# data[].attributes.headline
"Wspomnienie o Kamyku" - Aleksandra Kamińskiego wspomina redaktor Tadeusz Chciuk-Celt (archiwum Rozgłośni Polskiej RWE, 2.04.1978 r.)

# data[].attributes.subject
"Wspomnienie o Kamyku" - Aleksandra Kamińskiego wspomina redaktor Tadeusz Chciuk-Celt (archiwum Rozgłośni Polskiej RWE, 2.04.1978 r.)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
28 stycznia 1903 urodził się Aleksander Kamiński ps. "Juliusz Górecki", "Hubert", "Kamyk", pisarz, pedagog i działacz harcerski, w czasie okupacji współorganizator Szarych Szeregów. Pokoleniom rodaków prof. Kamiński jest znany jako autor "Kamieni na szaniec", książki opisującej walkę młodych Polaków przeciwko niemieckiemu okupantowi.
Więcej archiwalnych dźwięków o Aleksandrze Kamińskim w serwisie - Radia Wolności >>>
Aleksander Kamiński był redaktorem najważniejszego i najdłużej ukazującego się pisma ZWZ, a potem Armii Krajowej - podziemnego Biuletynu Informacyjnego. Jak opowiada historyk dr Janusz Osica, redagując dbał on o to, aby utrzymać w ryzach, naturalną w takich przypadkach, tendencję krzepienia serc wiadomościami zbyt optymistycznymi.

- Wśród nas Polaków jest wielki odsetek uczuciowców, dlatego też doniosłym obowiązkiem prasy podziemnej było miarkowanie uczuciowych ocen sytuacji. Biuletyn Informacyjny w ciągu swej służby, trwającej od listopada 1939 roku, starał się uporczywie patrzeć na świat bez różowych szkiełek - wspominał Aleksander Kamiński.

Ta zasada czyniła biuletyn rzetelnym i wiarygodnym źródłem informacji, dziś materiałem bezcennym dla badacza okupacyjnych dziejów Polski.
Wychowawca kilku pokoleń
Zafascynowany ruchem harcerskim stał się jednym z twórców ruchu zuchowego, który stworzył podwaliny słynnych konspiracyjnych Szarych Szeregów
- Był komendantem grupy "Wawer" w Szarych Szeregach, której działalność z jego inspiracji i pod jego kierownictwem polegała na słynnym małym sabotażu, skrzyżowanym z kształceniem charakterów. W niej to "Kamyk" osiągał, to co zawsze chciał osiągnąć w pracy z zuchami i harcerzami. Przez dzielną akcję, w tym wypadku przez akcję zawsze niebezpieczną, bo przeciw okupantowi, uczył, hartował, wychowywał chłopców - mówił na antenie Rozgłośni Polskiej RWE Tadeusz Chciuk-Celt.

Jeszcze przed II wojną światową wydał kilka książek m.in.: zbiór opowiadań "Antek cwaniak", "Książkę wodza zuchów" czy biografię Andrzeja Małkowskiego.
Aleksander Kamiński po wojnie wrócił do swego świata harcerzy i przez kilka lat był wiceprzewodniczącym odrodzonego Związku Harcerstwa Polskiego (1945-1948). Od pracy z młodzieżą został odsunięty w okresie narastania fali stalinizmu, podjął wtedy pracę na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie przez pewien czas kierował Katedrą Pedagogiki Społecznej.

Świat harcerstwa upomniał się o niego po październikowej odwilży w 1956 roku i przez kilka lat był przewodniczącym Naczelnej Rady Harcerskiej (1956-1958). Wtedy też wrócił do swej dawnej tematyki w książce o harcerskich batalionach "Zośka i Parasol" wydanej w 1957 roku. Opublikował też wiele wartościowych prac będących plonem jego naukowych pasji, dotyczących związków młodzieży polskiej oraz pedagogiki społecznej. Zmarł 15 marca 1978 w Warszawie. Za działalność na rzecz ojczyzny został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta oraz Krzyżem Walecznych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aleksander Kamiński: moją bronią jest pióro

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszyscy ci, którzy skłonni są we mnie widzieć takiego faceta jak w westernach albo jak to pokazują znakomite filmy polskie z okresu okupacji mogą przeżyć zawód. Moje wyczyny nie były wyczynami w których pistolet, granat działały. To był inny rodzaj walki - mówił na antenie RWE Aleksander Kamiński.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
wPolityce.pl

"Zośka" i "Orsza", dowódcy Akcji pod Arsenałem

Piątek 26 marca 1943 r. godzina 17.30, w samym środku okupowanej przez Niemców Warszawy ruch odbywa się jak co dzień. Ciężarówka więzienna marki Renault, tzw. „buda" przewożąca ludzi z głównej kwatery gestapo w al. Szucha na Pawiak, mknie ulicami stolicy i zbliża się do Arsenału.

Wśród ponad 20 więźniów jadących tym samochodem znajduje się podharcmistrz Jan Bytnar ps. „Rudy". Uczestnik wielu akcji Organizacji Małego Sabotażu „Wawer", członek Grup Szturmowych Szarych Szeregów, aresztowany trzy dni wcześniej przez hitlerowców, więziony na Pawiaku i bestialsko katowany podczas przesłuchań w al. Szucha przez gestapowskich oprawców.

Rozpoczyna się operacja członków Grup Szturmowych Szarych Szeregów, w sumie 28 chłopców pod dowództwem Stanisława Broniewskiego ps. „Orsza" oraz Tadeusza Zawadzkiego ps. „Zośka", mająca na celu uwolnienie „Rudego".

Dowódca "Ataku" - „Zośka" - podbiega do policjanta, który pojawił się w pobliżu miejsca akcji, wzywa go do oddania broni, a wobec próby jej użycia - postrzela funkcjonariusza. Jednocześnie dowódca sekcji "Granaty" - Maciej Dawidowski „Alek" - likwiduje idącego Nalewkami oficera SS.

Nagle, gdy ciężarówka wjeżdża na skrzyżowanie Bielańskiej, Długiej i Nalewek pod Arsenałem, rozlegają się strzały. W stronę szoferki, gdzie siedzą gestapowcy z eskorty, lecą butelki z benzyną. Z samochodu wyskakuje jeden z Niemców, drugi wypada na jezdnię. Sekcja "Butelki" oddaje strzały do wciąż toczącego się wozu. Siedzący z tyłu gestapowcy odpowiadają ogniem, jeden z nich zostaje zabity.

Przebiegającego przez jezdnię Tadeusza Krzyżewicza "Buzdygana" rani w brzuch i nogę leżący na ziemi policjant, który następnie zostaje zabity przez członków sekcji "Sten". Następuje ostra wymiana strzałów grupy "Zośki" z siedzącym z tyłu wozu gestapowcem i z żandarmami z pobliskiego getta. Wśród strzałów grupa "Atak" dobiega do auta. Ostatni ranny Niemiec ucieka z samochodu.

Tadeusz Zawadzki tak opisywał moment uwolnienia „Rudego":

Gdy wszyscy więźniowie wysypali się na ulicę, z głębi wozu ukazał się Janek gramoląc się na czworakach przez ławki. Ogolona głowa, twarz zielono-żółta, zapadnięte policzki, olbrzymi siniec pod okiem, sine uszy. Wielkie oczy szeroko otwarte, patrzące na nas. Porwaliśmy go na ręce. Każde dotknięcie go przez nas wywoływało krzyk bólu.

("Kamienie przez Boga rzucane na szaniec". Relacja Tadeusza Zawadzkiego „Zośki", kwiecień 1943 r.)

Grupa „Atak" wycofała się zabierając "Rudego", którego ułożono obok rannego „Buzdygana" w przygotowanym przez kolegów samochodzie. W czasie akcji ranna została też jedna z odbitych więźniarek - Maria Schiffers (agentka Intelligence Servis - A. Borkiewicz-Celińska „Batalion >>Zośka<<"), którą umieszczono w zarekwirowanym cywilnym aucie. Oba pojazdy odjechały w stronę Starego Miasta.

Przez pierwsze chwile nie zwracałem nań uwagi, zmieniając wystrzelone magazyny i obserwując ulicę

-- wspominał siedzący obok „Rudego" w samochodzie Tadeusz Zawadzki.

Za chwilę obejrzałem się na Janka. (...) Na twarzy malował się uśmiech poprzez skurcz bólu. Wziął moją rękę w swoją dłoń i trzymał mocno. Dłonie miał czarne i spuchnięte. Mówił: >>Tadeusz, ach Tadeusz, gdybyś wiedział<<. Uspokajałem go mówiąc, >>że za chwilę będzie w domu<<. Po chwili: >>Nie myślałem, że to zrobicie<<".

("Kamienie przez Boga rzucane na szaniec". Relacja Tadeusza Zawadzkiego „Zośki", kwiecień 1943 r.)

Opuszczająca miejsce akcji ostatnia część grupy została ostrzelana przez kilku Niemców. Ranny został dowódca sekcji "Granaty" - "Alek". "Anoda" zabił jednego z Niemców, zaś ranny "Alek" zakończył starcie użyciem granatu. Jego koledzy zatrzymali trzecie auto, w którym umieścili "Alka" i odjechali.

Na rogu Miodowej minęła ich opancerzona ciężarówka wojskowa, z której wybiegło dwóch żołnierzy. "Alek" znów użył do obrony granatu i odjechał wraz z kolegami. Część oddziału na piechotę opuściła miejsce akcji.

Wydarzenie jako „Akcja pod Arsenałem" przeszło do historii wśród najbardziej spektakularnych i brawurowych operacji Polskiego Państwa Podziemnego. Stanowi ono również część tła historycznego najpoczytniejszej książki opowiadającej o okresie okupacji niemieckiej i konspiracji harcerskiej, czyli „Kamieni na szaniec" Aleksandra Kamińskiego.

ZOBACZ FILM "Akcja pod Arsenałem" w reż. Jana Łomnickiego:

Żołnierze batalionu „Zośka" o „Alku" i „Rudym":

„Chcieliśmy walczyć z bronią w ręku":

CZYTAJ TAKŻE O BOHATERACH „SZARYCH SZEREGÓW:

Rudym

Zośce

Alku

znp, Muzeum Więzienia Pawiak, dzieje.pl

Dodatek historyczny portalu wPolityce.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Tak odbili kolegów z rąk Gestapo. 71. rocznica Akcji pod Arsenałem - pierwszej takiej w czasie wojny

# data[].attributes.attachment_link.description
Piątek 26 marca 1943 r. godzina 17.30, w samym środku okupowanej przez Niemców Warszawy ruch odbywa się jak co dzień. Ciężarówka więzienna marki Renault, tzw. „buda" przewożąca ludzi z głównej kwatery gestapo w al. Szucha na Pawiak, mknie ulicami stolicy i zbliża się do Arsenału.

# data[].attributes.body
Aleksander Kamiński

# data[].attributes.attachment_link.title
Aleksander Kamiński - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Aleksander Kamiński, przybrane nazwisko: Aleksander Kędzierski . Znany również pod pseudonimami Dąbrowski, J. Dąbrowski, Fabrykant, Faktor, Juliusz Górecki, Hubert, Kamyk, Kaźmierczak, Bambaju (ur. 28 stycznia 1903 w Warszawie, zm. 15 marca 1978 tamże) - pedagog, wychowawca, profesor nauk humanistycznych, współtwórca metodyki zuchowej, instruktor harcerski, harcmistrz, żołnierz Armii Krajowej oraz jeden z ideowych przywódców Szarych Szeregów, przewodniczący Prezydium Rady Naczelnej Związku Harcerstwa Polskiego.

# data[].attributes.body
Geneza Kamieni na szaniec

Powieść „Kamienie na szaniec”, opowiadającą o losie grupy harcerzy z 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej podczas II wojny światowej i podejmującą aktualną wówczas problematykę walki
z okupantem, Aleksander Kamiński ukończył w 1943 roku (wydanie drugie dwa lata później). Utwór opatrzył pseudonimem Juliusz Górecki.Historię niezwykłej przyjaźni trójki harcerzy: Tadeusza Zawadzkiego „Zośki”, Aleksego Dawidowskiego „Alka” i Jana Bytnara „Rudego” oraz ich odważnej walki z niemieckim agresorem pisarz zaczerpnął „z życia”. Sam już od pierwszych dni okupacji przeciwstawiał się niemieckiemu zwierzchnictwu i obcym funkcjonariuszom. Pierwowzory harcerskich bohaterów istniały naprawdę. Kamiński poznał je w czasie działalności w zainicjowanej i dowodzonej przez siebie Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. Słysząc wielokrotnie od swoich kolegów, między innym Floriana Marciniaka, naczelnika Szarych Szeregów, że dobrze byłoby, gdyby napisał książkę o codziennym życiu warszawskich harcerzy – był już wtedy cenionym i szanowanym autorem poczytnych książek (np. powieść „Andrzej Małkowski”) i publikacji w poważanych tytułach – nie przypuszczał, że jej tematem staną się tak przykre i bolesne wypadki. Wydawszy utwory „Wielka gra” oraz „Przodownik” opowiadające o podziemiu konspiracyjnym, Kamiński dowiedział się o tragicznym splocie wydarzeń, które doprowadziły do przedwczesnej śmierci Macieja Dawidowskiego „Alka” i Jana Bytnara „Rudego” 30 marca 1943 roku. Bazując na relacjach bezpośrednich uczestników akcji pod Arsenałem, świadectwach przyjaciół i rodziny zmarłych, na swojej działalności konspiracyjnej, postanowił napisać dzieło w hołdzie tym, którzy oddali swoje życie w imię przyjaźni, wolności Ojczyzny i braterstwa broni.

Okoliczności tragicznej śmierci hufcowego Hufca Południe Jana Bytnara i Aleksego Dawidowskiego są znane. Wiadomość o aresztowaniu tego pierwszego w nocy z 22 na 23 marca 1943 roku i poddawaniu go wielogodzinnym torturom spowodowała, że jego przyjaciele postanowili odbić go z rąk gestapowców w czasie przewożenia z alei Szucha do więzienia na Pawiaku. Mimo iż akcja zrealizowana 26 marca i dowodzona przez Stanisława Broniewskiego powiodła się – harcerzom udało się uwolnić przyjaciela – to jednak obrażenia „Rudego” okazały się zbyt poważne. Data jego śmierci - 30 marca 1943 roku - jest także datą śmierci „Alka”, który podczas akcji odniósł bardzo poważne rany. Idea przyświecająca pracy nad „Kamieniami na szaniec”, rozpoczętej w maju 1943 roku, przyczyniła się do rozszerzenia fabuły utworu o dwa dodatkowe rozdziały dotyczące „Zośki”. Podczas pisania autor otrzymał smutną wiadomość – do grona poległych dołączył także Tadeusz Zawadzki. Warto pamiętać, że to właśnie on udostępnił Kamińskiemu swój pamiętnik, w którym – po usilnych namowach ojca, profesora Józefa Zawadzkiego - spisał ostatnie dni spędzone ze swoim najbliższym przyjacielem – Jankiem Bytnarem „Rudym”. Po tej stracie Kamiński dopisał do pierwszego, istniejącego już wydania dzieła dwa kolejne rozdziały - „Celestynów” i „Wielka gra”. Tekst ten, jak zauważa Krystyna Heska-Kwaśniewicz, stanowi „nieoceniony dokument - pozwalający prześledzić właśnie zagadnienie konstrukcji postaci i wydarzeń w Kamieniach na szaniec. Kamiński czerpał z pamiętnika obficie: wprowadził go do książki w postaci cytatów oznaczonych cudzysłowem (wtedy do czytelników mówi sam Tadeusz Zawadzki), wydobył z niego wszystkie informacje o swych bohaterach (na przykład o ich lekturach), o ich reakcjach, przemyśleniach, ukazał, jak się rodziła i pogłębiała ich przyjaźń, zainteresowania oraz plany życiowe”