# data[].attributes.body
obraz pędzla Johanna Tischbeina, 1787, domena publiczna

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Wszystkie znane moje utwory są tylko ułomkami wielkiej spowiedzi - mówił - a tematy do nich przynosi mi życie." Uprawiał niemal wszystkie gatunki literackie swojej epoki: poezję, dramaty, powieści i satyry. Wprowadził na szczyty klasycyzm oświeceniowy, po jednej z najznakomitszych powieści miłosnych Cierpienia młodego Wertera (1774) został uznany za wodza okresu „burzy i naporu", wreszcie stał się prawodawcą Romantyzmu.

Był nie tylko geniuszem literatury. Pełnił wiele ważnych funkcji na dworze księcia sasko-weimarskiego, dochodząc do rangi prezydenta Izby Finansów. Spod jego pióra wyszły liczne rozprawy naukowe - także do pism przyrodniczych (odkrył na przykład... kość międzyszczękową). Stworzył teorię kolorów, którą uważał za jedno ze swoich największych osiągnięć i która wywarła wpływ między innymi na twórczość Kandinsky'ego i Mondriana. Sam zresztą znakomicie rysował.

Urodził się we Frankfurcie nad Menem. Jego ojciec Johann Goethe był doktorem praw i adwokatem, matka Katherine Elisabeth Textor - córką burmistrza Frankfurtu. Miał wygodne, dostatnie dzieciństwo. Ojciec postanowił, że będzie uczył go w domu; była to gruntowna edukacja - łacina, greka, angielski, francuski, włoski, gramatyka, retoryka, przyroda, fizyka, matematyka, rysunek. Po latach Goethe wspominał, że za wypracowania często dostawał od ojca nagrody. Jako szesnastolatek zaczął studiować prawo w Lipsku (1765-1768), a także rysunek u Adama Oesera. Studia kontynuował w Strasburgu (1770-1771) - nie tylko prawo, ale również medycynę, anatomię i chemię. Wtedy wydał też pierwszy tomik wierszy lirycznych, które szybko zdobyły uznanie czytelników.

Po studiach praktykował jako prawnik w Wetzlarze, a jesienią 1772 roku wrócił do Frankfurtu. W 1773 wydał dramat prozą Götz von Berlichingen zainspirowany historią wojen chłopskich. Rok później opublikował pierwszą powieść - osnute na wątkach autobiograficznych Cierpienia młodego Wertera. Opisywała ona - w formie serii listów - nieszczęśliwą (zakończoną samobójstwem) miłość młodego Wertera do pięknej Lotty. Wzorem dla niej była Charlotte Buff, narzeczona jego przyjaciela, w której Goethe się zakochał i z powodu której opuścił Wetzlar. Krótko potem znów przeżywał miłosne zawirowania: zaręczył się z córką bogatego bankiera, Lili Schönemann. Do małżeństwa jednak nie doszło - Goethe zerwał zaręczyny i wyjechał do Szwajcarii.

Rok 1775 przyniósł ogromny zwrot w jego życiu. Goethe został zaproszony do Weimaru na dwór księcia Karola Augusta. Pełnił tu wiele publicznych funkcji - był członkiem rady miejskiej, dyrektorem dróg, zarządzał finansami miasta. W okresie weimarskim powstały liczne liryki i ballady ( Król Olch, Rybak) oraz dramaty ( Ifigenia w Taurydzie, Egmont, Torquato Tasso). Pobyt w Weimarze to także kolejny związek Goethego - z Charlotte von Stein, żoną wielkiego koniuszego księstwa Sachsen-Weimar-Eisenach (dzisiaj Turyngia), matką siedmiorga dzieci. Doskonale znała się na sztuce i literaturze, a ich związek trwał dwanaście lat. Choć podobno pozostał platoniczny, zachowały się listy Goethego, w których poeta wyznawał miłość Charlotcie. Pisali do siebie niemal codziennie, a listy czasem przewoził nawet pan von Stein. Romans zakończył się gwałtownie - Goethe niespodziewanie wyjechał z Weimaru (w 1786 - podróżował po Włoszech przez dwa lata). Charlotte nigdy mu tego nie wybaczyła - poleciła nawet synowi, by karawan z jej trumną nie przejeżdżał obok domu Goethego. Ich romans opisał Peter Hacks w sztuce Rozmowa w domu państwa Stein o nieobecnym panu von Goethe (1974).

Goethe przez całe życie flirtował, romansował, był zakochany, a każda z uwielbianych kobiet stawała się jego muzą. Pierwsze liryczne wiersze napisał pod wpływem uczucia do Kätchen, córki właściciela domu, w którym mieszkał. Podczas studiów w Strasburgu jego wybranką była córka pastora, Friederike. Związek nie przetrwał, ale powstały kolejne liryki, ukochaną uwiecznił też w postaci Małgorzaty z Fausta.

W 1788 wrócił z Włoch do Weimaru, opublikował Listy z podróży do Włoch, pracował też nad Faustem - zajął się wyłącznie literaturą. Od 1791 roku kierował utworzonym właśnie królewskim teatrem weimarskim (aż do 1817). W tym czasie zaprzyjaźnił się i pracował z Friedrichem Schillerem; w latach 1798-1800 wydawali razem czasopismo „Die Horen". Z tego okresu pochodzi satyryczny Lis przechera (1794), ballady (choćby Uczeń czarnoksiężnika), idylla Herman i Dorota (1798), zbiór około trzystu liryków Dywan Zachodu.

W 1789 poznał Christiane Vulpius. Mieszkali w Weimarze bez ślubu, wywołując skandal. Pod naciskiem opinii publicznej pobrali się w 1806. Christiane urodziła jego jedynego syna Augusta (zmarł w 1830).

Mając siedemdziesiąt cztery lata, Goethe flirtował z dziewiętnastoletnią Ulrike von Levetzow i nawet jej się oświadczył. Dostał kosza.

W 1808 Goethe wydał pierwszą część Fausta - dzieła, nad którym pracował całe życie. Zaczął kiedy miał dwadzieścia trzy lata, drugą część ukończył w 1832, tuż przed śmiercią. Prototypem postaci tytułowej był legendarny uczony Gregorius Faustus (ok. 1480-1510), który zajmował się medycyną i astronomią; oskarżony o uprawianie czarów musiał uciekać z Wirtembergii. Bohater dzieła Goethego to symbol nieustannego zmagania się człowieka z tajemnicą egzystencji, poszukiwania sensu ludzkiego istnienia, walki z ograniczeniem możliwości poznawczych człowieka.

Puszkin nazwał Fausta „największym tworem ducha poetyckiego"; Chopin - „straszliwą, ale wspaniałą fantazją"; Thomas Mann - „klasycznym poematem niemieckości i ludzkości, który otwiera się tak, jak otwiera się Biblię, aby znaleźć w nim pocieszające i potężne wyrazy humanizmu".

Sam poeta pisał tak: „Pierwsza część Fausta jest niemal całkowicie subiektywna: wszystko to płynie z ducha jednostki pochłoniętej namiętnością, której półmrok tak miły bywa człowiekowi. W drugiej części nie ma już prawie nic subiektywnego, przedstawiony jest w niej świat wyższy, szerszy, jaśniejszy, mniej oddany namiętnościom, i ten, kto się w życiu nie rozejrzał i nic nie przeżył, nie potrafi jej zrozumieć".

Faust przełamuje reguły i zwyczaje poetyki klasycznej, rozpoczynając erę dramatu romantycznego; składa się z wielu scen, często mocno ze sobą kontrastujących. Wypełniają je obrazy wyobraźni, przypominające wierzenia ludowe lub wizje starych filozofów. Uniesienia, uczucia i wzloty myśli sąsiadują z filozoficzną ironią i realistycznymi scenami z życia. Ten zamierzony nieład kompozycyjny jest oczywiście podporządkowany głównej idei dzieła.

Ostatnie lata życia Goethe spędził w Weimarze. Do końca pozostał aktywny. Napisał autobiografię Z mojego życia. Zmyślenie i prawda i ukończył powieść Lata wędrówki Wilhelma Meistra. Osłabiony licznymi chorobami zapadł na zapalenie płuc i zmarł. Tuż przed śmiercią miał wypowiedzieć traktowane dziś symbolicznie słowa Mehr Licht! ( Więcej światła!). Zgodnie z wolą pisarza druga część Fausta ukazała się po jego śmierci (1832).

Motywy z Fausta były wielokrotnie wykorzystywane w literaturze i sztuce. Christopher Marlowe napisał dramat Tragiczne dzieje doktora Fausta, Oscar Wilde Portret Doriana Graya (1891), a Thomas Mann Doktora Faustusa (1947); film Faust nakręcił Friedrich Murnau (1926), Urok szatana René Clair (1950), a Upiora z raju Brian De Palma (1974); operę Faust skomponował Charles Gounod (1859), zaś Potępienie Fausta Hector Berlioz (1893).

Źródło: Stanisław Marczak-Oborski, Przewodnik teatralny, wyd. internetowe, uzup.: Hanna Adamkowska i Anna Nastulanka, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Warszawa 2016.
Utwory

Z mojego życia. Zmyślenie i prawda, PIW, Warszawa 1957;

Ifigenia w Taurydzie, przeł. Edward Csató, Ossolineum, Wrocław 1965;

Faust, cz. I i II (przeł. Feliks Konopka), PIW, Warszawa 1993;

Faust (przeł. Emil Zegadłowicz), Wydawnictwo Akademia, Toruń 1994;

Goethe i Schiller o dramacie i teatrze, oprac. Olga Dobijanka-Witczakowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1996;

Faust, przeł. Krzysztof Lipiński; Wydawnictwo Miniatura, Kraków 1996;

Faust, przeł. Jacek St. Buras, posł. Józef Tischner, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1997;

Dramaty (Egmont, Stella, Torquato Tasso, Faust), wybór i oprac. Stefan Kaszyński. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002

Faust, przeł. Adam Pomorski, Świat Książki, Warszawa 2006.

Klasycyzm niemiecki. Życie i twórczość Goethego i Schillera, wybór i oprac. Günter Albrecht, Johannes Mittenzwei, PIW, Warszawa 1970;

Jarzębski, Jerzy: Andrzej Kuśniewicz - historia Fausta, [w:] tegoż Powieść jako autokreacja, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984;

Szyrocki, Marian: Johann Wolfgang Goethe, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987;

Janion, Maria: „Faust": tragedia antropologiczna, „Dialog" nr 9/1989;

Kołakowski, Leszek: Faust, „Dialog" nr 9/1989;

Lipiński, Krzysztof: Bóg, szatan, człowiek. O „Fauście" J.W. Goethego. Próba interpretacji, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Rzeszów 1993;

Kocur, Mirosław: Faust w końcu wieku XX, „Notatnik Teatralny" nr 7/1993;

Szturc, Włodzimierz: „Faust" Goethego. Ku antropologii romantycznej, Universitas, Kraków 1995;

Oellers, Norbert; Steegers, Robert: Spotkajmy się w Weimarze. Literatura i życie za czasów Goethego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2004;

Lipiński, Krzysztof: Rzecz o „Fauście", Wydawnictwo Miniatura, Kraków 2004;

Bolewski, Jacek: Głębia Goethego, Biblioteka „Więzi", Warszawa 2004;

Dąbek, Agata: Polski Faust. Wątki faustyczne w polskiej dramaturgii XX wieku, Księgarnia Akademicka, Kraków 2007.

# data[].attributes.attachment_link.description
„Wszystkie znane moje utwory są tylko ułomkami wielkiej spowiedzi - mówił - a tematy do nich przynosi mi życie." Uprawiał niemal wszystkie gatunki literackie swojej epoki: poezję, dramaty, powieści i satyry. Wprowadził na szczyty klasycyzm oświeceniowy, po jednej z najznakomitszych powieści miłosnych Cierpienia młodego Wertera (1774) został uznany za wodza okresu „burzy i naporu", wreszcie stał się prawodawcą Romantyzmu.

# data[].attributes.body
nauczycielem i "ojcem" poetów "burzy i naporu".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sturm und Drang

[szturm unt draŋ; niem.] ,

nurt w literaturze niemieckiej istniejący od początku lat 70. do 2. połowy lat 80. XVIII w. (nazwa od tytułu dramatu F.M. Klingera Sturm und Drang 'burza i napór' 1776), kształtujący się w opozycji do etyki protestanckiej mieszczaństwa, racjonalizmu oświecenia i francuskiego klasycyzmu (uznanie dramatopisarstwa W. Szekspira za wzór nowoczesnej literatury, inspiracje ludowe); w niemieckiej literaturze odegrał tę samą rolę, co przełom romantyczny w innych krajach, wpłynął też na rozwój romantyzmu europejskiego; jego prekursorami byli m.in.: J. Bodmer, J.J. Breitinger oraz J.G. Hamann, a także filozofowie i literaci angielscy i szkoccy XVIII w. (J. Macpherson, A.A. Shaftesbury) oraz J.J. Rousseau, teoretykiem - J.G. Herder; wczesną fazę reprezentują poeci Göttinger Hain, dojrzałą - J.W. Goethe (do podróży włoskiej), młody F. Schiller, G.A. Bürger, Klinger, J.M.R. Lenz, J.J.W. Heinse, K.Ph. Moritz, Ch.F.D. Schubart i in.; czołowe utwory Sturm und Drang: Cierpienia młodego Wertera Goethego i Zbójcy Schillera.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sturm und Drang - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
Sturm und Drang [szturm unt draŋ; niem.] , nurt w literaturze niemieckiej istniejący od początku lat 70. do 2. połowy lat 80. XVIII w. (nazwa od tytułu dramatu F.M. Klingera Sturm und Drang 'burza i napór' 1776), kształtujący się w opozycji do etyki protestanckiej mieszczaństwa, racjonalizmu oświecenia i francuskiego klasycyzmu (uznanie dramatopisarstwa W.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Johann Wolfgang Goethe

Kto jedzie tak późno wśród nocnej zamieci?
To ojciec z dziecięciem jak gdyby wiatr leci.
Chłopczynę na ręku piastując najczulej,
Ogrzewa oddechem, do piersi go tuli.

"Mój synu, dlaczego twarz kryjesz we dłonie?"
"Czy widzisz, mój ojcze? Król Olszyn w tej stronie,
Król Olszyn w koronie, z ogonem jak żmija!"
"To tylko, mój synu, mgła nocna sie zwija."

"Chodź do mnie, chłopczyno, zapraszam najmilej,
Pięknymi zabawki będziem się bawili,
Chodź na brzeg, tu kwiatki kraśnieją i płoną,
A moja ci mama da suknię złoconą."

"Mój ojcze, mój ojcze! czy widzisz te dziwa?
Król Olszyn do siebie zaprasza i wzywa!"
"Nie bój się, mój synu! skąd tobie te dreszcze?
To tylko wiatr cichy po liściach szeleszcze."

"Chodź do mnie, chłopczyno , poigrasz z rozkoszą,
Mam córki, co ciebie czekają i proszą,
Czekają na ciebie z biesiady nocnymi,
Zaśpiewasz, potanczysz, zabawisz się z nimi."

"Mój ojcze, mój ojcze! ach, patrzaj... gdzie ciemno...
Król Olszyn ma córki, chcą bawić się ze mną."
"Nie bój się, mój synu, ja widzę to z dala.
To wierzba swe stare gałęzie rozwala".

"Chodź do mnie, mój chłopcze, dopóki masz porę.
Gdy chętnie nie przyjdziesz, toć gwałtem zabiorę."
"Mój ojcze, mój ojcze! ratujcie dziecinę!
Król Olszyn mnie dusi... mnie słabo... ja ginę..."

Ojcowi bolesno... on pędzi jak strzała.
Na rękach mu jęczy dziecina omdlała.
Dolata na dworzec... lecz próżna otucha!
Na ręku ojcowskim już dziecię bez ducha.

Przeł.W.Syrokomla, 1856

przysłano: 19 września 2000

Johann Wolfgang Goethe

# data[].attributes.attachment_link.title
Król Olszyn - Johann Wolfgang Goethe (wiersz klasyka)

# data[].attributes.attachment_link.description
Kto jedzie tak późno wśród nocnej zamieci? To ojciec z dziecięciem jak gdyby wiatr leci. Chłopczynę na ręku piastując najczulej, Ogrzewa oddechem, do piersi go tuli. "Mój synu, dlaczego twarz kryjesz we dłonie?" "Czy widzisz, mój ojcze? Król Olszyn w tej stronie, Król Olszyn w koronie, z ogonem jak żmija!"

# data[].attributes.body
Ballada była wielokrotnie tłumaczona na język polski.

W użyciu są przynajmniej trzy tytuły:

Król olch

Król olszyn

Król elfów

Powodem pojawienia się tytułu "Król olch lub olszyn" była pomyłka tłumacza.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Król elfów, Król olszyn lub Król olch (oryg. Der Erlkönig) - ballada Johanna Wolfganga von Goethego, napisana w roku 1782. Opisuje śmierć dziecka z rąk nadprzyrodzonej istoty, ducha, tytułowego króla.

Ballada przedstawia ojca z synkiem pędzącego konno przez las wieczorową porą. Na początku wydaje się, że dziecko jedynie majaczy w dziwnej chorobie, lecz ostatni wers przynosi nagły zwrot - dziecko nie żyje.

Motyw utworu pochodzi z duńskiej ballady przetłumaczonej na niemiecki przez Johanna Gottfrieda Herdera, w tej wersji postać złego ducha nazywa się ellerkonge, co jest inną formą elverkonge, czyli . W wersji Herdera pojawia się jako kalka językowa Erlkönig, oznaczająca 'króla olszyn', 'króla olch'. (Północnoniemiecka forma rzeczownika die Erle 'olcha' brzmiąca die Eller stała się przyczyną pomyłki tłumacza.)

Do dziś nie rozstrzygnięto sporu o znaczenie tytułu ballady i co zatem idzie o interpretację natury tytułowego króla. Badacze nie są zgodni, czy Goethe o pomyłce Herdera wiedział, czy też odwołał się raczej do wierzeń ludowych związanych z bagnistymi terenami porośniętymi olchami i wierzbami. Miały je zamieszkiwać duchy, oddziałujące na ludzi swoją zgubną mocą. Źródłem wielu przesądów i zabobonów były nie tylko bagna, ale również drewno olchowe, które po rozrąbaniu czerwienieje, jak gdyby krwawiło.

W tradycji folkloru duńskiego i niemieckiego postać króla elfów jest zapowiedzią śmierci, gdyż ukazuje się osobie umierającej. Badacze stojący na stanowisku, że Goethe mógł być świadomy powiązań Erlköniga z elfami, wskazują na etymologię słowa elf i jego związek ze słowem alb (koszmar, zmora senna), co także ma związek z dzieckiem z ballady Goethego.

Inspiracje

Do tekstu Goethego komponowano wielokrotnie muzykę. Za najbardziej znaną uchodzi kompozycja Franza Schuberta, op. 1 D. 328, z roku 1815. Popularna jest też wersja Carla Loewego.

Ballada zainspirowała również niemiecką grupę Rammstein. W utworze Dalai Lama ojciec leci wraz z synem samolotem. W trakcie podróży syn słyszy przyzywania Władcy Nieba. Oprócz tego niemiecka grupa Obscura wykonująca progresywny death metal w tekście do utworu Incarnated wykorzystuje jeden z angielskich przekładów ballady. Także śląskojęzyczna grupa muzyczna Oberschlesien dokonała własnej interpretacji wraz z wykonaniem w języku śląskim.

Wiele wyrażeń z ballady weszło na stałe do świadomości Niemców i służy często jako podstawa aluzji i gier słownych. Sama ballada była też wielokrotnie parodiowana.

Do ballady nawiązuje tytuł powieści francuskiego pisarza Michela Tourniera - Król Olch (fr. Le Roi des Aulnes, 1970), sfilmowanej przez Volkera Schlöndorffa (niem. Der Unhold). Książka opowiada historię Francuza zafascynowanego narodowym socjalizmem, który prowadzi przymusową rekrutację młodych chłopców do armii. Ludność uważa go za potwora porywającego bezbronne dzieci i nazywa go Królem Olch.

Do ballady Goethego nawiązał również Andrzej Sapkowski w ostatniej powieści sagi o Wiedźminie Pani Jeziora. Król Elfów, przewodzący Ludowi Olch (a więc de facto Król Olch) więzi w swym świecie Cirillę, jedną z głównych bohaterek sagi.

Tekst i tłumaczenia

Oryginał składa się z 8 czterowersowych strof, z męskim układem rymów aabb, o wyraźnym rytmie.

Ballada była wielokrotnie tłumaczona na język polski. W użyciu są przynajmniej trzy tytuły:

Król olszyn przekład Władysława Syrokomli z roku 1856, wszystkie strofy mają 12 sylab i rymy żeńskie

Król elfów przekład Jadwigi Gamskiej-Łempickiej. Zwrotki składają się z dwóch wersów 12-sylabowych o rymach żeńskich i dwóch wersów 11-sylabowych o rymach męskich

Król elfów przekład T. Piątkowskiego. Większość zwrotek 11-sylabowych o rymach żeńskich aabb, z wyjątkiem dwóch pierwszych zwrotek liczących od 7 do 9 sylab, częściowo z rymami męskimi

Król olch swobodny przekład Wisławy Szymborskiej, w rytmie oryginału, wersy męskie.

Król olch przekład Antoniego Libery, w rytmie oryginału, o rymach aabb

Król olch w przekładzie Andrzeja Lama

Król elfów przekład Włodzimierza Lewika

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Król elfów , Król olszyn lub Król olch (oryg. Der Erlkönig) - ballada Johanna Wolfganga von Goethego, napisana w roku 1782. Opisuje śmierć dziecka z rąk nadprzyrodzonej istoty, ducha, tytułowego króla. Ballada przedstawia ojca z synkiem pędzącego konno przez las wieczorową porą.

# data[].attributes.body
W mitologii germańskiej rodzaj niewielkich istot nadprzyrodzonych, mających magiczną zdolność pomagania a. szkodzenia ludziom (elfy świetlane i elfy czarne); w baśniach i lit. istoty lekkie, zwiewne, igrające, chochliki, duszki.

Córka króla elfów - duńska pop. pieśń liryczna;
Sir Olaf, na nocnej przejażdżce konnej po łące, spotyka tańczące elfy i jest kilkakrotnie zapraszany do tańca przez królewnę elfów, ale odmawia. Wtedy dziewczyna uderza go w serce. Martwego koń odwozi do domu.

Pieśń przełożył na jęz. niem. J. G. Herder i zamieścił ją w swym słynnym zbiorze Pieśni ludowych, niem.Volkslieder, przetłumaczywszy błędnie tytuł na Króla Olch, niem. Erlknig.

Erlknig - ballada (1792) J. W. Goethego jest swobodnym przetworzeniem pieśni duńskiej;

Słynna pieśń (opus 1; 1815) Schuberta do słów Goethego, którą kompozytor przestał z dedykacją autorowi, jednak Goethe wyniośle zignorował.

# data[].attributes.body
Zrozpaczony ojciec z chorym synkiem na ręku pędzi konno nocą przez las do lekarza. Majaczący w gorączce chłopiec przejmująco skarży się ojcu, że król olch chce go sobie zabrać na swój dwór. Przerażone dziecko szuka ratunku u ojca, który stara się go uspokoić. Nim jednak nadeszła pomoc, dziecko umarło.

# data[].attributes.body
1.Uczucie

Ballada opowiada o wielkiej miłości i rozpaczy ojca.

Daje wyraz przeżyciom chorego ojca,

Pokazuje walkę człowieka ze śmiercią.

2. Ludowość

Postać króla elfów występuje w mitologii skandynawskiej.

W balladzie Goethego to zły duch - król podziemnego królestwa.

3. Fantastyka

Obecność dwóch swiatów, świata rzeczywistego i fantastycznego

Występowanie fantastycznej postaci króla elfów.

Istnienie kontaktu (fizycznego) miedzy światem realnym a fantastycznym.

4. Łamanie sztywnych przepisów sztuki poetyckiej - ballada nowy gatunek literacki.

# data[].attributes.body
W balladzie Król olszyn spotykają się dwa światy.
Świat realny, rzeczywisty, racjonalny, zrozumiały – świat ojca. Świat natury znanej, choc momentami niebezpiecznej.
Świat niewidzialny, irracjonalny, nierzeczywisty – świat, który dostrzega dziecko. Świat natury groźnej, demonicznej. Ten świat jest dostępny wybranym.

# data[].attributes.body
Co widzi i słyszy syn?

# data[].attributes.headline
Definicja ballady (na podstawie własnych obserwacji)

# data[].attributes.subject
Definicja ballady (na podstawie własnych obserwacji)

# data[].attributes.body
długi utwór wierszowany
utwór epicko - liryczno - dramatyczny
pochodzenie ludowe
niezwykłość i fantastyka
śpiewna forma - rytmiczność (tętent konia)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
lit. krótki utwór epicko-liryczny o dramatycznie ukształtowanej fabule, często fantastycznej, niezwykłej tematyce, utrzymany w posępnym, tajemniczym nastroju;

ballada występuje w poezji artystycznej i ludowej; znana w średniowieczu jako pieśń, pierwotnie związana z tańcem, istniała w wielu odmianach; ballada francuska (prowansalska) ukształtowała się jako gatunek liryczny ( F. Villon) o kunsztownej budowie metrycznej; ballada angielska, a zwłaszcza szkocka, z przewagą elementów epickich, stała się pierwowzorem gatunku literackiego, znamiennego dla poezji romantycznej; rozwijała się u schyłku XVIII w. i w początkach XIX w. głównie w Wielkiej Brytanii (W. Scott, W. Wordsworth) i Niemczech (G. Bürger, F. Schiller, J.W. Goethe). W Polsce Ballady i romanse A. Mickiewicza (1822), uznane za programowe wystąpienie romantyzmu, znalazły wielu kontynuatorów, m.in. E.A. Odyńca, W. Syrokomlę; wybitne walory literackie osiągnęła ballada w twórczości K. Tetmajera, L. Staffa, E. Zegadłowicza, a zwłaszcza B. Leśmiana; współcześnie ballada często nawiązuje do motywów folkloru miejskiego (M. Białoszewski).

# data[].attributes.attachment_link.title
ballada - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
lit. krótki utwór epicko-liryczny o dramatycznie ukształtowanej fabule, często fantastycznej, niezwykłej tematyce, utrzymany w posępnym, tajemniczym nastroju; ballada występuje w poezji artystycznej i ludowej; znana w średniowieczu jako pieśń, pierwotnie związana z tańcem, istniała w wielu odmianach; ballada francuska (prowansalska) ukształtowała się jako gatunek liryczny ( F.

# data[].attributes.body
uważali, że dostęp do śiata niewidzialnego mają dzieci,  lud, poeci, zakochani.