# data[].attributes.attachment_link.title
Telefon zaufania Miejskiego Centrum Interwencji Kryzysowej w Poznaniu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Centrum wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego

# data[].attributes.attachment_link.title
Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.

# data[].attributes.attachment_link.title
PORADNIA PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNA W PUSZCZYKOWIE

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pandemia nie zwalnia. W związku z tym w życie wchodzą kolejne ograniczenia, w tym nauka zdalna dla większości uczniów. Taka sytuacja może budzić wiele różnych wątpliwości, zarówno dla samych dzieci, jak i ich rodziców. Jeśli zastanawiasz się, jak zorganizować czas i wesprzeć dziecko w czasie zdalnej edukacji, zapraszam do lektury tego wpisu.

Jak wspierać dziecko w życiu online? Plan dnia to ważna sprawa

Gdy dzieci chodziły do szkoły, ich dzień charakteryzował się pewną strukturą i przewidywalnością: był czas na pobudkę i przygotowanie do wyjścia, czas nauki w szkole, czas na posiłki, na zabawę, odrabianie lekcji itp. Takie ramy pomagają dzieciom odnaleźć się w różnych wymaganiach, dają poczucie bezpieczeństwa, bo wiadomo, czego się można spodziewać, co po czym następuje. Pomagają też w radzeniu sobie z różnymi zadaniami i ułatwiają produktywność (wiadomo, kiedy jest czas na pracę i naukę, a kiedy na zabawę i odpoczynek).

Żeby dzień się nie „rozłaził" i nie kończył się poczuciem, że „tyle było do zrobienia, a tu już wieczór", warto wprowadzić plan dnia rodziny i wspólnie go omówić.
Przykładowy plan dnia może zawierać następujące punkty:
- Pobudka, czas na przygotowanie się do lekcji, śniadanie, krótkie ćwiczenia fizyczne.
- Lekcje zdalne / praca online rodziców.
- Czas samodzielnej zabawy / aktywności dzieci.
- Obiad (najlepiej przygotujcie go razem i oczywiście wspólnie zjedzcie - taki najbardziej smakuje).- Czas odpoczynku / czas każdego dla siebie.
- Sport / ruch / aktywna zabawa na świeżym powietrzu.
- Czas odrabiania lekcji / czas własny rodziców.
- Czas wieczoru - z młodszymi dziećmi można razem poczytać książki, ze starszymi obejrzeć serial / zagrać w planszówkę, jest to też czas na kolację.
- Szykowanie się do snu i sen.

Możecie razem rozpisać go na dużym arkuszu papieru i powiesić w widocznym miejscu. W przypadku młodszych dzieci przydadzą się graficzne ilustracje poszczególnych punktów. Powyższy plan to tylko pewna propozycja. U każdej rodziny mógłby on wyglądać inaczej, w zależności od potrzeb członków rodziny czy ich stylu życia. Niemniej, dzieciom pomaga ustalenie struktury dnia, by mogły odnaleźć się w realiach związanych ze zdalną nauką. O wiele łatwiej jest im zrozumieć komunikat „teraz jest czas na.....", niż ciągłe powtarzane „nie mam czasu / nie teraz".

Warto pamiętać, że plan dnia rodziny jest po to, żeby Wam służyć, a nie Was ograniczać. Dlatego podchodźcie do niego z pewną elastycznością - będą dni, kiedy będzie wymagał modyfikacji i to jest jak najbardziej w porządku. Jeśli planujecie dni tzw. „robocze" (od poniedziałku do piątku), to zostawcie sobie przestrzeń na luz i swobodę w weekend - nie planujcie skrupulatnie każdej soboty i niedzieli (no chyba, że bardzo lubicie to robić 😉).

Nauka online - ogranicz różne „rozpraszacze"

W czasie nauki zdalnej uczniowie często mają tendencję do równoległego korzystania z innych urządzeń typu smartfon lub tablet. Nie w celach związanych z nauką, a innych - np. towarzyskich lub żeby sprawdzić jakieś bieżące informacje. Taki nawyk niestety ogranicza ich efektywność na lekcji, rozpraszając uwagę i skupienie. Dobrym pomysłem będzie wprowadzenie domowej zasady (podobne zasady funkcjonowały w wielu szkołach przed pandemią), że w czasie lekcji online telefony i tablety są odkładane / wyłączane.

Ustalcie, że czas lekcji to czas na to, by skupić się na bieżącym materiale i wymianie informacji z nauczycielem / innymi uczniami. Warto też zastanowić się, jak wygląda otoczenie dziecka, w którym loguje się ono do nauki zdalnej. Czy jego biurko jest w miarę uporządkowane? Czy nie znajdują się na nim jakieś zupełnie przypadkowe / niepotrzebne rzeczy, które mogą rozpraszać dziecko? Jak wygląda pokój dziecka - czy nie jest zbytnio zagracony różnymi przedmiotami? Czy jest wywietrzony? Czy dziecko ma względną ciszę w pokoju?

Wprowadź krótkie przerwy

Dużo czasu spędzonego przed ekranem może powodować gorsze samopoczucie - może wystąpić np. uczucie zmęczenia, suchość oczu czy ból głowy albo pleców. Żeby do tego nie dopuścić, warto wprowadzać krótkie przerwy, ponieważ organizm potrzebuje czasu na regenerację. To może być 15 minut na „rozprostowanie kości", wyjście z psem czy choćby popatrzenie przez okno w dal, co będzie ulgą dla oczu.

Czytaj też - Przerwy w nauce - mózg będzie Ci za nie wdzięczny

Młodsze dzieci mogą potrzebować takiej krótkiej przerwy wcześniej, starsze później. Nie ma tu reguły, jednak trzeba dostosować częstotliwość przerw do potrzeb danego dziecka. Jeśli dziecko ma za chwilę usiąść do wymagającej skupienia lekcji warto zorganizować czas na choćby krótkie ćwiczenia fizyczne. Już 15 minut takich ćwiczeń dotleni mózg i ułatwi przyswajanie wiedzy. Ponadto, ćwiczenia fizyczne to bardzo dobry sposób na walkę ze stresem czy niepokojem, także w aktualnej, niepewnej sytuacji mogą dać dziecku podwójną korzyść. To bardzo ważne, aby pamiętali o tym również nauczyciele, wprowadzając w ramach lekcji gry i zabawy ruchowe, które pobudzają koncentrację i zaangażowanie uczniów.

Zajrzyj na nasz kanał na YouTube, na którym znajdziesz Yoga Stories, czyli jogę dla dzieci po angielsku

Pomóż dziecku pozostać w kontakcie z kolegami i koleżankami

Szkoła to zdecydowanie coś więcej niż tylko miejsce, w którym dzieci uczą się polskiego, matematyki czy fizyki. To także miejsce, w którym nawiązują i podtrzymują przyjaźnie, uczą się rozwijać różnego rodzaju kompetencje społeczne, jak choćby umiejętność negocjowania czy rozwiązywania konfliktów. Ten aspekt szkolnego życia chyba najbardziej cierpi w czasie pandemii.

Podczas nauki zdalnej Twoje dziecko może tęsknić za swoimi znajomymi z klasy / ze szkoły, dlatego warto - w miarę możliwości - wesprzeć go w podtrzymywaniu relacji rówieśniczych. Najkorzystniejszą formą będzie kontakt bezpośredni, jednak nie zawsze będzie to możliwe. Jeśli tak będzie - spróbujcie wspólnie poszukać jakichś kreatywnych rozwiązań - może zorganizujecie video-chat dla Twojego dziecka i jego znajomych?

Bądź w kontakcie z wychowawcą dziecka

Jeśli Twoje dziecko będzie miało jakikolwiek kłopot z funkcjonowaniem w nauce zdalnej- porozmawiaj o tym z wychowawcą syna / córki i wspólnie ustalcie plan działania. Szczera, otwarta rozmowa o trudnościach, z jakimi boryka się dziecko i prośba o wsparcie mogą być pierwszym krokiem na drodze pomocy dziecku. Pamiętaj, że nauczyciel nie będzie w stanie nic zrobić, jeśli nie będzie świadomy, z czym zmaga się jego uczeń. Czasami może się wydawać, że podczas nauki zdalnej nauczyciel dziecka jest bardziej odległy lub, że kontakt z nim jest utrudniony. Zawsze warto jednak próbować taki kontakt nawiązać - choćby pisząc maila czy wiadomość w dzienniku elektronicznym z prośbą o spotkanie, nawet online.

Czas przed ekranem - jak do tego podejść?

W pandemii, podczas nauki online, dzieci spędzają więcej czasu przed ekranem niż w normalnych warunkach. To jest zupełnie naturalne i nie ma powodów, byś jako rodzic czuł się w związku z tym winny. To, na co warto zwrócić uwagę, to fakt, czy dziecko przypadkiem nie spędza zdecydowanej większości dnia przed komputerem, a dodatkowo w weekendy to także jest jego ulubiona forma rozrywki, z którą przegrywają wszystkie inne aktywności. Taka sytuacja rzeczywiście może niepokoić.

Jeśli jednak przed pandemią mieliście w domu zasadę, że Twoje dziecko korzysta z komputera czy tabletu godzinę dziennie, to oczywiste jest, że w aktualnej sytuacji będzie korzystało więcej i nie miej do siebie o to pretensji. Przy korzystaniu dziecka z różnego rodzaju multimediów warto jednak nadal pamiętać, że treści, do których ma ono dostęp powinny być dostosowane do wieku dziecka, a tzw. „czas ekranowy" nie może się rozlewać na cały dzień - tu trzeba szukać równowagi.

Wiele treści, które są dostępne teraz w sieci, mogą być dla dziecka bardzo ciekawe i rozwijające, warto włożyć trochę wysiłku, poświęcić trochę czasu i wspólnie ich poszukać. Pamiętaj też, żeby interesować się, co Twoja pociecha robi w sieci. Tobie może wydawać się, że syn „drugą godzinę tylko siedzi przed komputerem", a on w tym czasie może być pochłonięty robieniem filmików czy tworzeniem muzyki, czyli rozwijaniem swoich pasji.

I ostatnia rzecz - jeśli chcesz zadbać o względną równowagę w kwestii korzystania Twojego dziecka z różnego rodzaju multimediów - pamiętaj, że musisz mu dać przykład swoją postawą.

Koncentrujcie się na dobrych stronach

Sytuacja przejścia na naukę zdalną może być różnie przeżywana. Jedno dziecko może czuć radość, bo już nie będzie musiało tak rano wstawać do szkoły, inne będzie rozgoryczone, bo nie będzie mogło codziennie spotykać się ze swoją najlepszą koleżanką. Najczęściej jednak ta sytuacja będzie mieściła w sobie wiele różnych emocji - zarówno pozytywnych, jak i tych trudnych. W zależności od osoby, mogą się różnić ich wzajemne proporcje.

Ważne jest, żeby w tym czasie starać się szukać dobrych stron - może to będzie właśnie możliwość dłuższego pospania w ciągu tygodnia? Może to, że nauczyciele nie robią już tylu sprawdzianów? A może coś niezwiązanego stricte z nauką, jak więcej czasu na zabawę z rodzeństwem? Warto wspólnie szukać plusów danej sytuacji i na nich skupiać swoją uwagę - takie podejście zdecydowanie ułatwia radzenie sobie ze zmianami.

Pomagajcie innym

Innym aspektem koncentracji na pozytywach będzie szukanie obszarów, w których można zrobić coś dobrego dla innych. Razem z dzieckiem poszukajcie tego, co możecie zrobić dla osób, które potrzebują wsparcia. Może wspólnie zaangażujecie się w pomoc osobom starszym? Może zrobicie porządki w szafach i zawieziecie trochę ubrań do domu samotnej matki? A może Twoje dziecko mogłoby połączyć się z koleżanką/kolegą z klasy, której/którego ostatnio nie było na lekcjach i wytłumaczyć zaległy materiał z którejś lekcji?

Przejście na naukę zdalną wiąże się z doświadczeniem braku wpływu - czy się to nam podoba, czy nie - pewne decyzje zapadają odgórnie i musimy się do nich dostosowywać. Może to rodzić różne trudne uczucia. Sposobem na radzenie sobie w takiej sytuacji jest poszukiwanie obszarów, na które mamy wpływ i w których możemy czuć się sprawczy oraz kompetentni. Jeśli dodatkowo pomagamy innym, nasze poczucie sensu wzrasta, poprawia się nam samopoczucie. Innymi słowy - warto pomagać - jest to wartość nie tylko dla innych, ale również dla nas samych.

Znajdźcie pomysł na Wasze rodzinne rytuały i je pielęgnujcie

Jeśli w Waszej rodzinie nie macie wypracowanych wspólnych rytuałów, to czas pandemii może być świetną okazją, by to zmienić. Jest wiele powodów, dla których warto praktykować rodzinne rytuały. Dają one dziecku poczucie przynależności do rodziny, są elementem kultywowania rodzinnych tradycji, wzmacniają więzi pomiędzy członkami rodziny. Pomagają budować poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. W czasie trwania pandemii wszystkie te aspekty są na wagę złota.

Co może być takim rodzinnym rytuałem? To może być na przykład wspólne sobotnie śniadanie jedzone w łóżku, przygotowywane dla wszystkich przez dzieci, lub niedzielny spacer do pobliskiego parku / lasu i jedzenie śniadania „pod chmurką" (kanapka i kawa / herbata z termosu także zimą będą wybornie smakowały). To może być organizowanie turnieju rodzinnych gier planszowych raz w tygodniu, wieczór filmowy wraz z wspólnym szykowaniem popcornu i innych przekąsek.

W wymyśleniu jakiegoś przyjemnego, rodzinnego rytuału ogranicza Was jedynie Wasza wyobraźnia. Tworząc Wasz rodzinny rytuał pamiętaj o kilku zasadach: powinien być on wymyślany wspólnie, z myślą o każdym członku rodziny, z dobrymi intencjami i życzliwą postawą wobec siebie nawzajem. Jeśli już wymyślicie coś, co wszystkim będzie odpowiadało i sprawiało frajdę, praktykujcie to regularnie! W czasie pandemii, gdzie dużo pracujemy / uczymy się online warto, by Wasz rodzinny rytuał nie był oparty o świat wirtualny, tylko właśnie Was od niego odrywał, wprowadzając równowagę do Waszej codzienności.

Pamiętaj, że każde dziecko jest na swój sposób inne - posiada swój indywidualny zestaw cech, preferencji, mocnych i słabych stron. Najważniejsze, by poprzez obserwację i podejmowanie prób znaleźć takie rozwiązania, które będą dla niego najbardziej optymalne. Nie ma jednego, złotego sposobu na wsparcie dziecka w nauce (i życiu) online. Mam jednak nadzieję, że ten artykuł posłuży jako inspiracja do twórczych poszukiwań takich rozwiązań, które będą pomocne dla Twojego dziecka i Ciebie.

Tekst: Justyna Kobyra, psycholog dziecięca
Zdjęcie: Julia M Cameron

# data[].attributes.attachment_link.title
Okiem psychologa: Jak wspierać dziecko w nauce (i życiu) online?

# data[].attributes.attachment_link.description
Pandemia nie zwalnia. W związku z tym w życie wchodzą kolejne ograniczenia, w tym nauka zdalna dla większości uczniów. Taka sytuacja może budzić wiele różnych wątpliwości, zarówno dla samych dzieci, jak i ich rodziców. Jeśli zastanawiasz się, jak zorganizować czas i wesprzeć dziecko w czasie zdalnej edukacji, zapraszam do lektury tego wpisu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wakacje już za progiem, dzieciaki ponownie w rzeczywistości szkolnej z mniejszym lub większym entuzjazmem 😉 - co możesz zrobić, aby ułatwić gładkie przejście do regularnej nauki? Pomóż mózgowi swojego dziecka! Naucz je gimnastykować swój mózg. W jaki sposób? Jak pobudzić mózg do nauki?

Co zrobić, aby wesprzeć koncentrację dziecka?

Pozwól dziecku na przerwy w trakcie nauki

Po pierwsze i najważniejsze - przerwy przyjazne mózgowi! Jak pobudzić mózg do nauki? Co 30-45 minut, w zależności od wieku i poziomu koncentracji dziecka, zachęcaj dziecko do przerwy. Gimnastyka, wygłupy, zagadka czy rysowanie z pewnością odświeżą aktywność mózgu poprzez większy dostęp do tlenu i zwykłą zmianę aktywności. Jeśli potrzebujesz konkretów - zajrzyj do artykułu.

Zabawa w trakcie nauki wyzwala kreatywność u dziecka

Po drugie, ciekawa nauka - naucz dziecko się uczyć ☺. Jeśli uczy się języka, niech korzysta z dostępnych materiałów - piosenek, które zapadają w pamięć dzięki melodii i rytmowi oraz rymom, ciekawych historyjek, których pełno w podręcznikach i zabawom językowym. Jeśli potrzebujesz inspiracji - może wykorzystaj skarby jesienne do nauki?. Mózg najlepiej uczy się, gdy korzysta ze wszystkich zmysłów i humoru. Jeśli Twoja pociecha uczy się akurat nowych słów, możecie stworzyć zabawną historyjkę ze sobą w roli głównej pewną nieoczekiwanych zwrotów akcji? Nie musicie używać wyłącznie angielskiego - ważne, żeby skorzystać z niego do powtarzania docelowych słów.

Zagadki motywują dziecko do szukania rozwiązania

Po trzecie, zagadki, pytania, pobudzanie do myślenia. Mózg uwielbia problemy do rozwiązania, a rozwiązując je ćwiczymy koncentrację, samokontrolę i aktywujemy system nagrody w mózgu. Dzięki temu kultywujemy motywację wewnętrzną. Im częściej gimnastykujemy mózg zadając mu pytania otwarte (raczej DLACZEGO? albo JAK? niż na przykład CZY?), tym bardziej będzie czujny i zmotywowany do nowych wyzwań. Zagadki możemy wymyślać samodzielnie lub poszukać ich w Internecie, zwykła gra w kalambury czy wisielec na przykład z hasłami po angielsku sprawią na pewno więcej przyjemności i będą bardziej efektywne niż przepisywanie słów w celu ich zapamiętania.

Ćwiczenie wyobraźni u dziecka sprzyja poznawaniu nowych słówek

Po czwarte, nastaw dziecko na kreatywność - mózg uwielbia tworzyć, pracować z wyobraźnią, personalizację i emocje. Dobrym ćwiczeniem dla mózgu jest na przykład zabawa w skojarzenia - weź jakiekolwiek dwa angielskie słowa i zapytaj swoją pociechę o to, w jaki sposób się ze sobą łączą. „An apple and a pear" to oczywiście owoce, ale już „a banana and tall"? Dziecko może narysować Pana Banana, który obdarzony jest niesamowitym wzrostem, zatem uwielbia grać w koszykówkę ☺. Wymyślanie nie zna granic ☺

Zapewnij dziecku właściwy odpoczynek

Po piąte, sen i dobre odżywanie - niewyspany człowiek nie jest w stanie przyswoić zbyt wiele wiedzy, kiepsko działa też jego koncentracja. W końcu dobra przerwa to odpowiedni odpoczynek. Naucz dziecko dbać o regularne wysypianie się i odżywianie o stałych porach. Dziecko nie może uczyć się, gdy nie otrzymało odpowiedniego pożywienia, przede wszystkim śniadania, które powinno być zdrowe i pożywne. Jabłko lub banan i pestki słonecznika zamiast słodkiego batonika na drugie śniadanie? Doskonały pomysł! Dla pracy mózgu najlepsze są owoce i warzywa (w szczególności zielone, jajka, olej z lnu, łosoś, nasiona, ziarna zbóż, razowe pieczywo, kasze, ziemniaki, fasola, soczewica, ryby, mleko, orzechy).

Autorka tekstu: Beata Wysocka, metodyczka Early Stage
Zdjęcie: Olia Danilevich

# data[].attributes.attachment_link.title
Gimnastyka mózgu - jak pobudzić mózg do nauki?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wakacje już za progiem, dzieciaki ponownie w rzeczywistości szkolnej z mniejszym lub większym entuzjazmem 😉 - co możesz zrobić, aby ułatwić gładkie przejście do regularnej nauki? Pomóż mózgowi swojego dziecka! Naucz je gimnastykować swój mózg. W jaki sposób? Jak pobudzić mózg do nauki?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przerwy w nauce pomogą dziecku dłużej się skupić, a jego mózgowi „naładować akumulatory". Powiedzenie rzymskiego poety Juwenalisa: „W zdrowym ciele zdrowy duch" jest dziś bardziej aktualne niż kiedykolwiek.

Wiosna tuż-tuż, więc dzieci odkrywają w sobie nowe pokłady energii. (Czy tak naprawdę te pokłady kiedykolwiek są mniejsze?). Ładna pogoda, śpiew ptaków, głosy innych dzieci na zewnątrz to tylko niektóre rozpraszacze. Jak w takich warunkach wspomóc dziecko w nauce? Dać mu więcej luzu i wprowadzić przerwy przyjazne mózgowi.

Każdy mózg jest inny, czyli idą zmiany

Neurodydaktyka , zwana też neuroedukacją (ang. educational neuroscience; mind, brain and education (MBE) brain friendly learning) to dość młoda dziedzina nauki. Jej głównym założeniem jest badanie optymalnego procesu nauczania i uczenia się z perspektywy pracy mózgu. Chodzi o to, aby nauczanie było przyjazne mózgowi , a co za tym idzie, przyjazne dziecku i nauczycielom.

Neurodydaktyka to dziedzina interdyscyplinarna - weryfikuje dotychczasowe metody nauczania i sprawdza ich skuteczność, aby stworzyć przyjazną dla mózgu koncepcję edukacji. Każdy mózg rozwija się w swoim indywidualnym tempie i rytmie. Wśród dzieci, które są w tym samym wieku biologicznym, odnotowuje się zróżnicowanie w zakresie dojrzałości i sposobu funkcjonowania układu nerwowego.

To wymaga od nauczycieli zmiany paradygmatu uczenia. Coraz więcej państw zauważa, że system pruski - dzwonki, 45-minutowe lekcje i klasy ustalone według wieku - w dzisiejszym świecie nie ma już racji bytu. Edukacja oparta o dokonania neurodydaktyki wydaje się idealnym kandydatem na zastąpienie systemu pruskiego.

Neurodydaktyka postuluje wprowadzenie szeregu zmian w dotychczasowym systemie kształcenia, aby dostosować go do sposobu funkcjonowania mózgów uczniów. Szkoła ma być dla dzieci i rozwijać ich potencjał oraz przygotowywać na różnorodność świata.

Zdjęcie: Sharon McCutcheon

Przerwy w nauce przyjazne mózgowi

Edukacja w szkole, ale też po szkole powinna być przyjazna mózgowi. Przekazywanie wiedzy oparte na przekazie werbalnym powinno być zredukowane do minimum. Większy nacisk należy natomiast położyć na uczenie z wykorzystaniem metod aktywizujących uczniów - praca w grupie, wykonywanie projektów, wszelkiego rodzaju działania artystyczne, eksperymenty i eksploracja świata. Nauka powinna być zabawą!

Równie ważne są przerwy. Dziecko nie może być skupione na nauce przez zbyt długi czas. Przerwy na regeneracje powinny być regularne, a najlepiej związane z ruchem i aktywnością na świeżym powietrzu. Przerwa na granie na tablecie lub smartfonie to nie jest przerwa przyjazna mózgowi i nie daje mu czasu na regenerację - neurodydaktyka postuluje o zachowanie umiaru pod względem stosowania nowoczesnych technologii w edukacji.

Dlaczego przerwy w nauce są tak ważne?

Zbyt długa nauka sprawia, że mózg nie pracuje tak wydajnie, jak powinien. Oczywiście rodzaj i długość przerw zależy od wieku dziecka i tematu, który akurat przyswaja. Na pewno jednorazowy cykl uczenia się bez przerwy nie powinien trwać dłużej niż 30 minut, a przerwa nie krócej niż 5 minut.
Przerwy a mózg:
Mózg musi często zmieniać aktywność, bo przy zbyt długim skupianiu się na jednym zagadnieniu zwyczajnie się nudzi.

Mózg potrzebuje ruchu, świeżego powietrza i pozytywnych emocji - ruch i energia dają mózgowi tlen, czyli paliwo do pracy.

Krótkie bloki nauki przeplatane przerwami przyjaznymi mózgowi sprawiają, że dziecko więcej i lepiej zapamiętuje, a Przerwy pozwalają mózgowi odpocząć, więc nauka jest bardziej efektywna. wiedza w jego głowie zostaje na dłużej.

Przerwy w nauce - gimnastyka

Gimnastyka wywodzi się ze starożytnej Grecji, ale znały ją też inne starożytne ludy, m.in. Chińczycy, Egipcjanie, Persowie i Izraelici. Nic dziwnego, że nasi przodkowie się gimnastykowali. Już w dawnych czasach było wiadomo, że gimnastyka pozwala dbać o wszechstronny rozwój człowieka zgodnie z zasadą: „W zdrowym ciele zdrowy duch". Uważano, że intelekt nie może rozwijać się w słabym ciele.

Przykładowe ćwiczenia gimnastyczne do wykonywania w czasie przerw w nauce:

Przysiady, pajacyki, bieg po ósemce lub wokół krzesła.

Kręcenie hula hop, skakanie na skakance, odbijanie lub rzucanie piłki.

Obroty rękami, biodrami, nogami i głową.

„Żarówki" - udawanie, że wkręcamy żarówki obiema rękami.

Udawanie zwierząt (dla mniejszych dzieci) - jesteśmy skaczącą żabką, chodzimy jak bociek lub słoń itd.

Falowanie, trzęsienie się całym ciałem.

Ćwiczeń gimnastycznych jest bardzo wiele, a jeszcze więcej ich kombinacji i modyfikacji. Dzieci, które chodzą do szkoły, wykonują np. rozgrzewkę przed wuefem, więc znają wiele ćwiczeń - warto zatem zachęcać je do wykonywania tych ćwiczeń również w domu, a najlepiej dołączyć do gimnastyki razem z nimi.

Przerwy w nauce - joga, równowaga i rozciąganie

Praktykowanie jogi doskonale pobudza mózg do działania. Jedna dwudziestominutowa sesja popularnej hatha-jogi wspomaga zapamiętywanie, szybkość myślenia i koncentrację znacznie bardziej niż trening na bieżni.

Warto wykorzystać asany znane z jogi przy nauce z dziećmi. Nie skupiajmy się w tym przypadku na technice i super poprawności, bo pamiętajmy, że przerwa w nauce ma być dla dziecka przede wszystkim frajdą. Chodzi głównie o pobudzenie krążenia, dotlenienie mózgu i uczenie się współpracy ze swoim ciałem.
Przykładowe pozycje, które doskonale nadadzą się na przerwy w nauce:
Siedząc, dotykamy palcami rąk do palców nóg, a kolana staramy się trzymać prosto.

Stojąc, staramy się wyciągnąć tak, aby dotknąć palcami dłoni nieba.

Stojąc, staramy się chwycić dłońmi za plecami, jedną prowadząc nad barkiem, a drugą pod nim (jedna z góry, druga z dołu).

Leżąc, robimy świecę.

Do ćwiczenia jogi polecamy książki: „ Joga dla najmłodszych ", „ " lub karty obrazkowe do ćwiczenia jogi w angielskiej wersji językowej - „Doda Yoga" wydawnictwa The Purple Cow, dostępne na rynku polskim .

Serwis YouTube może być też doskonałym źródłem jogowych inspiracji. Polecamy kanały: , Cosmic Kids Yoga i Yoga With Adriene .

Przerwy w nauce - wygłupy

Wygłupy to też świetny sposób na wypełnienie przerwy w nauce. Rozruszają ciało dziecka i rodzica, a dodatkowo rozluźnią atmosferę i wprowadzą pozytywną energię.
Przykłady wygłupów, które sami stosujemy w czasie przerw w pracy:
Na hasło wszyscy muszą złapać się za określoną część ciała, np. za nos lub kciuk. Zabawa może polegać też na tym, że łapiemy części ciała innych osób.

Przyczepiamy się wybraną częścią ciała do drugiej osoby np. palcem u stopy, nosem, ramieniem, brzuchem, a zadaniem jest przejście w tej pozycji określonego dystansu.

Slalomy, wyścigi w parach, tańce „zwariowańce" np. z woreczkiem na głowie, ze związanymi nogami lub z balonem między czołami.

Zabawa w „pomidora".

Ruch swobodny, taniec i zabawy przy dźwiękach Funny Music .

Śpiewanie piosenek i wykonywanie do nich choreografii - TheLearningStation i GoNoodle .

Przerwy w nauce - koordynowanie ruchów naprzemiennych

Integracja bilateralna to umiejętność koordynacji w ruchu dwóch stron ciała. Opanowanie tej umiejętności pozwala wykonywać ruchy jedną stroną ciała, niezależnie od ruchów drugiej strony ciała.

Jak to ma wpłynąć na pracę mózgu? Dzięki integracji bilateralnej poprawia się: świadomość ciała, równowaga statyczna i dynamiczna, kontrola postawy, współpraca między półkulami mózgu, pamięć sekwencyjna i planowanie ruchu, percepcja, uwaga i pamięć, a nawet pewność siebie, motywacja i poczucie własnej wartości.
Proste ćwiczenia na koordynację ruchów naprzemiennych:
Żarówki i obroty rękami w dwie różne strony.

Podnosimy nogi ugięte w kolanach na przemian, lewy łokieć dotyka prawego kolana, potem prawy łokieć lewego kolana.

Lewą ręką dotykamy prawej stopy, a prawą lewej. Powtarzamy kilkakrotnie.

Jedną ręką próbujemy głaskać się po brzuchu ruchem kolistym, a drugą klepać po głowie - trudniejsze, ale bardzo zabawne. Możliwe do wykonania przy dłuższej praktyce.

Przerwy w nauce - chwila na refleksję

Przerwy w nauce to nie tylko wygłupy, gimnastyka, joga i inne rodzaje ruchu. Czasem warto po prostu zastanowić się, co umiemy, a czego nie. Warto zachęcić dziecko do przemyśleń. Najlepiej niech samo oceni, jak się czuje w konkretnych tematach, co potrafi, a co wymaga jeszcze powtórek.

Wydaje się, że poświęcanie przerwy na myślenie o nauce to żadna przerwa, ale nie mówimy o każdej przerwie, tylko o jednej, czy dwóch. Zastanowienie się nad tym, które strategie pamięciowe okazały się najbardziej skuteczne lub jakie metody przyniosły dziecku najwięcej frajdy, zaowocuje w przyszłości. Nauka będzie dzięki temu jeszcze przyjemniejsza.

Przerwy w nauce - podsumowanie

Mózg, a szczególnie mózg dziecka, uwielbia, kiedy mu się przerywa. Rutyna, powtarzalność i długie cykle nauki to coś, czego powinniśmy unikać. Przerwy w pracy i dostarczanie mózgowi różnorodnych bodźców - ruch, zmiana środowiska i tematów nauki - sprawią, że będzie on wydajniejszy. Nie chodzi tu o multitasking, który może prowadzić do otępienia, ale o bycie ciekawym świata.
Odkrywajmy naszą piekną Ziemię i czerpmy z tego radość! Tekst: Beata Wysocka
Zdjęcie z nagłówka: Victoria Borodinova

# data[].attributes.attachment_link.title
Przerwy w nauce - mózg będzie za nie wdzięczny

# data[].attributes.attachment_link.description
Przerwy w nauce pomogą dziecku dłużej się skupić, a jego mózgowi „naładować akumulatory". Powiedzenie rzymskiego poety Juwenalisa: „W zdrowym ciele zdrowy duch" jest dziś bardziej aktualne niż kiedykolwiek. Wiosna tuż-tuż, więc dzieci odkrywają w sobie nowe pokłady energii. (Czy tak naprawdę te pokłady kiedykolwiek są mniejsze?).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od tego tygodnia nauka zdalna jest już codziennością dla wszystkich uczniów w naszym kraju. Jest to wyjątkowy czas, do którego warto dobrze się przygotować. W poprzednim wpisie znajdziesz wskazówki psycholog dziecięcej o tym, jak wspierać dziecko w nauce (i życiu) online, a tym razem podpowiadamy, jak przygotować dziecko do nauki online z technicznej perspektywy. Objaśniamy m.in. jak odpowiednio przygotować stanowisko pracy ucznia oraz jakie praktyki warto wprowadzić podczas lekcji.

Po pierwsze - jak przygotować stanowisko do nauki?

Miejsce do nauki ma ogromne znaczenie, ponieważ często decyduje o poziomie skupienia i motywacji do wykonywania obowiązków. Łatwiej będzie zabrać się do pracy, gdy mózg skojarzy dane miejsce wyłącznie z nauką, dlatego odradzamy naukę na łóżku, w kuchni czy salonie. Są to miejsca, które kojarzą się z odpoczynkiem, co nie pomaga w utrzymaniu uwagi. Dodatkowo obecność innych domowników w tych pomieszczeniach, nagromadzenie dźwięków i zapachów jedzenia bardzo rozpraszają. Otoczenie powinno pomagać w skupieniu, dlatego warto również zadbać o porządek na biurku.

Staraj się pilnować, aby dziecko miało komfortową przestrzeń do czytania i pisania. Nauka i lekcje online powinny odbywać się w dobrze oświetlonym, przewietrzonym pokoju. Zwracaj uwagę na poprawną postawę dziecka przed komputerem. Ogromne znaczenie ma fotel lub krzesło - powinno wspierać lędźwia i pomagać w utrzymywaniu wyprostowanego kręgosłupa. Idealnie byłoby, gdyby dziecko podczas zajęć było wsunięte do biurka, aby mogło na nim oprzeć przedramiona i łokcie - ma to bardzo duże znaczenie w utrzymywaniu barków na tej samej wysokości, co w długofalowej perspektywie ma wpływ na postawę dziecka. Ważna jest również odległość od monitora, który powinien znajdować się na wysokości wzroku - ani za nisko, ani za wysoko. Zdrowe oczy i kręgosłup przede wszystkim!

Po drugie - co warto zrobić przed rozpoczęciem zajęć?

Odpowiednie techniczne przygotowanie do lekcji online zapewnia dziecku psychiczny komfort i poczucie bezpieczeństwa. Przed pierwszymi zajęciami online warto poświęcić trochę czasu na zapoznanie się z programem i jego podstawowymi funkcjami (włączanie/wyłączanie mikrofonu i kamery, wygląd panelu do logowania na zajęcia, korzystanie z interaktywnej tablicy), aby dziecko bez pomocy rodzica mogło w pełni korzystać z zajęć i możliwości programu.

Przed pierwszymi zajęciami danego dnia przygotujcie z młodszym dzieckiem wszystkie potrzebne elementy, takie jak: książka, zeszyt, piórnik. Starszym dzieciom warto wspomnieć, aby telefon lub tablet w czasie trwania lekcji leżały nieużywane lub wyłączone. Pamiętaj o podłączeniu młodszemu dziecku ładowarki do komputera!

Na zajęcia warto zalogować się kilka minut wcześniej, aby sprawdzić połączenie sieciowe, a w razie problemów technicznych mieć czas na kontakt z nauczycielem. Logowanie "nie na ostatnią chwilę" dobrze wpływa na skupienie dziecka już od samego początku lekcji.

Zadbaj o odpowiednie nawodnienie - mózg składa się aż w 80% z wody, która pomaga w komunikacji między komórkami, usprawnia pamięć i koncentrację. Dlatego warto, aby dziecko podczas nauki miało pod ręką zdrowy napar lub wodę.

Po trzecie - interakcja między uczniami i nauczycielem

Interakcja z nauczycielem i innymi uczniami jest bardzo ważna. Przecież nie można zamienić lekcji w wykład jednej strony! Na płynność komunikacji online'owej działa dobrze włączona kamera - można pokiwać głową, czy się uśmiechnąć! To zawsze poprawia atmosferę 🙂 Dodatkowo włączona kamera działa motywująco - "nauczyciel mnie widzi, nie mogę przysypiać".

Uwaga - jeśli dziecko stanowczo odmawia uruchamiania kamery, porozmawiajcie, co się za tym kryje. Lepiej zadziała stopniowe oswajanie z tą możliwością - może siedząc w różnych pokojach, zadzwonicie do siebie używając włączonych kamer? Dziecko łatwiej nabierze pewności w zaufanym otoczeniu.

Po czwarte - przerwy

W dobie nauki online przerwy nabierają jeszcze większej mocy! Czas pomiędzy lekcjami najlepiej jest wykorzystać na przewietrzenie pokoju, wyjście na balkon, krótkie ćwiczenia fizyczne np. rozciąganie, jogę. Przed stresującym wydarzeniem np. kartkówką dobrze jest wykorzystać przerwę na ćwiczenie świadomego, głębokiego oddechu. Po skończonej lekcji, zdrowe dla naszych oczu będzie patrzenie na otaczający krajobraz, w dal.

→ O roli przerw w nauce przeczytasz tutaj: Przerwy w nauce - mózg będzie Ci za nie wdzięczny!

Krótkich przerw lepiej nie spędzać na przeglądaniu telefonu, ponieważ kolejny ekran nie jest odpoczynkiem dla wzroku. Na social media i bieżące wiadomości warto zostawić czas podczas dłuższych odstępów między lekcjami.

Podane przez nas pomysły to sugestie, jak pomóc młodszym i starszym uczniom w szybkiej adaptacji do nauki zdalnej. Gorąco zachęcamy do poszukiwania własnych sposobów na stworzenie przyjaznej "domowej szkoły", która w pełni wykorzysta możliwości dzisiejszego świata.

Autorki: Dominika Kulawczuk i Natalia Kreczmańska, Early Stage
Zdjęcie: materiały własne szkoły

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak przygotować dziecko do nauki online? Kilka praktycznych wskazówek

# data[].attributes.attachment_link.description
Od tego tygodnia nauka zdalna jest już codziennością dla wszystkich uczniów w naszym kraju. Jest to wyjątkowy czas, do którego warto dobrze się przygotować. W poprzednim wpisie znajdziesz wskazówki psycholog dziecięcej o tym, jak wspierać dziecko w nauce (i życiu) online, a tym razem podpowiadamy, jak przygotować dziecko do nauki online z technicznej perspektywy.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Arkusze CKE, Operon, Nowa Era - matura, egzamin ósmoklasisty, egzamin zawodowy

# data[].attributes.attachment_link.title
Arkusze CKE, Operon, Nowa Era - matura, egzamin ósmoklasisty, egzamin zawodowy

# data[].attributes.attachment_link.description
Arkusze CKE, Operon, Nowa Era - matura, egzamin ósmoklasisty, egzamin zawodowy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
#Zostanwdomu i odłącz się

Zdalna praca, zdalna szkoła. Po codziennych obowiązkach przychodzi wreszcie moment na wspólne spędzanie wolnego czasu. Przez ostatnie tygodnie rodzice wykazują się wieloma nowymi pomysłami. No dobrze, a co jeśli pomysły się wyczerpią? Nie martwcie się, znamy sposoby na to, jak połączyć świetną zabawę z nauką, a do tego nie używając komputera czy smartfona. Udowodnimy, że da się!

Mały programista

Prawie codziennie docierają do nas informacje o tym, że na rynku pracy brakuje programistów. To na pewno zawód przyszłości, ale także szansa na rozwinięcie umiejętności przydatnych w codziennym życiu. Nauka kodowania nie od razu zrobi z naszych dzieci programistów, ale na pewno nauczy je logicznego myślenia. Proste zabawy to nie tylko pomysł na zorganizowanie czasu dzieciakom, ale także dobre ćwiczenie dla rodziców.

Na początek proponujemy Wam zabawy „20 minut z programowaniem offline". To proste zadania, które wykonacie z wykorzystaniem przedmiotów domowych. To mogą być kartki papieru, książki, kredki, piłki, koce. Rozejrzyjcie się wokół, na pewno je znajdziecie. Każda zabawa nawiązuje do programowania i w prosty sposób pokazuje, na czym ono polega. Dowiecie się, co to są kody, bugi, skrypty czy bity. A to wszystko podane w formie gier i zabaw dla młodszych i starszych.
Każda zabawa zawiera instrukcję, ilustracje pomocnicze oraz dokładny opis potrzebnych materiałów. Aby ułatwić Wam wspólną zabawę, w publikacji znajdziecie gotowe do wydrukowania lub przerysowania wzory plansz do zaproponowanych gier.

Jeśli będziecie chcieli bawić się w programowanie w dłuższej perspektywie, warto zaglądać na stronę koduj.gov.pl. Znajdziecie tam dużo inspiracji i pomysłów.

Razem bezpiecznie w internecie

Czas spędzany w domu to również dobry moment, żeby porozmawiać z dziećmi o bezpieczeństwie w internecie. Nie musi być to zwykła „pogadanka", my proponujemy edukację poprzez zabawę. Cykl „#zostanwdomu bezpiecznie z Akademią NASK" to aktywności, dzięki którym poznacie internetowe zagrożenia i dowiecie się, jak sobie z nimi radzić. Znajdziecie je stronie akademia.nask.pl oraz w kanałach społecznościowych. Tutaj, podobnie jak przy zabawach z programowaniem, potrzebujecie tylko to, co macie już w domu pod ręką.

Łamigłówki, krzyżówki, kolorowanki nawiązują w prosty sposób do tego, jak działa internet, co możemy w nim znaleźć, ale przede wszystkim na co uważać. Ta wiedza przyda się nie tylko dzieciom, ale także rodzicom. Gry i zabawy dostosowane są do poszczególnych grup wiekowych.

Bądźcie na czasie

Świat gna do przodu, spora część naszego życia przeniosła się do internetu. Warto regularnie uzupełniać wiedzę o tym, z czym Wasze dzieci mogą się tam zetknąć, i być na czasie. Teraz jest najlepszy moment, aby zapobiegać i rozmawiać. Jak? Z pomocą przyjdą Wam poradniki o internetowych zagrożeniach. Ich autorzy w prosty sposób tłumaczą, na czym polegają zjawiska, jaka jest ich skala i - co najważniejsze - jak unikać niebezpieczeństw i rozwiązywać problemy. W obecnych czasach ta wiedza jest bezcenna.
Tutaj znajdziecie serię publikacji do przeczytania online lub pobrania. Poruszyliśmy w nich takie tematy, jak: cyberprzemoc, FOMO, seksting, sharenting, szkodliwe treści w internecie.

Odwiedźcie także stronę gov.pl/niezagubdzieckawsieci z praktycznymi informacjami o bezpieczeństwie dzieci w sieci.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poradnik dla rodziców - Zdalne lekcje - Portal Gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Zdalna praca, zdalna szkoła. Po codziennych obowiązkach przychodzi wreszcie moment na wspólne spędzanie wolnego czasu. Przez ostatnie tygodnie rodzice wykazują się wieloma nowymi pomysłami. No dobrze, a co jeśli pomysły się wyczerpią? Nie martwcie się, znamy sposoby na to, jak połączyć świetną zabawę z nauką, a do tego nie używając komputera czy smartfona.

# data[].attributes.body
Bajka dla dzieci

# data[].attributes.body
Książeczka o koronawirusie

# data[].attributes.body
Video

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z tego wideo dowiecie się:
- czym jest i jak może wyrażać się lęk u dzieci?
- jak wspierać dzieci w doświadczeniu lęku w obecnej sytuacji?
- co można zrobić na zimno, zanim lęk nastąpi?
- co można zrobić na gorąco, kiedy lęk jest już przy głosie?

Poniżej dostępna jest lista linków, pod które warto zajrzeć, będę ją aktualizować na bieżąco.

🔷 Obiecane linki (będę dodawać je tutaj na bieżąco):

🔹 darmowy e-book dla dzieci, do ściągnięcia również w języku polskim - o wirusie i emocjach wokół niego, w bardzo przystępnej formie dostępny tutaj
🔹 darmowy e-book od Edukowisko- Joanna Kalembka, w którym znajdziecie zabawy wspierające regulację emocji u dzieci https://www.subscribepage.com/u3u0n1

# data[].attributes.attachment_link.title
Nagranie: Koronawirus - emocjonalne wsparcie dla dzieci - Być bliżej

# data[].attributes.attachment_link.description
Z tego wideo dowiecie się: - czym jest i jak może wyrażać się lęk u dzieci? - jak wspierać dzieci w doświadczeniu lęku w obecnej sytuacji? - co można zrobić na zimno, zanim lęk nastąpi? - co można zrobić na gorąco, kiedy lęk jest już przy głosie?

# data[].attributes.body
Video

# data[].attributes.headline
Przetłumaczony z angielskiego tekst z Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrii Dzieci i Młodzieży:

# data[].attributes.subject
Przetłumaczony z angielskiego tekst z Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrii Dzieci i Młodzieży:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wszyscy znaleźliśmy się w trudnym momencie, przeżywamy trudne dla nas emocje. Jak powiedzieć o
tym dziecku, co powiedzieć, jak je uspokajać, jak odpowiadać na pytania?

1. Zadbaj o siebie, swoje emocje.

Przede wszystkim, co najważniejsze, uspokój swoje emocje. Zatroszcz się o samego siebie, staraj się być spokojny i nie popadaj w panikę. Odizoluj się od niesprawdzonych informacji, od źródeł, które mają wzbudzać Twoją panikę, kontroluj czas, jaki spędzasz przed telewizorem czy komputerem, przyswajając kolejne informacje o wirusie. Zadbaj o swój spokój. Dopiero wtedy będziesz gotowy na rozmowę z dzieckiem.

2. Zadbaj o odpowiedni moment.

Nawiązując do powyższych informacji, postaraj się, by był to moment Twojego spokoju. Nie
rozmawiaj z dzieckiem tuż po tym, jak obejrzałeś kolejną konferencję rządu, która mocno pobudziła
Twoje emocje, czy po przeczytaniu informacji, która wzbudza Twój niepokój. Niech będzie to
moment, gdy Twoje emocje już opadły, gdy przeczytałeś coś, co i Ciebie uspokoiło, np. że we
Wrocławiu jeden z naukowców właśnie zidentyfikował białko istotne w rozwoju wirusa, co przybliża
nas znacznie do wynalezienia leku na koronawirusa. Twój spokój z pewnością udzieli się dziecku.
Znajdź taki moment w ciągu dnia, gdy będziesz miał chwilę czasu dla dziecka, czas nie tylko na powiedzenie, co Ty o tym myślisz i co wiesz, ale przede wszystkim czas na udzielenie odpowiedzi na wszystkie pytania dziecka. Zadbaj o spokój i przestrzeń do takiej rozmowy.

3. Rozpoznaj, jakiej wiedzy Twoje dziecko potrzebuje.

Przede wszystkim pamiętaj, że to Ty - rodzic najlepiej znasz potrzeby swojego dziecka, wiesz jaką
porcję informacji dziecko może i chce przyjąć, znasz jego reakcje i sposób przeżywania emocji. Jeśli
Twoje dziecko zadaje mnóstwo pytań o koronawirusa, to prawdopodobnie z jakiegoś powodu
potrzebuje tych informacji. Tak jak każdy z nas. Jeśli Twoje dziecko jest silnie lękowe, reaguje dużym niepokojem na wydarzenia z ostatnich dni, zamknięcie szkoły, kina, robienie większych zakupów, przyjrzyj się, czego naprawdę Twoje dziecko potrzebuje w tej chwili. Z dużym prawdopodobieństwem potrzebuje spokoju, opanowania pobudzenia, Twojej pomocy w poradzeniu sobie z niepewnością, lękiem. Przekazuj dziecku rzeczowe, merytoryczne, sprawdzone informacje, ale zadbaj o to, by nie było ich za dużo oraz by były dostosowane do wieku dziecka. Przygotuj sobie kilka informacji, które uspokoją Twoje dziecko, np. że w Chinach epidemia już ulega wyciszeniu, więc ten stan minie, jest przejściowy, wrócimy do szkół i przedszkoli, będziemy mogli iść do kina, a obecna sytuacja jest tylko chwilowa.
Jeśli zaś Twoje dziecko bagatelizuje problem, możesz mu przekazać znacznie więcej informacji, zadbaj o jego pełne uświadomienie, mów o konieczności częstego mycia rąk i ograniczania wychodzenia z domu. Wyjaśniaj powody, odpowiadaj na pytania, rozwiewaj wątpliwości.

4. Bądź otwarty na pytania dziecka, zadbaj o rzetelne informacje.

Bez względu na przebieg rozmowy, najważniejsze jest samo jej podjęcie. Wciąż spotykam dzieci,
które zadają mnóstwo pytań o wirusa, bo owszem zamknięto szkoły, ale z dnia na dzień i nikt z nimi o
tym nie porozmawiał, nie wiedzą co właściwie się dzieje - czy to nowe ferie, czy można iść do kolegi
itd. Rodzice często chcą chronić swoje dzieci, nie przekazując im wiedzy, co jeszcze potęguje lęki
dziecka. To Ty, jako rodzic powinieneś przekazać swojemu dziecku cenne wyjaśnienie, dlaczego nie
możemy iść do kina, teatru, choć byliśmy umówieni, dlaczego nie można zrobić przyjęcia
urodzinowego, choć przecież wszyscy byli zaproszeni, dlaczego nie chodzimy do szkoły, przecież za
chwilę mieliśmy mieć apel z okazji Pierwszego Dnia Wiosny. Spokojnie, rzeczowo wyjaśnij dziecku
obecną sytuację, posługuj się tylko sprawdzonymi informacjami. Wiele dzieci wiedzę o wirusie
czerpie z Internetu, memów, od kolegów, z żartów wujka itd. To z pewnością nie wystarczy, by nasze
dziecko potraktowało sprawę poważnie, ale jednocześnie nie wpadało w panikę.
Każdy dorosły posiada lepiej lub gorzej funkcjonujące mechanizmy racjonalizacji i kiedy przeczyta
informację z kategorii absurdalnych, wywołujących panikę, potrafi się opanować, powiedzieć sobie -
„Co za bzdury, nie będę tego oglądać" albo uruchamiając logiczne myślenie, opanować lęk. Dzieci zaś
właśnie tego nie potrafią, dlatego rozmowa z dzieckiem o koronawirusie jest tak ważna. Pamiętaj, że
dzieci, tak jak dorośli, muszą wiedzieć, by opanować lęk, dlatego nie izoluj dziecka od informacji, ale
uważnie kontroluj źródła, z których tę wiedzę czerpie. Poza tym, kiedy usiądziesz z dzieckiem i
będziesz otwarty na jego potrzeby, dajesz mu gwarancję, że traktujesz je poważnie, że szanujesz jego
emocje.
Kilka ważnych rad:

Przede wszystkim uważnie obserwuj swoje dziecko, zwracaj uwagę na to, jak sobie radzi, czy
nie zmieniły się jego reakcje - co może być cenną wskazówką jakiej rozmowy ono potrzebuje,
jakie informacje, mogą mu pomóc odpowiedzieć na te potrzeby.

Jeśli nie znasz odpowiedzi na pytania dziecka, mów o tym otwarcie, każdy z nas ma jednak ograniczoną wiedzę o wirusie. Jeśli dziecko przyłapie Cię na kłamstwie, może znacząco
podupaść jego poczucie bezpieczeństwa - „Skoro mama kłamie, to na pewno jest bardzo źle".

Nie obawiaj się pytań z serii: „Czy wszyscy umrzemy?", „Czy czeka nas zagłada?" Pamiętaj, że
dla dzieci, podobnie jak dla nas wszystkich, jest to zupełnie nowa, nadzwyczajna sytuacja.
U dzieci takie wyjątkowe okoliczności często budzą nadmierny lęk. Dla nas zaś jest to
wskazówka, że nasze dziecko naprawdę potrzebuje tej wiedzy, traktujmy je poważnie.

Pamiętaj, że dzieci bardzo uważnie przyglądają się także naszym reakcjom. Jeśli Ty często
wpadasz w panikę, głośno wykrzykując nowe informacje, Twoje dziecko z pewnością tę panikę przejmuje. Jeśli nie pozwalasz dziecku wychodzić do kolegów, a sam wychodzisz na
regularne zakupy, bądź przygotowany na pytania, dlaczego on nie może, a Ty tak.

Jeśli jednak Twoje dziecko nie chce rozmawiać, uszanuj jego decyzję, ale wskaż swoją
dostępność - „OK, gdybyś jednak potrzebował rozmowy, jestem dla Ciebie w każdym
momencie". Bądź przy tym uważnym obserwatorem, co sprawia, że Twoje dziecko unika
rozmowy - być może ilość informacji już go przerasta, może potrzebuje więcej czasu, a może
po prostu wybrałeś zły moment na rozmowę.

Zwróć uwagę, że czas, który spędzimy razem w domach można wykorzystać na budowanie relacji rodzinnych, które dla dziecka są fundamentem poczucia bezpieczeństwa. Spędzajcie ze sobą dużo czasu, dużo rozmawiajcie, bawcie się razem, odbudujcie więzi, które na co dzień bywają czasowo ograniczone. Bądźcie dla siebie!

Jeśli zauważysz, że Twoje dziecko nie radzi sobie z lękiem, jaki wywołuje w nim epidemia, a
Ty nie wiesz jak mu pomóc, nie umiesz sobie z tym poradzić, poszukaj pomocy. Nasi
psychologowie i psychoterapeuci są dla Ciebie dostępni online lub telefonicznie.

opracowała: psycholog dziecięcy, trener TUS Katarzyna Zawadzka Konsultacje online
Zapraszamy na konsultacje do psychologów i psychoterapeutów specjalizujących się w pracy z dziećmi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dzieckiem o epidemii koronawirusa? - Consilia

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszyscy znaleźliśmy się w trudnym momencie, przeżywamy trudne dla nas emocje. Jak powiedzieć o tym dziecku, co powiedzieć, jak je uspokajać, jak odpowiadać na pytania? Przede wszystkim, co najważniejsze, uspokój swoje emocje. Zatroszcz się o samego siebie, staraj się być spokojny i nie popadaj w panikę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zamiast myśleć z paniką o tym, że przez następne tygodnie czy miesiące będziemy musieli siedzieć w domu, lepiej poszukać w tej sytuacji pozytywów. (Fot. iStok)

W sytuacji zagrożenia zdrowia nas i naszych bliskich nie da się posługiwać tylko i wyłącznie zdrowym rozsądkiem. Od kilku dni doświadczamy emocji, których nigdy wcześniej nie odczuwaliśmy. Dr Tomasz Srebnicki psycholog dziecięcy podpowiada jak radzić sobie z lękiem i dlaczego należy chronić przed histerią dzieci.
Co by pan poradził osobom, które w tym trudnym czasie nie radzą sobie z napięciem psychicznym związanym z rozprzestrzenianiem się wirusa i lękiem o bezpieczeństwo swoje i bliskich?
Obecnie znajdujemy się w sytuacji wyjątkowej, przynajmniej jeśli chodzi o ostatnie 50 lat w dziejach naszego narodu. Nie tylko nagle tracimy poczucie bezpieczeństwa, ale też musimy szybko zaadaptować się do stałej niepewności. A ponieważ nie mamy żadnych wzorców związanych z radzeniem sobie z tzw. zarazą, scenariusze lękowe, jakie nam się uruchamiają, odnoszą się do tego, co znamy głównie z filmów katastroficznych, opowieści babci o grypie hiszpance, doniesień medialnych z Afryki o wirusie Ebola czy różnych zapisów na temat zaraz średniowiecznych. To są nasze główne punktu odniesienia, co w dużej mierze i u wielu osób wywołuje poczucie dramatycznej utraty kontroli nad rzeczywistością. Stąd podejmowane próby zapanowania nad tą sytuacja poprzez robienie zapasów, oglądanie w kółko wiadomości czy pełne emocji rozmowy na forach internetowych. Dlatego moim zdaniem pierwszą rzeczą, jaką trzeba zrobić, to przyjąć, że mamy właśnie do czynienia z sytuacją wyjątkową, ekstraordynaryjną, że nie jesteśmy w stanie jej kontrolować, ale też nie jesteśmy w stanie nie czuć lęku, nie mieć wątpliwości czy nie panikować. W sytuacji wyobrażonego, nie realnego, zagrożenia życia i zdrowia nas i naszych bliskich nie da się posługiwać tylko i wyłącznie zdrowym rozsądkiem. Musimy więc przyznać, że się boimy, że nie mamy wpływu na tę sytuację i że w zasadzie nie istnieją skuteczne środki, które by te lęki wyeliminowały.

Ale można je trochę złagodzić?
Pewnym sposobem poradzenia sobie z tym stanem jest podejmowanie działań związanych z poszukiwaniem wsparcia, czyli najczęściej możliwości wygadania się przed bliskimi czy znajomymi. Podzielenia się tym lękiem na różne sposoby, nawet jego obśmiania. Wszystkie reakcje są dozwolone. W czasach kryzysu stare sposoby nie działają, a nowe jeszcze nie zostały wypracowane, w związku z tym wszelkie próby ich wypracowania powinny być akceptowane. Łącznie z robieniem zapasów na kilka tygodni czy miesięcy. Niektórzy odwołują się do strategii związanych z duchowością: do modlitwy, medytacji czy kontemplacji. Inni wolą oddać się jakiejś formie rozrywki. Podejmujmy wszelkie działania, które pomogą nam zapanować nad sobą, bo przecież nie nad samym wirusem.

Jest pan psychologiem związanym z nurtem poznawczo-behawioralnym. Czy są jakieś techniki czy sposoby znane terapeutom tego nurtu, by rozproszyć negatywne myśli?
Można stosować różne strategie medytacyjne, można też wyznaczyć sobie strefy zamartwiania się, czyli godziny, w których pozwalam sobie na czarne myśli na temat koronawirusa. Można wyznaczyć sobie też godziny, w których szukam informacji na temat sytuacji w Polsce i na świecie, żeby nie być podłączonym bez przerwy do strumienia newsów. Można też stosować różne techniki wyobrażeniowe związane ze zmianą naszego funkcjonowania: czyli jeśli myślę z paniką o tym, że przez następne tygodnie czy miesiące będę musiał siedzieć w domu, to dobrze sobie wyobrazić, co będę w tym czasie robił: posprzątam mieszkanie, zacznę gotować obiady, na co nie miałem czasu wcześniej, odrobię zaległości lekturowe, pobawię się z dziećmi. Szukajmy pozytywów. Dobrze wyobrażać sobie nową rzeczywistość, a nie unikać myślenia o niej. Najważniejsze jest jednak przyjęcie tego, że to przeżywamy. Jest to także istotne w naszej postawie wobec dzieci.

Jak pomóc im w przejściu przez ten czas?
Dzieci przeżywają nie tyle sam fakt istnienia koronawirusa, bo ten dla nich, tak jak i dla nas, jest jednak dość abstrakcyjny, one reagują na panikę rodziców w postaci na przykład nakazywania im ciągłego mycia rąk czy zakazywania wychodzenia z domu. Dlatego zalecana jest tzw. postawa drużynowa, czyli mówienie, że sobie poradzimy. I że to jest normalne, że się boisz. Absolutnie nie można obśmiewać dziecięcych lęków ani mówić, że to nic poważnego, że to minie i że nic się nie stanie. Zamiast tego warto mówić, że trzeba mieć nadzieję, że wszystko będzie dobrze. Albo że na pewno jakoś będzie, jakby nie było. I nie wykorzystywać obecnej sytuacji jako sposobu wychowawczego w stylu: „jak nie będziesz słuchał mamy, to cię zje koronawirus". Przyglądajmy się temu, co w relacji z dzieckiem robimy ze swoim własnym lękiem. Często dzieci są właśnie tym najlepszym powodem, żeby nad nim zapanować. I zastanowić się, czy w ich obecności zbytnio nie korzystam ze sposobów na rozładowanie tego lęku, czyli: nie krzyczę, nie straszę, nie zachowuję się kompulsywnie. Ostatecznie ten akurat wirus jest najmniej szkodliwy dla dzieci.

Co nie znaczy, że nie mogą być nieświadomie jego nosicielami. Jak reagować, gdy dziecko pyta, czy to prawda, że przez nie babcia czy dziadek zachorują?
To, że dziecko przeczyta czy usłyszy, że dzieci roznoszą koronawirusa i zarażają babcie czy dziadków, to jedno. Ważna jest nasza reakcja. Jeśli dziecko o to zapyta, ja zapytałbym dziecko: „Widzę, że się czegoś obawiasz..." i dał mu czas na odpowiedź. Nie chodzi o to, że dorosły ma udzielić naukowej i konkretnej odpowiedzi, on ma zająć się jego emocjami. Jeśli dziecko wraca do tego często, możemy chwilowo odwrócić jego uwagę jakąś zabawą czy przekąską, ale jeśli dalej będzie pytało, odwołałbym się do zasad, a konkretnie do tego, że dla bezpieczeństwa seniorów nie kontaktujemy się teraz z nimi. I dodać, że taką zasadę wprowadzili dorośli, bo jeszcze nie wiedzą, jak sobie z tym wirusem poradzić, ale na pewno sobie poradzą. Bo ludzie zawsze sobie jakoś radzą.

Dr n. med. Tomasz Srebnicki certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny, asystent na WUM, dyrektor dydaktyczny, wykładowca w Centrum Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak radzić sobie z lękiem i jak mówić dziecku o epidemii? Rozmowa z psychologiem dr. Tomaszem Srebnickim - Zwierciadlo.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
W sytuacji zagrożenia życia i zdrowia nas i naszych bliskich nie da się posługiwać tylko i wyłącznie zdrowym rozsądkiem. Od kilku dni doświadczamy emocji, których nigdy wcześniej nie odczuwaliśmy. Dr Tomasz Srebnicki psycholog dziecięcy podpowiada jak radzić sobie z lękiem i dlaczego należy chronić przed histerią dzieci.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przed nami ocean czasu w domu z dziećmi. Mnóstwo minut i mnóstwo wyzwań, które mogą też być okazją, by pobyć blisko siebie. Nikt nie jest ekspertem w obecnej sytuacji i wszyscy doświadczamy jej po raz pierwszy. Oto kilka myśli, jak najlepiej wykorzystać ten wspólny czas.

1. Uspokajajmy i bądźmy uważni na emocje.

Pierwsze dni kwarantanny (czy po prostu dobrowolnego pozostawania w domu w związku z zagrożeniem epidemią) to adrenalina, po której może przyjść tąpnięcie nastrojów. Podpowiedzi, jak rozmawiać z dziećmi o koronawirusie znajdziecie w tekście dr Agnieszki Wojnarowskiej.

2. Opowiedzmy dzieciom o układzie odpornościowym człowieka.

To fenomen ludzkiego ciała. Obejrzyjmy wspólnie pierwsze odcinki Było sobie życie, w których armia białych krwinek walczy z wirusami. Podkreślajmy, że nie jesteśmy bezbronni, a nasz organizm ma wspaniałe narzędzia, aby zwalczać chorobę. Ta walka może stać się tematem zabaw, rysunków, żartów. Starajmy się oswajać lęk.

3. Mówmy o tym, co pomaga naszemu układowi odpornościowemu.

Przypominajmy, że częste mycie rąk zabija wirusy, które się na nich znajdują. Długi sen nas wzmacnia. Bawmy się w „nie dotykamy niczego na dworze". Ustalmy wspólnie, że wszyscy będziemy sojusznikami naszych układów odpornościowych.

4. Wytłumaczmy dzieciom w bardzo prosty sposób, dlaczego to ważne, aby nie spotykać się w przedszkolach, szkołach, środkach transportu miejskiego, na zajęciach i przyjęciach.

Dzieci zakażone koronawirusem przechodzą chorobę bardzo łagodnie, nawet bezobjawowo. Przenoszą jednak zarazki na dorosłych, dla których zakażenie jest już groźne - zwłaszcza dla babć i dziadków. Dlatego staramy się nie dopuścić do rozprzestrzenienia wirusa.

5. Zadbajmy o ramy dnia dziecka.

Szkoła i przedszkole dają strukturę, której dzieci potrzebują i w której czują się bezpiecznie. Pomóżmy dzieciom i sobie utrzymać zręby tej struktury. Przydatne może okazać się wspólne stworzenie planu dnia: ustalenie orientacyjnej pory pobudki, porannej higieny, ubrania się, posiłków. Powieśmy plan w widocznym miejscu, starajmy się do niego odwoływać.

6. Jeśli sami pracujemy zdalnie z domu, postarajmy się, aby nasza praca miała ramy rozpoznawalne dla dziecka.

Porozmawiajmy z nim o tych ramach, aby wiedziało, czego się spodziewać. Dziecku może być trudno zrozumieć, do jakiego momentu rozmawiamy przez telefon służbowo, a kiedy towarzysko, kiedy siedzimy przy komputerze, bo wymaga od nas tego nasza praca, a od kiedy zaczynamy po prostu surfować, „znikać w sieci". Bycie w domu z rodzicem, który jednocześnie jest obecny (fizycznie) i nieobecny (bo nie ma czasu), może być dla dziecka frustrujące. Dlatego zadbajmy o zakomunikowanie, kiedy praca się zaczyna i o której się skończy. Po wykonaniu obowiązków wyłączmy komputer, odłóżmy telefon. Pilnujmy się, aby nie być on-line dłużej, niż to niezbędne.

7. Wykorzystajmy czas poza pracą jako szansę pobycia z dziećmi i zrobienia czegoś, co może sprawiać wszystkim frajdę.

Przeczytajmy razem na głos ulubione książki z własnego dzieciństwa. Pograjmy w planszówki - polecamy gry na współpracę (bardzo na czasie zrobiła się Pandemia, w której jako drużyna walczymy z wirusem). A może lubimy wspólne prace ręczne, rodzinne gotowanie, budowanie z klocków, malowanie? Popatrzmy na kwarantannę jako na pretekst do zrobienia tego, na co zwykle nie ma czasu.

Pomysły na to, co można robić razem znajdziecie m.in. w artykułach: Co oglądamy całą rodziną? , Czas na wspólne gotowanie, Rodzinne gry, które rozwijają myślenie matematyczne, Kodowanie. Pierwsza lekcja magii, Trzy książki o emocjach, Co czytam z synami? Książki, które w nas długo pulsują, Gry, które uczą współpracy.

8. Łączmy się telefonicznie albo przez internet z przyjaciółmi lub członkami rodziny, z którymi nie możemy się spotykać, zwłaszcza z babciami i dziadkami.

Możemy umówić się na stałą porę i np. codziennie po kolacji spotykać na rodzinnej „telekonferencji". Rozmowa na Messengerze wszystkich cioć, wujków, rodzeństwa ciotecznego i dziadków i zdawanie raportu, jak minął dzień w czasach zarazy - czemu nie? Taka praktyka może sprawić, że kontakty staną się nawet żywsze niż przed kwarantanną. Wszyscy, nie tylko dzieci, będziemy się czuć mniej samotni, mimo odosobnienia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak przetrwać razem kwarantannę? | Magazyn Kosmos dla dorosłych

# data[].attributes.attachment_link.description
Przed nami ocean czasu w domu z dziećmi. Mnóstwo minut i mnóstwo wyzwań, które mogą też być szansą. Nikt nie jest ekspertem w obecnej sytuacji i wszyscy doświadczamy jej po raz pierwszy. Oto kilka intuicji i myśli, jak najlepiej wykorzystać ten wspólny czas.

# data[].attributes.body
Lęk o wirusie... wszyscy wiemy, o którym

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nie planuje siać paniki, ona już jest zasiana. Informacjami o wirusie od kilku miesięcy żyje cały świat. Mówią o nim wszyscy, mówią dorośli i mówią też dzieci.

Można się oczywiście spierać czy ta cała uwaga i czy podjęte miary są potrzebne czy nie, ale ja nie o tym. Ja o tym, że obecny czas może być dość trudny dla dzieci, którym silny lęk nie jest obcy. Zamykane są szkoły, wokół słyszymy o ograniczeniu imprez, o ludziach objętych kwarantanną, wszyscy z policyjną uważnością obserwują jak myjemy ręce i czy kichamy w odpowiednią część rękawa. Napiszę to jeszcze raz: dla dzieci wrażliwych czy lękowych może to być dość trudny czas.

Jak w takim razie rozmawiać z dziećmi o wirusie i ogólnie o globalnych zagrożeniach, by nie dołożyć stresu, ale również nie udawać, że czegoś nie ma skoro jest.

Uczciwość polega na tym bo podzielić się z dzieckiem tym co wiemy w sposób prosty, ale całościowy. Oczywiście nie chodzi o to by zalać dziecko wszystkimi informacjami jakie sobie skrupulatnie każdego dnia gromadzimy. Ani żeby z dzieckiem siedzieć na sofie jak na tykającej bombie i zliczać nowe potwierdzone przypadki zarażenia. Chodzi o to by powiedzieć co wiemy oraz to co jest ważne dla naszego dziecka. W zależności od wieku te informacje mogą się różnić. Podstawowe informacje to takie, że koronawirus to wirus, który rozprzestrzenia się podobnie do grypy dlatego ważne jest mycie rąk! i nie branie palców/rąk do buzi. Od dłubania w nosie też trzeba się powstrzymać, a kichając należy zakryć porządnie usta (nie dłonią). (Na pewno znacie już to wszystko na pamięć). Jeśli dziecko boi się, że się zarazi, nie musimy zapewniać, że na pewno tak się nie stanie, bo tego oczywiście nie wiemy. Zamiast dawać takie zapewnienia, lepiej powiedzieć dziecku czego się może spodziewać. Czyli, że zarażenia koronawirusem u większości wygląda podobnie do zwykłej grypy, a szanse, że symptomy będą u dziecka wymagać szpitalnego leczenia są znikome.

W skrócie: informacja ma być prosta i na temat.

Po drugie: Wysłuchaj obaw swojego dziecka

Jeśli punkt pierwszy zadowoli Wasze dziecko to świetnie, ale może być i tak, że u dziecka u którego uaktywnił się podwyższony lęk, bycie uczciwym nie wystarczy. Ważne by porozmawiać z dzieckiem o tym co dokładnie w tej całej sytuacji go martwi. Nie znaczy to, że musimy mieć gotowe odpowiedzi i jakieś konkretne zapewnienia czy rozwiązania, ale by usłyszeć dziecko i jego obawy. Dobrze by dziecko poczuło, że dla kogoś jego obawy są ważne (niekoniecznie racjonalne), żeby poczuło się zaopiekowane i zrozumiane. W momencie emocjonalnego chaosu opiekun może pomóc dziecku nazwać to co przeżywa. Pamiętacie jeszcze, że lęk nazwany to lęk pokonany? (było o tym ), możecie tą wiedzę użyć i teraz. Nawracający lęk można nazwać i starać się uświadomić dziecku, że to tylko uczucie, przejściowy stan. Rozmawiając z dzieckiem używajmy nie tylko logiki (ona oczywiście jest bardzo potrzebna), ale również pełnej akceptacji przeżywanego stanu. Unikaj zaprzeczenia i ignorowania tego co odczuwa dziecko. Akceptacja tego co się z nim dzieje i wspólna rozmowa o tym jak można sobie poradzić pozwoli dziecku poczuć się bezpiecznie.

Zamiast mówić: Przestań, bo zupełnie nic się nie dzieje!

Lepiej powiedzieć: Słyszę twoje obawy i jestem przy Tobie. Rozumieniem, że możesz się czuć zaniepokojony dlatego jeśli tego potrzebujesz możemy o tym porozmawiać i wspólnie pomyślimy jak sobie w tym czasie poradzić.

Po trzecie: Ogarnij siebie (punkt ostatni, ale z pewnością nie najmniej ważny)

Panika, lęk czy chaos są tak samo (jeśli nie bardziej) zaraźliwe jak sam koronawirus! Jeśli dziecko będzie czuć Twój lęk, Twoją panikę, na pewno mu się udzieli. Jeśli ciężko Ci zapanować nad własnymi uczuciami, ogranicz dostęp do informacji, czytaj tylko wartościowe źródła i zamiast poddawać się wirowi globalnego zaniepokojenia, spójrz na statystyki. Skup się na higienie, a w międzyczasie znajdź rzeczy, które pomogą Ci się zrelaksować. Może włącz dobrą muzykę, napij się melisy, ... cokolwiek Ci pomaga. Twoje dziecko patrzy!

Dobra wiadomość jest taka, że ten cały chaosu może stać się dobrym czasem dla Was. Czasem na rozmowę o tym jak radzić sobie z takimi sytuacjami, jak dbać o własne zdrowie, również jak być empatycznym i rozsądnym członkiem społeczeństwa.

W skrócie: Zachowaj spokój

Wszystkim życzę zdrowia oraz SPOKOJU!

Jeśli podoba Ci się mój wpis, proszę udostępnij go innym.

Wpis inspirowany tekstem: Coronavirus talking points by Tina Bryson

# data[].attributes.attachment_link.title
Lęk: O wirusie ... wszyscy wiemy o którym

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie planuje siać paniki, ona już jest zasiana. Informacjami o wirusie od kilku miesięcy żyje cały świat. Mówią o nim wszyscy, mówią dorośli i mówią też dzieci. Można się oczywiście spierać czy ta cała uwaga i czy podjęte miary są potrzebne czy nie, ale ja nie o tym.

# data[].attributes.headline
Jak rozmawiać z dziećmi o koronawirusie?

# data[].attributes.subject
Jak rozmawiać z dziećmi o koronawirusie?

# data[].attributes.headline
Interwencja w sprawie dziecka krzywdzonego w okresie pandemii

# data[].attributes.subject
Interwencja w sprawie dziecka krzywdzonego w okresie pandemii

# data[].attributes.headline
Wykaz placówek, poradni, fundacji i innych instytucji zewnętrznych świadczących pomoc psychologiczno-terapeutyczną online:

# data[].attributes.subject
Wykaz placówek, poradni, fundacji i innych instytucji zewnętrznych świadczących pomoc psychologiczno-terapeutyczną online:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane popularnie jako „RODO"). Chcemy zapoznać Cię z przepisami, które aktualnie obowiązują, tak aby dać Ci pełną wiedzę i poczucie bezpieczeństwa we współpracy z Fundacją. Dowiedz się więcej >>

# data[].attributes.attachment_link.title
Szukasz pomocy? - Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę

# data[].attributes.attachment_link.description
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane popularnie jako „RODO").