# data[].attributes.attachment_link.description
Het nieuwe examenprogramma CKV, dat in het schooljaar 2017-2018 ingevoerd wordt, heeft als doel: leren kunst actief mee te maken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het examen culturele en kunstzinnige vorming havo wordt alleen als schoolexamen afgenomen.

Let op: Deze pagina bevat alleen informatie die specifiek is voor het examen culturele en kunstzinnige vorming havo 2022. Kies culturele en kunstzinnige vorming in 2022 of havo in 2022 als u breder geïnformeerd wilt worden.

# data[].attributes.attachment_link.title
culturele en kunstzinnige vorming havo 2022

# data[].attributes.attachment_link.description
Het examen culturele en kunstzinnige vorming havo wordt alleen als schoolexamen afgenomen. Let op: Deze pagina bevat alleen informatie die specifiek is voor het examen culturele en kunstzinnige vorming havo 2022. Kies culturele en kunstzinnige vorming in 2022 of havo in 2022 als u breder geïnformeerd wilt worden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kenmerken Havo leerling (typisch HAVO): IQ:
100 - 125
Leerachterstanden:
nihil
Citoscore eindtoets basisonderwijs:
538 - 544
Scores leerlingvolgsysteem Bao:
overwegend B-scores
Doelgroep:
De doelgroep havo laat over het algemeen weinig scores zien op vragenlijsten voor sociaal-emotionele ontwikkeling die wijzen in de richting van sociaal-emotionele problematiek. In een enkel geval is sprake van een enkelvoudige gedragscomponent (ADHD, PDD/NOS, NLD, ADD of Gilles de la Tourette). Havo leerlingen kunnen zich over het algemeen goed concentreren, kunnen goed luisteren naar docenten en medeleerlingen en zijn aanspreekbaar op hun eigen gedrag. Deze groep kinderen beschikt over het algemeen over een gemiddelde tot bovengemiddelde intelligentieen een ruim voldoende zowel actieve als passieve woordenschat. In enkele gevallen is sprake van technische leerachterstanden zoals dyscalculie (rekenen) of dyslexie (spelling en/of technisch lezen)
Kenmerken onderwijs:
De leerlingen hebben over het algemeen behoefte aan een algemene leersituatie, gehuisvest in de scholengemeenschap. Het onderwijs kenmerkt zich verder door een aanzienlijk tempo waarin de leerlingen geacht worden de leerstof te kunnen verwerken. De leerlingen kunnen binnen bepaalde grenzen vrij zelfstandig werken, waarbij een beroep kan worden gedaan op sociale vaardigheden in het kader van coöperatief leren.

In het onderwijsarrangement is voor een aantal individuele leerlingen aandacht voor technische remediërende activiteiten buiten de groep of in pluslessen, naast aandacht voor sociaal-emotionele vaardigheden in separate trainingsgroepen of op individuele basis.
Havo leerlingen in de praktijk: Sociaal- emotionele aspecten

Kan probleemoplossend werken.

Kan (met hulp van de docent) een eigen mening formuleren.

Accepteert dat niet iedereen op dezelfde manier werkt.

Laat initiatieven veelal over aan de docent.

Is bereid medeleerlingen te helpen bij studie en problemen.

Kan (met hulp van docent) taken verdelen binnen een groep.

Kan met hulp van de docent reflecteren op het eigen handelen.

Kent een redelijk sociaal verantwoordelijkheidsgevoel (voor eigen doen en laten).

Kan voor zichzelf opkomen: durft vragen te stellen in de les en durft hulp te vragen.

Studievaardigheden

Kan huiswerk en toetsen aardig plannen (paar dagen) en de planning handhaven maar heeft hulp nodig bij plannen op langere termijn (week/proefwerkweek).

Kan zelfstandig werken (eventueel met een planner) met wat sturing van de docent.

Laat initiatieven (tot leren) over aan docenten.

Voelt zich medeverantwoordelijk voor eigen leerproces.

Kan met hulp van de docent reflecteren op de studie.

Kan samenwerken in een groep, waarbij de docent het overzicht houdt.

Kan (met hulp van een docent) een eenvoudig werkstuk maken.

Leert grotere stukken stof door deze in kleinere stukjes te hakken (docentgestuurd).

Kan hoofd- van bijzaken onderscheiden.

Kan probleemoplossend werken.

Kan (met hulp van een docent) een eigen mening formuleren.

Wat is hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo)?
(bron http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/vragen-en-antwoorden/wat-is-hoger-algemeen-voortgezet-onderwijs-havo.html)

Havo staat voor hoger algemeen voortgezet onderwijs en duurt vijf jaar. De havo bereidt leerlingen voor op het hoger beroeps onderwijs (hbo). De havo is gesplitst in een algemeen deel, de onderbouw, een specialisatie en de bovenbouw. In de bovenbouw kunnen leerlingen profielen kiezen. Daarmee kunnen zij zich in een bepaalde richting specialiseren.
Toelating havo
Een school voor voortgezet onderwijs beslist of een leerling wordt toegelaten tot de havo. Veel scholen maken hun beslissing op grond van het schooladvies, de score van de Citotoets (eindtoets basisonderwijs) of een eigen toelatingstest.
Onderbouw havo
In de eerste drie jaar van de onderbouw van de havo volgen leerlingen algemene vakken. De invulling van deze vakken is globaal beschreven in kerndoelen. De scholen bepalen zelf hoe zij deze kerndoelen invullen.

Met een bewijs dat de eerste drie jaar goed zijn doorlopen, kan een leerling doorstromen naar een vakopleiding of een middenkaderopleiding in het middelbaar beroepsonderwijs. De meeste leerlingen gaan door naar de bovenbouw van de havo.
Bovenbouw havo of tweede fase
De bovenbouw havo, klas vier en vijf, wordt ook wel tweede fase genoemd. In de tweede fase kiezen leerlingen een richting of profiel waarin zij zich specialiseren. Een profiel bestaat uit een aantal vakken, opgebouwd uit:

een gemeenschappelijk deel dat voor alle profielen gelijk is;

een profieldeel met vakken of lesstof speciaal voor dit profiel;

een vrij deel.

De vrije ruimte kunnen leerlingen gebruiken om vakken te volgen uit een ander profieldeel. Aan het eind van de vijfde klas doen zij examen. Met een havo-diploma kan een leerling naar het hbo.
Profielen in de tweede fase
In de bovenbouw van de havo kunnen leerlingen kiezen uit de volgende vier richtingen of profielen:

natuur en techniek;

natuur en gezondheid;

economie en maatschappij;

cultuur en maatschappij.

Meer informatie
Algemene informatie over de havo is opgenomen in de Onderwijsgids voortgezet onderwijs. In het Dossier Voortgezet onderwijs vindt u meer informatie over de tweede fase. Een overzicht van de vakken en profielen in de tweede fase vindt u in het Zakboek tweede fase.

Heeft u vragen over wetten en regels in de tweede fase, dan kunt u contact opnemen met het Informatiecentrum Onderwijs (ICO) dat is ondergebracht bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) (voorheen CFI). Voor andere vragen over de tweede fase kunt u terecht bij 5010, de landelijke informatie- en adviesdienst voor ouders over onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.title
Typisch HAVO - Van HAVO naar het HBO (en VWO)

# data[].attributes.attachment_link.description
(van Candea college) Kenmerken Havo leerling (typisch HAVO): IQ: 100 - 125 Leerachterstanden: nihil Citoscore eindtoets basisonderwijs: 538 - 544 Scores leerlingvolgsysteem Bao: overwegend B-scores Doelgroep: De doelgroep havo laat over het algemeen weinig scores zien op vragenlijsten voor sociaal-emotionele ontwikkeling die wijzen in de richting van sociaal-emotionele problematiek.

# data[].attributes.headline
Door Emiel Heijnen voor Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten

# data[].attributes.subject
Door Emiel Heijnen voor Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten

# data[].attributes.headline
Authentieke kunsteducatie door Folkert Haanstra (2011)

# data[].attributes.subject
Authentieke kunsteducatie door Folkert Haanstra (2011)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
artikel

Waarom is kunst belangrijk voor kinderen en jongeren? Wat is daarbij de rol van verbeelding en waarneming? Hoe versterk je waarnemende en verbeeldende vaardigheden? En hoe versterk je de waarde van kunst met kunsteducatief materiaal? Waar is kunst goed voor?

Eerst aan het woord is filosoof Onno Zijlstra, hij neemt je mee in het filosofisch gedachtegoed van Immanuel Kant. Aansluitend geven Fianne Konings en Nadieh Tigchelaar praktische tips over hoe je zelf de waarde van kunst versterkt.

De werking van verbeeldingskracht

Filosoof en schrijver van het boek Verbeelding: over waarneming en kunst Onno Zijlstra relativeert deze vraag. 'Want dient kunst ergens goed voor te zijn? 'Nee', zegt hij. 'Kunst heeft een waarde op zichzelf.' Toch neemt hij ons mee in het filosofisch gedachtegoed van Immanuel Kant en laat hij zien hoe Kant naar de waarde verbeelding en kunst kijkt. Volgens Kant bestaat er überhaupt geen waarneming zonder verbeelding.

Onno Zijlstra: 'Een empirist zou zeggen dat alle kennis te vergaren is door gewoon te kijken. Immanuel Kant zegt dat je je zintuigen wel nodig hebt, maar dat aanschouwingen zonder begrip leeg zijn. Hoe je komt van zintuigelijkheid tot een ervaring, een beeld, heeft te maken met verbeeldingskracht. Tussen zintuigelijke waarneming en denken vindt een synthese plaatst. Die synthese is de werking van de verbeeldingskracht en zorgt voor ervaring en kennis.'

Kijken naar kunst is vrij

'In de alledaagse waarneming is sprake van praktische belangen. Als je de weg naar het station zoekt, dan kijk je om je heen met een bepaald doel. Daarin speelt verbeelding al een rol. Maar de verbeelding wordt vrij, kan veel meer haar eigen gang gaan, in de kunst. Die vrije verbeelding creëert schoonheid én betekenis. Schoonheid zit in de ervaring dat iets klopt, precies goed is. Kant spreekt dan van doelmatigheid zonder doel. Betekenis is niet dat wat je ziet, maar dat wat je ergens in ziet. Het kunstwerk is een symbool, de drager van een gelaagdheid van betekenissen. Het dwingt niet een bepaalde gedachte af maar laat ons vrij associëren. Kant spreekt dan van een belangeloze belangstelling.'

Vrije verbeelding is volgens Immanuel Kant van levensbelang, vertelt Onno. 'Met verbeeldingskracht geven we de werkelijkheid vorm, vergroten we onze wereld met betekenis, verlevendigen we ons bestaan met een gevoel van vrijheid en geven we onszelf uitzicht en hoop.' In het kader van het belang van kunst voor de mensheid verwijst Onno Zijlstra naar Yuval Noah Harari, die de verbeelding opvoert als het vermogen waarmee de mens zich als diersoort van andere diersoorten onderscheidt. 'Een vermogen dat we in de toekomst nog hard nodig zullen hebben om te overleven.'

De waarde van kunst versterken

Nadieh Tigchelaar deed onderzoek naar het nabespreken van theater met kinderen bij voorstellingen van theater Sonnevanck en schreef daar de publicatie Er liepen mieren in mijn buik over. Ze bespreekt het instrument dat zij ontwikkelde om, na het zien van een voorstelling, een open gesprek met diepte te creëren.

Door je educatiemateriaal te analyseren met behulp van de theorie Cultuur in de Spiegel van Barend van Heusden, krijg je ook inzicht in wat je van je materiaal verwacht. Ook doe je zo op een gestructureerde manier nieuwe ideeën op voor het aanpassen of vernieuwen van je materiaal. Drie elementen uit het theoretisch kader waarop je je materiaal analyseert:

1. Onderwerp
Waar vragen we kinderen betekenis aan te geven?

2. Vaardigheid
Welke vaardigheden spreken we bij kinderen aan? Waarnemen, verbeelden, conceptualiseren, analyseren?

3. Mediale vorm
In welke vorm vragen we kinderen zich te uiten?

Welk onderwerp bespreek je, welke vaardigheden stimuleer je en welke mediale vorm gebruik je? Wil je je materiaal naar aanleiding van je analyse vernieuwen? Dan kun je aan deze drie 'knoppen' draaien. Wat ontstaat er als je een andere vaardigheid vooraan zet? Of als je de mediale vorm verandert?

De educatoren die bij deze bijeenkomst waren, vonden het prettig met elkaar uit te wisselen over hun materiaal. In de waan van de dag komen ze hier vaak weinig aan toe. Wat opviel is dat in educatief materiaal het onderwerp waarin in de theatervoorstelling of tentoonstelling betekenis aan wordt gegeven in het educatief materiaal naar de achtergrond verdwijnt.

Ervaring stimuleren en intensiveren

Waarom is het nuttig om receptieve kunst na te bespreken? En zorg je ervoor dat het gesprek dieper gaat? Het nabespreken van een voorstelling is een manier om de ervaring te stimuleren en intensiveren. Nabespreken versterkt de vorming van een eigen mening, laat zien dat niet iedereen hetzelfde ervaart en is een manier om te oefenen in het beschrijven van iets in plaats van te (ver)oordelen.

Met een gesprekstool zorg je ervoor dat je met je nabespreking de diepte in gaat. Nadieh Tigchelaar ontwikkelde een gesprekstool voor het nabespreken van theatervoorstellingen op basis van de methode van Barrett en de Socratische methode. Ook voegde ze vragen over emotie, herkenning en verbinding toe. De kern van de tool bestaat uit vijf vragen:

1. Wat zie je?

2. Wat denk je?

3. Wat voel je?

4. Op wie of wat in de voorstelling lijk je?

5. Wat betekent de voorstelling voor jou?

De gesprekstool is een manier om zo methodisch mogelijk een open gesprek te voeren en bevat een handleiding voor doorvragen. Docenten weten met de tool precies wat ze kunnen doen en vanuit de leerlingen komen er oneindig veel antwoorden.

Uitdagingen in de praktijk

Als je educatiemateriaal ontwikkelt, zorgt de praktijk altijd voor uitdagingen. Zoals bijvoorbeeld het bepalen van de insteek van je educatiemateriaal als het zwaartepunt van een voorstelling nog kan veranderen? Tips om hiermee om te gaan:

ga naar repetities en runs om de essentie te vangen;

haak aan bij de marketingafdeling, zij verzamelen ook in een vroeg stadium materiaal;

betrek de maker bij wat jij doet, want sommigen van hen zien educatie als een mogelijkheid hun boodschap te versterken en worden daar enthousiast van;

kijk naar de de acteurs en de dansers, ook bij hen kun je betekenisvol materiaal ophalen.

artikel

# data[].attributes.attachment_link.title
Onder de loep: de waarde van kunst voor kinderen en jongeren

# data[].attributes.attachment_link.description
Eerst aan het woord is filosoof Onno Zijlstra, hij neemt je mee in het filosofisch gedachtegoed van Immanuel Kant. Aansluitend geven Fianne Konings en

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
artikel

Kan je met hedendaagse politieke thema's en actuele kunst aan de slag in de basisschool? Het antwoord is ja, zo blijkt uit een onderzoek dat wij samen met de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK) deden. Ontdek hoe ook jij aan de slag kan met authentieke kunsteducatie in het primair onderwijs.

Op sommige basisscholen zie je het nog steeds: gesloten creatieve opdrachten met het resultaat werkjes die erg op elkaar lijken. Denk maar eens aan de bijna identieke geknutselde paashazen en poppetjes van kastanje. Emiel Heijnen (lector Kunsteducatie AHK), Claartje van Tongeren (AHK) en Huub Braam (LKCA) onderzochten of dat anders kan. Samen met 24 scholen startten ze een onderzoeksproject om te verkennen hoe je meer actualiteit, creativiteit en kritisch denken in de kunstles brengt.

Samenwerkend leren centraal

Het model van authentieke kunsteducatie bestaat uit drie overlappende cirkels: het onderwijs sluit aan op de cultuur van de leerlingen. De leertaken zijn geïnspireerd op voorbeelden uit de (actuele) professionele kunst en gaan in op sociaal-maatschappelijke thema's. Pedagogisch gezien gaat authentieke kunsteducatie uit van complexe opdrachten (dus geen 'Ikea-handleiding'), waarin leerlingen uitgedaagd worden om samenwerkend te leren.

In het onderzoeksproject gold dat samenwerkend leren ook voor de leerkrachten. Veel van hen waren nog niet bekend met authentieke kunsteducatie. Daarom kozen de drie onderzoekers voor de methode Lesson Study. In de Lesson Study doorliepen de leerkrachten - ondersteund door een procesbegeleider en experts - vier onderdelen van de cyclus:

onderzoek;

lesplanontwikkeling;

onderzoeksles;

reflectie.

De leerkrachten ontwierpen samen een lessenserie en voerden die uit terwijl de anderen observeerden. Indien nodig, stelden ze het ontwerp bij.

Belevingswereld van de leerlingen

Met het model van authentieke kunsteducatie als uitgangspunt, ontwierpen de leerkrachten een lessenserie rondom 'fake news'. De opdracht voor leerlingen luidde: breng fake news de wereld in. In de oriëntatiefase leerden leerlingen wat nepnieuws is en hoe kunstenaars soms bewust een hoax creëren om onze aandacht ergens op te vestigen. Daarvoor benutten leerkrachten bronnen uit de belevingswereld van leerlingen (zoals vloggers Djamila & Dylan), vanuit de actualiteit (de inhuldiging van Donald Trump) en vanuit de kunst (zoals Rayfish footware, een door kunstenaars bedacht nepbedrijf dat design sneakers verkoopt die gemaakt zijn van genetisch gemanipuleerde roggen-leer). Vervolgens verzamelden leerlingen in groepjes ideeën voor hun eigen nepnieuws.

Uit observaties van leerkrachten en learner reports van leerlingen bleek dat de soorten bronnen voor leerlingen een verschillende functie hebben: de herkenbare bronnen dicht bij de eigen belevingswereld vormen een goede opmaat tot het thema. Die vonden ze leuk en motiverend. De actuele en kunstbronnen waren minder aansprekend voor ze, maar zetten hen wel meer aan tot (kritisch) denken en het genereren van eigen ideeën.

Maatschappelijke bewustwording

Uit de Lesson Stuy bleek dat leerlingen het leuk vonden te brainstormen over hun eigen nepnieuws en toonden zich daar ook creatief in. Maar het vervolgens handen en voeten eraan geven, bleek nog best lastig. 'Ook zijn hun ideeën nog niet altijd kritisch te noemen', vertelt Van Tongeren. Aan de deelnemers van dit atelier de opdracht één van de ideeën van de leerlingen te kiezen. Hoe benader je het idee kritischer, geef je het geloofwaardiger vorm en breng je het beter onder de aandacht?

Neem het idee 'honden gevonden op Pluto', dat roept allerlei associaties op. Van Laika de eerste ruimtehond tot de ballonnen honden van Jeff Koons. Maar kom maar eens op een kritische invalshoek! 'Het gaat om maatschappelijke bewustwording, waar je wil dat mensen over gaan nadenken door jouw nepnieuws', licht Heijnen toe. Hoe komt die hond daar? Is het een nazaat van Laika? Of nee, er is een meteoriet met een hondenpoot gevonden! Wat zegt dat over leven op aarde en in de ruimte?

Authentieke kunsteducatie en vakoverstijgend werken

Ideeën bedenken, zo ervaren de deelnemers, is de easy part. Een realistische uitvoering vraagt meer. Het betekent ook dat authentieke kunsteducatie zich goed leent voor vakoverstijgend werken. Want behalve aan een artistiek verantwoorde uitvoering werken leerlingen ook aan mediawijsheid. 'Kunstonderwijs gaat niet alleen over verf en een liedje zingen, maar ook over fotoshoppen en omgaan met TikTok', stelt Heijnen. En dus over leren kritisch én creatief na te denken over de wereld om je heen.

Meer inspiratie

Bekijk de ideeën die deelnemers op de padlet noteerden

Het Wicked Arts Assignments bevat veel praktische (les)ideeën voor authentieke kunsteducatie

artikel

# data[].attributes.attachment_link.title
Authentieke kunsteducatie, óók in het primair onderwijs?

# data[].attributes.attachment_link.description
Op sommige basisscholen zie je het nog steeds: gesloten creatieve opdrachten met het resultaat werkjes die erg op elkaar lijken. Denk maar eens aan de

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Algemeen

Het Jacob-Roelandslyceum is een school voor vwo met gymnasium en atheneum en voor havo. Het Jacob-Roelandslyceum heeft gekozen voor een éénjarige brugperiode met gymnasium/atheneum-klassen, een (of twee) combinatieklas(sen) atheneum/ havo en een aantal havo-klassen, omdat hiermee het meest recht wordt gedaan aan de uitgangspunten van de school, zoals geformuleerd in de visie en missie. Aan het einde van de brugklas wordt een keuze gemaakt voor één van de richtingen. Gymnasium en atheneumonderwijs is zesjarig en geeft aansluiting op het HBO (Hoger Beroeps Onderwijs) en op de Universiteit. Havo-onderwijs is vijfjarig en geeft aansluiting op de vijfde klas van het atheneum en het HBO.

Het Jacob-Roelandslyceum kent lessen van 45 minuten. Door keuzes te maken kan een leerling van het Jacob-Roelandslyceum zich profileren in een bepaalde richting of in de breedte.

Inrichting van de basisvorming

Basisvorming

In alle brugklassen wordt lesgegeven op hetzelfde brugklasniveau. De afstemming van de leerstof en toetsing in de brugklas is zo optimaal mogelijk. Brugklassers worden beoordeeld op gymnasium/atheneum-niveau of op havoniveau.
Door rekening te houden met hun mogelijkheden heeft de beoordeling van de brugklasleerlingen op deze wijze in beginsel een aanmoedigend karakter.

Leerlingen die in de combinatiebrugklas havo/vwo zijn geplaatst, krijgen Latijn, zoals de leerlingen in de vwo-brugklassen. Zij worden voor de groep 1-vakken (Nederlands, Engels, Frans, geschiedenis, aardrijkskunde, wiskunde en biologie) in het eerste semester met een dubbele norm beoordeeld, om zo optimale kansen te bieden aan deze leerlingen.
In het tweede semester wordt de leerling beoordeeld met de norm die bij de leerling past. Bij het rapport aan het einde van het eerste semester krijgen alle brugklasleerlingen een voorlopig advies voor het te volgen onderwijs in de tweede klas; gymnasium, atheneum of havo en voor een profilering, indien gewenst. De keuze voor een profilering wordt al eerder gemaakt.

Aan het einde van het schooljaar worden de brugklasleerlingen gericht bevorderd naar 2 havo, 2 atheneum of 2 gymnasium. Ook aan het einde van de tweede klas worden de leerlingen gericht bevorderd. Ouders en leerlingen hebben de vrije keuze om een niveau lager te kiezen. Aan het einde van het derde leerjaar krijgen de leerlingen een advies over het door hen verder te volgen onderwijs. Hierbij zijn zowel de mentor, de vakdocenten als de decaan betrokken. In sommige gevallen kan ter ondersteuning van de school- , profiel-, vervolgstudie- en beroepskeuze het Adviesbureau voor Opleiding en Beroep (AOB) in Den Bosch worden ingeschakeld.

De inrichting van de vernieuwde onderbouw kent op het Jacob-Roelandslyceum de volgende uitgangspunten:

goede afstemming tussen de verschillende (verwante) vakken;

zichtbare samenhang tussen vakken in vakoverstijgende modules;

realisering van visie, missie en onderwijsconcept.

Inrichting van de tweede fase

Vanaf klas 4 is op het Jacob-Roelandslyceum het onderwijs ingericht overeenkomstig de Wet op de tweede fase. Het vakkenpakket moet voldoen aan de voorschriften die gelden voor het zogenaamde studieprofiel dat definitief door de leerling wordt gekozen in de derde periode van het derde leerjaar.

De wet schrijft vier van deze profielen voor, te weten:

Cultuur en Maatschappij

Economie en Maatschappij

Natuur en Gezondheid

Natuur en Techniek

voortaan af te korten tot CM, EM, NG en NT

Het examenpakket voor elke leerling wordt uiteindelijk bepaald door het gekozen profiel, waarbij elk profiel weer is samengesteld uit:

1. het Gemeenschappelijk Deel

3. het Vrije Deel, met zelf gekozen vakken en activiteiten

De totale omvang van het vakkenpakket wordt gerelateerd aan een studielast, vastgesteld in uren per vak, waarbij de totale studielast voor elk profiel gelijk is. De studielast voor elk vak is vastgesteld voor de gemiddelde leerling en bestaat uit verplicht te volgen lessen, overige studieactiviteiten die de leerling op school dient te verrichten en daarnaast de tijd die de leerling besteedt aan huiswerk, het maken van werkstukken en overige activiteiten die per vak zijn vastgesteld.
Onder dit laatste vallen ook zaken zoals deelname aan excursies en schouwburgbezoek. De school heeft vastgesteld hoe de studielast per vak over de verschillende leerjaren wordt verdeeld en heeft aan de hand hiervan een lessentabel opgesteld. Naast de eisen voortvloeiend uit het Centraal Examen moet de leerling voldoen aan een aantal andere eisen. Deze worden voor elke leerling vastgelegd in een examendossier. Het geheel van deze eisen heet het Schoolexamen. Een leerling die niet voldoet aan de eisen van het Schoolexamen, kan geen diploma verwerven.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Jacob-Roelandslyceum is een school voor vwo met gymnasium en atheneum en voor havo. Het Jacob-Roelandslyceum heeft gekozen voor een éénjarige brugperiode met gymnasium/atheneum-klassen, een (of twee) combinatieklas(sen) atheneum/ havo en een aantal havo-klassen, omdat hiermee het meest recht wordt gedaan aan de uitgangspunten van de school, zoals geformuleerd in de visie en missie.

# data[].attributes.attachment_link.description
CKV brengt de leerling in contact met kunstuitingen in levensechte, professionele contexten zodat hij de hedendaagse wereld van de kunsten ervaart.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als leerkracht ben je soms de lesmethode een beetje zat. Iedere dag weer dezelfde rekenboeken uit de kast trekken wanneer je eigenlijk zin hebt in wat nieuws. Vaak worden spellen gedaan als afwisseling tussen de lessen, of in pauze's en vrije tijd, maar vaak kun je er ook een leerdoel aan koppelen. De leerlingen denken dat ze een spelletje aan het doen zijn, maar jouw leerdoel wordt bereikt door middel van een spel. Een afwisseling in de les maakt het interessant voor de leerlingen, maar ook zeker voor jou als leerkracht.

Didactische lesvorm: de spelvorm

Een van de didactische werkvormen is de spelvorm. Door een spel te doen, kun je de leerlingen nieuwe informatie aanleren op een interactieve manier. Niet voor iedere situatie is een spelvorm geschikt. In bijvoorbeeld het speciaal onderwijs hebben leerlingen structuur in de lessen nodig, waardoor het lastig wordt om ineens een spelvorm in te zetten. Bekijk per situatie of het een geschikt moment is om deze didactische lesvorm in te zetten.

Verschillende soorten spelvormen

Er zijn verschillende soorten spelvormen waaruit verschillende soorten spellen gehaald kunnen worden. De verschillende spelvormen met voorbeeld erbij zijn gemaakt voor de middenbouw op regulier onderwijs:

Rollenspel

Een rollenspel is het nadoen van een kleine probleemsituatie waarbij personen met elkaar verbaal of non-verbaal communiceren. De leerlingen spelen een dilemma of conflict na, ze moeten dit zo goed mogelijk naspelen en het probleem oplossen. Bij een rollenspel worden emoties, verhaallijnen en het nadoen van iets geoefend.

Voorbeeld
Twee leerlingen gaan in een rollenspel de discussie aan wie er een sticker verdiend heeft, waarbij leerlingen boos worden op elkaar. Hierbij wordt tijdens het rollenspel zo nodig door de leerkracht bijgestuurd. Het is de bedoeling dat de leerlingen leren beargumenteren en emoties te tonen.

Simulatiespel

Bij een simulatiespel speel je verhalen in fictie of non-fictie na. Waar je bij het rollenspel alleen in woorden en emoties duidelijk wilt maken waar het over gaat, ga je bij het simulatiespel ook dieper in op in de bewegingen en het doen en laten van een karakter. De leerlingen moeten zich inleven in een persoon, ding, of dier.

Voorbeeld
Drie leerlingen spelen in een simulatiespel de brandweer na. Er zijn twee brandweerlieden en een kat. De kat gaat op de tafel zitten, hij zit vast in een boom. Hoe gaan de brandweerlieden deze kat weer op de grond helpen? De leerkracht ondersteunt de leerlingen wanneer ze het niet meer weten door in een verhaalvorm te vertellen wat de leerlingen moeten doen.

Beslissingsspel

Bij dit spel moet een groep leerlingen de beslissing nemen over zaken als: wie, wat, waar, wanneer, waarom, wie, hoe. Tijdens dit spel leren de leerlingen argumenten geven waarom ze iets vinden. Ze moeten naar elkaar luisteren en beslissingen met elkaar nemen.

Voorbeeld
Vier leerlingen discussiëren over welk spel zij in de komende pauze willen spelen. Er liggen twee spellen op tafel. Door argumenten en meningen te geven, moeten de leerlingen beslissen welk spel ze gaan spelen. Als variatie kun je de leerling ook de locatie in de klas laten bepalen.

Gezelschapsspel

Een gezelschapsspel kan ingezet worden om een leerdoel te bereiken. Gezelschapsspellen zijn ook goed voor de sociaal-emotionele ontwikkeling. De leerlingen leren eerlijk te spelen. Ook samenwerken komt aan de orde bij gezelschapsspellen.

Voorbeelden

Ganzenbord: Bij dit spel leert de leerling te tellen door middel van de stippen te tellen van de dobbelsteen en vervolgens stappen te zetten.

Jenga: Dit spel is goed om geduld te krijgen en de fijne motoriek te ontwikkelen.

Pim Pam Pet: Dit spel is goed om de woordenschat van de leerlingen te ontwikkelen.

De voorbereiding, uitvoering, nabespreking

De voorbereiding

Iedere les moet voorbereid worden. Tegenwoordig heeft een leerkracht niet veel tijd meer om een lesvoorbereidingsformulier in te vullen. Maar het is nodig om over een aantal zaken vooraf na te denken, zoals wie bij elkaar in het groepje gezet worden, hoe groot de groepjes moeten zijn en welk leerdoel aan het spel gekoppeld wordt. Een spelvorm loopt minder gestructureerd dan een les waarbij de leerlingen uit werkboeken moeten werken. Het is dan ook van belang dat de leerlingen ruimte krijgen, maar binnen de grenzen.

De uitvoering

Door de tijd te nemen om het spel goed en stapsgewijs uit te leggen, is het voor de leerlingen duidelijk wat ze moeten doen. Er zullen minder vragen gesteld worden waardoor je het tempo in de les erin houdt. Door tempo te houden in de les, kunnen de leerlingen zich niet vervelen en blijven ze goed bezig. De leerkracht blijft aanwezig om zo nodig te ondersteunen of mee te doen.

Nabespreking

Leerlingen vinden het vaak leuk om te vertellen wat ze gedaan hebben en wat ze geleerd hebben. Door het na te bespreken, kan de leerkracht controleren of het leerdoel bereikt is.

De voordelen- en nadelen van spelvormen

Iedere didactische werkvorm heeft zijn eigen voor- en nadelen. Zo ook de spelvorm.

Voordelen

De meeste leerlingen vinden spellen doen leuk.

De leerlingen leren samenwerken, tijdens een spelvorm gebruiken de leerlingen meerdere zintuigen.

Er is afwisseling in de lessen.

Spellen liggen eerder bij de realiteit, wat de leerlingen meer aanspreekt dan een werkboek.

Wanneer de leerlingen goed bezig zijn, kan de leerkracht de klas of een specifieke leerling observeren indien dit nodig is.

Nadelen

Vaak kennen de leerlingen spellen al, het schept verwarring als de spelregels aangepast worden.

Leerlingen kunnen fanatiek worden, het zal rumoerig worden in de klas.

Vaak is een spel maar een keer aanwezig op school, waardoor verschillende spellen uitgelegd moeten worden, dit kost meer tijd.

© 2018 - 2022 Martijn-98, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.

Gerelateerde artikelen

Bronnen en referenties

Website: https://www.leren.nl/cursus/leren_en_studeren/didactiek/werkvormen.html/, Benaderd op: 27-02-2018

Website: https://www.bvdatabank.be/node/144/, benaderd op 28-02-2018

Boek: Irene Bal, 2013, Didactiek voor de onderwijsassistent, Arnhem, Uitgeverij Angerstein, 9789085242024, derde herziene druk

# data[].attributes.attachment_link.title
Spelvorm inzetten als didactische werkvorm

# data[].attributes.attachment_link.description
Als leerkracht ben je soms de lesmethode een beetje zat. Iedere dag weer dezelfde rekenboeken uit de kast trekken wanneer je eigenlijk zin hebt in wat nieuws. Vaak worden spellen gedaan als afwisseling tussen de lessen, of in pauze's en vrije tijd, maar vaak kun je er ook een leerdoel aan koppelen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Net zoals dat er twee Annies zijn, zijn er wel drie Aardappeleters. En die zijn allemaal van Vincent van Gogh. Van Gogh was gewoon zó vreselijk tevreden met het tweede schilderij dat hij er één naar zijn broer Theo verstuurde voor de verkoop, en voor zichzelf een kopie van De Aardappeleters schilderde. (De eerste versie van De Aardappeleters schilderde Vincent over. Daar was hij helemaal niet blij mee). En op Vincents kopie staan de kopjes op tafel net even anders dan de versie die naar Theo ging, verder komen de beide werken grofweg overeen.

Net zoals dat er Annie(2)s zijn, zijn er wel drie Aardappeleters.

Barnett Newman nam de moeite om zijn vier Who's Afraid of Red, Yellow and Blue's te nummeren. Ze zien er niet alle vier hetzelfde uit want het gaat om een serie. Een onderzoek dat hij tussen 1966 en 1970 deed.
Niet iedereen weet dat het dus om vier werken gaat en dat twee van die vier werken aangevallen zijn door iemand. Eén werk (nummer drie) werd zelfs twee keer door dezelfde persoon belaagd. Who's Afraid of Red, Yellow and Blue is een bekend verhaal geworden van één kunstwerk, dat mensen blijkbaar boos maakt en dat werd aangevallen. Kennelijk doet dat gegeven de andere werken met dezelfde naam snel vergeten.

Dat de titel in de hedendaagse kunst een onderwerp van onderzoek is, blijkt wel uit de manier waarop sommige hedendaagse kunstenaars ermee omgaan. Willem de Haan stelt de betekenis van de titel of de manier waarop de titel zich verhoudt tot het werk aan de kaak met het werk The Title Says it All. Het werk dat hij in 2015 maakte bestaat slechts uit het titelbordje, dat doorgaans naast het werk hangt.

Ik hoorde Willem de Haan eens vertellen dat hij een notitieboekje heeft, waarin hij goede titels op schrijft, waar hij ooit nog een keer een werk bij moet maken.
Kennelijk is een titel een bruikbare wegwijzer in het proces en helpen die paar woorden hem richting te geven aan het uiteindelijke kunstwerk.

Barbara Visser vertelde me dat zij haar studenten vaak vraagt om een titel te bedenken bij hun werk. Die titel hoeven ze eventueel later niet te gebruiken. Ze legt uit dat je door het formuleren van een titel preciezer gaat nadenken over wat je nu eigenlijk wil uitdrukken in het werk.

En dan te bedenken dat er kunstenaars zijn die hun titels produceren met online poëzie-generatoren, met synoniemenlijsten, of al knutselend in Google Translate tot een naam voor hun werk komen. Omdat daar van die supervreemde, maar o zo goed klinkende titels uit komen rollen. Je zou van al die betekenis en al dat geduid zin krijgen om als een orakel te werk te gaan. Weg van het cerebrale.

Ze legt uit dat je door het formuleren van een titel maken preciezer gaat nadenken over wat je nu eigenlijk wil uitdrukken in het werk.

Eva Spierenburg vertelt mij over de titels van haar werk:
"Veel van mijn titels zijn meerduidig verhalend of poëtisch, ze proberen een richting te geven in hoe naar het werk gekeken kan worden, of zeggen iets over hoe ik tot het werk gekomen ben. Meestal wordt het untitled als ik elke mogelijke titel te sturend, te dramatisch, te flauw, of een andere 'te ...' vind."

Eva Spierenburg vertelt ook dat een werk soms untitled blijft als er sprake is van tijdsdruk, en ze het werk zelf nog niet kan plaatsen. Als het werk dan al snel tentoongesteld wordt, blijft het untitled. Ik ben haar vergeten te vragen of zo'n werk later misschien toch nog een echte naam krijgt. Een beetje zoals Het Boontje, wiens geboorte na een tijdje toch moest worden aangegeven bij de gemeente. Omdat het anders niet officieel zou bestaan.

Eva Spierenburg vertelt ook dat een werk soms untitled blijft als er sprake is van tijdsdruk, en ze het werk zelf nog niet kan plaatsen.

"Zonder titel vind ik ook geen ideale oplossing; hiermee blijft het werk wel heel onbepaald. Wat én vrijblijvend kan overkomen op de kijker, en ook als maker is het wel zo handig om de ene zonder titel van de andere te kunnen onderscheiden," vertelt Eva Spierenburg: "Dus volgt er al snel een soort formele omschrijving, om verschillen te kunnen duiden, al is het maar administratief. Ik heb ook ooit met cijfers gewerkt, maar dat is veel te zakelijk, systematisch en niet passend bij wat ik maak."

Het zijn voornamelijk attributen die bij performances worden gebruikt, die untitled met een titel tussen haakjes kregen. Zonder de performer hebben ze een bijrol in de installatie, die steeds verandert. Ze hebben voor Eva Spierenburg in deze context geen vaststaande eigen 'identiteit', en kunnen daarom ook niet als zodanig betiteld worden. Het gedeelte tussen haakjes geeft een vrij droge omschrijving van wat het is (broken legs, of foot), van welk materiaal het is (melting arm is gemaakt van gietwas), of waar het attribuut voor gebruikt wordt.

Omdat het anders niet officieel zou bestaan.

Alex Farrar heeft de laatste tijd de gewoonte om tentoonstellingen aan te kondigen met de titel: the exhibition will be titled after its installation. Bij de opening wordt dan aan de tentoonstelling een naam gegeven. Bijvoorbeeld een hele lange titel die leest als een onnavolgbaar verhaal met de titels van enkele individuele werken erin verwerkt (bijvoorbeeld Ecstatic, darkling with lofty, fumble/Reverie, angst, bumble and grumble/Lucid, limned with Rubin's cornice and fifteen-odd semblable stumps).

Vanwege die schuine strepen zou je kunnen denken dat hij niet één titel, maar drie titels heeft gemaakt. En hoe zou je deze titels vertalen? En zouden die titels in het Nederlands of Frans dan precies hetzelfde betekenen?

Het schilderij De Schreeuw van Edvard Munch heet alleen maar in het Duits Der Schrei der Natur. In het Engels en in het Noors (Skrik) is die natuur helemaal verdwenen.

Dat brengt me terug bij Willem de Haan. In Showroom MAMA was er een door hem geprogrammeerde expositie die Various Exhibiton Titles heette (én A Research Against Research én Stunt Doubles). Er waren drie verschillende (Nederlandse) zaalteksten en de Engelse zaaltekst was wéér anders. Want ja, de tentoonstelling is vanuit verschillende standpunten (buiten, binnen, alleen, met mensen...) ook steeds heel erg verschillend.

Het schilderij De Schreeuw van Edvard Munch heet alleen maar in het Duits Der Schrei der Natur.

Een titel heeft voor mij als kijker een aantal functies, zoals het aanduiden van dat ene specifieke werk of om een richting aan te geven voor de betekenis van een werk. Toch kijk ik er eigenlijk zelden naar.

Ook al is een titel soms een grap, waar je om moet lachen. Of een kleine gevatheid waaraan je kunt zien dat de kunstenaars best slim is. Of een zuchtje extra poëzie, dat uit het getoonde werk op stijgt.
Meestal heb ik genoeg aan het werk zelf.
Bekijk hier de website van JAM van der AA

# data[].attributes.attachment_link.title
The Title Says it All - over titels van kunstwerken

# data[].attributes.attachment_link.description
Net zoals dat er twee Annies zijn, zijn er wel drie Aardappeleters. En die zijn allemaal van Vincent van Gogh. Van Gogh was gewoon zó vreselijk tevreden met het tweede schilderij dat hij er één naar zijn broer Theo verstuurde voor de verkoop, en voor zichzelf een kopie van De Aardappeleters schilderde.

# data[].attributes.attachment_link.description
Spelvormen omvatten die werkvormen waarin door middel van een spelsituatie doelstellingen worden nagestreefd. Het gaat hierbij om een nabootsing van de werkelijkheid, waarbij studenten worden gestimuleerd om zich (mentaal) te begeven in conflict- of probleemsituaties en daarin proberen problemen op…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als vakleerkracht weet je er alles van: de kerndoelen van CKV. Je baseert je lesprogramma op de kerndoelen en geeft er zo inspirerend mogelijke invulling aan. Veel scholen maken gebruik van professionals uit het werkveld om de kerndoelen in te vullen. Soms is een bepaalde kunstdiscipline nog niet aan bod gekomen (kerndoel 48), een andere keer wil een school leerlingen leren een creatief verslag te maken (kerndoel 51) of laten ervaren hoe het is om voor elkaar te presenteren (kerndoel 49). We hebben meer dan genoeg online workshops in ons aanbod die hierop aansluiten. Nog mooier wordt het als je ze combineert tot een grote dag vol met kunst; een echte CKV-dag!
Kerndoel 48 en 49: De zeggingskracht van kunst

Het is aan pubers wel toevertrouwd; hun mening geven. Maar hoe kan je jouw mening en jouw gevoel nou zo goed mogelijk overbrengen? Hoe doe je dat met kunst? En waarom maken sommige kunstwerken zo ontzettend veel indruk op je? Dit zijn enkele uitgangspunten voor workshops die we organiseren in het kader van kerndoel 48. Denk bijvoorbeeld aan de online workshop Cartoontekenen. Een cartoon is grappig en stelt de heersende orde aan de kaak. Leerlingen krijgen uitleg over hoe een cartoon is opgebouwd en leren hoe ze hun eigen boodschap met humor - in tekst en beeld - kunnen overbrengen.

Het tonen van je resultaten aan elkaar is gelijk ook een invulling van kerndoel 49. Wij gaan echter graag een stap verder. In het online programma met Scapino Ballet gaan leerlingen bijvoorbeeld een mini choreografie maken en aan elkaar laten zien. Het is misschien wat minder spannend dan op het podium staan, maar nog steeds een grote succeservaring.

Kerndoel 50: Kunst ervaren

Kunst maken is natuurlijk erg leuk. Maar meegenomen worden in de wereld van een professionele kunstenaar of met een kunstenaar kunstwerken beschouwen is ook bijzonder. Om dat zo goed mogelijk toegankelijk te maken hebben we met meerdere partners vernieuwende programma's ontwikkeld. Zo neemt Tim van Esch (frontman van Handsome Poets) leerlingen mee in zijn artistieke ontwikkeling. Neemt een workshopleider je mee voor een uniek kijkje in de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Of maak je samen met een danser van het Scapino Ballet een eigen mini choreografie.

Kerndoel 51 en 52: Communiceren en kijken

Vlogs zijn al jaren ontzettend populair en podcasts zijn flink in opkomst. In ons online aanbod hebben we meerdere workshops waarbij leerlingen leren hoe ze visueel en auditief een verslag kunnen maken. We kunnen deze workshops ook laten aansluiten op specifieke wensen van de school.

Voor kerndoel 52 gaan we in op hoe je kan reflecteren op je eigen werk of dat van anderen. Dit kunnen leerlingen doen door middel van verschillende media. Vaak wordt er gedacht aan een videoverslag. We vinden het ook mooi om dit bijvoorbeeld te doen in de workshop Column schrijven. Nog mooier vinden we het om het standaard onderdeel te laten zijn van een workshop. Kerndoelen kunnen hierdoor met elkaar worden gecombineerd. En het sluit aan bij ons uitgangspunt dat bij een goede workshop altijd een stuk reflectie hoor.

# data[].attributes.attachment_link.description
Als vakleerkracht weet je er alles van: de kerndoelen van CKV. Je baseert je lesprogramma op de kerndoelen en geeft er zo inspirerend mogelijke invulling aan. Veel scholen maken gebruik van professionals uit het werkveld om de kerndoelen in te vullen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Verhelder met eenvoudige tekeningen. In deze eendaagse training leer je hoe je jouw ideeën makkelijker overbrengt op anderen. Visueel communiceren is dé nieuwe manier van zakelijk communiceren wat we je leren tijdens onze cursus. Deze skills zijn ook te gebruiken tijdens een vergadering.

In deze cursus leer je visueel te communiceren door:

Eenvoudige vormen, lijnen en symbolen in een eigen beeldtaal te ontwikkelen.

Visuele denk- en verhaaltechnieken toe te passen.

Visualisaties en beeldverhalen te tekenen die prikkelen en overtuigen.

Dit staat er op het programma
In de ochtend maak je - al tekenend - kennis met de basisingrediënten van het tekenen. Je verkent de mogelijkheden van tekenen en bouwt zo je creatieve zelfvertrouwen op. Aan het eind van de ochtend weet je hoe je abstracte ideeën omzet in beeld en ontstaan in je schetsblok de eerste tekenen van je eigen beeldtaal.

In de middagsessie ga je zelf visueel communiceren door aan de slag te gaan met jouw eigen onderwerp. Stapsgewijs breng je structuur aan, combineer je beelden tot een groter geheel en geef je op een prikkelende wijze betekenis aan je verhaal. Je eindigt de dag van de cursus met een getekende versie van jouw eigen case: jouw bewijs dat je nu visueel kunt communiceren! Denk aan een praatplaat, infographic, visiebord of routekaart. Aan het eind van de dag leer je je tekening gemakkelijk te digitaliseren en op een aantrekkelijke manier te delen met anderen. Zo voeg je de tekening bijvoorbeeld eenvoudig toe aan een presentatie of pas je het toe in je eigen visueel denken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cursus Visueel Communiceren - De Monchy & Bakker

# data[].attributes.attachment_link.description
Verhelder met eenvoudige tekeningen. In deze eendaagse training leer je hoe je jouw ideeën makkelijker overbrengt op anderen. Visueel communiceren is dé nieuwe manier van zakelijk communiceren wat we je leren tijdens onze cursus. Deze skills zijn ook te gebruiken tijdens een vergadering.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Choosing a good title for your piece of art says something about what the drawing or painting means to you and gives the viewer clues about approaching the piece.

Because you take your art seriously, it's easy to go a little over the top. Everyone has seen it: the bored nude sitting in a cold, poorly lit studio, titled "Summer Reverie," or an artificial arrangement of crockery titled "Afternoon Tea." Possibly worse is the complex, mysterious abstract piece with the unhelpful name of "Untitled."

With a little thought, you can avoid a confusing or off-putting title and find a good fit for your art and your audience.

First, an Argument for 'Untitled'

There are good reasons to have reservations about major pieces going untitled, yet there can be justification for taking that route. Artists might wish to let a work speak for itself and not impose a text upon the image and viewer. Also, the very "untitled-ness" of it-the absence of a label-might be in itself important.

Quite often, artwork really doesn't need a title. This is particularly true of smaller sketches, studies, and preparatory works, many of which are simply that: working sketches that weren't intended to stand on their own as works of art.

If you find yourself putting such a drawing on show, don't be pressured to give it a fancy title that might be incongruous with the nature of the piece. Instead, identify the drawing with a name that includes theme or subject, medium, and date:

"Landscape Sketch, December 2001"

"Untitled Figure Study"

"Domestic Scene"

"Sketchbook Page: Hands"

"Study from Rembrandt: Two Philosophers, National Gallery"

Figure Drawings

Studio nudes given a melodramatic title can seem pretentious, so be careful. Your best strategy is to take a leaf from Francis Bacon's book and give a descriptive title.

Admittedly, there are only so many "Standing Nudes" that you can do before your catalog becomes confusing. You can combat this by using unique features in the title or subtitle: details such as the model's name, date/time, medium, pose, or location:

"Figure Drawing 23" for the basic naked model

"Torso: Graphite Pencil" or "Seated Figure in Charcoal"

"Red-Haired Model with Pomegranate" or something similarly descriptive

"2-hour Pose Number 1"

"Sarah Jane with Drapery"

"David in the Conservatory"

In a pinch, a little humor: "Boredom Sets In"

Still life drawings can be rather tricky to title. Keep it simple.

Creative still life setups will give you more opportunity for interesting titles, with natural slice of life arrangements offering a story more than something artificial. Applying some thought to your still life arrangement, creating a deliberate mood or theme, will be helpful when it comes to choosing a title integrated with the work.

For less developed still life works or studies, your title can be descriptive without stating the obvious. Consider using time, season, or mood as part of the title:

"Still Life 1985" or "Still Life: Color Study"

"Fruit Bowl," "Found Objects," "Spring Blooms," depending on the objects

"Katie's Favorites" or "Autumn in the Kitchen"

"Conversation," "After the Argument," or "Too Late," for metaphorical pieces.

Pets can evoke a lot of emotion for people, so artists too often give pet portraits overly emotional names that can come across as saccharine. Once again, simplicity is usually the best approach, unless you're working with an image that tells a very strong story:

"Winston," simply the pet's name

"Ch. Doogie Zanbern of Prague," the full pedigree name

"Branford at Central Park"

If you've drawn a sad zoo lion, don't name the drawing "King of the Jungle" unless you are after irony. If you've drawn a magnificent wild lion, don't call him that either; the cliche is too painful. "London Zoo Lion" or "Lion, Kenya 2000" are simple but adequate titles.

By all means be more creative, but watch out for cliche and sentimentality.

Landscapes

Sometimes the location doesn't matter, but often people want to know if those familiar mountains are ones they know, so let the title tell the viewer where the landscape is.

Never assume that the viewer will be familiar with the scene. Even "famous" monuments might be unfamiliar to young people or people in other countries:

Revealing personal knowledge or connection is interesting: "Oak Tree on Grandpa's Farm, Ontario" tells the viewer something about the artist. too.

Often the title can pick up on irony, contrast, or drama in the scene: "Midsummer, Greenland" for a frosty northern landscape, or "Waiting for Rain, Mildura" for a parched Australian paddock.

Abstract Art

Unless you want to make your art obscure (and many artists do), the title of an abstract image is particularly important. Often the title is the only key to the art other than the piece itself:

If you're interested in formal design, let the viewer know to stop at the surface: "Design in Blue and Green" or "Pattern No. 2: Squares" informs the viewer not to look for deeper meaning.

If your work is communicating a concept, give the viewer a clue into your thinking. Titles such as "Reading Beckett-May Be" or "Quantum Mechanical Headache" are going to help your viewer understand and appreciate your work far more than "Untitled Number 1."

Final Tips on Naming Art

Avoid cliche, unless used for irony.

Be appropriate to the scale and spirit of the piece.

Don't be pretentious.

Give your viewer information without stating the obvious.

State the obvious if you must, to identify the piece.

Shorter is generally better. Let the art do the talking.

# data[].attributes.attachment_link.title
A Good Title for Your Art Can Tell a Viewer How to Approach It

# data[].attributes.attachment_link.description
Choosing a good title for your piece of art says something about what the drawing or painting means to you and gives the viewer clues about approaching the piece. Because you take your art seriously, it's easy to go a little over the top.

# data[].attributes.attachment_link.description
Visit the Frank Lloyd Wright–designed Guggenheim Museum in NYC, part of a UNESCO World Heritage Site. See the renowned permanent collection and special exhibitions.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fiona Banner Lothar Baumgarten Rob Birza Christian Boltanski Kasper Bosmans Dirk Braeckman Frank Van den Broeck Hans Broek Berlinde De Bruyckere Angela Bulloch

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit onderdeel wordt voor u geblokkeerd omdat het externe cookies bevat. Wilt u deze (en andere) content alsnog bekijken? Door hier op te klikken geeft u alsnog toestemming voor het plaatsen van externe cookies.

Dit onderdeel wordt voor u geblokkeerd omdat het tracking cookies bevat. Wilt u deze (en andere) content alsnog bekijken? Door hier op te klikken geeft u alsnog toestemming voor het plaatsen van tracking cookies.

# data[].attributes.attachment_link.title
Collectie Van Abbemuseum: Nu te zien in het museum

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit onderdeel wordt voor u geblokkeerd omdat het externe cookies bevat. Wilt u deze (en andere) content alsnog bekijken? Door hier op te klikken geeft u alsnog toestemming voor het plaatsen van externe cookies. Dit onderdeel wordt voor u geblokkeerd omdat het tracking cookies bevat. Wilt u deze (en andere) content alsnog bekijken?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bij het nieuwe CKV examenprogramma is uitgegaan van discipline overstijgende dimensies om handvatten te bieden waarmee leerlingen kunst in al haar vormen gaan ontdekken. Kleinkunstig heeft een mooi aanbod dat zich perfect leent voor ckv activiteiten, die invulling kunnen geven bij de behandeling van de dimensies. Hieronder vind je enkele voorbeelden van workshops die hier goed bij aansluiten.

Drie voorbeelden van dimensies voor CKV

Digitaal/Analoog

We leven in een wereld waarbij we steeds meer digitaal actief zijn. En dit geldt ook bij het maken van kunst, dit gebeurt tegenwoordig ook steeds meer digitaal. Maar wat vinden we van kunst die 'digitaal' gemaakt is? Vinden we dat anders dan analoge kunst? Dit kan voor ckv zomaar eens een onderzoeksvraag zijn binnen de dimensie digitaal/analoog. Een mooie manier om dat te onderzoeken is rondom de kunstdiscipline muziek. Wij hebben de volgende ckv workshops geselecteerd:

Tijdens de workshop Beatmaking gaan de leerlingen op een Ipad aan de slag om een eigen track te maken. Door middel van een muziek-app leren ze hoe ze op gemakkelijke wijze een beat, baslijn en melodielijn kunnen componeren. Daar tegenover staat de muziekworkshop Slagwerk waar ze met fysieke instrumenten ritmes gaan maken.

Ambachtelijk/Industrieel

Om voor ckv de dimensie "ambachtelijk" te onderzoeken, is het een mooie aanvulling om met leerlingen aan de slag te gaan met ambachtelijke kunstvormen. Binnen de kunstdiscipline beeldend, zijn bijvoorbeeld de volgende workshops geschikt:

Zowel Etsen als Zeefdrukken zijn een ambachtelijke druktechnieken. Voor beide workshops hebben we voorbereidend lesmateriaal ontwikkeld, waarin leerlingen worden uitgedaagd om de techniek(en) te onderzoeken. Met dit voorbereidend lesmateriaal kan je voorafgaand aan de workshops alvast opdrachten doen. Hiermee wordt de workshop ook meer in het curriculum ingebed.

Traditie/Innovatie

Hier draait het om vernieuwingen rondom kunst. Onderzoeksvragen die bij deze ckv dimensie gesteld kunnen worden zijn: Hoe ontstaan deze vernieuwing en hoe kan je deze innovatieve kunstvormen plaatsen in de ontwikkeling van kunst? Een voorbeeld hoe je met een workshops van Kleinkunstig aan de slag kan:

Je ziet op festivals steeds meer interactieve kunstinstallaties. Dit zijn vaak kunstwerken waar een interactie met bijvoorbeeld je beweging of stem is. Het kunstwerk verandert door jouw toedoen. Om deze kunstvormen beter te plaatsen hebben we de workshop Interactieve Installatie ontwikkeld. Leerlingen gaan in deze workshop aan de slag met het creëren van interactieve visuals.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij het nieuwe CKV examenprogramma is uitgegaan van discipline overstijgende dimensies om handvatten te bieden waarmee leerlingen kunst in al haar vormen gaan ontdekken. Kleinkunstig heeft een mooi aanbod dat zich perfect leent voor ckv activiteiten, die invulling kunnen geven bij de behandeling van de dimensies.