# data[].attributes.body
e-podręczniki,
KSIĄŻKA DO BIOLOGII str. 7 -21

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poza Ziemią na żadnej innej planecie Układu Słonecznego nie stwierdzono istnienia życia. Kiedy i w jakich okolicznościach powstało? Jakie formy przyjmują istoty żywe? Jakie środowiska zamieszkują i jak się do nich przystosowały? Jakie miejsce wśród istot żywych zajmuje człowiek? Te i inne tajemnice życia będziesz odkrywać na lekcjach biologii.

wyjaśniać, czym zajmuje się biologia;

wymieniać cechy organizmów i czynniki niezbędne im do życia;

określać zakres badań wybranych dyscyplin biologii: zoologii, botaniki, mikrobiologii i mikologii;

wymieniać najważniejsze odkrycia w dziejach biologii i uzasadnisz swój wybór.

Trudno jest jednoznacznie i całościowo stwierdzić, czym są istoty żywe. Jedną z cech, która pozwala łatwo odróżnić je od materii nieożywionej, jest zdolność do samodzielnego poruszania się. Większość zwierząt rzeczywiście się przemieszcza, ale na przykład rośliny tkwią nieruchomo w podłożu, choć są żywe. Organizmy odbierają informacje z otoczenia i w odpowiedzi na nie zmieniają swoje zachowania bądź funkcjonowanie organizmu, ale łatwo to zaobserwować bez szczegółowych badań tylko u gatunków zdolnych do ruchu. Organizm rośnie w początkowym okresie istnienia, ale dorosły osobnik na ogół już nie zwiększa swoich rozmiarów. Co więcej, zjawisko podobne do wzrostu możemy obserwować w przypadku niektórych nieożywionych obiektów, np. kryształów soli. Organizmy uzyskują potrzebną do życia energię dzięki oddychaniu. Mimo to nasiona niektórych roślin mogą przebywać długi czas w stanie, w którym nie wykazują nawet śladów oddychania. Jak widać, zdefiniowanie tego, czym jest organizm, nie jest prostym zadaniem.

R14VTNSh1b8ef 1

Ilustracja przedstawia osiem czworokątów w różnych kolorach. W każdym z nich znajduje się nazwa czynności życiowej organizmów. Kiedy najeżdża się kursorem na napis, rozwija się opis czynności życiowej. Drugie kliknięcie powoduje zwijanie opisu. Pierwszy od lewej jest ruch, czyli przemieszczanie organizmów lub ich organów w celu zdobywania pokarmu i ochrony przed niebezpieczeństwem. Wzrost to zwiększanie masy i rozmiarów organizmów, może się odbywać u roślin przez całe życie, a u zwierząt w młodości. Kolejna czynność życiowa to reakcja na bodźce, która umożliwia organizmom przystosowanie się do zmiennych warunków środowiska. Odżywianie to dostarczanie organizmowi składników pokarmowych. Oddychanie służy uwalnianiu energii, potrzebnej organizmowi do życia. Wydalanie to usuwanie z organizmu niepotrzebnych lub szkodliwych substancji, powstających w komórkach. Rozmnażanie służy zwiększeniu liczby organizmów tego samego gatunku.

Wszystkie istoty zamieszkujące naszą planetę mają takie cechy, którymi różnią się od materii nieożywionej. Wyjaśnij, czy żaba, zimą zapadająca w stan odrętwienia, jest istotą żywą?

Jakie cechy charakteryzują organizm? Czym się on różni od martwego przedmiotu?

Według współczesnych biologów żywa istota to taka, która pobiera ze środowiska potrzebne substancje i przekształca je w energię, czyli odżywia się i oddycha oraz może się rozmnażać. Organizmy mają zdolność do , co oznacza, że ich kolejne pokolenia stopniowo przystosowują się do zmieniających się warunków środowiska. Wszystkie organizmy zbudowane są z komórek i mogą przyjmować różne formy. Najprostsze są jednokomórkowe bezjądrowe bakterie, najbardziej złożone składają się z bilionów komórek różnych rodzajów (drzewa czy wieloryby).

Na Ziemi panują idealne warunki sprzyjające istnieniu życia. Obecność światła, wody, tlenu, dwutlenku węgla oraz odpowiednia temperatura przyczyniają się do tego, że nasza planeta zamieszkiwana jest przez miliony gatunków. Jej odległość od Słońca zapewnia wystarczającą ilość energii świetlnej oraz temperaturę, w której woda występuje w trzech stanach skupienia. Ruch obrotowy sprawia, że Ziemia nagrzewa się równomiernie, z kolei odpowiednia masa decyduje o utrzymaniu wokół Ziemi atmosfery, która działa jak powłoka zatrzymująca ciepło. Tlen i dwutlenek węgla zawarte w atmosferze to dwa gazy najważniejsze dla życia.

Ekstremofile to grupa organizmów funkcjonujących w warunkach ekstremalnych, znacznie odbiegających od tych, w których żyje większość organizmów na Ziemi. Jedne świetnie sobie radzą w bardzo wysokiej lub wyjątkowo niskiej temperaturze, inne - w bardzo dużym zasoleniu czy przy wysokim ciśnieniu. Należą do nich niektóre bakterie. Zamieszkują gorące źródła gejzerów, zimne wody lodowców, silnie zasolone wody kopalni, a także żołądek człowieka. Zdolność organizmów ziemskich do bytowania w tak nieprzyjaznych środowiskach pozwala przypuszczać, że na innych planetach, gdzie surowe warunki są codziennością, także może istnieć życie.

Nazwy oznaczające grupy organizmów można rozszyfrować, wydzielając ich elementy znaczeniowe, następnie zaś wyjaśniając tworzące je słowa w języku greckim lub łacińskim. Ustal, korzystając ze wskazówki, co dosłownie oznaczają terminy: ekstremofile i autotrofy.

Jak przetłumaczysz składowe terminu: „ekstremo" ( - końcowy, skrajny) i „file" (lubić); „auto" ( autos - sam) i „trofy" ( trophikos - odżywczy)?

W ostatnich latach badania kosmosu zapoczątkowały nowy dział biologii - kosmobiologię, która bada, w jaki sposób na Ziemi powstało życie, także miejsca w Układzie Słonecznym i poza nim, w których mogłyby żyć organizmy.

Arystoteles uważał, że niektóre organizmy, np. myszy i szczury, powstają z rozkładających się szczątków organicznych lub brudnych szmat, larwy owadów zaś - z gnijącego mięsa. Pogląd ten (teoria samorództwa) obowiązywał w nauce ponad dwa tysiąclecia. Dopiero w 1668 roku Francesco Redi przeprowadził doświadczenie, umieszczając kawałki mięsa w pojemnikach z bardzo gęstej siatki. Okazało się, że w mięsie nie pojawiły się larwy, co przeczyło przekonaniom Arystotelesa. Wyjaśnij wynik doświadczenia Rediego i sformułuj płynące z tego wnioski.

Organizmy zbudowane są z komórek.

Organizmy pobierają ze środowiska substancje do budowy ciała i energię potrzebną do podtrzymania czynności życiowych.

Czynniki środowiska mają wpływ na życie i aktywność organizmów.

Biologia jest nauką badającą organizmy żyjące na Ziemi.

Rozwój nauk biologicznych umożliwił poznanie świata istot żywych, w tym także człowieka.

1. Wymień czynności życiowe, które wykonuje każdy organizm.

2. Odpowiedz, z jakiej dyscypliny biologii konieczna jest wiedza, aby:

1. rozmnażać rośliny;

2. przewidzieć, jaką grupę krwi może mieć potomstwo;

3. ustalić gatunek, do którego należy znaleziony na łące ślimak;

4. określić położenie nerek w organizmie.

3. Wyszukaj w dowolnych źródłach i wymień nazwisko polskiego uczonego, którego zaliczysz do pionierów badań biologicznych. Uzasadnij swój wybór.

jest nauką o życiu - bada organizmy żyjące dziś na Ziemi oraz te, które żyły w dawnych czasach. Jej nazwa pochodzi od greckich słów: bios - życie i logos - nauka. Termin ten wprowadził na początku XIX wieku francuski przyrodnik - Jean Baptiste Lamarck. Biolodzy badają budowę organizmów i ich czynności życiowe, analizują także zależności zachodzące między organizmami i środowiskiem. Próbują odpowiedzieć na pytania: Skąd pochodzą organizmy? Jak doszło do powstania tak ogromnej ich różnorodności? W jaki sposób organizmy przekazują swoje cechy potomstwu?

Biologia to nauka oparta na obserwacjach, eksperymentach i wyjaśnianiu faktów. Naukowcy nie ograniczają się do pracy w laboratorium, prowadzą także badania organizmów w ich naturalnym środowisku - we wszystkich zakątkach Ziemi. Biologia jest szybko rozwijającą się dziedziną wiedzy przyrodniczej i obejmuje wiele dyscyplin.

Podstawy naukowego poznania świata powstały w starożytności. Już wtedy opisywano organizmy i dzielono je na grupy. Szczegóły budowy ludzkiego ciała i działania jego narządów zawdzięczamy badaczom z XVI stulecia. Wiek XVII zapisał się szczególnym wynalazkiem - pierwszym inżynierii genetycznej mikroskopem, dzięki któremu odkryto świat mikroorganizmów. Podstawy współczesnej systematyki organizmów stworzono w XVIII stuleciu. W wieku XIX wykazano, że wszystkie organizmy zbudowane są z komórek, ogłoszono teorię ewolucji biologicznej, odkryto reguły dziedziczenia cech organizmów. Wiek XX to dynamiczny rozwój biochemii i . Skonstruowanie mikroskopu elektronowego umożliwiło zgłębianie tajników budowy komórek i cząsteczek chemicznych. Poznanie DNA, w którym zapisane są cechy każdego organizmu, było jednym z największych odkryć w dziejach ludzkości. Spowodowało rozwój inżynierii genetycznej oraz pozwoliło na odczytanie człowieka. Obecne stulecie - wiek - daje nadzieję na wykorzystanie celowo przekształconych organizmów do walki na przykład z chorobami.

# data[].attributes.attachment_link.description
Poza Ziemią na żadnej innej planecie Układu Słonecznego nie stwierdzono istnienia życia. Kiedy i w jakich okolicznościach powstało? Jakie formy przyjmują istoty żywe? Jakie środowiska zamieszkują i jak się do nich przystosowały? Jakie miejsce wśród istot żywych zajmuje człowiek? Te i inne tajemnice życia będziesz odkrywać na lekcjach biologii.

# data[].attributes.body
SPRAWDŹ SIĘ :)

# data[].attributes.attachment_link.description
W PONIŻSZEJ ROZSYPANCE ODNAJDŹ CECHY ORGANIZMÓW ŻYWYCH ROZDZIELONE PUSTĄ KRATKĄ :) POWODZENIA!

# data[].attributes.body
SPRAWDŹ SIĘ :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Odpowiedz na pytania dotyczące czynności życiowych organizmów.

# data[].attributes.body
SPRAWDŹ SIĘ :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Ułóż w kolejności od najmniejszej do największej struktury.

# data[].attributes.body
Połącz w pary :) POWODZENIA!

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj dziedzinę biologi do wytłumaczenia czym się zajmuje

# data[].attributes.body
podręcznik str.  12 - 15

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.title
KLASA 4 W ROZSYPANCE ZNAJDŹ 15 NAZW DRZEWA

# data[].attributes.attachment_link.description
Wordsearch - Words are hidden in a letter grid. Find them as fast as you can.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.description
True or false - Items fly by at speed. See how many you can get right before the time runs out.

# data[].attributes.body
kolejne etapy zawarte w dzienniczku Twojego doświadczenia

# data[].attributes.headline
doświadczenia dla ciekawskich badaczy :)

# data[].attributes.subject
doświadczenia dla ciekawskich badaczy :)

# data[].attributes.attachment_link.title
34 NIEZWYKŁYCH POMYSŁÓW NA HODOWLĘ ROŚLIN

# data[].attributes.headline
ZADANIE DOMOWE należy oddać do 30.10.br. Przygotowując doświadczenie pamiętaj o próbie BADAWCZEJ i KONTROLNEJ

# data[].attributes.subject
ZADANIE DOMOWE należy oddać do 30.10.br. Przygotowując doświadczenie pamiętaj o próbie BADAWCZEJ i KONTROLNEJ

# data[].attributes.body
strony w podręczniku 16 - 19

# data[].attributes.headline
Rozpoznaj elementy optyczne i mechaniczne 

# data[].attributes.subject
Rozpoznaj elementy optyczne i mechaniczne 

# data[].attributes.attachment_link.description
Podziel wymienione elementy budowy mikroskopu na OPTYCZNE i MECHANICZNE

# data[].attributes.headline
Jak przygotować samodzielnie preparat mikroskopowy ?

# data[].attributes.subject
Jak przygotować samodzielnie preparat mikroskopowy ?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ustal właściwą kolejność czynności w przygotowaniu preparatu mikroskopowego.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poradnik jak założyć hodowlę pantofelków w domu!

# data[].attributes.body
ZADANIA

# data[].attributes.attachment_link.description
Nazwij elementy komórki roślinnej poprzez kliknięcie w element i wybranie odpowiedniej nazwy

# data[].attributes.attachment_link.description
Ustal nazwy poszczególnych organelli w komórce bakterii. Zachęcam do odwiedzenia innych biologicznych aplikacji na moim koncie. Powodzenia!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Udziel odpowiedzi na pytania dotyczące czynności życiowych bakterii.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak zrobić EKSPERYMENT? Hodowla mikroorganizmów w domu!

# data[].attributes.body
PANTOFELEK

# data[].attributes.body
EUGLENA

# data[].attributes.body
AMEBA

# data[].attributes.body
LISTOWNICA

# data[].attributes.body
MORSZCZYN PĘCHERZYKOWATY

# data[].attributes.attachment_link.title
Mould Time-lapse - The Great British Year: Episode 4 Preview - BBC One

# data[].attributes.attachment_link.title
Protisty. Co to takiego i dlaczego warto coś o nich wiedzieć?

# data[].attributes.body
POWTÓRZENIE

# data[].attributes.attachment_link.description
W rozsypance liter znajdź 10 słów dotyczących tematu dzisiejszej lekcji: PROTISTÓW. 
Spośród znalezionych wyrazów wybierz 5 i korzystając z podręcznika, wyjaśnij ich znaczenie.

POWODZENIA :)

# data[].attributes.body
BUDOWA KOMÓRKI GRZYBOWEJ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ustal nazwy organelli w komórce grzyba. Zachęcam do odwiedzenia innych biologicznych aplikacji na moim koncie. Powodzenia!!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz nazwy grzybów z odpowiednimi obrazkami.

# data[].attributes.body
sprawdź się :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Przeczytaj uważnie pytania i zaznacz prawidłową odpowiedź.
POWODZENIA !

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj zaznaczonym miejscom w budowie porostu jego nazwę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj zdjęcia porostów do nazw ich plech.

# data[].attributes.body
Warto przeczytać :)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wszystko dla zdrowia i urody, porady kulinarne

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Problem mikotoksyn jest od wielu lat przedmiotem badań naukowych. To mikotoksyny były właśnie przyczyną śmierci badaczy i archeologów, którą odczytywano jako tzw. klątwę grobowców: Tutenchamona czy Kazimierza Jagiellończyka. O zatruciu sporyszem mowa jest też w Starym Testamencie.

Podczas wojny w Wietnamie 1975-81 wykorzystano mikotoksyny fuzaryjne - trichoteceny jako broń biologiczną. Stały się one przyczyną śmierci ok. 6300 osób. Toksyny rozpylano w postaci pyłów i aerozoli z pocisków żołnierskich. Bombardowania nazwano „żółtym deszczem w dżungli Laos". W irackim programie biologicznym, według danych z 1997 r., gromadzono aflatoksyny i wykorzystywano je jako broń biologiczną. Toksyny aplikowano wziewnie w wysokiej dawce, która powodowała śmierć w ciągu 12 godzin. W Polsce także notuje się występowanie mikotoksyn, głównie w skażonych produktach spożywczych.

Grzyby pleśniowe i mikotoksyny

Gatunki należące do klasy Ascomycetes - workowców, wśród nich grzyby drożdżopodobne i pleśniowe, spełniają ważną rolę w przemyśle spożywczym, wykorzystywane są do produkcji, m.in. serów, pieczywa, alkoholi, preparatów enzymatycznych, szczególnie kwasu cytrynowego. Szczepy te wytwarzają specyficzne enzymy proteolityczne, pektynolityczne, amylolityczne i lipolityczne, które poprzez rozkład składników odżywczych nadają żywności charakterystyczny smak i właściwości organoleptyczne. Grzyby pleśniowe odgrywają znaczącą rolę także w przemyśle farmaceutycznym poprzez wytwarzanie substancji przeciwbakteryjnych. Aleksander Fleming ze szczepów Penicillium notatum i Penicillium chrysogeum wyizolował pierwszy antybiotyk - penicylinę. Jednakże niektóre gatunki grzybów zarówno drożdżopodobnych, jak i pleśniowych negatywnie wpływają na środowisko, przyczyniając się do procesu rozkładu, głównie żywności, wytwarzając enzymy, które powodują obniżenie wartości odżywczych i organoleptycznych produktów spożywczych. Żywność może być także skażona toksynami grzybów pleśniowych, co jest często przyczyną m.in. zatruć pokarmowych u ludzi. Mikotoksyny najczęściej zanieczyszczają produkty pochodzenia roślinnego, zboża, przetwory zbożowe, warzywa, orzechy. Grzyby pleśniowe są wszechobecne w środowisku i cechuje je łatwa rozsiewalność, stąd kontakt organizmów żywych z ich toksynami jest powszechny poprzez inhalację, skórę oraz spożycie skażonej żywności. Zarodniki grzybów znajdują się przede wszystkim w powietrzu, wchodząc w skład bioareozolu. Zarodniki dostające się drogą wziewną do organizmu mogą być źródłem toksyn. Publikacje naukowe donoszą, że w każdym zarodniku może występować nawet kilka różnych mikotoksyn. Kontakt z zarodnikami zwiększa także moda na aktywny tryb życia, który wiąże się z korzystaniem z publicznych urządzeń sanitarnych, sportowych, basenów. Stosowanie systemów nawilżających powietrze również sprzyja rozprzestrzenianiu się zarodników grzybów w przewodach wentylacyjnych. Klimatyzacja pomieszczeń prowadzi do wzrostu stężenia zarodników grzybów pleśniowych należących do rodzaju Fusarium, Aspergillus i Penicillium.

Mikotoksyny to wtórne produkty przemiany materii grzybów pleśniowych, toksyczne dla człowieka, roślin i zwierząt. Termin „mikotoksyny" pochodzi od słów: greckiego „ mycos" - grzyb oraz łacińskiego „ toxicum" - trucizna. Toksyny te można podzielić na endotoksyny, które są magazynowane wewnątrz grzybni oraz na egzotoksyny, które szybko dyfundują z grzybni do otaczającego środowiska: powietrza, gleby, produktów spożywczych. Toksyny te są niewrażliwe na wiele procesów technologicznych (gotowanie, smażenie, pieczenie, destylacja, fermentacja), dlatego mogą przetrwać w produktach otrzymanych z zanieczyszczonych surowców. Schorzenia wywoływane przez mikotoksyny nazywane są mikotoksykozami.

Syndrom „chorych budynków"

Jednym z największych zagrożeń dla człowieka są grzyby wzrastające w budynkach. Zarodniki, konidia i strzępki grzybni unoszące się w powietrzu pochodzą od pasożytniczych i saprofitycznych grzybów rosnących na żywych lub obumarłych częściach roślin, ale też z gleby, nawozów, rynien dachowych, tapet, skóry oraz innych substancji organicznych. Źródłem zarodników grzybów mogą być również materiały znajdujące się wewnątrz budynku, np. owocniki grzybów rozkładających drewno, grzyby pleśniowe rosnące na skondensowanej warstwie pary wodnej na ścianach i oknach, na resztkach żywności, na materiałach organicznych, w pyle lub kurzu zawartym w szczelinach podłóg, ścian i sufitów, a także w nawilżaczach. Szacuje się, że około 30% problemów zdrowotnych związanych z jakością powietrza wewnętrznego wiąże się z narażeniem na grzyby pleśniowe. Wytwarzane przez grzyby zarodniki, skażając powietrze, przedostają się do układu oddechowego oraz osiadają na powierzchni skóry. Grzyby pleśniowe są przyczyną wielu groźnych zachorowań, takich jak: zespół SBS ( sick-building syndrom), dermatozy skórne i głębokie, alergie, schorzenia układu oddechowego, mikotoksydozy, zatrucia związkami lotnymi wytwarzanymi przez grzyby, choroby nowotworowe. Niebezpieczeństwa zdrowotne związane z obecnością w powietrzu grzybów pleśniowych wynikają również z ich zdolności do tworzenia mikotoksyn i związków lotnych. W zatruciach ludzi dużą rolę odgrywają toksyny T2, dezoksyniwalenil, fumonizyna, zearalenon, aflatoksyny, ochratoksyny oraz wiele innych związków wytwarzanych przez różne gatunki grzybów. Zarodniki grzybów Aspergillus i Penicillinum, przechowywane w odpowiednich warunkach, mogą wyczekiwać odpowiedniego momentu do rozwoju nawet ponad 12 lat. Miejscami szczególnie narażonymi na zagrzybienie są powierzchnie zawilgoconych ścian, stropów i podłóg, naroża pomieszczeń, w których występuje zmniejszona cyrkulacja powietrza (przy podwyższonej wilgotności względnej powietrza oraz skraplającej się na powierzchniach ścian parze wodnej). Pleśnie rozwijają się również na przedmiotach stanowiących wyposażenie wnętrz. Rozwojowi grzybów często towarzyszy obecność roztoczy oraz charakterystyczny, nieprzyjemny zapach. Czasami grzyb po prostu widać - występuje on pod postacią widocznych plam (o kolorze zielonkawymi, brunatnym, a nawet czarnym). W ostatnich latach pojawił się zupełnie nowy problem: kolonie mikroorganizmów mogą również rozwijać się wewnątrz instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych budynków, a z tych instalacji, razem z przepływającym powietrzem, mogą przemieszczać się do wszystkich pomieszczeń. Szczególne znaczenie ma gatunek Stachybotrys chartarum produkujący toksyny - trichoteceny oraz rodzaje Penicillium i Aspergillus wytwarzające, np.: ochratoksynę A o właściwościach neurotoksycznych i karcenogennych, a także rodzaje Alternaria, Fusarium, Cladosporium, Mucom. Srachybotrys chartarum rośnie na materiałach z wysoką zawartością celulozy i niskim poziomem azotu takich jak: papier, drewno, płótno, kurz, płyta pilśniowa, ściany gipsowe - pokrywając je zielonooliwkową pleśnią. Grzyby należące do rodzaju Alternaria często rozwijają się w domach ocieplanych watą szklaną. Pod tapetami i wykładzinami wzrastają grzyby należące do rodzaju Penicillium i Aspergillus. W badaniach budynków mieszkalnych na terenach popowodziowych wykryto wysoką aktywność grzybów pleśniowych wytwarzających mikotoksyny. W tych środowiskach najliczniej wykrywano grzyby należące do rodzajów: Penicillium, Cladosporium, Acremonium i Aspergillus.

Świadomość problemu wciąż nie jest jednak na tyle duża, żeby zapobiegać powstawaniu ognisk zapalnych oraz skutecznie je likwidować. Statystyki podają, ze około 10 % mieszkań i domów jest w mniejszym lub większym stopniu zagrzybionych. Walkę z niechcianym domownikiem podejmują jednak tylko nieliczni. Likwidacja miejsc kondensacji wilgoci jest trudna ale nie niemożliwa. Aby ocenić, w jakim stopniu dane środowisko (budynek czy poszczególne pomieszczenia) jest zainfekowane grzybami, trzeba określić poziom zanieczyszczenia aerozolem grzybowym. Za niedopuszczalną uważa się w fachowej literaturze obecność w powietrzu takich grzybów jak Stachybotrys i Aspergillus. Zanieczyszczenie jednym gatunkiem grzyba nie powinno przekraczać stężenia 50 CFU/m3 (komórek na metr sześcienny), a w przypadku zanieczyszczenia kilkoma gatunkami grzyba całkowite stężenie nie może być większe niż 150-300 CFU/m3.

Skażona żywność

Drugim z największych zagrożeń mikotoksynami dla człowieka jest zakażona żywność. Według niektórych badań, mikotoksyny mogą być wytwarzane bezpośrednio w ustroju człowieka po spożyciu żywności zakażonej grzybami pleśniowymi. Najbardziej niebezpieczne w żywności są: aflatoksyna, ochratoksyna A, patulina, fumonizyny, zearalenon i dioksyniwalenol (trichoteceny). Grzyby mikrosporowe mogą także wytwarzać mikotoksyny w organizmach roślinnych. Najczęściej izolowane są ze zbóż, z warzyw (kukurydza, fasola), z orzechów i innych nasion oleistych, a także z nasion roślin strączkowych, owoców i przypraw. Jednym z głównych źródeł mikotoksyn jest pasza dla zwierząt. Temat ten jest szczególnie ważny, ponieważ toksyny pozostają w produktach spożywczych otrzymanych z organizmów zakażonych zwierząt. Takie produkty, jak: mięso i jego przetwory, mleko i jego przetwory, jaja mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka.

Najbardziej narażeni na kontakt z zarodnikami grzybów i wytwarzanymi przez nie toksynami są piekarze, producenci wina i piwa, serowarzy, osoby sortujące paprykę, hodowcy pieczarek, rolnicy i ogrodnicy.

Przegląd mikotoksyn występujących w produktach spożywczych:

Działanie mikotoksyn na organizm człowieka

Człowiek narażony na działanie mikotoksyn ma początkowo łagodne objawy kliniczne przypominające alergię: zmęczenie, bóle głowy, nieżyt nosa, zapalenie spojówek, zatok, krtani i skóry. Oddziaływania mikotoksyn mogą przejść w przewlekły lub ostry charakter, zależy to od dawki i czasu narażenia na kontakt z toksynami. Oprócz zaburzeń w metabolizmie białek, tłuszczów i węglowodanów mogą prowadzić do zaburzeń w syntezie kwasów nukleinowych, co wywołać może uszkodzenie nerek i wątroby a także rozwój choroby nowotworowej.

1. Aflatoksyny. Zgodnie z „ Wykazem Czynników Rakotwórczych Dla Ludzi " stworzonym przez Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii w Warszawie do rakotwórczych mikotoksyn należą: aflatoksyny B1, B2, G1, G2. W doświadczeniach obserwowano występowanie nowotworów wątroby już po podaniu niewielkiej dawki 0,01 mg aflatoksyny dziennie. W organizmie człowieka aflatoksyna wiąże DNA i hamuje polimerazę RNA, wskutek czego zostaje przerwana synteza RNA i m-RNA, a więc cały proces syntezy białek. Aflatoksyna jest jednym z głównych czynników powodujących nowotwory wątroby u człowieka. U osób spożywających „spleśniałe" orzeszki ziemne obserwuje się podwyższone parametry biochemiczne ze strony wątroby.

2. Ochratoksyna A jest rakotwórcza i neurotoksyczna, może mieć działanie mutagenne, teratogenne i immunosupresyjne.

3. Patulina wykazuje działanie neurotoksyczne, teratogenne i immunosupresyjne.

4. Ustalono, że niskie dawki zearalenonu (toksyna F-2) mogą wpływać na cykl przemian hormonów płciowych w organizmie. Z badań prof. Gajeckiego i wsp. prowadzonych na terenie Wojewódzkiego Szpitala w Olsztynie wynika, że u 25% kobiet ze zmianami nowotworowymi dróg rodnych wykryto we krwi bardzo wysokie stężenia zearalenonu.

5. Fumonizyny mogą wykazywać działanie hepatoksyczne, neurotoksyczne i nefrotoksyczne.

6. Deoksyniwalenon (DON) w organizmie człowieka może wywołać zapalenie nabłonka jelita cienkiego i w nastepstwie biegunkę. Stwierdzono, że podanie dużych dawek DON powoduje wymioty, brak apetytu, utratę masy ciała i biegunkę, nekrozę niektórych tkanek, jak np. ścianki żołądkowo-jelitowej, szpiku kostnego lub tkanki chłonnej. Działają na poziomie komórkowym, wpływają na powstawanie zaburzeń w procesie mitozy i rozdziału chromosomów, mogą także indukować proces samobójczej śmierci prawidłowych komórek.

7. Trichoteceny mogą powodować raka wątroby.

8. Satratoksyny wywołują alergie, zespół zmęczenia, objawy neurotoksyczne, infekcje dróg oddechowych oraz zaburzenia odporności.

Z prac badawczych wynika także, że ta mikotoksyny mogą prowadzić do hiperestrogenizmu i do apoptozy komórek zakażonego organizmu. W przypadku pacjentów z obniżoną odpornością immunologiczną, żywność zakażona grzybami i/lub ich toksynami stanowi szczególne źródło patogenów, a nawet stwarza niebezpieczeństwo zakażeń układowych. Obecnie temat mikotoksyn, choć jeszcze nie do końca poznany, jest bardzo ważnym zagadnieniem dotyczącym głównie bezpieczeństwa żywności.

Pozostałe toksyczne metabolity grzybów pleśniowych

S. Jarzynka, M. Dąbkowska, I. Netsvyetayeva, E. Swoboda-Kopeć: Mikotoksyny - niebezpieczne metabolity grzybów pleśniowych. Medycyna Rodzinna 4/2010, s. 113-119.

Zespół Chorego Budynku. Ocena Parametrów Środowiska Pracy, pod redakcją E. Jankowskiej i M. Pośniak, CIOP-PIB, Warszawa 2007.

Zobacz również:

1. Jak sadzić i wyhodować kiełki?

2. Zanieczyszczona żywność: czy wiesz co jesz?

3. Jak rozumieć etykiety?

4. Niebezpieczne konserwanty żywności

# data[].attributes.attachment_link.title
Grzyby pleśniowe i mikotoksyny: działanie na organizm człowieka

# data[].attributes.attachment_link.description
Problem mikotoksyn jest od wielu lat przedmiotem badań naukowych. To mikotoksyny były właśnie przyczyną śmierci badaczy i archeologów, którą odczytywano jako tzw. klątwę grobowców: Tutenchamona czy Kazimierza Jagiellończyka. O zatruciu sporyszem mowa jest też w Starym Testamencie. Podczas wojny w Wietnamie 1975-81 wykorzystano mikotoksyny fuzaryjne - trichoteceny jako broń biologiczną.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ustal nazwy poszczególnych części komórki zwierzęcej. Powodzenia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Porównanie budowy komórki roślinnej i zwierzęcej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj nazwy do odpowiedniej komórki. Niektóre elementy są wspólne zarówno dla komórki roślinnej i zwierzęcej.

# data[].attributes.body
STREFY WORZENIA

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz strefę korzenia z pełnioną funkcją.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj nazwy budowy wewnętrznej korzenia.
POWODZENIA !

# data[].attributes.attachment_link.description
Sprawdź swoje wiadomości na temat korzenia i jego przekształceń.

# data[].attributes.body
Uzupełnij kartę pracy :)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.title
KLASA 4 W ROZSYPANCE ZNAJDŹ 15 NAZW DRZEWA

# data[].attributes.attachment_link.description
Znajdź słowo - Słowa są ukryte w siatce liter. Znajdź je tak szybko, jak tylko potrafisz.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj rodzaje drzew występujących w Polsce.

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz liście z owocami drzew liściastych. Na każdym obrazku z liściem znajdziesz podpowiedzi - nazwy drzew.

# data[].attributes.attachment_link.title
Komórka! Najprościej o budowie komórki zwierzęcej. Mitochondrium, błona komórkowa, wakuola, jądro..

# data[].attributes.attachment_link.title
Komórka roślinna, bakteryjna porównanie z komórką zwierzęcą. Na koniec o zasadzie 3s 😉

# data[].attributes.headline
KRZYŻÓWKA - powtórzenie o budowie komórkowej

# data[].attributes.subject
KRZYŻÓWKA - powtórzenie o budowie komórkowej