. In 2022 sprak ook het Europees Parlement steun uit voor zo'n verdrag.

Welke rol zouden bedrijven als Shell daarin hebben? Oliebedrijven en oliestaten hebben een vergelijkbare verantwoordelijkheid, vindt Pellegrini. "Historisch gezien zijn ze beide verantwoordelijk voor het vertragen van gecoördineerde klimaatactie door eerst de risico's van de klimaatverandering te ontkennen en vervolgens te lobbyen voor behoud van hun bedrijfsbelangen. En uiteindelijk zijn ze de grootste entiteiten die verantwoordelijk zijn voor de uitstoot van broeikasgassen in het verleden, het heden en de toekomst."

Volgens het deze maand verschenen Carbon Majors-rapport is Shell verantwoordelijk voor 2,1 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot sinds 1854 en voor 1,2 procent sinds de totstandkoming van het Parijsakkoord. In beide ranglijsten staat Shell in de top-10 van grootste uitstoters, die wordt aangevoerd door grote Chinese, Russische en Saudische staatsbedrijven.

# data[].attributes.attachment_link.title
Olie- en gasreserves zeepbel? 'Laten zitten als we klimaatdoelen willen halen'

# data[].attributes.attachment_link.description
71 procent van de bekende oliereserves en 81 procent van het gas zou niet opgepompt moeten worden, berekenden wetenschappers.

# data[].attributes.headline
Kaart 20: Waarom je met z'n allen meer kan doen dan in je eentje

# data[].attributes.subject
Kaart 20: Waarom je met z'n allen meer kan doen dan in je eentje

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aanvullend op de algemene nieuwsbrief klimaatadaptatie bundelt Samen Klimaatbestendig informatie voor specifieke doelgroepen. Zo kunnen we nóg beter inspelen op de behoeften van bijvoorbeeld beleidsmakers binnen gemeentelijke afdelingen of bij woningcorporaties, verzekeraars, GGD's en vastgoedontwikkelaars. Interesse in een of meerdere onderwerpen? Meld je aan.

Waarom Samen Klimaatbestendig

Het klimaat verandert en extreem weer komt steeds vaker voor. Overheden, private en maatschappelijke organisaties houden zich meer en meer bezig met klimaatverandering. Dit levert een hoop nieuwe vragen op. Om versnippering tegen te gaan is het belangrijk dat we goed met elkaar samenwerken.

Hoe kan het team van Samen Klimaatbestendig jou helpen?

Afhankelijk van jouw vraag, is Samen Klimaatbestendig jouw:

Vraagbaak: We geven je direct antwoord of zetten jouw vraag door naar een deskundige.

Sparringpartner: In een persoonlijk gesprek diepen we samen jouw vraag uit. We bieden je handvatten zoals: voorbeelden, contactpersonen, informatiebronnen en strategische tips.

Verbinder: We brengen partijen bij elkaar binnen jouw regio of rondom een specifiek vraagstuk in een actieve werkvorm, zoals een sessie of een masterclass. Andere voorbeelden waarbij we kennis en ervaringen beschikbaar maken voor een grote groep zijn webinars en mini documentaires.

Podium: Wij zetten jouw initiatief of idee in de spotlights en zorgen voor landelijke aandacht.

Bekijk deze pagina om meer te lezen over de thema's waar we ons mee bezig houden.

Heb jij een vraag over het klimaatbestendig maken van Nederland? Samen Klimaatbestendig helpt jou zoeken naar het antwoord. Mail naar info@samenklimaatbestendig.nl.

Samen Klimaatbestendig wordt mogelijk gemaakt in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en de Nationale Adaptatiestrategie. Het platform wordt gefinancierd door de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en gefaciliteerd door STOWA.

# data[].attributes.attachment_link.description
Samen Klimaatbestendig is een netwerk voor en door professionele 'Klimaatwerkers' dat bezig is om Nederland weerbaar te maken tegen klimaatverandering.

# data[].attributes.headline
Kaart 21: Waarom we zuinig moeten zijn op ons water - zelfs in ons waterlandje

# data[].attributes.subject
Kaart 21: Waarom we zuinig moeten zijn op ons water - zelfs in ons waterlandje

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wilbert kwam erachter dat we in Nederland zo'n 120 liter water per persoon per dag gebruiken. Water dat met gebruik van veel energie wordt gereinigd. Hij vroeg zich af: Zou het ook minder kunnen?

Ik weet niet hoe jullie dat doen, maar ik gebruik best veel water. Ik douche, kook, doe de afwas en ga zo nog maar even door. Op dit moment gebruiken we per persoon 120 liter water per dag. Dat is al minder dan we in het begin van deze eeuw verbruikten, maar toch nog een flinke hoeveelheid.

Maar wat is nu eigenlijk het probleem met water? Is het zo onduurzaam om er gebruik van te maken? Het is er toch gewoon?

Nou het punt is dit: het reinigen van water kost erg veel energie en kan helaas lang niet altijd even milieuvriendelijk. En een kringloop die niet gesloten is, is überhaupt niet duurzaam. Bovendien daalt door de winning van drinkwater het grondwaterpeil: dat versterkt de verdroging van natuurgebieden.

Watervoetafdruk

Dan hebben we het niet eens over onze watervoetafdruk: al het water dat wordt verbruikt om onze consumptiegoederen te produceren. Als je dat bekijkt, verbruiken we als Nederlander maar liefst 4100 liter water per persoon per dag.

Alles bijelkaar toch wel goede redenen om te kijken of we dat verbruik kunnen terugdringen. Daarom wat tips.

Tips voor waterbesparing

Ga minder in bad en douche korter en minder. Het is niet per se nodig om onder een warme straal te staan terwijl je jezelf inzeept of je tandenpoetst toch? Ook handig: een douchetimer. Zo sta je niet ongemerkt langer onder de douche dan je wilt.

Zelf afwassen of een vaatwasmachine aanzetten: wat is duurzamer? Hier lees je er meer over.

Kook niet een hele pot thee, als je thee wilt, maar gewoon een kopje. Scheelt water en scheelt energie!

Geef duurzame innovaties een plek in je huis. Hier zie je een mooi overzicht.

Spoel onduurzame dingen verf of chemicaliën niet door het toilet of de gootsteen. Daardoor voorkom je dat er niet onnodig kosten gemaakt hoeven te worden om het water te reinigen.

Wil je meer weten over je watervoetafdruk? Vul deze eens in om daar iets meer over te leren. En ja, je kunt waterbewuster winkelen. Bijvoorbeeld door je spijkerbroek te kopen van een merk dat chemicaliën weert en bewust met minder water produceert. Mooie innovatoren op dat gebied zijn bijvoorbeeld de jeans van Armed Angels en die van het Nederlandse merk Mud, dat onlangs zelfs een Sustainability Leadership Award kreeg. In dit artikel vind je meer shoptips.

En zoals altijd: sta even stil bij je gebruik. Doe een touwtje om de kraan om je een week lang bewust stil te zetten bij de vraag of je de kraan echt nodig hebt. Veel succes!

Heb jij nog tips voor een minder watergebruik? Laat het me weten via redactie@lazarus.nl of via onze social-mediakanalen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom we zuiniger moeten zijn met water

# data[].attributes.attachment_link.description
Wilbert kwam erachter dat we in Nederland zo'n 120 liter water per persoon per dag gebruiken. Hij vroeg zich af: Zou het ook minder kunnen?

# data[].attributes.headline
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AFP
Een actie van Just Stop Oil bij een autozaak in Londen

NOS Nieuws *

Een klimaatactivist die tomatensoep gooide op een Van Gogh, iemand die zijn hoofd vastlijmde op een doek van Vermeer en actievoerders die het wassenbeeld van koning Charles besmeurden met een taart. Het zijn slechts een paar van de acties van klimaatgroep Just Stop Oil die de afgelopen tijd behoorlijk wat aandacht kregen.

Vandaag stonden twee mannen voor de rechter voor hun actie bij het schilderij Meisje met de parel in het Mauritshuis in Den Haag. Klimaatactivist Wouter M. heeft twee maanden cel, waarvan één maand voorwaardelijk, gekregen voor het vastplakken van zijn hoofd aan het schilderij. Een tweede verdachte, Pieter G., heeft dezelfde straf gekregen voor het filmen van de actie.

Waar komt de actiegroep vandaan, waarom duiken ze nu opeens op, en nog een aantal vragen en antwoorden over Just Stop Oil.

Wat is Just Stop Oil?

Just Stop Oil is een Britse groep klimaatactivisten die zich eind vorig jaar heeft verenigd. Zoals de naam al doet vermoeden, wil de actiegroep dat de regering stopt met het verlenen van vergunningen voor nieuwe olie- en gasprojecten in het Verenigd Koninkrijk. Naar schatting zijn honderden mensen aangesloten bij de groep.

De leden geloven dat harde acties nodig zijn, omdat het voortbestaan van de planeet door dat soort olieprojecten ernstig wordt bedreigd. Just Stop Oilis vooral actief in het Verenigd Koninkrijk en heeft geen Nederlandse tak, maar twee Belgische leden voerden hier dus wel actie toen één van hen zich afgelopen week vastlijmde aan het glas voor het Meisje met de parel.

Wat is hun strategie?

Het is geen toeval dat de naam van de actiegroep zich richt op een specifiek thema binnen het grote vraagstuk klimaatverandering. "Er lijkt een nieuwe fase aan te breken, waarin activisten binnen klimaatverandering een kleiner onderwerp kiezen om op te focussen, zoals olie- en gaswinning", zegt Mathijs Boom. Hij is historicus aan de Universiteit Utrecht en onderzoekt de geschiedenis van milieu- en klimaatwetenschappen. "Daarmee proberen ze concretere politieke kwesties aan te kaarten en doen ze een poging om op de korte termijn concrete veranderingen te realiseren. Of dat succesvol gaat zijn, moet nog blijken."

Just Stop Oil focust zich dus op olie en gas. Op dit moment worden er wereldwijd nog vergunningen uitgegeven voor nieuwe olieboringen. De actiegroep wil dat dit onmiddellijk stopt en dat er geen geld meer naar deze projecten gaat.

Just Stop Oil-activisten bij de Zonnebloemen

Hoe worden ze betaald?

Just Stop Oil wordt voor een groot deel gefinancierd door het zogenaamde Climate Emergency Fund (CEF). Dat is een organisatie die wereldwijd aan meerdere klimaatactiegroepen doneert, bijvoorbeeld aan de Duitse klimaatactiegroep Letzte Generation, het Canadese Save Old Growthen ook aan Extinction Rebellion.

Onlangs trad filmregisseur Adam McKay aan als een van de directeuren van het CEF. McKay, die onder meer de Netflix-film Don't Look Up regisseerde, doneerde daarbij ook direct vier miljoen dollar. Een deel van dat geld gaat dus naar actiegroep Just Stop Oil. Zij gebruiken dat op hun beurt weer voor trainingen, lesmateriaal en het werven van mensen.

Waarom juist kunstwerken als doelwit?

Volgens Boom krijgen klimaatacties over het algemeen de afgelopen jaren steeds minder media-aandacht. "Je kan een kolencentrale blokkeren, maar dan mag je blij zijn met een stukje achter in de krant ", zegt de historicus. "Ze kiezen voor zulke iconische kunstwerken in de hoop media-aandacht te trekken." Volgens Boom moeten dit soort symbolische acties ook een verhaal vertellen.

Wat dat verhaal is, legt actievoerder Phoebe Plummers - die in Londen soep gooide over de Zonnebloemen van Vincent van Gogh - uit in een video. "Dat schilderij werd beschermd door glas, maar de toekomst van jongeren wordt door niemand beschermd", zegt Plummers. "Toen je zag dat we soep gooiden, werd je boos? Omdat je dacht dat er iets moois en waardevols kapot ging?", vraagt ze zich af. "Dat is een logische reactie, maar waar is precies die emotionele reactie als deze planeet kapot wordt gemaakt?"

Dat de kunstacties inderdaad pijn doen, bevestigde Vera Carasso, directeur van de Museumvereniging, toen het Meisje met de parel doelwit werd van een actie. "Dit is verschrikkelijk", zei zij. "Het doet pijn, en dat is wat ze willen."

Zijn de acties van de laatste tijd?

Nee, al is de frequentie van de acties de laatste maand wel flink opgeschroefd. De hele maand oktober waren er in het Verenigd Koninkrijk acties die varieerden van het onderspuiten van een horlogewinkel met oranje verf tot het blokkeren van wegen en bruggen. Toch zijn de acties niet afgelopen maand begonnen.

In maart voerden ongeveer dertig activisten actie op de rode loper tijdens de BAFTA's, dat zijn bekende Britse filmprijzen. Daarna waren voetbalwedstrijden en Formule 1-races aan de beurt. Zo bond een actievoerder zichzelf vast aan een doelpaal in het stadion van Arsenal en arresteerde de politie zeven actievoerders die gingen zitten op een Formule 1-circuit.

De kunstprotesten begonnen in juli, toen activisten zich al aan meerdere kunstwerken in Londen vastlijmden, onder meer een bekend werk van Leonardo da Vinci.

# data[].attributes.attachment_link.title
Just Stop Oil: wie zijn deze klimaatactivisten en wat willen ze?

# data[].attributes.attachment_link.description
De Zonnebloemen van Van Gogh, het Meisje met de Parel van Vermeer en het wassenbeeld van koning Charles: ze werden allemaal doelwit van klimaatactivisten van Just Stop Oil. Wie zitten achter deze groep en waarom duiken ze nu opeens op?

# data[].attributes.headline
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De wereldwijde klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van onze tijd. Het is een probleem dat ons allemaal aangaat en waar we allemaal verantwoordelijkheid voor moeten nemen. Gelukkig zijn er mensen die zich inzetten voor een duurzame toekomst en zichzelf klimaat activist noemen. In dit artikel gaan we dieper in op wat een klimaat activiste is, wat ze doen en waarom hun werk zo belangrijk is.

Wat is een klimaat activiste?

Een klimaat activiste is iemand die zich inzet voor een duurzame toekomst en actie onderneemt om de klimaatverandering tegen te gaan. Dit kan op verschillende manieren gebeuren, zoals het organiseren van protesten, het lobbyen bij politici en bedrijven, het geven van lezingen en het schrijven van artikelen. Klimaat activisten zijn vaak jonge mensen die zich zorgen maken over de toekomst van onze planeet en die vinden dat er meer gedaan moet worden om de klimaatverandering tegen te gaan.

Er zijn verschillende organisaties en bewegingen die zich inzetten voor een duurzame toekomst en waar klimaat activisten bij betrokken zijn. Enkele voorbeelden zijn Greenpeace, Extinction Rebellion en Fridays for Future. Deze organisaties hebben allemaal hun eigen doelen en strategieën, maar ze hebben één ding gemeen: ze willen de klimaatverandering stoppen en een duurzame toekomst creëren.

Wat doen klimaat activisten?

Klimaat activisten voeren actie op verschillende manieren om aandacht te vragen voor de klimaatverandering en om verandering te eisen. Een van de bekendste vormen van actievoeren is het organiseren van protesten. Dit kan variëren van kleine demonstraties tot grote marsen met duizenden deelnemers. Tijdens deze protesten worden vaak spandoeken en borden meegenomen met slogans als "Climate Justice Now" en "System Change, Not Climate Change".

Naast protesten voeren klimaat activisten ook actie door te lobbyen bij politici en bedrijven. Ze proberen invloed uit te oefenen op het beleid en de beslissingen die worden genomen op het gebied van klimaatverandering. Dit kan bijvoorbeeld door het schrijven van brieven, het voeren van gesprekken en het organiseren van bijeenkomsten.

Een andere manier waarop klimaat activisten actie voeren is door het geven van lezingen en het schrijven van artikelen. Hiermee proberen ze mensen bewust te maken van de klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Ze willen mensen inspireren om zelf ook actie te ondernemen en bij te dragen aan een duurzame toekomst.

Waarom is het werk van klimaat activisten zo belangrijk?

De klimaatverandering is een van de grootste bedreigingen voor onze planeet en voor de toekomst van de mensheid. Het is een probleem dat niet vanzelf opgelost zal worden en waarvoor actie nodig is. Klimaat activisten spelen hierbij een belangrijke rol. Ze zorgen ervoor dat de klimaatverandering op de agenda blijft staan en dat er aandacht voor blijft bestaan.

Daarnaast zorgen klimaat activisten voor verandering. Door hun acties en lobbywerk zorgen ze ervoor dat politici en bedrijven zich bewust worden van de klimaatverandering en dat er maatregelen worden genomen om deze tegen te gaan. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, het stimuleren van duurzame energie en het verminderen van de consumptie van vlees en zuivel.

Tot slot inspireren klimaat activisten anderen om ook actie te ondernemen. Door hun voorbeeld te volgen en zich aan te sluiten bij organisaties en bewegingen kunnen mensen zelf bijdragen aan een duurzame toekomst. Zo kunnen we samen werken aan een wereld waarin we op een duurzame manier leven en waarin we de klimaatverandering tegen kunnen gaan.

Conclusie

Klimaat activisten zijn mensen die zich inzetten voor een duurzame toekomst en actie ondernemen om de klimaatverandering tegen te gaan. Ze voeren actie op verschillende manieren, zoals het organiseren van protesten, het lobbyen bij politici en bedrijven en het geven van lezingen en het schrijven van artikelen. Het werk van klimaat activisten is ontzettend belangrijk, omdat ze ervoor zorgen dat de klimaatverandering op de agenda blijft staan en dat er verandering wordt gerealiseerd. Door hun voorbeeld te volgen en zich aan te sluiten bij organisaties en bewegingen kunnen mensen zelf bijdragen aan een duurzame toekomst. Samen kunnen we werken aan een wereld waarin we op een duurzame manier leven en waarin we de klimaatverandering tegen kunnen gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klimaat activiste: de strijd voor een duurzame toekomst

# data[].attributes.attachment_link.description
De wereldwijde klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van onze tijd. Het is een probleem dat ons allemaal aangaat en waar we allemaal verantwo

# data[].attributes.headline
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.headline
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt worden

# data[].attributes.subject
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt worden

# data[].attributes.headline
Kaart 8: Waarom je straks kunt kanoën tussen de huizen

# data[].attributes.subject
Kaart 8: Waarom je straks kunt kanoën tussen de huizen

# data[].attributes.headline
Kaart 20: Waarom je met z'n allen meer kan doen dan in je eentje

# data[].attributes.subject
Kaart 20: Waarom je met z'n allen meer kan doen dan in je eentje

# data[].attributes.attachment_link.title
De jongeren van Milieudefensie zijn klaar met polderen - Down To Earth Magazine

# data[].attributes.attachment_link.description
Samen met jongerenvertegenwoordigers van 6 politieke partijen stelde JMA een manifest op voor een groen klimaatbeleid. Geen smoesjes meer.

# data[].attributes.headline
Kaart 14: Waarom er steeds minder soorten dieren zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 14: Waarom er steeds minder soorten dieren zijn

# data[].attributes.headline
Kaart 20: Waarom je met z'n allen meer kan doen dan in je eentje

# data[].attributes.subject
Kaart 20: Waarom je met z'n allen meer kan doen dan in je eentje

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onderzoekers van het Duitse Biocentre van de University of Würzburg hebben nu ontdekt dat deze mieren die ten zuiden van de Sahara leven, een wel heel bijzonder gedrag vertonen wanneer hun mede-mieren gewond raken. Hierover publiceerden ze onlangs in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances. "Het gaat om gedrag dat nog niet eerder bij insecten is waargenomen", aldus PhD-student Erik Frank, die meer dan vierhonderd veldslagen van de wilde mieren waarnam in het vochtige savannelandschap van de noordelijke Ivoorkust.

Eerste Hulp

Wanneer zo'n Afrikaanse Megaponera-mier tijdens een gevecht gewond raakt, 'roept' de gewonde mier zijn soortgenoten. Dat doet hij door een chemische substantie met de feromonen dimethyl disulfide en dimethyl trisulfide af te scheiden, waarop zijn mede-mieren hem te hulp schieten. Als een heuse mierenambulance tillen ze de gewonde mier op en brengen hem terug naar huis. Opvallend is dat dode mieren steevast achtergelaten worden en dat sluit kannibalisme uit. Ook gewonde mieren van andere kolonies worden niet meegenomen, maar juist weggejaagd. De ambulancebroeders weten dus duidelijk wat ze doen.

Eenmaal terug in de veiligheid van de mierenhoop komt de Eerste Hulp ter plaatse: soortgenoten verwijderen de termieten die nog aan de gewonde mier vast zijn blijven zitten, en de patiënt krijgt de tijd om rustig bij te komen. Sommige mieren verliezen tijdens de strijd ledematen, maar door de reddingsactie en de rust die ze krijgen zijn ze na 24 uur vaak al weer net zo snel als een gezonde mier.

Onverwacht sociaal

Volgens de wetenschappers is dit gedrag een onverwachte ontdekking en erg bijzonder, zeker voor sociale insecten zoals mieren. Dat klinkt tegenstrijdig, omdat je zou verwachten dat sociale insecten hun zieke soortgenoten helpen. Dat is immers iets wat wij mensen sociaal vinden. Maar voor de sociale insecten is de groep belangrijker dan het individu, wat dus betekent dat een gewonde mier minder waard zou zijn. Dat maakt het extra bijzonder dat de gezonde mieren toch een reddingspoging doen.

Voor de gehele mierenkolonie heeft de reddingsactie uiteindelijk ook nut. De onderzoekers observeerden namelijk dat bijna alle mieren die door hun soortgenoten zijn gered vervolgens weer meededen bij nieuwe termietenjachten, soms nog geen uur na hun verwondingen of met een poot minder.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wanneer de Afrikaanse Megaponera-mier gewond raakt in het heetst van de strijd tegen de termiet dragen zijn soortgenoten hem terug naar het nest

# data[].attributes.attachment_link.description
Wanneer de Afrikaanse Megaponera-mier gewond raakt in het heetst van de strijd tegen de termiet hoeft hij niet te vrezen: zijn soortgenoten dragen hem terug naar het nest waar hij rustig bij kan komen van zijn verwondingen. Duitse onderzoekers van het Biocentre van de University of Würzburg beschrijven dit bijzondere gedrag in hun artikel in het wetenschappelijke tijdschrift 'Science Advances'.

# data[].attributes.headline
Kaart 7: Waarom de kans op een elfstedentocht steeds kleiner wordt

# data[].attributes.subject
Kaart 7: Waarom de kans op een elfstedentocht steeds kleiner wordt

# data[].attributes.headline
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 22: Waarom ook jij een klimaatheld kunt zijn

# data[].attributes.headline
Kaart 14: Waarom er steeds minde soorten dieren zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 14: Waarom er steeds minde soorten dieren zijn

# data[].attributes.attachment_link.description
Als een klein bolletje wordt hij meegenomen door de lucht. Zwervend van plek naar plek. Plots komt hij in een plasje water terecht en binnen een paar minuten ontvouwen zich vier paar pootjes onder het dikke bolletje vandaan. Aan ieder pootje zit een klein klauwtje. Oogjes heeft het niet.

# data[].attributes.headline
Kaart 21: Waarom we zuinig moeten zijn op ons water - zelfs in ons waterlandje

# data[].attributes.subject
Kaart 21: Waarom we zuinig moeten zijn op ons water - zelfs in ons waterlandje

# data[].attributes.headline
Kaart 16: Waarom jouw afval van grote waarde kan zijn

# data[].attributes.subject
Kaart 16: Waarom jouw afval van grote waarde kan zijn

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
a.s.r. de verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Recyclen is het opnieuw gebruiken van materialen uit afval. Zo maken we weer andere, nieuwe producten. Recyclen is niet hetzelfde als hergebruik. Bij hergebruik gebruik je een product in dezelfde vorm opnieuw, zoals tweedehands kleding. In Nederland gooien we elk jaar per persoon maar liefst 500 kilo aan afval weg. Daarom is het belangrijk je afval zo goed mogelijk te scheiden. Zo kunnen we het beter recyclen. En dat is weer goed voor het milieu.

Reduce, reuse, recycle: 3 manieren om de afvalberg kleiner te maken

Elk jaar zorgen we in Nederland met z'n allen voor meer dan 9 miljard kilo huishoudelijk afval. Dat is slecht voor het milieu. In het liedje 3 R Song bezingt Jack Johnson wat we kunnen doen om zo'n afvalberg te verkleinen. Reduce (minder spullen en eten weggooien), reuse (spullen hergebruiken) en recycle (materialen uit afval halen om er nieuwe producten van te maken).

Meer dan je denkt! Van matrassen en luiers tot het kapotte snoertje van je smartphone of de accu van je e-bike. En natuurlijk ook je bouwafval, oude bank en tv of de potten met oude verf, lege inktpatronen en chemisch afval.

1. Glas recyclen

Het mooie aan glas is dat het oneindig gerecycled kan worden. Oud glas wordt gesmolten en daar worden weer nieuwe flessen van gemaakt.

2. Kleding recyclen

Oude kleding moet je niet zomaar weggooien, maar droog in een afgesloten zak in een textiel- of kledingcontainer gooien. Hier mogen zachte knuffels, kleding, huishoudelijk textiel en spullen zoals riemen en tassen in. Kussens, dekbedden of slaapzakken mogen niet in de kledingcontainer, maar kun je als grofvuil inleveren bij een milieustraat. Daklozenorganisaties zijn vooral in de winterperiode vaak blij met oude slaapzakken. Goede kleren krijgen een nieuw leven. En uit de niet meer bruikbare kleding worden grondstoffen gehaald.

3. Mobiele telefoon recyclen

Je loopt graag rond met de nieuwste mobiel. Maar wat doe je met de oude? In Nederland liggen tussen de vijftien tot dertig miljoen afgedankte mobieltjes nutteloos in de kast of bureaula. Dat is jammer, want in je oude telefoon zitten tot wel veertig verschillende mineralen zoals goud, zilver en platina. Veel van de grondstoffen die worden gebruikt voor mobieltjes zijn zeldzaam. Wat gebeurt er met je telefoon?

Als je telefoon het nog goed doet, wordt deze opgeknapt en te koop aangeboden.

Een telefoon die niet meer is op te knappen, wordt gestript van de onderdelen die het wel nog doen, zoals een microfoon of camera. De overgebleven mineralen en metalen worden omgesmolten tot nieuwe grondstoffen.

4. Laptop recyclen

Wat voor smartphones geldt, geldt ook voor laptops. De apparaten worden gerefurbished door kapotte of versleten onderdelen te vervangen, waarna ze als nieuw zijn. Onderdelen die niet meer zijn te gebruiken worden gerecycled. De energie voor de productie van nieuwe microchips is enorm, dus hergebruik is duurzaam. Zorg wel dat je vooraf de harde schijf uit je laptop haalt of je persoonlijke data verwijdert.

5. Hout recyclen

Afval- en sloophout lervekun je inleveren bij afvalpunten voor grofvuil. Het hout dat ze niet kunnen hergebruiken - bijvoorbeeld voor het maken van meubels - passen ze toe als grondstof voor de houtvezel- en spaanplaatindustrie. Bewerkt en geïmpregneerd hout gebruiken ze als duurzame energie voor biomassacentrales.

10. Matrassen, luiers recyclen

Er komen steeds meer initiatieven om spullen die je in winkels kunt kopen, te recyclen via de fabrikanten. Voorbeelden zijn matrassen en luiers:

Downcycling: de grondstoffen die je uit afval haalt, zijn minder goed

Downcycling is het tegenovergestelde van upcycling. De nieuwe grondstoffen die je uit afval haalt, zijn minder goed dan eerst. Een voorbeeld: bruin glas. Dat is een mix van alle kleuren glas.

Door afval te scheiden draag jij bij aan een duurzaam leven en een betere planeet. Recyclen zorgt ervoor dat er minder energie en grondstoffen nodig zijn voor nieuwe producten. Goed gescheiden afval is beter te recyclen:

1. Gebruik een krant

Gooi je gft-afval zo droog mogelijk weg en wikkel vis en vleesresten in krantenpapier. wat er wel en niet in het gft-afval mag. Kattenbakkorrels en bioplastics niet, (een beetje) papier wel.

{ "dialog": { "homeItemId" : "42fdf1c1-a8f6-43d1-9dec-ce9c9b829900", "urlChat" : "/api/dialog/Chat/", "urlCM": "/api/dialog/Conversation/", "urlCMReporting": "", "tokenApiEndPoint": "/api/token/get", "feedbackDelay": 10000, "feedbackDelayExtended": 60000, "greeting": [ "Goedemorgen, welkom bij a.s.r.", "Stel ons hieronder je vraag. We helpen je graag verder" ], "regEx": "^[A-Za-z0-9'`''\\xC0-\\xD6\\xD8-\\xF6\\xF8-\\xFF!@#$^&()_+/|€,\\.\\-\\s]{0,200}$", "readMore": "Lees meer", "initInputPlaceholder": "Typ je vraag in een paar woorden", "inputPlaceholder": "Typ een reactie of andere vraag", "buttonText": "versturen", "agentDisconnected": "Onze medewerker heeft de chat afgesloten.", "startChat": "Je chat nu met een a.s.r. medewerker", "subjectPrefix": "conversatiestarter", "chatGroupIsOpen": {"KS_HD_C_MIJNASR":true,"PEN_C_IDV2":true,"SCH_Pcl_C_AVP_ASRNL":true,"SCH_Pcl_C_REIS_ASRNL":true,"SCH_Pac_C_ASRNL":true,"SCH_Pdb_C_ASRNL":true,"SCH_Pcl_C_VERKEER_ASRNL":true,"SCH_Pcl_C_BRAND_ASRNL":true,"ARD_C_DB":true,"ARD_C_KLANTADVIES":true}, "occupiedMessage": "Oeps, al onze medewerkers zijn in gesprek. Een moment geduld alsjeblieft", "promptTitle": "Chat sluiten?", "promptText": "Weet je zeker dat je de chat wilt afsluiten?", "Yes": "Ja", "No": "Nee", "chatAvailable": "Chat met ons", "chatOccupied": "De chat is tijdelijk bezet", "chatOff": "De chat is nu gesloten", "subjects": [ { "iconSrc" : "/-/media/images/asr/asrnl/homepage/toptaak-iconen/verzekering-afsluiten.svg", "title": "Product afsluiten", "chatMessage": "Product afsluiten", "variantA": true, "variantB": true } , { "iconSrc" : "/-/media/images/asr/asrnl/homepage/toptaak-iconen/schade-melden.svg", "title": "Schade melden", "chatMessage": "Schade melden", "variantA": true, "variantB": true } , { "iconSrc" : "/-/media/images/asr/asrnl/homepage/toptaak-iconen/gegevens-wijzigen.svg", "title": "Gegevens wijzigen", "chatMessage": "Gegevens wijzigen", "variantA": true, "variantB": true } , { "iconSrc" : "/-/media/images/asr/asrnl/homepage/toptaak-iconen/fondsen-en-koersen-informatie.svg", "title": "Fondsen en koersen", "chatMessage": "Fondsen en koersen", "variantA": true, "variantB": true } , { "iconSrc" : "/-/media/images/asr/asrnl/homepage/toptaak-iconen/contact.svg", "title": "Contact opnemen", "chatMessage": "Contact opnemen", "variantA": true, "variantB": true } ] } } { "dialogErrorModals": { "firstModal": { "message": "Er is helaas een storing. Onze chatbot loopt vast. Klik op vernieuwen om het nog een keer te proberen. Je gesprek blijft bewaard.", "primaryBtn": { "text": "Vernieuwen" } }, "secondModal": { "message": "Helaas, de storing is er niet mee verholpen. Probeer het later op de dag nog een keer of vul het contactformulier in.", "primaryBtn": { "text": "Naar contactformulier", "href": "/contact" }, "secondaryBtn": { "text": "Melding sluiten" } } } }

# data[].attributes.attachment_link.description
Je gooit zo'n 500 kilo afval per jaar weg! Scheid je afval op de juiste manier, zo kan er veel hergebruikt worden voor nieuwe spullen.