# data[].attributes.headline
W jaki sposób można opisać  przebieg reakcji wymiany? - lekcja

# data[].attributes.subject
W jaki sposób można opisać  przebieg reakcji wymiany? - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.title
W jaki sposób można opisać przebieg reakcji wymiany?

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.headline
Co jeszcze warto wiedzieć o chmurze elektronowej wokół atomu? - lekcja

# data[].attributes.subject
Co jeszcze warto wiedzieć o chmurze elektronowej wokół atomu? - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.title
Co jeszcze warto wiedzieć o chmurze elektronowej wokół atomu?

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ocenia się, że krew w tętnicach mózgowych człowieka, aby umożliwiała efektywne myślenie, powinna być nasycona tlenem aż w 90%. Obniżenie tej wartości już o 5% zmniejsza m.in. zdolność koncentracji oraz uruchamia reakcje obronne organizmu, jak np. ziewanie. Spadek poziomu nasycenia krwi tlenem do 75% skutkuje chwiejnością emocjonalną, błędnymi osądami i decyzjami.

Czy bez tlenu, tak ważnego dla organizmów żywych, byłoby możliwe ich funkcjonowanie na Ziemi?

w jaki sposób zaplanować doświadczenie potwierdzające, że powietrze jest mieszaniną;

co to są symbole pierwiastków chemicznych i jak się nimi posługiwać;

w jaki sposób zapisuje się równania reakcji chemicznych;

jak rozpoznać podstawowy sprzęt laboratoryjny i jak się nim posługiwać, w jaki sposób stosować w praktyce zasady bezpieczeństwa w szkolnej pracowni chemicznej.

wskazywać położenie tlenu w układzie okresowym pierwiastków;

podawać przykłady zastosowania tlenu i tlenków w życiu codziennym;

planować i wykonywać doświadczenia pozwalające otrzymać tlen oraz tlenki.

Co mogłoby się stać, gdyby na Ziemi zabrakło tlenu?

Odpowiedz na pytania:
Co mogłoby się stać, gdyby na Ziemi zabrakło tlenu?
Czy tlen może być szkodliwy?

Odpowiadając na pytanie, zwróć uwagę na dawkę. Dowiedz się, dlaczego w inkubatorach monitoruje się stężenie tlenu. Czy bary tlenowe są rekomendowane przez lekarzy?

Czy zawartość tlenu zmienia się wraz z wysokością? Powietrze to mieszanina gazów. Wraz z wzrostem wysokości spada jego ciśnienie, a tlen staje się coraz bardziej rozrzedzony.

Przykładowo, na szczycie Mount Everestu ciśnienie spada do 1/3 wartości ciśnienia nad poziomem morza, tak samo (również do 1/3) spada ilość wdychanego przez wspinaczy tlenu.

Film rozpoczyna czarno biały portret Josepha Priestleya. Zmiana ujęcia na czarno biały portret ołówkowy Karla Wilhelma Scheele'a, Zmiana ujęcia na monochromatyczny portret w odcieniach sepii przedstawiający Antoine'a Lavoisiera. Zmiana ujęcia na barwny portret olejny Jędrzeja Śniadeckiego. Zmiana ilustracji na sąsiadujące portrety Zygmunta Wróblewskiego po prawej i Karola Olszewskiego po lewej stronie.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna czarno biały portret Josepha Priestleya. Zmiana ujęcia na czarno biały portret ołówkowy Karla Wilhelma Scheele'a, Zmiana ujęcia na monochromatyczny portret w odcieniach sepii przedstawiający Antoine'a Lavoisiera. Zmiana ujęcia na barwny portret olejny Jędrzeja Śniadeckiego. Zmiana ilustracji na sąsiadujące portrety Zygmunta Wróblewskiego po prawej i Karola Olszewskiego po lewej stronie.

Doświadczenie wymaga zastosowania odzieży ochronnej i okularów.

Problem badawczy

Czy z manganianu(VII) potasu () można otrzymać tlen? W jaki sposób można go zidentyfikować?

Hipoteza

Tlen można otrzymać w wyniku ogrzewania manganianu(VII) potasu (), podobnie jak otrzymuje się go w wyniku termicznego rozkładu tlenku rtęci(II). Powstały gaz należy zidentyfikować za pomocą żarzącego się łuczywka.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Do probówki wsyp kilka kryształków manganianu(VII) potasu. Wylot probówki zamknij korkiem z rurką odprowadzającą.

2. Drugą probówkę napełnij wodą, jej wylot zatkaj palcem i umieść, odwróconą do góry dnem, w krystalizatorze napełnionym wodą.

3. Probówkę z kryształkami manganianu(VII) potasu ogrzewaj w płomieniu palnika.

4. Gdy zacznie wydzielać się gaz, włóż rurkę odprowadzającą do probówki napełnionej wodą.

5. Po zebraniu gazu do odwróconej probówki zamknij ją korkiem i wyjmij.

R1RvNNX8j9mbn 1

Podsumowanie

Pod wpływem ogrzewania manganianu(VII) potasu zaczyna się wydzielać gaz, który wypiera wodę z probówki. Zebrany w probówce gaz jest bezbarwny.
Jest to reakcja rozkładu. W wyniku reakcji otrzymano bezbarwny i bezwonny gaz.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Do kolby wlej wodę utlenioną, dodaj łyżeczkę suchych drożdży lub pokrojonego w kostkę surowego ziemniaka.

2. Po chwili do kolby włóż rozżarzone łuczywko.

3. Obserwuj zachodzące zmiany.

Rc7o3NY5KFHPH 1

W wyniku rozkładu wody utlenionej () pod wpływem enzymów zawartych w drożdżach/ziemniaku wydziela się bezbarwny, bezwonny gaz, który można było zidentyfikować za pomocą tlącego się łuczywa.

Jeszcze 300 lat temu uważano, że powietrze jest pierwiastkiem lub związkiem chemicznym, a nie - jak wiemy dzisiaj - mieszaniną gazów. Mimo iż azot stanowi aż 78% objętości powietrza, to jednak jego wyłączna obecność w atmosferze oznaczałaby zupełny brak życia na Ziemi.

Tlen jest najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem w przyrodzie. Jego zawartość w skorupie ziemskiej wynosi prawie połowę jej masy. Wchodzi on w skład wody, skał, rud metali, piasku.

Tlen jest niezbędny do życia większości organizmów, bez niego giną zwierzęta i rośliny. Obniżenie jego zawartości w powietrzu z 21 do 15% powoduje zaburzenie pracy organizmu, a spadek poniżej 10% może prowadzić do śmierci. Co ciekawe, w 2010 r. europejscy naukowcy odkryli pierwsze większe organizmy wielokomórkowe, które nie potrzebują tlenu do życia. Nieznane wcześniej gatunki znaleziono w osadach znajdujących się na dnie Morza Śródziemnego.

Tlen został odkryty około roku 1774 przez Anglika Josepha Priestleya (czyt. dżozefa pristleja) oraz - niezależnie - także przez Szweda Karla Scheelego (czyt. karla schilego). W wyniku ogrzewania tlenku rtęci(II) wydzielił się gaz, a na ściankach naczynia osadziły się kropelki rtęci. Otrzymanym gazem podtrzymującym palenie był tlen.

W laboratorium tlen otrzymuje się podczas termicznego rozkładu manganianu(VII) potasu, rozkładu wody utlenionej (w obecności katalizatora) lub podczas rozkładu wody pod działaniem prądu elektrycznego (elektrolizy wody). Przemysłowa metoda otrzymywania tlenu polega na destylacji ciekłego powietrza.

Tlen należy do pierwiastków bardzo rozpowszechnionych w przyrodzie. Jest niemetalem. Należy w 16. grupy i 2. okresu układu okresowego.

W warunkach normalnych (0°C, 1013,25 hPa) tlen jest bezbarwnym i bezwonnym gazem, tworzącym cząsteczki dwuatomowe. W górnych warstwach atmosfery pod wpływem promieniowania ultrafioletowego powstaje ozon, niebieski gaz, którego cząsteczki są zbudowane z trzech atomów tlenu.

Tlen znajduje szerokie zastosowanie w medycynie i różnych dziedzinach przemysłu.

Doświadczenie wymaga zastosowania odzieży ochronnej i okularów.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Spalanie węgla w tlenie
Rozżarzony węgiel drzewny umieszczamy na łyżce do spalań i wprowadzamy do kolby z tlenem.

2. Spalanie magnezu w tlenie
Na łyżkę do spalań nabieramy wiórki magnezowe, zapalamy je w płomieniu palnika i wprowadzamy do kolby z tlenem.

3. Spalanie siarki w tlenie (doświadczenie wykonujemy pod sprawnym wyciągiem)
Na łyżkę do spalań nabieramy niewielką ilość siarki, zapalamy ją w płomieniu palnika, a następnie wprowadzamy do kolby z tlenem.

W kolbie z tlenem, do której wprowadzono węgiel, następuje rozbłysk światła, widać iskry, węgiel spala się gwałtownie.
Magnez spala się w tlenie bardzo jasnym płomieniem. Na łyżce do spalań pozostaje biały proszek.
Siarka pali się niebieskofioletowym płomieniem. Wydziela się gaz o drażniącym zapachu.
Tlen jest pierwiastkiem bardzo aktywnym chemicznie, łączy się z wieloma pierwiastkami. Spalanie to przemiana chemiczna, która zachodzi gwałtownie, z wydzielaniem światła i ciepła. W jej wyniku otrzymujemy nowe substancje (tlenki), które różnią się właściwościami od substancji użytych do reakcji (substratów). Spalanie w czystym tlenie zachodzi szybciej niż w powietrzu.

tlenki metali: żelaza, glinu;

tlenki niemetali: wodoru (woda), krzemu (główny składnik piasku), węgla, azotu.

W trakcie pierwiastki (metale i niemetale) łączą się z tlenem. Produktami tej reakcji są , czyli związki tlenu z innymi pierwiastkami. Gdy tlen połączy się z:

niemetal + tlen → tlenek niemetalu

Proces łączenia się pierwiastków z tlenem jest podstawową metodą otrzymywania tlenków. Przykładem takiej reakcji jest np. rdzewienie, polegające na łączeniu się żelaza z tlenem.

Tlen jest gazem bezbarwnym, bezwonnym, słabo rozpuszczalnym w wodzie, bardzo aktywnym chemicznie.

Tlenki to związki chemiczne metali i niemetali z tlenem.

Podstawową metodą otrzymywania tlenków jest reakcja łączenia się pierwiastków z tlenem.

Tlenki znalazły szerokie zastosowanie w życiu codziennym.

Przedstaw w postaci tabeli właściwości fizyczne i chemiczne tlenu oraz azotu.

Zaprojektuj plakat przedstawiający zestaw do zbierania tlenu. Wyjaśnij, jakie właściwości powodują, że zbieramy go do probówki lub zlewki napełnionej wodą.

International Historic Chemical Landmarks Joseph Priestley ‒ oxygen

związek tlenu z innym pierwiastkiem chemicznym, np.: O , MgO , , ,

reakcja z tlenem, której towarzyszy wydzielanie ciepła i światła

3‑procentowy roztwór nadtlenku wodoru ; stosowana do odkażania ran

Zaprojektuj zestaw do otrzymywania tlenu z manganianu(VII) potasu.

RQVa45E315M3W 1

Aplikacja interaktywna w formie układanki, polega na przeciągnięciu widocznych w dolnej części okna pięciu elementów zestawu eksperymentatorskiego: zlewki z wodą, palnika, probówki ze sproszkowaną substancją, probówki z wodą oraz rurki z korkiem do odpowiednich miejsc wokół laboratoryjnego statywu. Przycisk Sprawdź w prawym dolnym rogu okna służy do zweryfikowania poprawności wykonania zadania.

Przedstaw za pomocą modeli przebieg reakcji spalania magnezu.

R1OSeUPRm9ge2

Tworzenie nazw tlenków

Tlen w związkach chemicznych jest zawsze dwuwartościowy. Inne pierwiastki mogą mieć różne wartościowości i tworzyć jeden lub więcej tlenków (litowce, berylowce, fluor mają tylko jedną wartościowość).
W nazwie tlenków po słowie „tlenek" należy podać nazwę pierwiastka łączącego się z tlenem. Jeżeli dany pierwiastek tworzy więcej niż jeden tlenek, wówczas trzeba wskazać także wartościowość, którą zapisujemy cyfrą rzymską umieszczoną w nawiasie.

Tlenek siarki. Wartościowość siarki w związkach chemicznych: II, IV, VI.

Tlenki metali i niemetali mają szerokie zastosowanie. Niektóre tlenki występują w przyrodzie. Należą do nich:

Tlenek żelaza(III) występuje w postaci minerału - hematytu. Ze względu na swoją czerwoną barwę może być składnikiem pigmentu do produkcji farb i lakierów.

Tlenek glinu występuje w postaci minerału - korundu. Kamienie szlachetne znajdują zastosowanie w jubilerstwie, zaś tlenek glinu ze względu na dużą twardość jest używany do polerowania oraz jako materiał ścierny.

Tlenek wapnia jest stosowany do produkcji cementu i zapraw murarskich (wapno palone) i w laboratoriach do osuszania cieczy i gazów. Znalazł również zastosowanie w produkcji nawozów sztucznych.

Dowiedz się więcej

# data[].attributes.attachment_link.description
Ocenia się, że krew w tętnicach mózgowych człowieka, aby umożliwiała efektywne myślenie, powinna być nasycona tlenem aż w 90%. Obniżenie tej wartości już o 5% zmniejsza m.in. zdolność koncentracji oraz uruchamia reakcje obronne organizmu, jak np. ziewanie. Spadek poziomu nasycenia krwi tlenem do 75% skutkuje chwiejnością emocjonalną, błędnymi osądami i decyzjami.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Co wiemy o gazie będącym składnikiem powietrza, biorącym udział w procesie fotosyntezy, stosowanym do nasycenia napojów gazowanych, a także jako środek gaśniczy? Czy gaz, który wydychamy z płuc, może okazać się zabójczy?

w jaki sposób można dowieść, że powietrze istnieje;

co to jest powietrze i jaki jest jego skład;

w jaki sposób można doświadczalnie potwierdzić, że powietrze jest mieszaniną;

jakie kryteria przyjmuje się do klasyfikacji typów reakcji chemicznych;

jak zapisuje się równania reakcji chemicznych;

co to są tlenki i jak można zaplanować ich otrzymywanie na drodze spalania;

jak domowym sposobem można otrzymać tlenek węgla(IV);

jak rozpoznaje się podstawowy sprzęt laboratoryjny i jak należy się nim posługiwać oraz jakich zasad bezpieczeństwa trzeba przestrzegać w szkolnej pracowni chemicznej.

wymieniać źródła tlenku węgla(IV);

omawiać obieg tlenku węgla(IV) w przyrodzie;

przedstawiać wzór sumaryczny i strukturalny tlenku węgla(IV);

planować i wykonywać doświadczenie pozwalające na otrzymanie i identyfikację tlenku węgla(IV);

projektować i przeprowadzać doświadczenie pozwalające zbadać podstawowe właściwości tlenku węgla(IV);

oceniać znaczenie tlenku węgla(IV) i podawać przykłady jego zastosowania w życiu codziennym;

bezpiecznie posługiwać się sprzętem laboratoryjnym oraz odczynnikami chemicznymi.

Rankiem 22 sierpnia 1986 r. w Kamerunie obszar otaczający jezioro Nyos, położone na zboczu nieczynnego wulkanu (900 m n.p.m.), wyglądał na zupełnie wymarły. Z siedmiuset mieszkańców jednej z wiosek, którzy jeszcze dzień wcześniej oddawali się codziennym czynnościom, przeżyło zaledwie sześciu. Ich oczom ukazał się przerażający widok. W obrębie 30 km od jeziora życie straciło 1746 osób i wiele tysięcy sztuk zwierząt. Zagadkowy był brak jakichkolwiek zewnętrznych obrażeń. Osoby przybyłe nad jezioro zdziwiło obniżenie tafli o około metr, zmiana koloru wody z niebieskiej na czerwoną oraz drzewa leżące przy brzegu drzewa jak po przejściu tsunami. Ci, którzy przeżyli, mieli kłopoty ze zdrowiem, mówili, że wszystkiemu winien jest duch jeziora. A jak było naprawdę?

Przyjmuje się, iż nagromadzone pod dnem jeziora potężne ilości gazu wydostały się ponad jego powierzchnię. Dwutlenek węgla ma gęstość ok. 1,5 razy większą od gęstości powietrza. Wypełniając dolinę, wyparł z niej powietrze, zawierające niezbędny do życia tlen. Chociaż nie jest gazem toksycznym, może powodować zgon przez uduszenie. Gdy jego zawartość w powietrzu przekroczy 10%, mogą pojawić się omamy i śpiączka, a przy 20% śmierć następuje w ciągu kilkunastu minut.

Dwutlenek węgla jest ważnym składnikiem powietrza atmosferycznego (0,03% objętości). Stanowi niezbędny substrat w procesie fotosyntezy.

Dwutlenek węgla to zwyczajowa nazwa tlenku węgla(IV). Jest on ważnym składnikiem powietrza. Jego zawartość w powietrzu jest zmienna. W odróżnieniu od azotu, tlenu, argonu i pozostałych gazów szlachetnych tlenek węgla(IV) jest związkiem chemicznym. Jego cząsteczka jest zbudowana z atomów dwóch pierwiastków: węgla i tlenu.

Animacja prezentująca otzynywanie tlenku węgla IV). Demonstrator wsypuje do kolby stożkowej węglan wapnia i zamyka ją korkiem z wkraplaczem i rurką odprowadzającą. W kolejnym kroku Następnie wlewa do wkraplacza rozcieńczonego roztworu kwasu solnego. Koniec rurki umieszcza w zlewce ze świeczkami umieszczonymi na różnych wysokościach oraz otwiera kranik wkraplacza

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja prezentująca otzynywanie tlenku węgla IV). Demonstrator wsypuje do kolby stożkowej węglan wapnia i zamyka ją korkiem z wkraplaczem i rurką odprowadzającą. W kolejnym kroku Następnie wlewa do wkraplacza rozcieńczonego roztworu kwasu solnego. Koniec rurki umieszcza w zlewce ze świeczkami umieszczonymi na różnych wysokościach oraz otwiera kranik wkraplacza

*Metodę wykrywania dwutlenku węgla z użyciem wody wapiennej zaproponował szkocki chemik Joseph Black (1728-1799).

Czad to zwyczajowa nazwa tlenku węgla(II), który powstaje przy niecałkowitym spalaniu paliw (drewno, olej, gaz) przy ograniczonym dostępie tlenu. Tlenek węgla(II) jest toksycznym, bezbarwnym, bezwonnym gazem, zwanym cichym zabójcą. Dostaje się do organizmu przez układ oddechowy i jest wchłaniany do krwioobiegu, blokując dopływ tlenu, gdyż tlenek węgla(II) wiąże się z hemoglobiną 210 razy szybciej niż tlen. Stwarza to poważne zagrożenie zdrowia i życia człowieka. Każdego roku blisko dwa tysiące osób ulega zatruciu czadem, a ponad sto z tego powodu umiera.

Woda nasycona dwutlenkiem węgla - woda sodowa. W 1767 r. John Priestley (czyt. Dżon Pristlej), zawieszając miskę wody nad kadzią piwa, odkrył sposób nasycenia wody dwutlenkiem węgla. Przygotowana w ten sposób woda miała przyjemny smak, a Priestley ogłosił swoje odkrycie w prasie. W artykule opisał produkcję wody gazowanej, polegającą na dodawaniu kwasu do kredy w celu wytworzenia dwutlenku węgla, a następnie nasycania nim wody.

Pod koniec XVIII w. Johann J. Schweppe (czyt. Johan Schłepe)udoskonalił tę technologię i woda gazowana wytwarzana była poprzez nasycenie wody dwutlenkiem węgla pod ciśnieniem. Wyższe ciśnienie zwiększa rozpuszczalność tlenku węgla(IV) w porównaniu z warunkami ciśnienia atmosferycznego. Po otwarciu butelki ciśnienie zostaje wyrównane, co sprawia, że gaz uwalnia się z roztworu, tworząc charakterystyczne pęcherzyki ( Pyrmont water).

RNR2lsxThrpIM 1

Dwutlenek węgla to zwyczajowa nazwa tlenku węgla(IV). Jest on składnikiem powietrza. Jego zawartość w powietrzu jest zmienna. Powstaje w procesach oddychania, fermentacji i spalania.

Pod wpływem światła słonecznego, w obecności chlorofilu znajdującego się w komórkach, tlenek węgla(IV) z udziałem wody przekształca się w tlen oraz glukozę. Proces ten nazywany jest fotosyntezą.

Tlenek węgla(IV) jest bezbarwnym gazem, dobrze rozpuszczalnym w wodzie, o gęstości około 1,5 razy większej od gęstości powietrza. Nie pali się i nie podtrzymuje palenia.

Tlenek węgla(IV) stosowany jest jako materiał chłodniczy, środek gaśniczy, gaz do napełniania kamizelek i pontonów ratunkowych.

Tlenek węgla(IV) nie jest gazem toksycznym, jednak jego duże stężenie może nawet powodować śmierć.

Człowiek wydycha z płuc około 416 kg dwutlenku węgla rocznie. Oblicz, ile kilogramów C O 2 wydycha w ciągu tygodnia.

Korzystając z dostępnych źródeł, przygotuj wykres ilustrujący emisję tlenku węgla(IV) w Polsce (w tonach na 1 mieszkańca) dla trzech lub czterech wartości od roku 1990 do dziś. Porównaj i zinterpretuj zebrane dane.

Przygotuj infografikę ilustrującą otrzymywanie i wykrywanie tlenku węgla(IV).

Przygotuj ulotkę ostrzegającą przed niebezpieczeństwem wynikającym z obecności tlenku węgla(II) (czadu) w pomieszczeniach.

Wykorzystaj przygotowane naczynia laboratoryjne do zbudowania zestawu, w którym można będzie otrzymać tlenek węgla(IV).

RKHqChJgN7pFG 1

Aplikacja interaktywna w formie układanki, polega na przeciągnięciu do właściwych miejsc trzech z widocznych po bokach okna czterech elementów zestawu eksperymentatorskiego: pustej zlewki, kolby trójkątnej, probówki i szklanego naczynia służącego do odmierzania niewielkich ilości płynów lub rozdrobnionych substancji stałych. Korek od tego naczynia wyposażony jest w rurkę służącą do zbierania i odprowadzania powstałych w wyniku reakcji gazów. Przycisk Sprawdź w prawym dolnym rogu okna służy do zweryfikowania poprawności wykonania zadania.

Tlenek węgla(IV) jest gazem dobrze rozpuszczalnym w wodzie, dlatego znalazł zastosowanie w przemyśle spożywczym do produkcji napojów gazowanych. Dwutlenek węgla nie podtrzymuje palenia i gasi ogień, dlatego wykorzystuje się go w gaśnicach pianowych (jako gaz nośny) oraz w gaśnicach śniegowych (jako środek gaśniczy).

Zestalony tlenek węgla(IV) jest środkiem chłodzącym stosowanym podczas transportu i przechowywania produktów spożywczych, w szczególności owoców i warzyw. Dzięki niskiej temperaturze przyczynia się do zahamowania rozwoju bakterii i grzybów. Suchy lód jest także stosowany w medycynie do przechowywania preparatów i szczepionek oraz w krioterapii (leczeniu zimnem).

# data[].attributes.attachment_link.description
Co wiemy o gazie będącym składnikiem powietrza, biorącym udział w procesie fotosyntezy, stosowanym do nasycenia napojów gazowanych, a także jako środek gaśniczy? Czy gaz, który wydychamy z płuc, może okazać się zabójczy?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy elektrony w atomie mogą poruszać się w dowolnej przestrzeni wokół jądra? Czy natura dopuszcza możliwość zderzenia się elektronów w atomie?

że elementami tworzącymi atom są: elektrony, protony, neutrony;

że centralną część atomu (jądro atomowe) tworzą nukleony (protony i neutrony);

że elektrony znajdują się w przestrzeni wokół jądra atomowego;

że w atomie liczba protonów jest równa liczbie elektronów.

oznaczać powłoki elektronowe w atomie;

określać maksymalną liczbę elektronów tworzących poszczególne powłoki elektronowe atomu;

opisywać rozmieszczenie elektronów w atomie;

wskazywać elektrony walencyjne.

Elektrony zajmują w atomie przestrzeń wokół jądra. Poruszają się w niej z dużą szybkością i w różnych kierunkach. Mówi się o nich, że tworzą chmurę elektronową.

Przestrzeń w atomie zajmowana przez elektrony jest ogromna w stosunku do objętości, jaką zajmuje jądro atomowe. Jednak nie oznacza to, że każdy z elektronów porusza się swobodnie w każdym punkcie tej przestrzeni. Okazuje się bowiem, że elektrony poruszają się tylko w ograniczonych obszarach. Obszary te nazwane zostały powłokami elektronowymi. W ich obrębie elektrony poruszają się z dużą szybkością i we wszystkich kierunkach. Liczba powłok elektronowych w atomach jest różna i uzależniona od liczby elektronów. Największe znane nam atomy mają siedem powłok, a najmniejsze - jedną.

Elektrony poruszające się na różnych powłokach różnią się energią. Im bliżej jądra atomowego znajduje się elektron, tym ma niższą energię. I przeciwnie - im dalej od jądra atomowego znajduje się elektron, tym jego energia jest wyższa.

Film zaczyna się od ujęcia przestrzeni wypełnionej szczelnie szarymi kulkami symbolizującymi atomy. Następuje zbliżenie na jedną z takich kulek. Kulka zamienia się na schemat atomu z czarnym jądrem i szarą przestrzenią wokół niego, która na krawędzi przechodzi w biel. Pojawia się animacja strzałki okrążającej szarą przestrzeń zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Strzałka ta odsłania spod szarej zasłony obraz czerwonej kuli w środku oznaczonej jako jądro i naprzemienne otaczające ją białe i szare pierścienie oznaczone jako powłoki elektronowe. Następuje oddalenie od atomu i zaznaczenie siedmiu szarych, ale coraz jaśniejszych wraz ze wzrostem liczby powłok elektronowych. Pierścień, czyli powłoka numer 1 jest najbliżej jądra, a powłoka numer 7 najdalej. Ponowne zbliżenie na jądro atomu, tym razem widoczne są cztery powłoki elektronowe. Do każdej z nich prowadzi strzałka podpisana tekstem Elektrony o podobnej energii. Cały schemat nosi podpis Energia elektronu. Podpis znika, a pomiędzy powłokami pojawiają się małe czerwone znaki nierówności skierowane czubkiem do wnętrza atomu. Następuje oddalenie widoku połączone z zaznaczeniem wszystkich siedmiu powłok elektronowych. Pojawia się gruba czerwona strzałka skierowana od jądra atomu w kierunku zewnętrznym i podpisana Energia elektronu rośnie.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film zaczyna się od ujęcia przestrzeni wypełnionej szczelnie szarymi kulkami symbolizującymi atomy. Następuje zbliżenie na jedną z takich kulek. Kulka zamienia się na schemat atomu z czarnym jądrem i szarą przestrzenią wokół niego, która na krawędzi przechodzi w biel. Pojawia się animacja strzałki okrążającej szarą przestrzeń zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Strzałka ta odsłania spod szarej zasłony obraz czerwonej kuli w środku oznaczonej jako jądro i naprzemienne otaczające ją białe i szare pierścienie oznaczone jako powłoki elektronowe. Następuje oddalenie od atomu i zaznaczenie siedmiu szarych, ale coraz jaśniejszych wraz ze wzrostem liczby powłok elektronowych. Pierścień, czyli powłoka numer 1 jest najbliżej jądra, a powłoka numer 7 najdalej. Ponowne zbliżenie na jądro atomu, tym razem widoczne są cztery powłoki elektronowe. Do każdej z nich prowadzi strzałka podpisana tekstem Elektrony o podobnej energii. Cały schemat nosi podpis Energia elektronu. Podpis znika, a pomiędzy powłokami pojawiają się małe czerwone znaki nierówności skierowane czubkiem do wnętrza atomu. Następuje oddalenie widoku połączone z zaznaczeniem wszystkich siedmiu powłok elektronowych. Pojawia się gruba czerwona strzałka skierowana od jądra atomu w kierunku zewnętrznym i podpisana Energia elektronu rośnie.

Powłoki elektronowe nie mają fizycznego odzwierciedlenia w budowie atomu. To przede wszystkim energia danego elektronu oraz obecność pozostałych elektronów decydują, w jakim obszarze wokół jądra będzie się on poruszał. W przestrzeni wokół jądra nie ma żadnych fizycznych barier, które utrzymywałyby elektron na określonej powłoce.

Powłokom elektronowym w atomie nadano symbole literowe od K do Q. Powłoka najbliżej jądra (pierwsza) oznaczona jest literą K. Następne to: L, M, N, O, P, Q.

Na każdej z powłok może znajdować się określona liczba elektronów. Na przykład na pierwszej powłoce mogą przebywać tylko dwa elektrony, a na trzeciej - osiemnaście. Im dalej od jądra atomu znajduje się powłoka, tym więcej elektronów może pomieścić. Maksymalną liczbę elektronów, jaka może znajdować się na powłoce, opisuje wzór: Indeks górny 2n 2 2, w którym n oznacza numer powłoki.

Rozmieszczenie elektronów na poszczególnych powłokach nazywa się konfiguracją elektronową konfiguracją elektronową . Jej zapis poznamy na przykładach. Przedstawienie konfiguracji elektronowej atomu rozpoczniemy od atomu helu, który ma dwa elektrony. Te dwa elektrony mogą przebywać na pierwszej powłoce K. Tę informację możemy zaprezentować na kilka sposobów. Przedstawiono je w tabeli 3.

zapis z użyciem nawiasów kwadratowych

W nawiasie kwadratowym wymieniamy kolejno liczby elektronów znajdujących się na powłokach: pierwszej, drugiej i kolejnych. Liczby te oddzielamy przecinkami.

zapis z użyciem symboli powłok

Podajemy symbole zajętych przez elektrony powłok. Z prawej strony każdego symbolu, w indeksie górnym, zapisujemy liczbę elektronów znajdujących się na powłoce.

Zapis w postaci schematu

Rysujemy schemat, na którym zaznaczamy jądro atomu i kolejne zapełnione przez elektrony powłoki. Wpisujemy symbole powłok i liczby przypisanych im elektronów.

Zastanów się i odpowiedz, która z liczb: atomowa czy masowa jest niezbędna do określenia konfiguracji elektronowej atomu?

Zauważ, że do przedstawienia konfiguracji elektronowej atomu konieczna jest znajomość liczby elektronów. A jak pamiętamy, liczba elektronów jest równa liczbie protonów.

Zapis z użyciem nawiasów kwadratowych
[2, 8, 4]

Zapis w postaci schematu

Elektrony w atomie krążą w ściśle określonej przestrzeni wokół jądra (w obszarach zwanych powłokami elektronowymi).

Każda powłoka może pomieścić ograniczoną liczbę elektronów (2nIndeks górny 2 ², n - numer powłoki).

Rozmieszczenie elektronów w atomie nazywa się konfiguracją elektronową.

Ostatnia powłoka w atomie nosi nazwę powłoki walencyjnej, a elektrony poruszające się w jej przestrzeni to elektrony walencyjne.

Który z opisanych atomów ma największą liczbę elektronów walencyjnych? Podaj tę liczbę.

Wśród atomów o liczbie atomowej od 1 do 18 znajdź grupy atomów, które mają jednakową liczbę elektronów walencyjnych. Policz, ile jest takich grup.

elektrony poruszające się w zewnętrznej (często położonej najdalej od jądra atomowego; ostatniej) powłoce elektronowej w atomie

powłoka, na której znajdują się elektrony walencyjne, często ostatnia (najbardziej zewnętrzna) powłoka elektronowa w atomie

Zapełnianie powłok 2. (L) i 3. (M) w atomach następuje, gdy niższa powłoka zostanie zapełniona maksymalną liczbą elektronów. W przypadku atomów o liczbie atomowej większej niż 18 reguła ta zazwyczaj nie obowiązuje. Choć na powłoce trzeciej może znaleźć się maksymalnie 18 elektronów, to obsadzanie czwartej powłoki następuje często zanim powłoka trzecia całkowicie się wypełni.
Zjawisko to obrazują prawidłowo zapisane konfiguracje elektronowe, m.in. następujących atomów pierwiastków chemicznych:
[2, 8, 8, 1]
[2, 8, 8, 2]
[2, 8, 9, 2]

Elektrony znajdujące się najdalej od jądra atomowego są najsłabiej przez to jądro przyciągane i często oddziałują na elektrony innych atomów. Można o nich w przenośni powiedzieć, że reprezentują atom na zewnątrz. Decydują o właściwościach atomu. Jako jedyne ze wszystkich mają własną nazwę - , a powłoka, na której się znajdują, nazywa się . Atomy mogą mieć różną liczbę elektronów walencyjnych (od jednego do ośmiu).

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy elektrony w atomie mogą poruszać się w dowolnej przestrzeni wokół jądra? Czy natura dopuszcza możliwość zderzenia się elektronów w atomie? że elementami tworzącymi atom są: elektrony, protony, neutrony; że centralną część atomu (jądro atomowe) tworzą nukleony (protony i neutrony); że elektrony znajdują się w przestrzeni wokół jądra atomowego; że w atomie liczba protonów jest równa liczbie elektronów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy można w jakiś sposób sprawić, aby roztwór stał się mniej kwasowy, a ten o odczynie zasadowym zyskał niższe pH? że istnieją wodorotlenki rozpuszczalne w wodzie (np. NaOH , KOH ) oraz słabo i trudno rozpuszczalne w wodzie (np.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Człowiek od dawna prowadzi próby przetwarzania różnorodnych surowców w celu uzyskania bardziej użytecznych materiałów. Na przykład przeobraża pewne skały bogate w związki metali (rudy), otrzymując wolne pierwiastki, np. żelazo czy glin. Przeprowadzane reakcje mają pewne wspólne cechy, które zostaną omówione w tym module.

że synteza i analiza to przykłady reakcji chemicznych;

synteza (łączenie) jest reakcją, w wyniku której z dwóch lub większej liczby substancji powstaje tylko jedna substancja - bardziej złożona;

analiza (rozkład) jest reakcją, w wyniku której z jednej substancji złożonej powstają co najmniej dwie inne;

cyfry zapisywane przed symbolami i wzorami substancji w równaniach reakcji chemicznej to współczynniki stechiometryczne.

wyjaśniać, co to są reakcje wymiany;

rozpoznawać reakcje wymiany na podstawie ich równań;

opisywać doświadczenia chemiczne, uwzględniając: szkło i sprzęt laboratoryjny, odczynniki chemiczne, schemat aparatury;

formułować obserwacje i wnioski z doświadczeń;

przestrzegać zasad BHP podczas wykonywania doświadczeń chemicznych.

Przyjrzyj się poniższym równaniom reakcji.

W efekcie każdej z tych przemian z dwóch różnych substratów powstają dwa inne produkty.

Reakcja tlenku ołowiu(II) z węglem 1
Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. W kawałku węgla drzewnego wykonaj wgłębienie (wybrane z wgłębenia okruchy pozostaw - będą potrzebne w dalszej części doświadczenia).

2. Wprowadź do wgłębienia niewielką ilość tlenku ołowiu(II), tak aby wypełnił je tylko częściowo.

3. Wymieszaj tlenek ołowiu(II) z okruchami węgla drzewnego otrzymanego podczas robienia wgłębienia.

4. Zapal palnik gazowy i za pomocą dmuchawki skieruj gorący płomień na mieszaninę tlenku ołowiu(II) z węglem.

5. Obserwuj zachodzące zmiany.

Ogrzewany w płomieniu palnika węgiel drzewny rozżarza się. Po pewnym czasie na powierzchni mieszaniny tlenku ołowiu(II) z węglem drzewnym pojawiają się srebrzyste kuleczki.
Pod wpływem wysokiej temperatury tlenek ołowiu(II) reaguje z węglem i powstaje ołów, który wydziela się z mieszaniny reakcyjnej w postaci srebrzystych kuleczek. Węgiel przekształca się w tlenek węgla(IV).
Przebieg tej reakcji opisuje równanie:

RGMdyGfYFsEnt 1

Film rozpoczyna ujęcie żółtego tlenku ołowiu dwa na szkiełku zegarkowym oraz kawałka węgla drzewnego. Przy obydwu substancjach znajdują się podpisy. Zmiana ujęcia na przedstawiające wnętrze parownicy w którym leży kawałek węgla drzewnego z wydrążoną dziurą. Do dziury wsypywany jest tlenek ołowiu i mieszany z okruchami węgla. Na tak przygotowane palenisko kierowany jest płomień małego palnika ręcznego, czyli tak zwanej dmuchawki. Następuje przejście w takie samo ujęcie, ale już z rozżarzonym węglem drzewnym. Kolejna zmiana ujęcia na wypalony do białości węgiel. W zagłębieniu widać metaliczne kuleczki, pod którymi pojawia się napis ołów. Obraz zostaje zastąpiony czarną planszą, na której stopniowo pojawia się równanie reakcji: tlenek ołowiu dwa plus węgiel daje ołów plus tlenek węgla cztery. Równanie zapisane symbolicznie zostaje podzielone na dwie części różnymi kolorami tekstu. Część lewa, czerwona otrzymuje podpis Substraty, natomiast część prawa, niebieska otrzymuje podpis Produkty. Podpis pod planszą głosi Reakcja wymiany.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie żółtego tlenku ołowiu dwa na szkiełku zegarkowym oraz kawałka węgla drzewnego. Przy obydwu substancjach znajdują się podpisy. Zmiana ujęcia na przedstawiające wnętrze parownicy w którym leży kawałek węgla drzewnego z wydrążoną dziurą. Do dziury wsypywany jest tlenek ołowiu i mieszany z okruchami węgla. Na tak przygotowane palenisko kierowany jest płomień małego palnika ręcznego, czyli tak zwanej dmuchawki. Następuje przejście w takie samo ujęcie, ale już z rozżarzonym węglem drzewnym. Kolejna zmiana ujęcia na wypalony do białości węgiel. W zagłębieniu widać metaliczne kuleczki, pod którymi pojawia się napis ołów. Obraz zostaje zastąpiony czarną planszą, na której stopniowo pojawia się równanie reakcji: tlenek ołowiu dwa plus węgiel daje ołów plus tlenek węgla cztery. Równanie zapisane symbolicznie zostaje podzielone na dwie części różnymi kolorami tekstu. Część lewa, czerwona otrzymuje podpis Substraty, natomiast część prawa, niebieska otrzymuje podpis Produkty. Podpis pod planszą głosi Reakcja wymiany.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Do zlewki wsyp kilka łyżeczek chlorku miedzi(II).

2. W tej substancji umieść gwóźdź lub inny przedmiot wykonany z żelaza.

3. Obserwuj, czy zmieszane substancje reagują ze sobą.

4. Wyjmij żelazny przedmiot, a do chlorku miedzi(II) wlej kilkadziesiąt cmIndeks górny 3 ³ wody (powstały roztwór powinien być niebieski).

5. W otrzymanym roztworze zanurz wykonany z żelaza gwóźdź do połowy jego wysokości.

6. Obserwuj zachodzące zmiany.

Po zmieszaniu stałych substancji ze sobą nie obserwujemy żadnych widocznych zmian. Po włożeniu do wodnego roztworu chlorku miedzi(II) żelaznego przedmiotu na powierzchni tego przedmiotu, w części zanurzonej w niebieskim roztworze, pojawił się czerwonopomarańczowy nalot.

Żelazo wyparło miedź z wodnego roztworu chlorku miedzi(II). Miedź wydzieliła się z roztworu w stanie wolnym. Zaszła reakcja wymiany:

RAEwkxyIXuecO 1

Film rozpoczyna ujęcie zamkniętego słoja opisanego Miedziany chlorek krystaliczny, szkiełka zegarkowego i gwoździa. W tle widać fragment tułowia i ręce demonstratora w rękawiczkach ochronnych. Zmiana ujęcia, następuje zbliżenie stołu i przejazd ze szkiełka z niebieską substancją na gwóźdź. Zmiana ujęcia na wnętrze parownicy w którym jest niewielka ilość chlorku miedzi dwa oraz gwóźdź. Zmiana ujęcia na przedstawiające zlewkę z około 100 mililitrami wody. Turkusowy chlorek miedzi zostaje do niej wsypany i wymieszany do rozpuszczenia szklaną pałeczką, czyli bagietką. Następnie demonstrator za pomocą długich szczypców wkłada gwóźdź do zlewki tak, że dolna jego połowa zostaje zanurzona. W lewym górnym rogu pojawia się rysunek zegara odliczającego czas kilku godzin. Następuje zmiana ujęcia na takie, w którym zlewka znajduje się po prawej stronie ekranu, a centralną część zajmuje bibuła, na którą demonstrator kładzie wyjęty z roztworu gwóźdź. Dolna połowa tego ostatniego pokryta jest brązową warstwą miedzi. Film zostaje wygaszony, na ekranie pojawia się wycinek kadru ze zbliżeniem gwoździa. Poniżej, na czarnym tle pojawia się zapis reakcji: żelazo plus chlorek miedzi dwa daje miedź plus chlorek żelaza dwa. Pojawia się podpis: Reakcja wymiany, żelazo wykazuje większą aktywność niż miedź.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie zamkniętego słoja opisanego Miedziany chlorek krystaliczny, szkiełka zegarkowego i gwoździa. W tle widać fragment tułowia i ręce demonstratora w rękawiczkach ochronnych. Zmiana ujęcia, następuje zbliżenie stołu i przejazd ze szkiełka z niebieską substancją na gwóźdź. Zmiana ujęcia na wnętrze parownicy w którym jest niewielka ilość chlorku miedzi dwa oraz gwóźdź. Zmiana ujęcia na przedstawiające zlewkę z około 100 mililitrami wody. Turkusowy chlorek miedzi zostaje do niej wsypany i wymieszany do rozpuszczenia szklaną pałeczką, czyli bagietką. Następnie demonstrator za pomocą długich szczypców wkłada gwóźdź do zlewki tak, że dolna jego połowa zostaje zanurzona. W lewym górnym rogu pojawia się rysunek zegara odliczającego czas kilku godzin. Następuje zmiana ujęcia na takie, w którym zlewka znajduje się po prawej stronie ekranu, a centralną część zajmuje bibuła, na którą demonstrator kładzie wyjęty z roztworu gwóźdź. Dolna połowa tego ostatniego pokryta jest brązową warstwą miedzi. Film zostaje wygaszony, na ekranie pojawia się wycinek kadru ze zbliżeniem gwoździa. Poniżej, na czarnym tle pojawia się zapis reakcji: żelazo plus chlorek miedzi dwa daje miedź plus chlorek żelaza dwa. Pojawia się podpis: Reakcja wymiany, żelazo wykazuje większą aktywność niż miedź.

Przedstawione reakcje przebiegają według schematu:

O tego typu reakcjach mówi się, że są to .

W tym zagadnieniu zostaną zaprezentowane przykłady reakcji wymiany, w wyniku których z dwóch różnych substratów powstają dwa inne produkty.

tlenek żelaza(III) + glin → żelazo + tlenek glinu

Reakcja ta przebiega według schematu:

Do spawania szyn kolejowych i tramwajowych używa się mieszaniny glinu w postaci pyłu z tlenkiem żelaza(III). Mieszaniną tą wypełnia się szczelinę między szynami, a następnie podpala się wypełnienie. Zachodzi wówczas bardzo gwałtowna przemiana chemiczna (tlenek żelaza(III) + glin → żelazo + tlenek glinu), podczas której tworzy się żelazo w stanie płynnym. Stygnąc, żelazo spaja ze sobą dwa fragmenty szyn. Stosowana przy spawaniu szyn metoda z wykorzystaniem glinu to aluminotermii.

tlenek żelaza(III) + tlenek węgla(II) → żelazo + tlenek węgla(IV)

Reakcja ta przebiega według schematu:

Tytan z uwagi na swoje właściwości (dużą wytrzymałość mechaniczną, odporność na korozję, niską masę) jest metalem wykorzystywanym do produkcji przedmiotów, od których wymaga się, aby były wytrzymałe i jednocześnie lekkie. Z tytanu i jego stopów produkuje się między innymi sprzęt sportowy oraz elementy pojazdów sportowych i samolotów. Jedną z metod otrzymywania tego metalu jest reakcja wymiany chlorku tytanu(IV) z magnezem, w czasie której magnez wypiera tytan z jego związku (magnez + chlorek tytanu(IV) → tytan + chlorek magnezu).

Zastosowanie reakcji wymiany w metalurgii
Reakcje wymiany znalazły szerokie zastosowanie w metalurgii - do otrzymywania wolnych metali. Już ponad 3500 lat temu ludzie nauczyli się wytapiać metale z ich rud. W pierwszym etapie rudę poddawano działaniu wysokiej temperatury, co umożliwiało przeprowadzenie zawartego w niej związku chemicznego metalu w jego tlenek. Następnie tlenek metalu ogrzewano z węglem drzewnym. Podczas tego procesu węgiel łączył się z tlenem zawartym w tlenku metalu (odbierał od niego tlen) i w ten sposób pozyskiwano metal.

Podczas opisanej przemiany z dwóch różnych substratów, tlenku metalu i węgla, powstają dwa inne produkty: metal i tlenek węgla(IV). Przemiana ta jest przykładem reakcji wymiany.

Podczas otrzymywania żelaza z jego rud na pewnym etapie procesu tlenek żelaza(III) reaguje z tlenkiem węgla(II), który odbiera tlen z tlenku żelaza(III) co uwzględniono w schematu reakcji:

magnez + chlorek tytanu(IV) → tytan + chlorek magnezu

Reakcję tę można przedstawić w postaci schematu:

Obok reakcji analizy i syntezy istnieje trzeci typ reakcji - reakcja wymiany.

Reakcja wymiany jest przemianą, podczas której następuje wymiana składników pomiędzy reagującymi substancjami. Przebiega ona według schematu:
substrat 1 + substrat 2 → produkt 1 + produkt 2 .

Reakcje wymiany można podzielić na dwie grupy: reakcje wymiany pojedynczej i reakcje wymiany podwójnej.

Reakcja wymiany pojedynczej to przemiana, podczas której dwa substraty (pierwiastek i związek chemiczny) przekształcają się w dwa produkty (nową substancję prostą i złożoną).

Reakcja wymiany podwójnej jest przemianą, podczas której dwie substancje złożone przekształcają się w dwa związki chemiczne.

Reakcja redukcji (redukcja) jest przemianą chemiczną, podczas której substancja złożona (tlenek) oddaje tlen.

Reakcja redukcji jest przykładem reakcji wymiany.

Rozwiąż zadanie.

R1UBs4CPosnXL 1

Aplikacja ma postać planszy z zapisem słownym reakcji tlenek miedzi dwa plus wodór daje w efekcie miedź plus wodę. Od i do elementów składowych reakcji prowadzą strzałki połączone z sześcioma pustymi polami. Każde z nich można zapełnić przeciągając tam jedno z pięciu określeń: reakcja wymiany, produkty reakcji, substraty reakcji, związek chemiczny oraz pierwiastki. Polecenie brzmi: po przeanalizowaniu schematu reakcji wstaw brakujące elementy we właściwe miejsca. W prawym dolnym rogu okna programu znajduje się przycisk Sprawdź służący do weryfikacji odpowiedzi.

Reakcja łączenia się substancji z tlenem nazywa się reakcją utleniania*. Przemiana, w której tlenek ulega „odtlenieniu", określana jest mianem *. Wszystkie poznane w tym module reakcje, w wyniku których z tlenku metalu powstawał metal, są przykładami reakcji redukcji. O substancji odbierającej tlen od tlenku metalu mówi się, że redukuje ona tlenek.
*Podczas nauki chemii w zakresie rozszerzonym poznacie współczesną interpretację tego pojęcia.

W metalurgii bardzo często do redukcji tlenków metali wykorzystuje się węgiel. Jego źródła są stosunkowo tanie i łatwo dostępne. Jednak za jego pomocą można zredukować tylko niektóre tlenki metali. Należą do nich na przykład tlenki: cynku, żelaza, ołowiu, miedzi. Tlenki te, ogrzewane z węglem, redukują się do wolnych pierwiastków, podczas gdy węgiel utlenia się. Jednak wielu tlenków metali nie udaje się zredukować za pomocą węgla. Do otrzymywania czystych pierwiastków stosuje się wtedy inne metody.

Wśród reakcji wymiany wyróżnia się reakcje wymiany pojedynczej reakcje wymiany podwójnej reakcje wymiany pojedynczej i reakcje wymiany podwójnej . Pierwszy rodzaj, reakcja wymiany pojedynczej, jest przemianą, podczas której dwa substraty (pierwiastek i związek chemiczny) przekształcają się w dwa produkty (nową substancję prostą i złożoną). Jej przebieg można opisać za pomocą następującego schematu:

Druga grupa to reakcje wymiany podwójnej. Zachodzą one wtedy, gdy dwie substancje złożone przekształcają się w dwa nowe związki chemiczne. Poniższy schemat obrazuje przebieg reakcji wymiany podwójnej:

# data[].attributes.attachment_link.description
Człowiek od dawna prowadzi próby przetwarzania różnorodnych surowców w celu uzyskania bardziej użytecznych materiałów. Na przykład przeobraża pewne skały bogate w związki metali (rudy), otrzymując wolne pierwiastki, np. żelazo czy glin. Przeprowadzane reakcje mają pewne wspólne cechy, które zostaną omówione w tym module.

# data[].attributes.headline
Budowa atomu a położenie pierwiastka w układzie okresowym - lekcja

# data[].attributes.subject
Budowa atomu a położenie pierwiastka w układzie okresowym - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy układ okresowy może nam podpowiedzieć, jak zbudowane są atomy pierwiastków?

że pierwiastki są uporządkowane w układzie okresowym według wzrastającej liczby atomowej;

że elektrony w atomie są rozmieszczone na powłokach;

że zapis przedstawiający rozmieszczenie elektronów w atomie nazywa się konfiguracją elektronową;

że elektrony na ostatniej powłoce są nazywane elektronami walencyjnymi.

Wyszukaj w układzie okresowym zbiory pierwiastków, których atomy mają jednakową liczbę elektronów walencyjnych. Czy można znaleźć prawidłowość między liczbą elektronów walencyjnych a położeniem pierwiastka w układzie okresowym?

Konfiguracja elektronowa

określać liczbę elektronów walencyjnych w atomach pierwiastków leżących w grupach: 1., 2. i 13.-18.;

wyznaczać liczbę powłok w atomach pierwiastków na podstawie numeru okresu;

że pierwiastki należące do jednej grupy mają podobne właściwości, a pierwiastki z tego samego okresu nie wykazują charakterystycznych podobieństw.

Układ okresowy obok niezbędnych liczb atomowych i symboli pierwiastków może zawierać także inne informacje. Ten przedstawiony poniżej opisuje konfiguracje elektronowe pierwiastków.

Po dokładnym zapoznaniu się z danymi zawartymi w układzie okresowym pierwiastków można dostrzec, że w obrębie niektórych grup pierwiastki mają jednakową liczbę elektronów na ostatniej powłoce. To spostrzeżenie dotyczy grup: 1., 2., 4., 13., 14., 15., 16., 17. i częściowo 18. W grupach: 3. i od 5. do 12. liczba tych elektronów w atomach pierwiastków jest różna.

Wyszukaj w układzie okresowym zbiory pierwiastków, których atomy mają jednakową liczbę powłok elektronowych. Czy można znaleźć pewną zależność między liczbą powłok w atomie a położeniem pierwiastka w układzie okresowym?

Liczba powłok

Elektrony walencyjne pełnią szczególną funkcję we wzajemnych oddziaływaniach atomów. Dlatego często przydaje się wiedza na temat ich liczby. W przypadku atomów pierwiastków z grup: 1., 2. oraz 13.-18. elektronami walencyjnymi są elektrony znajdujące się na ostatniej powłoce. Informacje na temat ich liczby można uzyskać z układu okresowego. W przypadku grupy 1. i 2. liczba elektronów walencyjnych jest równa numerowi grupy, natomiast w grupach od 13. do 18. liczbę tę można otrzymać po odjęciu liczby 10 od numeru grupy. W grupie 18. powyższa zasada nie dotyczy helu - jego atomy mają tylko 2 elektrony, które zarazem są elektronami walencyjnymi.

Film rozpoczyna ujęcie planszy z napisem Jaka jest liczba elektronów walencyjnych w atomie bromu? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o bromie. Wyróżnione zostają również siedemnasta grupa i czwarty okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Następnie po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o bromie wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 35 i liczbę masową 79,9, a także strzałkę poziomą z liczbą 17 symbolizującą grupę. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo napis Liczba elektronów walencyjnych = numer grupy minus 10 oraz pełne równanie z podłożonymi wszystkimi wartościami liczbowymi.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie planszy z napisem Jaka jest liczba elektronów walencyjnych w atomie bromu? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o bromie. Wyróżnione zostają również siedemnasta grupa i czwarty okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Następnie po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o bromie wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 35 i liczbę masową 79,9, a także strzałkę poziomą z liczbą 17 symbolizującą grupę. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo napis Liczba elektronów walencyjnych = numer grupy minus 10 oraz pełne równanie z podłożonymi wszystkimi wartościami liczbowymi.

Na podstawie zapisu konfiguracji elektronowej bardzo łatwo można określić liczbę powłok, z których jest zbudowany atom, np. zapis [2, 8, 18, 18, 9, 2] informuje, że atom lantanu składa się z sześciu powłok.

Na tablicy pierwiastków uwzględniającej konfiguracje elektronowe wyraźnie widać, że pierwiastki, których atomy są zbudowane z identycznej liczby powłok, znajdują się w tym samym okresie, a ponadto liczba tych powłok jest równa liczbie określającej numer okresu. To spostrzeżenie pozwala wyciągnąć ogólny wniosek dotyczący budowy atomów pierwiastków, a mianowicie, że liczba powłok w atomach pierwiastka równa jest numerowi okresu, w którym ten pierwiastek się znajduje.

Film rozpoczyna ujęcie planszy z napisem Jaka jest liczba powłok elektronowych w atomie strontu? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o stroncie. Wyróżnione zostają również druga grupa i piąty okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Następnie po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o stroncie wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 38 i liczbę masową 87,6, a także strzałkę pionową z liczbą 5 symbolizującą okres. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo napis numer okresu = liczba powłok elektronowych w atomie oraz podsumowanie z podłożonymi konkretnymi wartościami liczbowymi.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie planszy z napisem Jaka jest liczba powłok elektronowych w atomie strontu? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o stroncie. Wyróżnione zostają również druga grupa i piąty okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Następnie po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o stroncie wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 38 i liczbę masową 87,6, a także strzałkę pionową z liczbą 5 symbolizującą okres. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo napis numer okresu = liczba powłok elektronowych w atomie oraz podsumowanie z podłożonymi konkretnymi wartościami liczbowymi.

Istnieje związek pomiędzy budową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym. Numer okresu informuje o tym, z ilu powłok elektronowych składa się atom pierwiastka, a numery grup 1., 2. i 13.-18. pomagają określić liczbę elektronów walencyjnych.

Liczba elektronów walencyjnych

grupy 1. i 2.: liczba elektronów walencyjnych = numer grupy

grupy 13.-18.: liczba elektronów walencyjnych = numer grupy - 10
(wyjątek: hel - 2 elektrony)

grupy 3.-12.: brak reguły
Rozważania na temat konfiguracji elektronowej atomów pierwiastków grup od 3. do 12. będą przedmiotem nauki w szkole ponadgimnazjalnej w zakresie rozszerzonym.

Liczba powłok elektronowych

liczba powłok elektronowych = numer okresu

Numer okresu, do którego należy dany pierwiastek, odpowiada liczbie powłok elektronowych w jego atomach.

Liczba elektronów walencyjnych w atomach pierwiastków należących do grupy 1. i 2. jest równa numerowi grupy.

Liczbę elektronów walencyjnych w atomach pierwiastków grup 13.-18. otrzymuje się po odjęciu liczby 10 od numeru grupy.

Pierwiastki należące do tej samej grupy wykazują podobne właściwości.

Pierwiastki przypisane do jednego okresu nie mają jednakowych właściwości.

Wyjaśnij, jak zmieniają się w poszczególnych grupach pierwiastków układu okresowego następujące parametry:

Czy są to wartości stałe, czy też zmienne? Czy można zauważyć regularność w zmianach tych parametrów w grupie?

Wyjaśnij, dlaczego litowce czasami określa się mianem metali lekkich?

Film rozpoczyna ujęcie planszy z napisem Jaka jest liczba powłok elektronowych i liczba elektronów walencyjnych w atomie ołowiu? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o ołowiu. Wyróżnione zostają również czternasta grupa i szósty okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Następnie po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o ołowiu wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 82 i liczbę masową 207,2, a także strzałkę poziomą z liczbą 14 i pionową z liczbą 6 symbolizujące grupę i okres. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo napis liczba powłok elektronowych w atomie = numer okresu, a następnie liczba elektronów walencyjnych w grupach od 13 do 18 = numer grupy - 10. Następnie napisy te zostają rozjaśnione, a pod nimi pojawiają się kolejne: Liczba powłok elektronowych w atomie ołowiu równa się 6 oraz Liczba elektronów walencyjnych równa się 14 minus 10, a to równa się 4.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie planszy z napisem Jaka jest liczba powłok elektronowych i liczba elektronów walencyjnych w atomie ołowiu? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o ołowiu. Wyróżnione zostają również czternasta grupa i szósty okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Następnie po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o ołowiu wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 82 i liczbę masową 207,2, a także strzałkę poziomą z liczbą 14 i pionową z liczbą 6 symbolizujące grupę i okres. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo napis liczba powłok elektronowych w atomie = numer okresu, a następnie liczba elektronów walencyjnych w grupach od 13 do 18 = numer grupy - 10. Następnie napisy te zostają rozjaśnione, a pod nimi pojawiają się kolejne: Liczba powłok elektronowych w atomie ołowiu równa się 6 oraz Liczba elektronów walencyjnych równa się 14 minus 10, a to równa się 4.

Pierwiastki należące do tej samej grupy mają w większości przypadków jednakową liczbę elektronów walencyjnych i dzięki temu wykazują podobne właściwości. Można to zaobserwować szczególnie w przypadku litowców, berylowcców, fluorowców i helowców. Pierwiastki grupy 1. i 2. są aktywnymi metalami (oprócz wodoru), zaś znajdujące się po drugiej stronie układu okresowego fluorowce tworzą grupę aktywnych niemetali. Ostatnia grupa, helowce, to zbiór najmniej aktywnych pierwiastków w całym układzie okresowym.
Podobieństwo we właściwościach objawia się tym, że pierwiastki z tej samej grupy tworzą z innymi pierwiastkami podobny typ związków chemicznych.

Problem badawczy

Czy pierwiastki należące do tej samej grupy układu okresowego wykazują podobne właściwości? Czy litowce reagują z wodą?

Hipoteza

Metale z 1. grupy układu okresowego reagują z wodą.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Do trzech zlewek wlej po 150-250 cmIndeks górny 3 ³ wody destylowanej.

2. Ustaw zlewki w rzędzie obok siebie.

3. Wyjmij kawałek metalu z pojemnika i połóż go na suchej bibule. Odetnij suchym nożem kawałek metalu wielkości dwóch ziarenek ryżu. Postępuj tak samo z litem, sodem i potasem.

4. Wrzuć każdy kawałek metalu do innej zlewki z wodą. Jeśli to możliwe, zrób to jednocześnie.

5. Obserwuj, jak przebiegają reakcje poszczególnych metali z wodą.

Podsumowanie

Wszystkie badane metale reagują z wodą. Najgwałtowniej reaguje potas, który zapala się natychmiast po wrzuceniu do wody. Spośród badanych metali najwolniej reaguje lit.
Litowce reagują z wodą. Potas wykazuje największą aktywność, najmniejszą zaś - lit.

Tak jak pierwiastki należące do jednej grupy mają podobne właściwości, tak pierwiastki należące do jednego okresu już takich podobieństw nie wykazują. W okresach następuje zmiana charakteru pierwiastków - od aktywnych metali (1. i 2. grupy) poprzez aktywne niemetale do biernych chemicznie helowców (gazów szlachetnych).

# data[].attributes.attachment_link.title
Budowa atomu a położenie pierwiastka w układzie okresowym

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy układ okresowy może nam podpowiedzieć, jak zbudowane są atomy pierwiastków? że pierwiastki są uporządkowane w układzie okresowym według wzrastającej liczby atomowej; że elektrony w atomie są rozmieszczone na powłokach; że zapis przedstawiający rozmieszczenie elektronów w atomie nazywa się konfiguracją elektronową; że elektrony na ostatniej powłoce są nazywane elektronami walencyjnymi.

# data[].attributes.headline
Wodorotlenki - właściwości i zastosowanie - lekcja

# data[].attributes.subject
Wodorotlenki - właściwości i zastosowanie - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy właściwości decydują o zastosowaniu wodorotlenków? Jedne z nich są stosowane m.in. do bielenia pni drzew, wchodzą w skład środków do udrożniania rur, są też składnikami leków na nadkwasotę i past do zębów. Jakie środki ostrożności należy zachować podczas pracy z niektórymi z nich?

Problem badawczy

Jakie charakterystyczne właściwości mają wodorotlenek sodu i wodorotlenek potasu?

Hipoteza

Wodorotlenki sodu i potasu rozpuszczają się w wodzie oraz są substancjami żrącymi.
Wodorotlenki sodu i potasu nie rozpuszczają się w wodzie oraz nie są substancjami żrącymi.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Na pierwszą szalkę Petriego nasyp niewielką ilość wodorotlenku sodu, a na drugą - wodorotlenku potasu.

2. Określ właściwości fizyczne tych substancji.

3. Próbki pozostaw na 5-10 minut. Obserwuj zachodzące zmiany.

1. W probówkach umieść parę granulek, w pierwszej - wodorotlenku sodu, w drugiej - wodorotlenku potasu.

2. Do obu probówek dodaj niewielką ilość wody, zawartość zamieszaj bagietką.

3. Obserwuj zachodzące zmiany.

4. Ostrożnie dotknij dna probówek.

5. Niewielkie ilości obu roztworów nanieś na bibułę, tkaninę i drewno umieszczone na szlace Petriego. Obserwuj zachodzące zmiany.

Podsumowanie

Wodorotlenek sodu i wodorotlenek potasu to substancje stałe o barwie białej. Pozostawione na powietrzu po pewnym czasie „rozpływają się" - pochłaniają wilgoć z otoczenia. Substancje o takich właściwościach nazywamy .

Wodorotlenki sodu i potasu bardzo dobrze rozpuszczają się w wodzie, wydzielając znaczne ilości ciepła (proces egzoenergetyczny) i tworząc silnie żrące roztwory, które niszczą różne materiały, np. bibułę, tkaninę, drewno. Roztwory obu wodorotlenków są żrące. Dlatego zwyczajowa nazwa wodorotlenku sodu to „soda żrąca", a wodorotlenku potasu - „potaż żrący".

Naczyniem laboratoryjnym służącym m.in. do przechowywania substancji higroskopijnych jest eksykator. Jego pokrywa jest wykonana z grubego szkła lub tworzywa sztucznego i ściśle przylega do pojemnika, w którym znajduje się substancja osuszająca (np. wodorotlenek potasu). Niektóre eksykatory są wyposażone w kran pozwalający na usunięcie powietrza.

Problem badawczy

Jakie charakterystyczne właściwości mają wodorotlenek wapnia i wodorotlenek żelaza(III)?

Hipoteza

Wodorotlenek wapnia i wodorotlenek żelaza(III) to substancje stałe, łatwo rozpuszczają się w wodzie, mają białą barwę.
Wodorotlenek wapnia i wodorotlenek żelaza(III) to substancje stałe różniące się rozpuszczalnością w wodzie oraz barwą.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. W probówkach umieść niewielkie próbki substancji, w pierwszej - wodorotlenku wapnia, w drugiej - wodorotlenku żelaza(III) strąconego w wyniku reakcji rozpuszczalnej soli żelaza(III) z roztworem zasady sodowej lub potasowej.

2. Do probówek dodaj niewielką ilość wody, zawartość zamieszaj bagietką.

3. Obserwuj zachodzące zmiany.

Podsumowanie

Wodorotlenek wapnia jest substancją stałą, o białej barwie, w wodzie jest rozpuszczalny tylko w niewielkim stopniu. Z wodą tworzy zawiesinę zwaną mlekiem wapiennym. Wodorotlenek żelaza(III) jest substancją stałą o barwie brunatnoczerwonej, trudno rozpuszczalną w wodzie.

jakie są najważniejsze właściwości wodorotlenków sodu, potasu i wapnia;

podawać przykłady wodorotlenków, które można nazwać zasadami na podstawie tabeli rozpuszczalności;

korzystać z tabeli rozpuszczalności;

opisywać zastosowania niektórych wodorotlenków.

Wodorotlenki są substancjami stałymi, mogą mieć różne barwy. Wodorotlenki sodu i potasu oraz innych pierwiastków z 1. grupy układu okresowego pierwiastków są bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Rozpuszczalność wodorotlenków 2. grupy wzrasta ze wzrostem liczby atomowej berylowca, a wodorotlenki pozostałych metali są praktycznie nierozpuszczalne w wodzie. Korzystając z tabeli rozpuszczalności wodorotlenków, można sprawdzić, które rozpuszczają się w wodzie, a które wytrącają się w postaci osadów, czyli są praktycznie nierozpuszczalne w wodzie.

Stężone roztwory wodorotlenków sodu, potasu (zwane dawniej ługami) oraz wapnia mają właściwości żrące - niszczą bibułę. Podobnie działają na skórę - mogą wywoływać silne poparzenia. Stopiony wodorotlenek sodu uszkadza (trawi) szkło, dlatego przechowuje się go w opakowaniach z tworzyw sztucznych.

Wodorotlenki są substancjami stałymi o różnej barwie.

Wodorotlenki sodu i potasu są substancjami silnie higroskopijnymi, mają podobne właściwości, są stosowane jako składniki do produkcji mydeł, środków piorących i preparatów do udrożniania rur.

Stężone roztwory wodorotlenków sodu, potasu oraz wapnia mają właściwości żrące.

Wodorotlenki magnezu i glinu są m.in. składnikami leków stosowanych w przypadku nadkwasoty żołądka.

zdolność niektórych substancji do pochłaniania wilgoci (pary wodnej) z powietrza

zawiesina wodorotlenku wapnia w wodzie stosowana do dezynfekcji pomieszczeń o dużych powierzchniach (piwnice, magazyny) do neutralizacji kwasów (np. w ratownictwie chemicznym)

Przygotuj infografikę przedstawiającą zastosowanie wybranych wodorotlenków jako składników różnych produktów używanych w twoim domu.

Przygotuj w formie ciekawostki krótką informację o tym, co wspólnego mają ze sobą mleko wapienne, woda wapienna i wapno gaszone.

Zrób zdjęcie piktogramu znajdującego się na opakowaniu preparatu do udrożniania rur. Wyjaśnij, w postaci zwięzłej notatki, dlaczego został on tam umieszczony.

Wodorotlenki sodu i potasu tworzą z tłuszczami związki rozpuszczalne w wodzie, dlatego stosuje się je jako składniki preparatów do udrożniania rur, a także do produkcji środków piorących. Wodorotlenek wapnia tworzy z wodą zawiesinę - . Używa się jej do bielenia pni drzew owocowych oraz ścian budynków, ponieważ ma ona właściwości dezynfekcyjne, a kolor biały odbija znaczną część promieni słonecznych i zapobiega zbytniemu nagrzewaniu. Klarowny bezbarwny roztwór wodorotlenku wapnia nazywamy wodą wapienną. Służy ona do wykrywania tlenku węgla(IV).

Zaprawa wapienna
Składnikiem budowlanej zaprawy wapiennej jest oprócz piasku i wody, , które powstaje w reakcji wapna palonego z wodą. Tak przygotowana mieszanina o konsystencji gęstego ciasta ma zdolność twardnienia wskutek reakcji chemicznej wodorotlenku wapnia z tlenkiem węgla(IV) z powietrza.

Żrące właściwości preparatu do udrożniania rur
Dwuletni chłopiec, który połknął żrący preparat do czyszczenia rur kanalizacyjnych, czuje się już lepiej. Dziecko wciąż przebywa w szpitalu, ma poparzony przełyk i usta, ale po wybudzeniu ze śpiączki farmakologicznej oddycha samodzielnie. Lekarze są dobrej myśli, bo badania wykazały, że żrąca substancja poparzyła dziecku usta, język i część przełyku, lecz na szczęście do żołądka dostały się tylko śladowe ilości granulatu. W przełyku i żołądku zmiany są już nieduże i goją się pomyślnie. Jednak lekarze nadal nie wiedzą, kiedy i czy w ogóle chłopiec będzie mógł poruszać językiem, mówić lub rozróżniać smaki. (TVN24)

# data[].attributes.attachment_link.title
Wodorotlenki - właściwości i zastosowanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy właściwości decydują o zastosowaniu wodorotlenków? Jedne z nich są stosowane m.in. do bielenia pni drzew, wchodzą w skład środków do udrożniania rur, są też składnikami leków na nadkwasotę i past do zębów. Jakie środki ostrożności należy zachować podczas pracy z niektórymi z nich? Problem badawczy Jakie charakterystyczne właściwości mają wodorotlenek sodu i wodorotlenek potasu?

# data[].attributes.headline
Reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne - lekcja

# data[].attributes.subject
Reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obserwując przebieg reakcji chemicznych, stwierdzamy, że towarzyszą im różne efekty. Najważniejsze z nich wiążą się z powstawaniem nowych substancji i są to na przykład zmiana barwy mieszaniny reakcyjnej lub tworzenie się gazu. Przemianie jednych substancji w inne towarzyszą natomiast takie efekty, jak emisja światła czy dźwięku oraz wydzielanie bądź pochłanianie ciepła. W tym module zajmiemy się efektami energetycznymi, które towarzyszą reakcjom chemicznym.

że substancje biorące udział w reakcji chemicznej to substraty, a substancje otrzymane w jej wyniku to produkty;

przebieg reakcji chemicznych zapisujemy za pomocą równań, używając symboli pierwiastków i wzorów związków chemicznych;

cyfry umieszczane przed symbolami pierwiastków i wzorami związków chemicznych w równaniach reakcji chemicznej to współczynniki stechiometryczne;

reakcje chemiczne można podzielić na reakcje syntezy, analizy i wymiany.

wyjaśniać, co to są reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne;

podawać przykłady reakcji egzoenergetycznych i endoenergetycznych zachodzących w otoczeniu;

opisywać doświadczenia chemiczne, uwzględniając: szkło i sprzęt laboratoryjny; odczynniki chemiczne, schemat aparatury, obserwacje i wnioski;

stosować zasady bezpieczeństwa podczas wykonywania doświadczeń chemicznych.

Wszystkim reakcjom chemicznym towarzyszy efekt energetyczny. Pod tym pojęciem rozumiemy wydzielanie energii do otoczenia bądź jej pobieranie przez reagujące ze sobą substancje. Podczas przemiany substratów w produkty układ może oddawać do otoczenia energię w różnej postaci - w formie ciepła, światła, pracy lub nawet elektryczności. Energia tego samego rodzaju podczas innych przemian chemicznych może być pobierana przez reagujące ze sobą substraty. To, czy w czasie reakcji energia będzie wydzielana, czy pobierana energia, zależy od reagujących ze sobą substancji.

Zaskakujące może być to, że niezależnie od tego, czy reagujące ze sobą substancje wydzielają, czy pobierają energię, każda przemiana chemiczna wymaga pewnego nakładu energii, bez którego nie można jej zainicjować. Zanim skorzysta się z ciepła wydzielającego się podczas reakcji węgla z tlenem (spalania węgla), należy dostarczyć substratom odpowiednią ilość energii. Po zainicjowaniu reakcja (spalanie) przebiega już samorzutnie. Nie inaczej dzieje się w czasie poruszania się pojazdów mechanicznych. Ani benzyna, ani olej napędowy nie ulegają natychmiastowemu zapaleniu się w obecności tlenu z powietrza. Potrzebny jest jeszcze dodatkowy czynnik (energia), który zapoczątkowałby tę reakcję. W silnikach benzynowych jest to iskra elektryczna, natomiast w silnikach Diesla - sprężanie (zmniejszanie objętości) i ogrzewanie paliwa. Dopiero te impulsy inicjują reakcję paliwa z tlenem, która zachodzi z wydzieleniem energii.

Wszystkie reakcje różnią się między sobą ilością energii wymaganej do ich zapoczątkowania. Są przemiany, do których zainicjowania wystarczy niewielki nakład energii, na przykład lekki wstrząs, tak jak w przypadku substancji wchodzących w skład materiałów wybuchowych. Niektóre natomiast potrzebują większej ilości energii, aby zapoczątkować przemianę substratów w produkty.

Problem badawczy Instrukcja Podsumowanie Hipoteza Co będzie potrzebne

RyvBWKao27Fl9 1

Film rozpoczyna ujęcie stołu laboratoryjnego, na którym stoją palnik gazowy, nakryta kolba stożkowa, szkiełko zegarkowe z pyłem aluminiowym oraz oryginalne opakowanie z pyłem. Demonstrator w rękawicy nabiera na łyżkę do spalań pyłu glinowego i umieszcza łyżkę z glinem w płomieniu palnika. Po krótkiej chwili pył rozżarza się. Łyżka przeniesiona zostaje do wnętrza kolby, gdzie rozpala się jasnym światłem. Obraz wideo wygasza się, zastępuje go kolby z łyżką zawierającą produkt reakcji, czyli biały proszek. Pod zdjęciem pojawia się zapis reakcji: cztery atomy glinu plus trzy cząsteczki tlenu dają dwie cząsteczki tlenku glinu. Reakcja opisana zostaje jako egzoenergetyczna.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie stołu laboratoryjnego, na którym stoją palnik gazowy, nakryta kolba stożkowa, szkiełko zegarkowe z pyłem aluminiowym oraz oryginalne opakowanie z pyłem. Demonstrator w rękawicy nabiera na łyżkę do spalań pyłu glinowego i umieszcza łyżkę z glinem w płomieniu palnika. Po krótkiej chwili pył rozżarza się. Łyżka przeniesiona zostaje do wnętrza kolby, gdzie rozpala się jasnym światłem. Obraz wideo wygasza się, zastępuje go kolby z łyżką zawierającą produkt reakcji, czyli biały proszek. Pod zdjęciem pojawia się zapis reakcji: cztery atomy glinu plus trzy cząsteczki tlenu dają dwie cząsteczki tlenku glinu. Reakcja opisana zostaje jako egzoenergetyczna.

Problem badawczy Instrukcja Podsumowanie Hipoteza Co będzie potrzebne

R18VN5372fF1Y 1

Film rozpoczyna ujęcie opakowania proszku do pieczenia. Obok niego stoi szkiełko zegarkowe z niewielką ilością proszku. Następuje zmiana ujęcia na przedstawiające zestaw laboratoryjny składający się ze statywu, probówki, gumowego wężyka, zlewki z wodą i ręcznego palnika. Probówka z badaną substancją wypełniającą ją w jednej piątej wysokości jest zamontowana w łapie statywu pod niewielkim kątem do poziomu, a odchodzący od niej wężyk gumowy sięga do dna zlewki z wodą ustawionej obok. Ręka demonstratora przystawia pod probówkę płonący palnik i po chwili z wężyka zanurzonego w wodzie zaczynają wypływać pęcherzyki bezbarwnego gazu. W momencie przerwania ogrzewania gaz również przestaje się wydzielać, a w momencie ponownego ogrzania zawartości reakcja ulega wznowieniu. Następuje zmiana widoku na zdjęcie fragmentu opakowania proszku do pieczenia zawierającego skład. Zaznaczony zostaje napis Wodorowęglan sodu. Następuje ponownie ujęcie przedstawiające przebieg eksperymentu, a następnie przełączenie na zdjęcie przedstawiające wnętrze piekarnika i foremki z surowym ciastem chlebowym. Na kolejnym zdjęciu widać dwa upieczone, wyraźnie wyższe bochenki chleba. Następne zdjęcie przedstawia ciasto w przekroju wraz z widocznymi w nim porami powstałymi z pęcherzyków gazu. Następuje przejście do rozmytego ujęcia pokazanego wcześniej doświadczenia, na tle którego pojawia się zapis reakcji: wodorowęglan sodu w wyniku oddziaływania wysoką temperaturą daje węglan sodu, wodę i dwutlenek węgla. Po chwili pojawia się dodatkowy komentarz tekstowy: Reakcja zachodzi tylko podczas ogrzewania - reakcja endoenergetyczna.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna ujęcie opakowania proszku do pieczenia. Obok niego stoi szkiełko zegarkowe z niewielką ilością proszku. Następuje zmiana ujęcia na przedstawiające zestaw laboratoryjny składający się ze statywu, probówki, gumowego wężyka, zlewki z wodą i ręcznego palnika. Probówka z badaną substancją wypełniającą ją w jednej piątej wysokości jest zamontowana w łapie statywu pod niewielkim kątem do poziomu, a odchodzący od niej wężyk gumowy sięga do dna zlewki z wodą ustawionej obok. Ręka demonstratora przystawia pod probówkę płonący palnik i po chwili z wężyka zanurzonego w wodzie zaczynają wypływać pęcherzyki bezbarwnego gazu. W momencie przerwania ogrzewania gaz również przestaje się wydzielać, a w momencie ponownego ogrzania zawartości reakcja ulega wznowieniu. Następuje zmiana widoku na zdjęcie fragmentu opakowania proszku do pieczenia zawierającego skład. Zaznaczony zostaje napis Wodorowęglan sodu. Następuje ponownie ujęcie przedstawiające przebieg eksperymentu, a następnie przełączenie na zdjęcie przedstawiające wnętrze piekarnika i foremki z surowym ciastem chlebowym. Na kolejnym zdjęciu widać dwa upieczone, wyraźnie wyższe bochenki chleba. Następne zdjęcie przedstawia ciasto w przekroju wraz z widocznymi w nim porami powstałymi z pęcherzyków gazu. Następuje przejście do rozmytego ujęcia pokazanego wcześniej doświadczenia, na tle którego pojawia się zapis reakcji: wodorowęglan sodu w wyniku oddziaływania wysoką temperaturą daje węglan sodu, wodę i dwutlenek węgla. Po chwili pojawia się dodatkowy komentarz tekstowy: Reakcja zachodzi tylko podczas ogrzewania - reakcja endoenergetyczna.

Wszystkie reakcje chemiczne, aby mogły się rozpocząć, wymagają pewnego nakładu energii. Każda przemiana chemiczna potrzebuje innej ilości tej energii.

Ze względu na efekty energetyczne reakcje chemiczne dzielimy na egzoenergetyczne i endoenergetyczne.

Reakcje egzoenergetyczne to przemiany chemiczne, podczas których następuje wydzielenie się energii z układu reakcyjnego do otoczenia w postaci ciepła, światła czy pracy.

Reakcje endoenergetyczne to przemiany chemiczne przebiegające z pobieraniem energii z otoczenia.

Reakcje spalania zawsze zachodzą z wydzieleniem energii, dlatego zaliczają się do reakcji egzoenergetycznych.

przemiana chemiczna, podczas której następuje wydzielenie energii z układu do otoczenia

przemiana chemiczna, która przebiega z pobieraniem energii z otoczenia

rodzaj reakcji utleniania, która polega na gwałtownym łączeniu się substancji z tlenem, czemu często towarzyszą efekty: świetlny, cieplny, a czasem dźwiękowy

Proces łączenia się substancji z tlenem może zachodzić powoli. Przykładem takiego procesu jest utlenianie żelaza do tlenku żelaza(III), który jest głównym składnikiem rdzy: stalowe lub żelazne części różnych przedmiotów rdzewieją stopniowo, bez widocznych efektów energetycznych. Może on także przebiegać bardzo gwałtownie, z wydzieleniem się energii w postaci dużej ilości ciepła i światła. W tym drugim przypadku mówimy o spalaniu. jest reakcją z tlenem, która przebiega stosunkowo szybko, w gwałtowny sposób; towarzyszą jej efekty cieplne, świetlne a czasem nawet dźwiękowe.

Wszystkim reakcjom chemicznym towarzyszą efekty energetyczne. Czasami są to efekty widoczne gołym okiem, a niekiedy - zmiany tak małe, że mogą zostać niezauważone. W zależności od kierunku przepływu energii przemiany chemiczne dzieli się na dwie grupy. Reakcje, podczas których dochodzi do wydzielania energii do otoczenia, nazywa się reakcjami egzoenergetycznymi reakcje endoenergetyczne reakcjami egzoenergetycznymi . Te natomiast, którym towarzyszy przyjmowanie energii z otoczenia, to reakcje endoenergetyczne . Energia wydzielana lub przyjmowana przez reagujące ze sobą substancje może mieć postać ciepła, światła lub pracy.

Reakcje egzoenergetyczne to nie tylko te, którym towarzyszy emisja ciepła i światła. To także reakcje, podczas których zostaje wykonana praca przez wydzielający się gaz. Gdy ciecze i substancje stałe reagują ze sobą, tworząc gaz, może nastąpić tysiąckrotny, a nawet i większy wzrost objętości powstających produktów w stosunku do objętości substratów. Powstający gaz wypiera powietrze atmosferyczne. Jeśli przyrost objętości następuje w bardzo krótkim czasie, dochodzi do eksplozji.
W poduszkach samochodowych wykorzystuje się azydek sodu - substancję o wzorze . Ten związek chemiczny podczas zderzenia, pod wpływem impulsu elektrycznego, natychmiast ulega rozkładowi. Powstaje wtedy azot, który w ułamku sekundy wypełnia całą poduszkę powietrzną i chroni pasażera przed dodatkowymi urazami. Reakcja analizy azydku sodu zachodzi według równania:

# data[].attributes.attachment_link.description
Obserwując przebieg reakcji chemicznych, stwierdzamy, że towarzyszą im różne efekty. Najważniejsze z nich wiążą się z powstawaniem nowych substancji i są to na przykład zmiana barwy mieszaniny reakcyjnej lub tworzenie się gazu. Przemianie jednych substancji w inne towarzyszą natomiast takie efekty, jak emisja światła czy dźwięku oraz wydzielanie bądź pochłanianie ciepła.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sole są związkami jonowymi zbudowanymi z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszt kwasowych. Ich wzór ogólny to:

gdzie:
- symbol metalu, którego kation wchodzi w skład soli,
- symbol reszty kwasowej, której anion współuczestniczy w tworzeniu soli,
, - indeksy stechiometryczne ustalone na podstawie wartościowości metalu i reszty kwasowej.

Wzór sumaryczny soli składającej się z wskazanych jonów

Nazwy soli składają się z dwóch członów: pierwszy odnosi się do rodzaju reszty kwasowej, a drugi do metalu. Człon pochodzący od reszty kwasowej przyjmuje końcówkę -an (w przypadku soli kwasów tlenowych) lub -ek (dla soli kwasów beztlenowych).

Rozpuszczalne w wodzie sole są elektrolitami, ich wodne roztwory przewodzą prąd elektryczny. Pod wpływem wody rozpadają się na jony, z których są zbudowane, czyli na kationy metali i aniony reszt kwasowych.

Pomiędzy kwasem a zasadą zachodzi reakcja zobojętniania. Jej istotą jest reakcja anionów wodorotlenkowych z kationami wodoru, w wyniku której powstają obojętne cząsteczki wody. Skrócony zapis jonowy tej przemiany jest następujący:

Poniższe przykłady ilustrują reakcję zobojętniania:

wodorotlenek sodu + kwas solny → chlorek sodu + woda

wodorotlenek potasu + kwas solny → chlorek potasu + woda

wodorotlenek wapnia + kwas solny → chlorek wapnia + woda

wodorotlenek sodu + kwas siarkowy(IV) → siarczan(IV) sodu + woda

W wyniku reakcji zobojętniania powstają sól i woda.

Tlenki metali reagują z kwasami, a niektóre tlenki niemetali reagują z zasadami. W wyniku tej reakcji powstają sól i woda.
Przykłady reakcji tlenków metali z kwasami:
tlenek litu + kwas solny → chlorek litu + woda
Przykłady reakcji tlenków niemetali z zasadami:
tlenek fosforu(V) + wodorotlenek potasu → fosforan potasu + woda

Niektóre metale reagują z kwasami, a w wyniku tej przemiany powstają sól i wodór. Na podstawie szeregu aktywności metali można przewidzieć, które metale będą wchodziły w reakcję z kwasami, wypierając z nich wodór.

Przykłady reakcji metali z kwasami:
- z kwasem solnym

magnez + kwas solny → chlorek magnezu + wodór

cynk + kwas solny → chlorek cynku + wodór

żelazo + kwas solny → chlorek żelaza(II) + wodór

sód + kwas solny → chlorek sodu + wodór

- z kwasem siarkowym(VI)

magnez + kwas siarkowy(VI) → siarczan(VI) magnezu + wodór

cynk + kwas siarkowy(VI) → siarczan(VI) cynku + wodór

żelazo + kwas siarkowy(VI) → siarczan(VI) żelaza(II) + wodór

Reakcja chemiczna zachodząca w roztworze wodnym pomiędzy jonami pochodzącymi od zmieszanych ze sobą substancji, prowadząca do powstania trudno rozpuszczalnego związku, który wytrąca się z roztworu w postaci osadu, nazywana jest reakcją strącania (reakcją strąceniową).

Tablice rozpuszczalności pozwalają przewidzieć, czy po zmieszaniu dwóch roztworów substancji jonowych obecne w powstałej mieszaninie jony utworzą, czy też nie, trudno rozpuszczalny związek.
Przykłady reakcji strącania, w których powstają sole
Pamiętam i rozumiem

Wyjaśnij, co to są sole. Przedstaw ich budowę.

Opisz zasady nazewnictwa soli.

Wymień co najmniej 3 znane ci sposoby otrzymywania soli.

Wyjaśnij, na czym polega reakcja zobojętniania.

Przedstaw zastosowania następujących soli: węglanów, siarczanów(VI), azotanów(V) i fosforanów(V).

Napisz jonowy skrócony zapis reakcji zobojętniania.

Zapisz równanie reakcji zobojętniania zasady potasowej kwasem solnym. Nazwij produkt tej reakcji.

Lit wypiera wodór z kwasów. Przedstaw równanie reakcji tego pierwiastka chemicznego z kwasem siarkowym(VI). Nazwij produkty tej reakcji.

Napisz reakcję dwutlenku węgla z wodorotlenkiem potasu. Nazwij powstałą sól.

Czytam i interpretuję

Na podstawie szeregu aktywności metali wskaż, które metale będą reagować z kwasem solnym, wypierając z niego wodór: magnez, platyna, żelazo, rtęć, złoto, ołów, glin.

Na podstawie szeregu aktywności metali oceń, w jakiej części układu okresowego znajdują się metale wypierające wodór z kwasów i te, które nie mają tych właściwości. Czy są one położone w tej samej części, czy może w różnych jego miejscach?

Rozwiązuję problemy

Uczeń w dwóch probówkach (A i B) umieścił kawałki dwóch różnych metali - magnezu i srebra. Nie wiedział, która probówka zawiera dany metal. Przeprowadził badania mające na celu ich identyfikację. Kawałki metali podzielił na kilka próbek. Do każdej z nich dodał inny odczynnik. Obserwacje z przebiegu swojego doświadczenia umieścił w tabeli. Na ich podstawie oceń, jakie metale znajdowały się w poszczególnych probówkach.

Trzech uczniów badało właściwości tlenku glinu. Uczeń pierwszy ogrzał go na łyżce do spalań w płomieniu palnika, drugi dodał do niego roztwór kwasu solnego, trzeci dolał wodę do probówki z tym tlenkiem. Tylko jeden z uczniów zaobserwował „zanikanie" tlenku glinu. Wskaż tego ucznia i zapisz równanie przeprowadzonej przez niego reakcji chemicznej. Nazwij jej produkty.

Poszukiwanie soli w najbliższym otoczeniu

W wielu środkach spożywczych, suplementach diety, artykułach gospodarstwa domowego znajdują się sole.
lub
Sole występują tylko w środowisku naturalnym, mam z nimi rzadki kontakt.
lub
Jedyną solą jaką wykorzystuję na co dzień jest chlorek sodu zawarty w soli kuchennej.

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Zapoznać się z etykietami środków spożywczych, suplementów diety, artykułów stosowanych w gospodarstwie domowym.

Wypisać nazwy substancji, które mogą być solami (np. dlatego że jeden człon nazwy zawiera nazwę metalu, a drugi człon ma końcówkę -an).

Sprawdzić w literaturze, czy rzeczywiście dana substancja należy do soli.

Ocenić, czy sole znajdują się w wielu, czy też tylko w nielicznych badanych artykułach.

Czego się nauczyłam/em podczas tego projektu?

Test sprawdzający Klucz testu

# data[].attributes.attachment_link.description
Sole są związkami jonowymi zbudowanymi z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszt kwasowych. Ich wzór ogólny to: gdzie: - symbol metalu, którego kation wchodzi w skład soli, - symbol reszty kwasowej, której anion współuczestniczy w tworzeniu soli,, - indeksy stechiometryczne ustalone na podstawie wartościowości metalu i reszty kwasowej.

# data[].attributes.headline
Wartościowość pierwiastków chemicznych - lekcja

# data[].attributes.subject
Wartościowość pierwiastków chemicznych - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podczas zgłębiania wiedzy chemicznej nie trzeba uczyć się wszystkiego na pamięć. Często wystarczy znajomość pewnych ogólnych reguł, które pozwalają na opisywanie nowych faktów. Przykładem są wzory sumaryczne niektórych związków, które w dość prosty sposób można prawidłowo zapisać na podstawie tylko jednej informacji o pierwiastkach tworzących substancję złożoną.

definiować pojęcie wartościowości;

odczytywać z układu okresowego maksymalne wartościowości pierwiastków chemicznych grup 1., 2. oraz od 13. do 17. układu okresowego w ich związkach z wodorem lub tlenem;

zapisywać wzory sumaryczne dwupierwiastkowych związków chemicznych na podstawie informacji o wartościowości tworzących ich pierwiastków;

określać wartościowość jednego pierwiastka chemicznego w związku, gdy znana będzie wartościowość drugiego;

rozpoznawać tlenek na podstawie jego wzoru sumarycznego;

zapisywać wzór sumaryczny tlenku, znając jego nazwę;

rysować wzory strukturalne dwupierwiastkowych związków chemicznych, wiedząc, jaka jest wartościowość pierwiastków, które je tworzą.

Na podstawie wzorów sumarycznych związków kowalencyjnych można ustalić skład ich cząsteczek: liczbę i rodzaj atomów pierwiastków. Jednak nie jesteśmy w stanie przewidzieć, w jaki sposób atomy są ze sobą połączone. Tej informacji dostarcza inny wzór, zwany . Odzwierciedla on sposób połączenia atomów w cząsteczce. We wzorze strukturalnym, podobnie jak we wzorze sumarycznym, posługujemy się symbolami pierwiastków do oznaczenia atomów tworzących cząsteczkę związku chemicznego. Za pomocą kresek przedstawiamy wiązania pomiędzy atomami (jedna kreska symbolizuje jedno wiązanie).

Na przykład cząsteczka wody o wzorze sumarycznym ma następujący wzór strukturalny:
Czy można opisywać związki jonowe za pomocą wzorów strukturalnych?
Na jego podstawie możemy stwierdzić, że w cząsteczce wody każdy atom wodoru jest połączony z atomem tlenu wiązaniem pojedynczym oraz że atomy wodoru nie są ze sobą związane. Wzór strukturalny nie określa, jak poszczególne atomy są ułożone w przestrzeni.

Z uwagi na brak możliwości wyróżnienia w kryształach jonowych izolowanych struktur (cząsteczek) związków jonowych nie opisujemy za pomocą wzorów strukturalnych.

Liczbę wiązań, które tworzy atom danego pierwiastka chemicznego, łącząc się z innymi atomami, nazywa się . Przy jej opisywaniu posługujemy się liczbami rzymskimi.
Jak określamy wartościowość pierwiastków chemicznych w związkach jonowych?
Wartościowość pierwiastków tworzących związek kowalencyjny możemy łatwo określić na podstawie wzoru strukturalnego związku.

W przypadku związków jonowych wartościowość pierwiastka jest równa liczbowo ładunkowi jego jonu, który występuje w krysztale związku. Przy określaniu wartościowości jonów pomijamy znaki dodatnie i ujemne.

Są pierwiastki, których wartościowość w większości tworzonych przez nie związków chemicznych jest stała. Na przykład sód czy wodór zawsze mają wartościowość równą jeden (I). Istnieją również i takie pierwiastki, które w zależności od rodzaju związku mogą wykazywać różną wartościowość. Na przykład węgiel w związku o wzorze przyjmuje wartościowość równą dwa (II), a w dwutlenku węgla jego wartościowość wynosi cztery (IV).

Układ okresowy może stanowić pewną pomoc w przewidywaniu maksymalnej wartościowości niektórych pierwiastków w związkach z wodorem lub tlenem.

Określ największą wartościowość wapnia wobec wodoru i tlenu.

Skorzystaj z informacji zamieszczonych w tabelach.

Aplikacja interaktywna zawierająca Układ Okresowy pierwiastków, w którym kliknięcie pola z pierwiastkiem powoduje podanie wszystkich jego podstawowych właściwości fizycznych, a także krótkiej informacji na temat zastosowania. Umożliwia ona też podświetlanie wszystkich pierwiastków z danej grupy lub okresu, wyróżnienie graficzne z uwzględnieniem wybranych cech, takich jak metaliczność lub stan skupienia w warunkach normalnych. Aplikacja ma domyślnie włączony tryb pracy Wartościowość typowa i rzadko spotykana, w którym zamiast symbolu, liczby i masy atomowej pierwiastków za pomocą cyfr rzymskich prezentowana jest wartościowość lub wartościowości wszystkich pierwiastków.

Na podstawie danych zawartych w tabelach można stwierdzić, że pierwiastki należące do grup: 1., 2., 13. i 14. mają jednakowe najwyższe wartościowości w związkach zarówno z tlenem, jak i wodorem. Natomiast różne są liczby określające wartościowości pierwiastków z pozostałych grup w związkach z tlenem i wodorem.
We wszystkich związkach pierwiastki należące do grupy 1. mają wartościowość równą jeden (I), natomiast pierwiastki z grupy 2. wykazują wartościowość dwa (II).

Jeśli znamy wartościowość dwóch pierwiastków, które razem tworzą związek chemiczny, to praktycznie w każdym przypadku jesteśmy w stanie określić wzór sumaryczny tego związku. Nie musimy przy tym wiedzieć, jaki rodzaj wiązań występuje w związku. W wielu wypadkach otrzymany wzór sumaryczny jest zgodny z rzeczywistością i dobrze opisuje skład cząsteczki lub najmniejszy zbiór powtarzających się jonów w związku jonowym. Ustalenie kolejności symboli we wzorze sumarycznym może stanowić pewien problem. Nie ma on znaczenia, jeśli związek jest utworzony przez metal i niemetal. Wtedy we wzorze sumarycznym jako pierwszy piszemy symbol metalu, a następnie z jego prawej strony wstawiamy symbol drugiego pierwiastka.

Jeden z prostszych sposobów określania wzorów sumarycznych poznamy na przykładach.

Zapisywanie wartościowości pierwiastków
Wartościowość pierwiastków możemy opisywać słownie, np. „węgiel ma wartościowość cztery". Innym sposobem jest użycie chemicznych skrótów. Przy symbolu pierwiastka w nawiasie zapisuje się jego wartościowość, np. węgiel o wartościowości cztery to (IV) lub węgiel(IV). Trzeba pamiętać, że między symbolem a nawiasem nie powinno być odstępu (spacji).

Połączenie fosforu(V) z tlenem(II)
Gdybyśmy chcieli zapisać wzór sumaryczny związku fosforu(V) i tlenu(II) zgodnie z poznanymi zasadami, to otrzymalibyśmy następujący zapis: . Mimo to zapisujemy: . Dlaczego? Badania wykazały, że cząsteczka tego związku składa się z czterech atomów fosforu i dziesięciu atomów tlenu. Wzór nie odzwierciedla tego faktu.

W związkach dwupierwiastkowych (utworzonych przez dwa pierwiastki) można określić wartościowość jednego pierwiastka, jeśli zna się wartościowość drugiego.

Określanie wartościowości wapnia w związku o wzorze Ca, w którym wartościowość chloru wynosi jeden (I)

Instrukcja: Określanie wartościowości wapnia w związku o wzorze Ca, w którym wartościowość chloru wynosi jeden (I)

Sprawdzamy, czy liczby zapisane nad symbolem pierwiastka o znanej wartościowości są zgodne z treścią zadania. W naszym wypadku tak jest, ponieważ chlor ma wartościowość jeden (I). Wtedy liczba zapisana nad symbolem drugiego pierwiastka określa jego wartościowość. Dla wapnia jest ona równa dwa (II).

Podajemy odpowiedź:
Wartościowość wapnia w związku o wzorze wynosi dwa (II).

Film rozpoczyna się planszą z tematem zadania: Jaka jest wartościowość osmu w związku OsO4, w którym wartościowość tlenu wynosi dwa. Po wygaszeniu napisu centralną część kadru zajmuje wzór związku, z którego indeksy 1 za symbolem osmu i 4 za symbolem tlenu zostają oznaczone na zielono i przeniesione na krzyż ponad symbole sąsiednich pierwiastków i zamienione z liczb arabskich nad rzymskie. Wyróżniona zostaje liczba jeden nad symbolem tlenu, a lektor wygłasza komentarz o konieczności pomnożeniu obu liczb tak, aby wartościowość tlenu zgadzała się z założoną. Po pomnożeniu przez dwa wartościowość tlenu zamienia się na dwa, a wartościowość osmu na osiem. Na ekranie pojawia się wniosek końcowy: Wartościowość osmu w związku z tlenem o wzorze OsO4 wynosi osiem.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna się planszą z tematem zadania: Jaka jest wartościowość osmu w związku OsO4, w którym wartościowość tlenu wynosi dwa. Po wygaszeniu napisu centralną część kadru zajmuje wzór związku, z którego indeksy 1 za symbolem osmu i 4 za symbolem tlenu zostają oznaczone na zielono i przeniesione na krzyż ponad symbole sąsiednich pierwiastków i zamienione z liczb arabskich nad rzymskie. Wyróżniona zostaje liczba jeden nad symbolem tlenu, a lektor wygłasza komentarz o konieczności pomnożeniu obu liczb tak, aby wartościowość tlenu zgadzała się z założoną. Po pomnożeniu przez dwa wartościowość tlenu zamienia się na dwa, a wartościowość osmu na osiem. Na ekranie pojawia się wniosek końcowy: Wartościowość osmu w związku z tlenem o wzorze OsO4 wynosi osiem.

Jeśli we wzorze sumarycznym związku nie występują żadne indeksy stechiometryczne (lub w rzadkich przypadkach są sobie równe), to pierwiastki tworzące dany związek mają jednakową wartościowość. W związkach, które obecnie poznajecie (tlenki, chlorki, siarczki), tlen ma wartościowość dwa (II), chlor jeden (I), a siarka dwa (II).

Na przykład w związku o wzorze , w którym wartościowość tlenu wynosi dwa (II), miedź ma identyczną wartościowość (II). W chlorku sodu sód i chlor mają taką samą wartościowość - jeden (I).
W innych przypadkach należy dokonać odpowiednich przekształceń i obliczeń. Najprostszy ze sposobów poznamy na przykładzie.

Związki tlenu z innymi pierwiastkami są nazywane tlenkami. Jedynym wyjątkiem jest związek tlenu z fluorem, zwany fluorkiem tlenu. We wszystkich tlenkach tlen ma wartościowość równą dwa. Na tej podstawie, znając wzór tlenku, możemy określać wartościowość pierwiastków w tlenkach.

Nazwy tlenków są dwuczłonowe. Pierwszy człon to wyraz tlenek, a drugi - nazwa pierwiastka w dopełniaczu, np. tlenek sodu. Wiele pierwiastków tworzy po kilka tlenków, w których ich wartościowość jest różna. Przykładem są związki ołowiu z tlenem o wzorach sumarycznych: i .
W pierwszym tlenku ołów ma wartościowość cztery, w drugim zaś - dwa. Dlatego, aby jednoznacznie określić rodzaj związku, np. tlenku, w jego nazwie podaje się często wartościowość połączonego z tlenem pierwiastka. Omawiane powyżej związki o wzorach i to odpowiednio: tlenek ołowiu(IV) i tlenek ołowiu(II). W nazwach tlenków nie określa się wartościowości tlenu, gdyż zawsze wynosi ona dwa (II).

Tworząc nazwy tlenków metali należących do grup 1. i 2., nie podaje się ich wartościowości, gdyż pierwiastki te mają w związkach chemicznych zawsze tylko jedną charakterystyczną wartościowość: metale grupy 1. - jeden, grupy 2. - dwa. Podobna zasada dotyczy glinu: z uwagi na to, że pierwiastek ten ma wartościowość trzy, przyjęło się nie podawać w nazwie związków jego wartościowości.

Ustalanie nazwy tlenku o wzorze sumarycznym

Instrukcja: Ustalanie nazwy tlenku o wzorze sumarycznym

Po ustaleniu wartościowości żelaza, która wynosi trzy, możemy napisać nazwę tlenku.
Tlenek o wzorze sumarycznym nazywa się tlenkiem żelaza(III).

Film rozpoczyna się planszą z tematem zadania: Narysuj wzór strukturalny związku cząsteczkowego zbudowanego z dwóch pierwiastków - azotu o wartościowości trzy i wodoru. Wyrazy azot i wodór zostały wyróżnione czerwonym kolorem. Na ekranie pojawiają się symbol azotu z zaznaczonymi trzema wolnymi wiązaniami na środku planszy oraz po lewej stronie symbol wodoru z jednym wolnym wiązaniem. Kreski symbolizujące wolne wiązania przy obu atomach są numerowane. Atom wodoru przemieszcza się i zajmuje miejsce przy jednym z wolnych wiązań azotu, a chwilę później zza dolnej i prawej krawędzi ekranu wyjeżdżają jeszcze dwa atomy uzupełniając wzór cząsteczki. W prawym dolnym rogu ekranu pojawia się wzór sumaryczny NH3.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna się planszą z tematem zadania: Narysuj wzór strukturalny związku cząsteczkowego zbudowanego z dwóch pierwiastków - azotu o wartościowości trzy i wodoru. Wyrazy azot i wodór zostały wyróżnione czerwonym kolorem. Na ekranie pojawiają się symbol azotu z zaznaczonymi trzema wolnymi wiązaniami na środku planszy oraz po lewej stronie symbol wodoru z jednym wolnym wiązaniem. Kreski symbolizujące wolne wiązania przy obu atomach są numerowane. Atom wodoru przemieszcza się i zajmuje miejsce przy jednym z wolnych wiązań azotu, a chwilę później zza dolnej i prawej krawędzi ekranu wyjeżdżają jeszcze dwa atomy uzupełniając wzór cząsteczki. W prawym dolnym rogu ekranu pojawia się wzór sumaryczny NH3.

Wartościowość jest cechą wszystkich pierwiastków tworzących związki chemiczne i jest to liczba wiązań, które tworzy atom danego pierwiastka, łącząc się z innymi atomami. Opisuje się ją przy użyciu liczb rzymskich.

Wartościowość pierwiastka w związkach kowalencyjnych jest równa liczbie wiązań, które tworzą w cząsteczkach jego atomy z innymi atomami.

Wartościowość pierwiastka w związkach jonowych jest równa ładunkowi jego jonów, z pominięciem znaków ujemnego i dodatniego.

Na podstawie układu okresowego można określić maksymalną wartościowość względem wodoru i tlenu dla pierwiastków z grup 1. i 2. oraz 13., 14., 15., 16. i 17.

Pierwiastki znajdujące się w grupie 1. układu okresowego w tworzonych związkach mają wartościowość równą jeden, z grupy 2. mają wartościowość dwa.

Tlen w tlenkach ma wartościowość dwa. Na podstawie tej informacji i wzoru sumarycznego związku można określić wartościowość drugiego pierwiastka w połączeniach z tlenem.

W nazwach tlenków podaje się wartościowość pierwiastka, który w związkach chemicznych może mieć różną wartościowość.

Podaj nazwę wody, używając w nazwie tego związku słowa „tlenek".

Określ wartościowość węgla w jego związku z wodorem na podstawie wzoru sumarycznego i strukturalnego.
Czy zawsze na podstawie wzoru sumarycznego można wyznaczyć wartościowość?
Wzór sumaryczny związku: C 2 H 6
Wzór strukturalny:

R183QdipX70wo 1

wzór, który odzwierciedla sposób połączenia atomów w cząsteczce; na jego podstawie można określić liczbę, rodzaj atomów oraz ich wartościowość

liczba wiązań, które tworzy atom danego pierwiastka chemicznego, łącząc się z innymi atomami

Na podstawie pełnej nazwy tlenku w łatwy sposób można napisać jego wzór sumaryczny. Pamiętajmy, że wartościowość tlenu w tych związkach jest równa dwa. Wartościowość drugiego pierwiastka trzeba znać bądź też jest ona podana w nazwie. Jeśli pierwiastek należy do grupy 1. układu okresowego, to jego wartościowość będzie równa jeden, jeśli jest to pierwiastek położony w 2. grupie, to będzie miał wartościowość dwa.

Ustalenie wzoru strukturalnego cząsteczki związku na podstawie jego wzoru sumarycznego nie zawsze jest możliwe. Na przykład bez wiedzy na temat istniejących połączeń pomiędzy poszczególnymi atomami nie narysujemy wzoru cząsteczki związku składającego się z trzech pierwiastków o wzorze sumarycznym . W przypadku związków dwupierwiastkowych jest to możliwe, jeśli zna się wartościowość obu pierwiastków. Najłatwiej narysować wzór cząsteczki zbudowanej z dwóch atomów. Przykładem jest cząsteczka powstała w wyniku połączenia azotu i tlenu, których wartościowość wynosi dwa. Ma ona następujący wzór strukturalny:

Oba atomy pierwiastków mają wartościowość równą dwa i tworzą po dwa wiązania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Podczas zgłębiania wiedzy chemicznej nie trzeba uczyć się wszystkiego na pamięć. Często wystarczy znajomość pewnych ogólnych reguł, które pozwalają na opisywanie nowych faktów. Przykładem są wzory sumaryczne niektórych związków, które w dość prosty sposób można prawidłowo zapisać na podstawie tylko jednej informacji o pierwiastkach tworzących substancję złożoną.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wokół nas, w przyrodzie, stale zachodzi niewyobrażalna liczba przemian chemicznych. Dodatkowo człowiek sam inicjuje i przeprowadza wiele z nich, aby otrzymać potrzebne mu materiały. Mimo że reakcje chemiczne różnią się między sobą rodzajem substratów i powstających produktów, to jednak wszystkie można podzielić na grupy, które charakteryzują się pewnymi wspólnymi cechami.

że równanie reakcji chemicznej jest zapisem przebiegu tej reakcji;

substancje, które ulegają przemianom w reakcji chemicznej, to substraty, a te, które w ich wyniku powstają, to produkty;

po lewej stronie równania reakcji zapisuje się substraty, po prawej - produkty.

opisywać, na czym polegają reakcje syntezy i analizy;

wskazywać przykłady reakcji syntezy i analizy;

zapisywać równania reakcji syntezy i analizy;

dobierać współczynniki w równaniach reakcji chemicznych;

stosować się do zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania eksperymentów chemicznych;

opisywać eksperyment chemiczny, uwzględniając: szkło i sprzęt laboratoryjny, odczynniki chemiczne, schemat aparatury, obserwacje i wnioski.

Przebieg przemiany chemicznej, z uwaględnieniem substratów i produktów, można opisać słownie, na przykład: węgiel reaguje z tlenem i w wyniku tej reakcji powstaje tlenek węgla(IV). Zamiast długiego opisu można posłużyć się równaniem reakcji zawierającym nazwy pierwiastków i związków chemicznych:

węgiel + tlen → tlenek węgla(IV)

Mimo że powyższe sposoby przedstawiania przebiegu reakcji chemicznych są poprawne, to jednak okazuje się mało przydatne dla chemików. W swojej pracy stosują oni równania reakcji, w których wykorzystują symbole pierwiastków i wzory związków chemicznych. Omawianą wcześniej przemianę chemiczną zapisują za pomocą następującego równania reakcji:

Przy użyciu symboli i wzorów chemicznych zapisz równanie reakcji magnezu z tlenem, w wyniku której powstaje tlenek magnezu:

Instrukcja: Zapis równania reakcji magnezu z tlenem

Zapisujemy wzory lub symbole substancji reagujących (substratów), po lewej stronie równania reakcji, a wzór produktu - po prawej stronie:

Sprawdzamy liczby poszczególnych atomów po obu stronach równania reakcji:

Zauważamy niezgodność liczby atomów tlenu po lewej i prawej stronie równania.

W celu wyrównania liczby atomów każdego z pierwiastków po obu stronach równania musimy dwukrotnie zwiększyć liczbę atomów tlenu po jego prawej stronie:

WAŻNE: Przy zwiększaniu liczby substratów w równaniu reakcji chemicznej zawsze używamy współczynników stechiometrycznych, nigdy indeksów (wzór przedstawia zupełnie inny związek niż wzór nieistniejącego ).

Ponownie oceniamy liczby atomów magnezu i tlenu:

Tym razem niezgodna jest liczba atomów magnezu po stronie substratów i produktów. Należy więc zwiększyć ją dwukrotnie po lewej stronie równania reakcji.

Mnożymy przez 2 liczbę atomów magnezu po lewej stronie równania (wstawiamy liczbę 2 w miejsce współczynnika stechiometrycznego znajdującego się przed symbolem magnezu):

Nagranie rozpoczyna się od planszy z napisem wodór + tlen daje wodę. W planszy tej przed słowem woda obecna jest skierowana w prawo strzałka, jak w zapisach reakcji chemicznych. Nazwy związków stopniowo zastępowane są swoimi symbolami, czyli H2, O2 i H2O. Strony lewa i prawa równania zostają wyróżnione kolorami zielonym i turkusowym. Następuje podliczanie atomów, czemu towarzyszy chwilowa zamiana danych fragmentów wzoru z postaci sumarycznej na strukturalną, z kreskami. Pod wzorem pojawia się postać opisowa. W przypadku wodoru wszystko się zgadza. Komunikat po obu stronach równania głosi Liczba atomów wodoru jest równa 2. W przypadku tlenu po lewej stronie równania są dwa atomy, a po prawej tylko jeden. Nad równaniem pojawia się brakujący atom tlenu, do którego stopniowo dopisywane jest drugi wzór cząsteczki wody. Wzory łączą się ze sobą, dając napis 2H2O. Na krótką chwilę plansza ulega wygaszeniu, a na ekranie pojawia się wzór H2O2, który zostaje przekreślony. Nie można go wykorzystać w tej reakcji, ponieważ jest to zupełnie inny związek, powstający w inny sposób. Następuje powrót do wcześniejszej planszy. Teraz podsumowanie tekstowe pod zapisem reakcji zwraca uwagę na to, że po prawej stronie są cztery atomy wodoru. Dlatego z lewej strony równania przed symbolem cząsteczki wodoru również pojawia się liczba 2 i w ten sposób całe równanie zostaje uzgodnione. U dołu ekranu pojawia się podsumowanie: Równanie zbilansowane prawidłowo.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna się od planszy z napisem wodór + tlen daje wodę. W planszy tej przed słowem woda obecna jest skierowana w prawo strzałka, jak w zapisach reakcji chemicznych. Nazwy związków stopniowo zastępowane są swoimi symbolami, czyli H2, O2 i H2O. Strony lewa i prawa równania zostają wyróżnione kolorami zielonym i turkusowym. Następuje podliczanie atomów, czemu towarzyszy chwilowa zamiana danych fragmentów wzoru z postaci sumarycznej na strukturalną, z kreskami. Pod wzorem pojawia się postać opisowa. W przypadku wodoru wszystko się zgadza. Komunikat po obu stronach równania głosi Liczba atomów wodoru jest równa 2. W przypadku tlenu po lewej stronie równania są dwa atomy, a po prawej tylko jeden. Nad równaniem pojawia się brakujący atom tlenu, do którego stopniowo dopisywane jest drugi wzór cząsteczki wody. Wzory łączą się ze sobą, dając napis 2H2O. Na krótką chwilę plansza ulega wygaszeniu, a na ekranie pojawia się wzór H2O2, który zostaje przekreślony. Nie można go wykorzystać w tej reakcji, ponieważ jest to zupełnie inny związek, powstający w inny sposób. Następuje powrót do wcześniejszej planszy. Teraz podsumowanie tekstowe pod zapisem reakcji zwraca uwagę na to, że po prawej stronie są cztery atomy wodoru. Dlatego z lewej strony równania przed symbolem cząsteczki wodoru również pojawia się liczba 2 i w ten sposób całe równanie zostaje uzgodnione. U dołu ekranu pojawia się podsumowanie: Równanie zbilansowane prawidłowo.

Już w XVIII wieku chemicy zapisywali równania reakcji chemicznych. Ta notacja znacznie różniła się od współczesnej. Na przykład reakcję metalu (żelaza) z kwasem azotowym (współczesna nazwa: kwas azotowy(V)) opisywano następująco:

R1MzwCn8fRXXh 1

Niektóre pierwiastki, takie jak: wodór, azot, tlen, chlor, jod, fluor, brom w stanie wolnym, występują w postaci cząsteczek dwuatomowych. Z tego względu w równaniach reakcji z ich udziałem posługujemy się ich wzorami: .

Aby równanie reakcji było poprawnie zapisane, liczby atomów poszczególnych pierwiastków zapisanych po obu stronach tego równania muszą być identyczne. W zaprezentowanym powyżej równaniu reakcji () otrzymywania tlenku węgla(IV) z węgla i tlenu ten warunek jest spełniony.

Liczba atomów każdego z pierwiastków po obu stronach równania jest taka sama. Równanie reakcji jest zapisane prawidłowo. Mówi się, że jest ono uzgodnione lub zbilansowane. Czynności, które wykonywaliśmy od momentu napisania równania reakcji przy użyciu symboli i wzorów do uzyskania jego prawidłowego zapisu, nazywa się uzgadnianiem (lub bilansowaniem) równania reakcji.

Przyjrzyj się poniższym równaniom reakcji:

węgiel + tlen → tlenek węgla(IV)

wodór + chlor → chlorowodór

Zauważ, że w wyniku tych przemian z dwóch substratów otrzymuje się jeden produkt. Można je opisać poniższym równaniem:

O takich przemianach mówi się, że są to lub inaczej .

Doświadczenie należy wykonać pod wyciągiem.

Problem badawczy

Co dzieje się podczas reakcji jodu z magnezem? Czy jest to reakcja łączenia?

Hipoteza

Jod łączy się z magnezem, jest to reakcja łączenia.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. W parowniczce umieść niewielką ilość wiórków magnezowych oraz kilka kryształków rozdrobnionego jodu.

2. Do mieszaniny jodu z magnezem dodaj kilka kropli wody.

Podsumowanie

Po dodaniu wody reakcja przebiega gwałtownie. Wydzielają się pary o fioletowej barwie.
W wyniku reakcji magnezu z jodem powstaje jodek magnezu:

magnez + jod → jodek magnezu

Reakcja ta przebiega z wydzieleniem ciepła. Jest ono wystarczające do tego, aby jod znajdujący się w mieszaninie reakcyjnej częściowo uległ sublimacji (fioletowy gaz).
Reakcja otrzymywania jodku magnezu z magnezu i jodu jest reakcją syntezy.

R5KwScn02wZkE 1

Film rozpoczyna się ujęciem fragmentu stołu laboratoryjnego, na którym stoją porcelanowa parowniczka z wiórkami magnezowymi, zlewka z wodą, pipeta, łyżeczka laboratoryjna i szkiełko z kryształami jodu. Widoczna jest też dłoń demonstratora w rękawiczce ochronnej, która łyżeczką odmierza porcję jodu i wsypuje ją do parowniczki. Mieszanina ta zakraplana jest wodą z pipety, co inicjuje reakcję. Kolejne ujęcie przedstawia wnętrze parowniczki z bliska. Zawartość kipi i wydziela fioletowy dym. Zmiana ujęcia na prezentujące parowniczkę z boku, pojawia się podpis MgI2, Jodek magnezu. Następnie na parowniczce pojawia się napis Ciepło i strzałki z dna parowniczki na zewnątrz symbolizujące emisję ciepła podczas reakcji. Z kolei obszar w którym pojawia się fioletowy dym zostaje oznaczony tekstem Gazowy jod. Obraz z kamery ulega rozmyciu, a na ekranie pojawia się równanie reakcji: magnez plus jod daje w efekcie jodek magnezu. Pojawia się podpis Reakcja syntezy, czyli łączenia.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna się ujęciem fragmentu stołu laboratoryjnego, na którym stoją porcelanowa parowniczka z wiórkami magnezowymi, zlewka z wodą, pipeta, łyżeczka laboratoryjna i szkiełko z kryształami jodu. Widoczna jest też dłoń demonstratora w rękawiczce ochronnej, która łyżeczką odmierza porcję jodu i wsypuje ją do parowniczki. Mieszanina ta zakraplana jest wodą z pipety, co inicjuje reakcję. Kolejne ujęcie przedstawia wnętrze parowniczki z bliska. Zawartość kipi i wydziela fioletowy dym. Zmiana ujęcia na prezentujące parowniczkę z boku, pojawia się podpis MgI2, Jodek magnezu. Następnie na parowniczce pojawia się napis Ciepło i strzałki z dna parowniczki na zewnątrz symbolizujące emisję ciepła podczas reakcji. Z kolei obszar w którym pojawia się fioletowy dym zostaje oznaczony tekstem Gazowy jod. Obraz z kamery ulega rozmyciu, a na ekranie pojawia się równanie reakcji: magnez plus jod daje w efekcie jodek magnezu. Pojawia się podpis Reakcja syntezy, czyli łączenia.

Synteza jądrowa
Podczas omawianej reakcji syntezy z dwóch lub większej liczby substratów powstaje jeden produkt. Jądra atomów pierwiastków, które tworzą substraty, a następnie - produkt, nie ulegają zmianie.
Istnieje jednak typ reakcji nazywany są syntezą jądrową. Przemiana ta polega na łączeniu się jąder lekkich pierwiastków w jądra cięższych pierwiastków. Taka przemiana zachodzi na przykład na Słońcu. Podczas niej z dwóch jąder atomów wodoru powstaje jądro atomu helu i wydziela się ogromna ilość energii. Reakcję syntezy helu opisuje równanie uwzględniające budowę jąder poszczególnych reagentów:

W odpowiednich warunkach woda ulega reakcji, w wyniku której powstają pierwiastki, z jakich się składa. Przebieg tej reakcji opisuje równanie:

Zauważmy, że w omawianej reakcji z jednej substancji (wody) powstają dwie inne (tlen i wodór).
Przemiana chemiczna, podczas której z jednego substratu powstają co najmniej dwa produkty, nazywana jest lub . Można ją opisać za pomocą schematu:

Omówiona przemiana wody w wodór i tlen należy do tego typu reakcji.

Film prezentujący rozkład tlenku rtęci (II). Na ekranie widoczny jest zestaw aparatury. Następuje zbliżenie na probówkę z tlenkiem rtęci(II). Wyraźnie widać jego czerwonopomarańczową barwę. Widok na zestaw w czasie pracy - płomień palnika ogrzewa probówkę z tlenkiem, w probówce wypełnionej wodą zbiera się gaz (tlen). Na ekranie pojawia się słowo: OBSERWACJE. Zbliżenie na probówkę z tlenkiem rtęci(II) - widać na ściankach probówki szaroczarny osad w postaci pierścienia. Sam osad tlenku też zrobił się czarny. Znika słowo: OBSERWACJE. Widok na pracujący zestaw, pod spodem pojawia się nazwa: reakcja chemiczna. Ponownie pojawia się słowo: OBSERWACJE. Widok na probówkę z gazem, zamkniętą korkiem, stojącą w statywie - ręka zbliża do niej żarzące się łuczywko, wyjmuje korek z probówki, wkłada je powoli do środka. Łuczywko rozpala się i pali się jasnym płomieniem nawet wewnątrz probówki. Na ekranie pojawia się słowo: WNIOSKI i przy probówce, w której prowadzono badanie palności pojawia się słowo: tlen. Widok na mieszaninę poreakcyjną z szarym pierścieniem osadu. Przy nim pojawia się słowo: rtęć. Na ekranie widać równanie reakcji.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film prezentujący rozkład tlenku rtęci (II). Na ekranie widoczny jest zestaw aparatury. Następuje zbliżenie na probówkę z tlenkiem rtęci(II). Wyraźnie widać jego czerwonopomarańczową barwę. Widok na zestaw w czasie pracy - płomień palnika ogrzewa probówkę z tlenkiem, w probówce wypełnionej wodą zbiera się gaz (tlen). Na ekranie pojawia się słowo: OBSERWACJE. Zbliżenie na probówkę z tlenkiem rtęci(II) - widać na ściankach probówki szaroczarny osad w postaci pierścienia. Sam osad tlenku też zrobił się czarny. Znika słowo: OBSERWACJE. Widok na pracujący zestaw, pod spodem pojawia się nazwa: reakcja chemiczna. Ponownie pojawia się słowo: OBSERWACJE. Widok na probówkę z gazem, zamkniętą korkiem, stojącą w statywie - ręka zbliża do niej żarzące się łuczywko, wyjmuje korek z probówki, wkłada je powoli do środka. Łuczywko rozpala się i pali się jasnym płomieniem nawet wewnątrz probówki. Na ekranie pojawia się słowo: WNIOSKI i przy probówce, w której prowadzono badanie palności pojawia się słowo: tlen. Widok na mieszaninę poreakcyjną z szarym pierścieniem osadu. Przy nim pojawia się słowo: rtęć. Na ekranie widać równanie reakcji.

Reakcje analizy zachodzą w naszym otoczeniu. Są one również wykorzystywane w przemyśle do otrzymywania użytecznych pierwiastków i związków chemicznych.

Zastanów się i odpowiedz, czy równanie:

glukoza + tlen → tlenek węgla(IV) + woda

przedstawia reakcję rozkładu.

Czy każda reakcja, w wyniku której powstają dwa produkty, jest reakcją rozkładu?

Równania reakcji chemicznych zapisuje się przy użyciu symboli i wzorów chemicznych. Liczby atomów poszczególnych pierwiastków chemicznych po obu stronach równania muszą być identyczne.

Uzupełnianie równania reakcji o współczynniki stechiometryczne nazywa się uzgadnianiem (bilansowaniem) równania reakcji chemicznej.

Reakcja syntezy (łączenia) to rodzaj reakcji chemicznej, w wyniku której z dwóch lub większej liczby substratów powstaje tylko jeden produkt.

Reakcja analizy (rozkładu) to rodzaj reakcji chemicznej, w wyniku której z jednego substratu powstają co najmniej dwa produkty.

reakcja syntezy (reakcja łączenia)

przemiana chemiczna polegająca na łączeniu się dwóch lub większej liczby substratów w jeden produkt

reakcja analizy (reakcja rozkładu)

przemiana chemiczna polegająca na rozkładzie jednego substratu (związku chemicznego) na co najmniej dwa produkty (pierwiastki bądź związki chemiczne)

Proces otrzymywania tlenku wapnia w wyniku rozkładu węglanu wapnia przebiega w wysokiej temperaturze. Można go opisać następującymi równaniami reakcji:

W równaniach reakcji chemicznych czasami zaznacza się warunki, w jakich teakcje te przebiegają. Jeśli reakcja wymaga ogrzewania, to nad strzałką zapisujemy słowo „temperatura" albo podajemy jej konkretną wartość.

Przebieg reakcji rozkładu tlenku glinu (przeprowadzanej w hutach aluminium w celu otrzymywania glinu) jest następujący:

*Z uwagi na to, że wartościowość glinu we wszystkich związkach jest równa trzy, w nazwach tych związków nie podaje się jego wartościowości.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wokół nas, w przyrodzie, stale zachodzi niewyobrażalna liczba przemian chemicznych. Dodatkowo człowiek sam inicjuje i przeprowadza wiele z nich, aby otrzymać potrzebne mu materiały. Mimo że reakcje chemiczne różnią się między sobą rodzajem substratów i powstających produktów, to jednak wszystkie można podzielić na grupy, które charakteryzują się pewnymi wspólnymi cechami.

# data[].attributes.headline
Pierwiastek a związek chemiczny - lekcja

# data[].attributes.subject
Pierwiastek a związek chemiczny - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obecnie znanych jest 118 pierwiastków chemicznych. Należą do nich np. żelazo, wodór czy tlen. Woda to związek tlenu i wodoru, zaś rdza to mieszanina tlenków żelaza oraz innych związków tego metalu. Jeszcze sto lat temu znano około 2 milionów związków chemicznych, a 10 lat temu - już ponad 15 milionów.
Jaka jest różnica między pierwiastkiem a związkiem chemicznym?

co to jest substancja;

w jaki sposób należy stosować w praktyce zasady bezpieczeństwa w szkolnej pracowni chemicznej;

czym są właściwości fizyczne i chemiczne, oraz umiesz podać ich przykłady;

w jaki sposób można zbadać właściwości fizyczne i chemiczne substancji.

Czy kopernik ma coś wspólnego z Mikołajem Kopernikiem, czyli skąd wzięły się nazwy pierwiastków chemicznych?

dlaczego warto posługiwać się symbolami chemicznymi;

omawiać zasady tworzenia symboli pierwiastków chemicznych;

wyjaśniać różnicę między pierwiastkiem a związkiem chemicznym;

podawać przykłady pierwiastków i związków chemicznych.

Wymień przykłady substancji chemicznych, które można rozłożyć na prostsze.

określeń ich właściwości, np.

nazw ciał niebieskich, planet, np.

imion postaci mitologicznych, np.

RtaSJrorXZ9hZ 1

Animacja przedstawia proces tworzenia nazw pierwiastków na podstawie różnych kryteriów. Nazywanie w oparciu o właściwości ilustrowane jest rysunkiem czterech zamkniętych probówek zawierających chlor (zielony gaz), siarkę (żółte kryształki), jod (fioletowa substancja) i brom (czerwony płyn). Kolejno następują zbliżenia poszczególnych probówek wraz z symbolem chemicznym, pierwotną nazwą i krótkim opisem pochodzenia. Chlor ma symbol Cl, a jego nazwa pochodzi od greckiego Chloros, czyli zielony. Nazwa siarki, której symbol to S wywodzi się z sanskrytu od słowa sira oznaczającego kolor jasnożółty. Jod o symbolu I pochodzi od starogreckiego ioeides, czyli fioletowy. Natomiast brom o symbolu Br pochodzi od słowa bromos, które w języku greckim oznacza "fetor". Kolejny prezentowany sposób nazywania pierwiastków wywodzi się od ciał niebieskich, planet i planetoid. Ta prezentacja opiera się na ilustracji układu słonecznego z oznaczanymi kolejno elementami. I tak słońce, po grecku helios dało nazwę helowi o symbolu He. Planeta Neptun użyczyła nazwy pierwiastkowi o symbolu Np. Pluton, po łacinie plutonium to również nazwa planety karłowatej o tej samej nazwie. Podobnie Uran, który jest nazwą pierwiastka o symbolu U. Ostatnia część prezentacji obejmuje postacie mitologiczne. Tutaj prezentowane są malowidła przedstawiające Niobe, Prometeusza i Tantala. Pierwsza, będąca w mitologii greckiej córką Tantala użyczyła nazwy pierwiastkowi niob o symbolu Nb. Od imienia Prometeusza z tej samej mitologii nazwano pierwiastek promet o symbolu Pm. Z kolei Tantal to zarówno imię bohatera z mitów greckich, jak i nazwa pierwiastka o symbolu Ta.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia proces tworzenia nazw pierwiastków na podstawie różnych kryteriów. Nazywanie w oparciu o właściwości ilustrowane jest rysunkiem czterech zamkniętych probówek zawierających chlor (zielony gaz), siarkę (żółte kryształki), jod (fioletowa substancja) i brom (czerwony płyn). Kolejno następują zbliżenia poszczególnych probówek wraz z symbolem chemicznym, pierwotną nazwą i krótkim opisem pochodzenia. Chlor ma symbol Cl, a jego nazwa pochodzi od greckiego Chloros, czyli zielony. Nazwa siarki, której symbol to S wywodzi się z sanskrytu od słowa sira oznaczającego kolor jasnożółty. Jod o symbolu I pochodzi od starogreckiego ioeides, czyli fioletowy. Natomiast brom o symbolu Br pochodzi od słowa bromos, które w języku greckim oznacza "fetor". Kolejny prezentowany sposób nazywania pierwiastków wywodzi się od ciał niebieskich, planet i planetoid. Ta prezentacja opiera się na ilustracji układu słonecznego z oznaczanymi kolejno elementami. I tak słońce, po grecku helios dało nazwę helowi o symbolu He. Planeta Neptun użyczyła nazwy pierwiastkowi o symbolu Np. Pluton, po łacinie plutonium to również nazwa planety karłowatej o tej samej nazwie. Podobnie Uran, który jest nazwą pierwiastka o symbolu U. Ostatnia część prezentacji obejmuje postacie mitologiczne. Tutaj prezentowane są malowidła przedstawiające Niobe, Prometeusza i Tantala. Pierwsza, będąca w mitologii greckiej córką Tantala użyczyła nazwy pierwiastkowi niob o symbolu Nb. Od imienia Prometeusza z tej samej mitologii nazwano pierwiastek promet o symbolu Pm. Z kolei Tantal to zarówno imię bohatera z mitów greckich, jak i nazwa pierwiastka o symbolu Ta.

nazwisk uczonych, np.

Kto nadaje nazwy pierwiastkom?

nazw geograficznych, np.

nazw kontynentów: Eu Europ (kontynent Europa) i Am Ameryk (kontynent Ameryka);

nazw państw europejskich: Ru Ruten (łacińska nazwa Rusi - Ruthenia), Ge German (Niemcy), Po Polon (Polska, łacińska nazwa Polinum), Fr Frans (Francja), Cypr - miedź ( Cuprum, Cu);

nazwy stanu w USA bądź landu w Niemczech: Cf Californium (stan w USA), Hs Has (nazwa pochodzi od niemieckiego landu Hesja);

nazw miast (skandynawskich, europejskich i amerykańskich): Sr Stront (pochodzi od szkockiego miasta Strontian), cztery pierwiastki Er Erb, Y Itr, Yb Iterb, Tb Terb swoją nazwę zawdzięczają jednej miejscowości szwedzkiej Ytterb, Lu Lutet (łacińska nazwa Paryża- Lutetium), Ho Holm (Sztokholmu Holmia), Hf Hafn (Kopenhaga Hafnia), Bk Berkel (Berkeley w Kalifornii), Ds Darmsztadt (niemieckie miasto Darmstadt);

nazwy rzeki - jednej z najdłuższych rzek Europy (1233 km długości) Re Ren.

Animacja ma za zadanie pokazać genezę nazw pierwiastków utworzonych od nazw geograficznych. Przedstawia ona mapę świata, na której podświetlają się kontury i napisy omawianych kontynentów, pojawia się symbol pierwiastka i nazwa. Kolejno Europ (Eu) i Ameryk (Am). Następnie następuje zbliżenie na Europę i tak jak poprzednio podświetlają się kontury krajów, pojawia się symbol pierwiastka i nazwa. Kolejno Ruten (Ru) nazwany od Rusi (z łaciny Ruthenia), German (Ge), Polon (Po), Frans (Fr) i Miedź (Cu) nazwany od Cypru, po łacinie Cuprum. W następnej kolejności zbliżenie na Stany Zjednoczone. Najpierw podświetlają się kontury stanu Kalifornia, od którego nazwę wziął pierwiastek Californium (Cf), a po chwili zaznaczane jest miasto Berkeley, pierwowzór nazwy pierwiastka Berkel (Bk). Kamera przenosi się na zarys niemieckiego landu Hesja (pierwiastek Has, czyli Hs), następnie Francji i Paryża (łacińska nazwa Lutetia Parisiorum, pierwiastek Lutetium, symbol Lu), Szkocja i miasto Strontian (pierwiastek Stront, symbol Sr), miejscowości szwedzkie Ytterby od której pochodzą nazwy pierwiastków Erb (Er), Itr (Y), Iterb (Yb) oraz Terb (Tb) oraz Sztokholm (pierwiastek Holm, symbol Ho), duńska Kopenhaga (Kopenhaga Hafnia, pierwiastek Hafn, symbol Hf), niemiecki Darmsztadt i pierwiastek o tej samej nazwie (symbol Ds). Na końcu podświetlana jest rzeka Ren na całej długości (podawana jest wartość 1233 kilometry) wraz z informacją o pierwiastku o tej samej nazwie i symbolu Re.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja ma za zadanie pokazać genezę nazw pierwiastków utworzonych od nazw geograficznych. Przedstawia ona mapę świata, na której podświetlają się kontury i napisy omawianych kontynentów, pojawia się symbol pierwiastka i nazwa. Kolejno Europ (Eu) i Ameryk (Am). Następnie następuje zbliżenie na Europę i tak jak poprzednio podświetlają się kontury krajów, pojawia się symbol pierwiastka i nazwa. Kolejno Ruten (Ru) nazwany od Rusi (z łaciny Ruthenia), German (Ge), Polon (Po), Frans (Fr) i Miedź (Cu) nazwany od Cypru, po łacinie Cuprum. W następnej kolejności zbliżenie na Stany Zjednoczone. Najpierw podświetlają się kontury stanu Kalifornia, od którego nazwę wziął pierwiastek Californium (Cf), a po chwili zaznaczane jest miasto Berkeley, pierwowzór nazwy pierwiastka Berkel (Bk). Kamera przenosi się na zarys niemieckiego landu Hesja (pierwiastek Has, czyli Hs), następnie Francji i Paryża (łacińska nazwa Lutetia Parisiorum, pierwiastek Lutetium, symbol Lu), Szkocja i miasto Strontian (pierwiastek Stront, symbol Sr), miejscowości szwedzkie Ytterby od której pochodzą nazwy pierwiastków Erb (Er), Itr (Y), Iterb (Yb) oraz Terb (Tb) oraz Sztokholm (pierwiastek Holm, symbol Ho), duńska Kopenhaga (Kopenhaga Hafnia, pierwiastek Hafn, symbol Hf), niemiecki Darmsztadt i pierwiastek o tej samej nazwie (symbol Ds). Na końcu podświetlana jest rzeka Ren na całej długości (podawana jest wartość 1233 kilometry) wraz z informacją o pierwiastku o tej samej nazwie i symbolu Re.

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające zbadać, czy cukier można rozłożyć na substancje prostsze.

Film demonstruje pochodzenie symboli pierwiastków chemicznych. Ma postać kolejno prezentowanych plansz z efektami prostych animacji. Najpierw wyświetlana jest łacińska nazwa pierwiastka i kolorem czerwonym wyróżniana litera lub dwie litery tworzące symbol. Z reguły są to pierwsze litery nazwy. Następnie poniżej pokazywana jest polska nazwa pierwiastka i jego symbol. Kolejno: Hydrogenium, wodór, symbol H. Oxygenium, tlen, symbol O. Carboneum, węgiel, symbol C. Nitrogenium, azot, symbol N. Sulfur, siarka, symbol S. Natrium, sód, symbol Na. Prezentację wieńczy plansza zawierająca nazwy i symbole wszystkich wymienionych wcześniej pierwiastków.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film demonstruje pochodzenie symboli pierwiastków chemicznych. Ma postać kolejno prezentowanych plansz z efektami prostych animacji. Najpierw wyświetlana jest łacińska nazwa pierwiastka i kolorem czerwonym wyróżniana litera lub dwie litery tworzące symbol. Z reguły są to pierwsze litery nazwy. Następnie poniżej pokazywana jest polska nazwa pierwiastka i jego symbol. Kolejno: Hydrogenium, wodór, symbol H. Oxygenium, tlen, symbol O. Carboneum, węgiel, symbol C. Nitrogenium, azot, symbol N. Sulfur, siarka, symbol S. Natrium, sód, symbol Na. Prezentację wieńczy plansza zawierająca nazwy i symbole wszystkich wymienionych wcześniej pierwiastków.

Czy sól kamienną i wodę można zaliczyć do substancji prostych czy złożonych?

W naszym otoczeniu występują różne substancje. Wśród nich są takie, których nie można rozłożyć na prostsze. Są to pierwiastki chemiczne pierwiastki chemiczne . Spośród znanych obecnie 118 pierwiastków chemicznych w przyrodzie występuje 90, jednak tylko nieliczne spotykamy w stanie wolnym (rodzimym). Należą do nich np.: złoto, siarka, węgiel, platyna, miedź, arsen, antymon. Blisko 30 pierwiastków otrzymano sztucznie w laboratorium.

Do dziś oficjalne nazwy nadano 114 pierwiastkom, a pozostałe cztery muszą zostać poddane badaniom przez niezależne ośrodki naukowe. Dla 109 pierwiastków polskie nazwy ustaliło Polskie Towarzystwo Chemiczne. Jest to stowarzyszenie naukowe skupiające osoby zawodowo lub tylko amatorsko związane z chemią. Jego celem jest popieranie rozwoju nauk chemicznych i ich popularyzacja wśród społeczeństwa. Nazwy pierwiastków tworzono od imion postaci mitologicznych, nazw ciał niebieskich, nazw geograficznych, nazwisk wybitnych uczonych, zaś pozostałe są nieoficjalnymi tłumaczeniami z języka łacińskiego.

Przestrzegaj wielkich i małych liter w zapisie symboli pierwiastków i związków chemicznych:
C to symbol węgla,
O to symbol tlenu,
Co - symbol kobaltu,
ale CO to wzór związku chemicznego tlenku węgla(II).

Jak dawniej zapisywano wzory chemiczne?
Formy zapisu wzorów chemicznych wraz z upływem czasu ulegały zmianom. Prześledźmy ten proces na przykładzie wzoru wody:
W dziele Antoine Lavoisiera (czyt. antła lawłazier) (1743-1794) Oeuvres możemy znaleźć następujące oznaczenia:

Trudności z brakiem odpowiedniego zapisu nurtowały innych uczonych. Pierre‑Auguste Adet (czyt. pier ogust ede) (1763-1834) i Jean Henri Hassenfratz (czyt. żą enri assenfrac) (1755-1827) wysunęli propozycje prostszego zapisu:

Symbole te oznaczały nie tylko pierwiastki, ale umożliwiały także oznaczanie związków chemicznych poprzez zestawienia, np:

John Dalton (czyt. dżon dalton) (1766-1844) wprowadził oznaczenia pierwiastków, stosując symbole, dzięki którym można było zapisywać również wzory substancji chemicznych:

Wszystkie substancje mają określone właściwości fizyczne i chemiczne. Możemy je badać zmysłami (np. zobaczyć, usłyszeć, powąchać) lub za pomocą specjalnych przyrządów, co pozwala odróżnić daną substancję od innej.
Kilka lat później system Daltona został zastąpiony symbolami chemicznymi wprowadzonymi przez Jönsa Berzeliusa (czyt. jonsa beszeliusa), które są z niewielkimi zmianami stosowane do dziś, np.:

wodór: H

tlen: O

woda: H O H

Patrz str. 246

Prezentowany jest pokaz slajdów, w trakcie wypowiedzi lektora. Wyświetlane są kolejno: Leki (tabletki, buteleczki z lekami, listki), Plastikowe kubki, sztućce, Cukier, Sól kamienna, Woda w naczyniu, piasek

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Prezentowany jest pokaz slajdów, w trakcie wypowiedzi lektora. Wyświetlane są kolejno: Leki (tabletki, buteleczki z lekami, listki), Plastikowe kubki, sztućce, Cukier, Sól kamienna, Woda w naczyniu, piasek

Substancją jest każdy pierwiastek i każdy związek chemiczny.

Pierwiastek chemiczny to substancja prosta, której nie można rozłożyć na substancję prostszą.

Związek chemiczny to substancja złożona z co najmniej dwóch różnych pierwiastków chemicznych połączonych ze sobą.

Związki chemiczne mają inne właściwości niż tworzące je pierwiastki.

Wykonaj grę memory. W tym celu przygotuj pary kart, zapisując na nich informacje dotyczące pierwiastków, np:

nazwa pierwiastka - symbol,

nazwa pierwiastka - zastosowanie,

nazwa pierwiastka - nazwisko uczonego.

Połóż wszystkie karty obrazkami do dołu i wymieszaj. Następnie odkrywaj po dwie karty. Jeśli znajdziesz parę pasujących do siebie kart, zachowaj ją. Jeśli obrazki do siebie nie pasują, odłóż je z powrotem. Zwycięzcą zostanie osoba, która zdobędzie najwięcej kart.

*Przeanalizuj zapis rozgrywek szachowych, a następnie uzasadnij, dlaczego stosuje się zapis symboliczny.
Zapis przebiegu partii szachowej:
1.d4 f5 2.c4 Sf6 3.Sc3 e6 4.Sf3 d5 5.e3 c6 6.Gd3 Gd6 7.0‑0 0‑0 8.Se2 Sbd7 9.Sg59. G:h2+ 10.Kh1 Sg4 (10.K:h2 Sg4+ 11.Kg1 H:g5 +-) 11.f4 He8 12.g3 Hh5 13.Kg2 Gg1! (14.W:g1 Hh2+ 15.Kf3 Hf2x) 14.S:g1 Hh2+ 15.Kf3 e5! 16.d:e5 Sd:e5+! 17.f:e5 S:e5+ 18.Kf4 Sg6+ 19.Kf3 f4! 20.e:f4 (grozi 20. Gg4+ 21. Se5x, 20.g:f4 Sh4x, 20.G:g6 Gg4+ 21.K:g4 H:g3+ 22.Kh5 h:g6+ 23.K:g6 Wf6+ 24.Kh5 Wh6x) 20. Gg4+! 21.K:g4 Se5+(21.Ke3 przedłużało partię) 22.f:e5 h5x

RlJnoygoaAAs9 1

Biogram Jöns Berzelius (czyt. jons beszelius) nie istnieje

Wstaw brakujące elementy we właściwe miejsca schematu.

Nazwy pierwiastków zostały utworzone między innymi od:

Prawo do nadawania nazw pierwiastkom mają osoby, które pierwsze je odkryły lub otrzymały. Jednak obecnie naukowcy nie nazywają pierwiastków swoimi nazwiskami. Wynika to z faktu, że nad takim odkryciem pracuje zespół kilkadziesięciu osób reprezentujących różne instytucje.

W życiu codziennym często stosujemy symbole. Dzięki nim możemy bez konieczności czytania słownego opisu zrozumieć potrzebne informacje. Przykładami takich symboli są znaki drogowe czy piktogramy. Swój sposób porozumiewania się mają także chemicy. Zamiast posługiwać się pełnymi nazwami pierwiastków i związków chemicznych zastąpili je symbolami.

Symbole pierwiastków chemicznych Symbole pierwiastków chemicznych to umowne, międzynarodowe skróty nazw. Pochodzą najczęściej z języka angielskiego lub z łaciny i greki - w przypadku pierwiastków znanych od dawna. Nazwy zwykle składają się z jednej lub dwóch liter, z czego pierwsza litera jest duża, a druga (o ile występuje) - mała. *Tymczasowe symbole pierwiastków złożone są z trzech liter ().

Z wieloma związkami chemicznymi związkami chemicznymi spotykamy się na co dzień. Na przykład w kuchni często używa się wody, soli kamiennej (chlorek sodu), cukru (sacharoza), kwasku cytrynowego (kwas cytrynowy), octu (kwas octowy i woda) czy alkoholu (etanol i woda).

Przyjrzyjmy się soli kamiennej. Jest to związek sodu z chlorem. Sód () jest substancją stałą, która gwałtownie reaguje z wodą, a chlor () (gazowy chlor występuje w postaci cząsteczek) jest trującym gazem. Związek chemiczny to najpopularniejsza przyprawa i środek konserwujący, nadający potrawom słony smak.
Związki chemiczne mają inne właściwości niż wchodzące w ich skład pierwiastki. Na przykład woda (ciecz) jest związkiem wodoru (gazu) z tlenem (gazem).

Znając symbole pierwiastków chemicznych, można zapisać wzory związków chemicznych wzory związków chemicznych , np.:
to tlenek magnezu,
- tlenek wapnia,
- tlenek węgla(II)*.
*Aby dowiedzieć się, co oznacza cyfra (II) przy nazwie tlenku węgla, przejdź do działu II.

# data[].attributes.attachment_link.description
Obecnie znanych jest 118 pierwiastków chemicznych. Należą do nich np. żelazo, wodór czy tlen. Woda to związek tlenu i wodoru, zaś rdza to mieszanina tlenków żelaza oraz innych związków tego metalu. Jeszcze sto lat temu znano około 2 milionów związków chemicznych, a 10 lat temu - już ponad 15 milionów.Jaka jest różnica między pierwiastkiem a związkiem chemicznym?

# data[].attributes.headline
Wodorotlenki - ich budowa i otrzymywanie

# data[].attributes.subject
Wodorotlenki - ich budowa i otrzymywanie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdy do wody wrzucisz sól lub cukier, po prostu się rozpuszczą - powstanie roztwór, czyli mieszanina jednorodna. Co się stanie, gdy do wody wrzucimy metal lub jego tlenek? Czy w obu przypadkach reakcja będzie taka sama? Co powstanie: mieszanina czy związek chemiczny? W jak sposób możemy to sprawdzić?

„Aktywny" znaczy: czynny, dynamiczny, energiczny, przebojowy. Jaki zatem metal nazywamy „aktywnym"?

co to jest wodorotlenek;

nazywać wodorotlenki na podstawie ich wzorów;

wymieniać i opisywać metody otrzymywania wodorotlenków oraz zapisywać odpowiednie równania reakcji;

podawać przykłady metali i tlenków metali reagujących z wodą;

identyfikować produkty reakcji metali aktywnych z wodą;

podawać przykłady wskaźników kwasowo‑zasadowych oraz określać ich barwę w wodzie i w zasadach.

to związki chemiczne o stałym stanie skupienia, zbudowane z kationów metalu i anionów wodorotlenkowych.
*Jony te przyciągają się w wyniku działania sił elektrostatycznych, tworząc .

Wartościowość grupy wodorotlenowej zawsze równa się I.

Ogólny wzór wodorotlenków metali jednowartościowych:

Ogólny wzór wodorotlenków metali:

Nazwy wodorotlenków powstają przez dodanie do słowa „ wodorotlenek " nazwy pierwiastka tworzącego dany związek (w dopełniaczu):

Jeżeli metal tworzy dwa wodorotlenki, to do nazwy dodaje się w nawiasie cyfrę rzymską określającą wartościowość metalu, np.

Jeśli metal tworzy jeden wodorotlenek, wartościowość metalu w nazwie się pomija.

O tym, że badane związki mają odmienne właściwości, można się przekonać, używając substancji zwanych wskaźnikami. Ich działanie pod wpływem innych substancji polega na tym, że w łatwy do zaobserwowania sposób zmieniają zabarwienie. Dzięki temu możemy stwierdzić, czy w badanej próbce jest interesująca nas substancja.

W życiu codziennym również spotykamy wskaźniki. Herbata, do której dodamy sok z cytryny, zmienia pod jego wpływem zabarwienie na jaśniejsze. Podobnie, gdy do soku z buraków dodamy sok z cytryny (kwas cytrynowy) lub ocet (kwas octowy), barwnik tego soku pod wpływem kwasów przyjmie intensywny czerwony kolor.

Wskaźnikiem zmieniającym zabarwienie w roztworach wodnych, do których dodamy metale i tlenki metali (z utworzeniem nowego związku chemicznego - wodorotlenku), jest m.in. wywar z czerwonej kapusty.

Problem badawczy

Co się stanie, jeśli kawałek sodu lub potasu umieścimy w wodzie?

Hipoteza

Sód/potas rozpuści się w wodzie.
Między sodem/potasem a wodą zajdzie reakcja chemiczna.

Co będzie potrzebne

krystalizator,

woda,

wywar z czerwonej kapusty,

kawałek sodu lub potasu wielkości ziarna ryżu,

pęseta,

bibuła,

nóż.

Instrukcja

1. Do krystalizatora wlej wodę i dodaj kilka kropel wywaru z czerwonej kapusty.

2. Wyjmij pęsetą sód lub potas z oleju mineralnego lub nafty, dokładnie osusz bibułą i odkrój kawałek wielkości ziarna ryżu.

3. Do krystalizatora z wodą z dodatkiem wywaru z czerwonej kapusty wrzuć przygotowany kawałek sodu lub potasu.

4. Obserwuj zachodzące zmiany.
R1Rs8eFnnzM5k 1

Nagranie rozpoczyna ujęcie blatu stołu laboratoryjnego z wyposażeniem niezbędnym do przeprowadzenia eksperymentu. Kolejno pokazywane są z bliska zlewka z wywarem z czerwonej kapusty, trzy kawałki metalicznego sodu w szalce Petriego, krystalizator z wodą, pęseta i kroplomierz. Demonstrator kroplomierzem nabiera wywar z czerwonej kapusty i dodaje go do wody w krystalizatorze. W kolejnym ujęciu woda ma już intensywnie czerwonawy kolor. Demonstrator pęsetą bierze jeden kawałek sodu z szalki i wrzuca go do wody. Sód zaczyna gwałtownie reagować, pojawia się na nim jasny punktowy płomień. Jednocześnie stopniowo zmianie ulega barwa wody w naczyniu, która z fioletowej przechodzi w brązowawą, a następnie w zielonkawą. Następuje zmiana ujęcia, pokazana zostaje zawartość krystalizatora po zakończeniu reakcji. Woda ma intensywnie zielony kolor. Następuje oddalenie kamery, widać leżącą po lewej stronie krystalizatora szalkę Petriego, a dalej pęsetę.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna ujęcie blatu stołu laboratoryjnego z wyposażeniem niezbędnym do przeprowadzenia eksperymentu. Kolejno pokazywane są z bliska zlewka z wywarem z czerwonej kapusty, trzy kawałki metalicznego sodu w szalce Petriego, krystalizator z wodą, pęseta i kroplomierz. Demonstrator kroplomierzem nabiera wywar z czerwonej kapusty i dodaje go do wody w krystalizatorze. W kolejnym ujęciu woda ma już intensywnie czerwonawy kolor. Demonstrator pęsetą bierze jeden kawałek sodu z szalki i wrzuca go do wody. Sód zaczyna gwałtownie reagować, pojawia się na nim jasny punktowy płomień. Jednocześnie stopniowo zmianie ulega barwa wody w naczyniu, która z fioletowej przechodzi w brązowawą, a następnie w zielonkawą. Następuje zmiana ujęcia, pokazana zostaje zawartość krystalizatora po zakończeniu reakcji. Woda ma intensywnie zielony kolor. Następuje oddalenie kamery, widać leżącą po lewej stronie krystalizatora szalkę Petriego, a dalej pęsetę.

Podsumowanie

Sód i potas gwałtownie reagują z wodą, wydziela się bezbarwny gaz, a otrzymany roztwór barwi wywar z czerwonej kapusty na zielono.

sód + woda → wodorotlenek sodu + wodór

Powstaje zasadowy roztwór wodorotlenku sodu.

potas + woda → wodorotlenek potasu + wodór

Powstaje zasadowy roztwór wodorotlenku potasu.

Aplikacja interaktywna pozwala sprawdzić działanie wody na niektóre metale. W górnej części okna znajduje się polecenie tekstowe: Do probówki z wodą z dodatkiem kilku kropel fenoloftaleiny wrzuć kawałek sodu, opiłki magnezu lub miedzianą blaszkę. Obserwuj zachodzące zmiany. W przypadku ich braku podgrzej zawartość probówki. Za pomocą zapalonej zapałki zidentyfikuj wydzielający się gaz. Poniżej, w centralnym obszarze okna aplikacji znajduje się grafika przedstawiająca palnik gazowy nad którym wisi probówka z niebieską cieczą. Po lewej stronie znajdują się trzy ikony ustawione w kolumnie. Na każdej z nich jest rysunek metalu oraz podpis. Kolejno od góry są to: sód, magnez i miedź. Kliknięcie wybranej powoduje wywołanie animacji wrzucenia danego kawałka metalu do probówki. W przypadku sodu reakcja rozpoczyna się natychmiast, zawartość probówki zmienia kolor na fioletowy, pojawiają się pęcherzyki gazu. Obok próbówki pojawia się napis: woda plus fenoloftaleina plus nafta, aby reakcja przebiegła spokojnie. W przypadku magnezu nic się nie dzieje, ale kliknięcie palnika, co powoduje jego zapalenie powoduje podobny efekt: wydziela się w probówce gaz, zawartość zmienia kolor na fioletowy, a po prawej stronie pojawia się zapis woda plus fenoloftaleina. W przypadku miedzi żadna reakcja nie zachodzi, również po włączeniu palnika. Ostatnią czynnością do przeprowadzenia po wrzuceniu do probówki metalu oraz ewentualnym włączeniu palnika jest kliknięcie ikony zapałki znajdującej się pomiędzy ikonami metali, a palnikiem. Powoduje to wyświetlenie animacji przeniesienia zapałki nad probówkę. Efekt zależy od tego, co wrzuciło się do probówki. W przypadku sodu słychać wyraźne pyknięcie charakterystyczne dla eksplodującego wodoru i po prawej stronie okna aplikacji pojawia się zapis reakcji 2Na plus 2H2O daje w efekcie 2NaOH plus H2 w postaci gazowej. W przypadku magnezu przy włączonym palniku również słychać wyraźne pyknięcie charakterystyczne dla eksplodującego wodoru i po prawej stronie okna aplikacji pojawia się zapis reakcji Mg plus 2H2O daje w efekcie Mg OH dwa razy wzięte plus H2 w postaci gazowej. W przypadku miedzi nie ma pyknięcia i pojawia się zapis Cu plus H2O reakcja nie zachodzi.

Wskaźnikiem lub indykatorem nazywamy substancję, za pomocą której możemy wykryć inną substancję, np. w wyniku zmiany barwy.

*Obecnie lakmus jest rzadko stosowany jako wskaźnik kwasowo‑zasadowy.

Problem badawczy

Czy tlenek wapnia reaguje z wodą?

Hipoteza

Tlenek wapnia reaguje z wodą.
Tlenek wapnia nie reaguje z wodą.

Co będzie potrzebne

zlewka,

tlenek wapnia,

woda,

bagietka,

termometr,

fenoloftaleina.

Instrukcja

1. Do zlewki wsyp trochę tlenku wapnia.

2. Ostrożnie dolej zimnej wody i pomieszaj bagietką.

3. Włóż termometr do zlewki.

4. Obserwuj wskazania termometru.

5. Dodaj kilka kropli fenoloftaleiny.

Podsumowanie

Niewielka ilość tlenku wapnia rozpuszcza się w wodzie, a reszta opada na dno. W wyniku reakcji wydziela się ciepło - jest to reakcja egzoenergetyczna. Po dodaniu fenoloftaleiny roztwór zmienia zabarwienie na malinowo. Powstaje zasadowy roztwór wodorotlenku wapnia:

Aplikacja interaktywna pozwala sprawdzić działanie wody na niektóre tlenki metali. W górnej części okna znajduje się polecenie tekstowe: Do probówki z wodą z dodatkiem kilku kropel fenoloftaleiny wsyp tlenek sodu, tlenek magnezu lub tlenek miedzi dwa. Obserwuj zachodzące zmiany. Poniżej, w centralnym obszarze okna aplikacji znajduje się grafika przedstawiająca probówkę z niebieską cieczą podpisaną Woda plus fenoloftaleina. Po lewej stronie znajdują się trzy ikony ustawione w kolumnie. Na każdej z nich jest rysunek kupki białego, a w przypadku ostatniej ikony czarnego proszku oraz podpis. Kolejno od góry są to: tlenek sodu, tlenek magnezu oraz tlenek miedzi. Kliknięcie wybranej powoduje wywołanie animacji wrzucenia danej substancji do probówki oraz wymieszania jej za wodą za pomocą szklanej bagietki. W przypadku tlenków sodu i magnezu powoduje to zmianę koloru zawartości probówki na fioletowy i zniknięcie z probówki wrzuconego proszku. W przypadku tlenku miedzi dwa do żadnej reakcji nie dochodzi, o czym informuje również napis po prawej stronie probówki. Zarówno po wrzuceniu do probówki tlenku sodu, jak i po wrzuceniu tlenku magnezu i odegraniu animacji po prawej stronie pojawia się sumaryczny i modelowy, czyli rysunkowy zapis reakcji. Dla tlenku sodu jest to równanie Na2O plus H2O daje w efekcie 2 NaOH. Dla tlenku magnezu jest to równanie MgO + H2O daje w efekcie Mg OH dwa razy wzięte.

Wodorotlenki otrzymuje się w wyniku reakcji metali aktywnych z wodą (metali z 1. oraz 2. grupy układu okresowego, z wyjątkiem berylu). W ich wyniku powstają zasady (wodne roztwory wodorotlenków) i wydziela się wodór.

metal aktywny + woda → wodorotlenek + wodór↑

Wodorotlenki to związki chemiczne zbudowane z kationów metali i anionów wodorotlenkowych o wzorze ogólnym: M(OH) n .

Wodorotlenki otrzymuje się jako efekt działania tlenków metali aktywnych (tlenków zasadowych) na wodę oraz niektórych metali na wodę.

Roztwory wodorotlenków łatwo rozpuszczalnych w wodzie (wszystkie wodorotlenki metali z 1. grupy układu okresowego i wybranych metali z grupy 2.) tradycyjnie nazywa się zasadami.

Przygotuj infografikę przedstawiającą barwy wybranych wskaźników w środowisku obojętnym i zasadowym.

Zaprojektuj doświadczenie metalu aktywnego, np. wapnia z wodą z wodą, uwzględniając sposób identyfikacji powstałych produktów.

pojęcie abstrakcyjne, matematyczne, oznaczające powtarzające się w przestrzeni upakowanie drobin (pod określonymi kątami i w określonej odległości)

związek chemiczny zbudowany z kationów metalu i anionów wodorotlenkowych

R4eVokQC5fQfJ 1

zadanie interaktywne

Uzupełnij równania reakcji otrzymywania wodorotlenków, przeciągając w luki odpowiednie symbole lub wzory chemiczne substancji.

Ca(OH)2&plus; H 2↑, Ca(OH)2 , Na , 2Na , Na 2 O, Ca(OH)2&plus; H 2 O, H 2↑, 2H 2 O↑, 2H 2↑

.................................................... &plus; H 2 O→2NaOH
CaO&plus; H 2 O→ ....................................................
....................................................&plus; 2H 2 O→2NaOH&plus; ....................................................

R1CfrxzsqguUJ 1

zadanie interaktywne

Oceń prawdziwość podanych informacji.

Rozwiąż zadanie.

R1EnL71i4J57P 1

Aplikacja interaktywna składająca się z trzech pól, w które można przeciągnąć ikony umieszczone w kolumnie po prawej stronie okna aplikacji. Poniżej tych pustych pól znajdują się rysunki. Pod polem lewym jest to rysunek probówki z fioletową cieczą i podpisem Woda plus fenoloftaleina. Pod polem środkowym jest to rysunek probówki z fioletową cieczą oraz zapalonym palnikiem gazowym poniżej i podpisem Woda plus fenoloftaleina. Pod polem prawym jest to rysunek probówki z niebieską cieczą oraz zapalonym palnikiem gazowym poniżej i podpisem Woda plus fenoloftaleina. Ikony po prawej stronie przeznaczone do przeciągnięcia w odpowiednie miejsca reprezentują, licząc kolejno od góry, miedź, magnez i sód.

Rozwiąż zadanie.

RtACH8M2gLQQE 1

Aplikacja interaktywna w formie układanki. W centralnej części okna znajdują się trzy pola podzielone kwadraty służące do przeciągnięcia w nie właściwych elementów, w tym przypadku kulek stanowiących modele atomów. Każde takie pole jest podpisane. Po lewej stronie pole składające się z trzech elementów podpisane Wodorotlenek potasu, pośrodku pięcioelementowe pole podpisane Wodorotlenek magnezu, a po prawej stronie trójelementowe pole podpisane Wodorotlenek sodu. Poniżej, na tle zielonkawego prostokąta znajdują się kolorowe kulki o różnych rozmiarach. Licząc od lewej: mała biała kulka podpisana symbolem H, średnia czerwona kulka podpisana symbolem O, średnia zielona kulka podpisana symbolem Mg, większa fioletowa kulka podpisana Na oraz duża ciemna kula podpisana K. Zadaniem użytkownika jest utworzenie z tych kulek modeli cząsteczek wodorotlenków poprzez przeciągnięcie ich we właściwe miejsce. Weryfikacji ustawień dokonuje się naciskając przycisk Sprawdź w prawym dolnym rogu okna.

Rozwiąż zadanie.

Rk21RhODSdYOE 1

Aplikacja interaktywna. W górnej części okna znajduje się tabela z zestawieniem pięciu przykładowych wskaźników i ich kolorów w wodzie destylowanej oraz w wodnym roztworze wodorotlenku. Pięć z piętnastu pól jest pustych, brakuje dwóch nazw i trzech kolorów w wodnym roztworze wodorotlenku. Pola te znajdują się na szarym prostokącie pod tabelą, a zadaniem użytkownika jest przeciągnięcie ich we właściwe miejsca. Weryfikacji ustawień dokonuje się naciskając przycisk Sprawdź w prawym dolnym rogu okna.

R1JIRlsXG11mu 1

zadanie interaktywne

Przedstaw metody otrzymywania wodorotlenków, wybierając odpowiednie elementy z listy.

tlen, wodorotlenek + tlen, każdy niemetal, wodorotlenek + woda, wodorotlenek + wodór, wodorotlenek + tlen, tlenek niemetalu, wodorotlenek, wodór, każdy metal, wodór, wodorotlenek + woda, aktywny metal, wodorotlenek + wodór, wodorotlenek, tlenek metalu aktywnego, tlenek każdego metalu, tlen

.............................................. &plus; woda → ..............................................
..............................................&plus; woda → ..............................................

Litowce reagują z wodą gwałtowniej niż berylowce. Magnez reaguje z wodą w podwyższonej temperaturze. W obrębie grupy aktywność metali rośnie ze wzrostem liczby atomowej (związane jest to z odległością elektronów walencyjnych od jądra). Metale innych grup układu okresowego (np. miedź) są mniej aktywne i nie reagują z wodą. Wodorotlenki metali spoza 1. i 2. grupy układu okresowego otrzymuje się innymi metodami.

Drugim sposobem otrzymywania wodorotlenków jest działanie tlenków metali aktywnych (należących do 1. oraz 2. grupy układu okresowego z wyjątkiem berylu), zwanych tlenkami zasadowymi, na wodę.

tlenek metalu aktywnego + woda → wodorotlenek

W wyniku tych reakcji powstają zasady - wodne roztwory wodorotlenków.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wodorotlenki - ich budowa i otrzymywanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdy do wody wrzucisz sól lub cukier, po prostu się rozpuszczą - powstanie roztwór, czyli mieszanina jednorodna. Co się stanie, gdy do wody wrzucimy metal lub jego tlenek? Czy w obu przypadkach reakcja będzie taka sama? Co powstanie: mieszanina czy związek chemiczny? W jak sposób możemy to sprawdzić?

# data[].attributes.headline
Reakcja chemiczne - podsumowanie - lekcja

# data[].attributes.subject
Reakcja chemiczne - podsumowanie - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zjawisko fizyczne to przemiana, podczas której zmieniają się właściwości fizyczne substancji. W tym procesie nie powstają żadne nowe pierwiastki i związki chemiczne.
Przemiana chemiczna to proces, w którym jedne substancje przekształcają się w inne, o odmiennych właściwościach.

Substancje, które ulegają przemianom w wyniku reakcji chemicznej, to substraty, natomiast te, które w ich wyniku powstają, to produkty.
Przemianę chemiczną opisuje się za pomocą równania reakcji. Po jego lewej stronie zapisuje się substraty, po prawej zaś - produkty. Przy użyciu strzałki zaznacza się kierunek reakcji - od substratów do produktów:

substancje, które wzięły udział w reakcji → substancje, które powstały w wyniku reakcji

W równaniach reakcji można posługiwać się nazwami pierwiastków i związków chemicznych bądź też stosować symbole pierwiastków i wzory związków chemicznych.
Zapis z użyciem nazw substancji: węgiel + tlen → tlenek węgla(IV)
Zapis z użyciem symboli i wzorów chemicznych:

W poprawnie zapisanym równaniu liczby atomów poszczególnych pierwiastków występujących po obu jego stronach są identyczne:

Ze względu na towarzyszące reakcjom chemicznym efekty energetyczne, wyróżnia się reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne.

Masa atomowa to masa atomu pierwiastka wyrażona w atomowych jednostkach masy (unitach).
Masa cząsteczkowa to masa cząsteczek (związek kowalencyjny) bądź najmniejszego zbioru powtarzających się jonów (związek jonowy) wyrażona w atomowych jednostkach masy. Jest równa sumie mas atomowych pierwiastków wchodzących w skład najmniejszej struktury związku chemicznego, która jest opisana wzorem chemicznym związku.

Stosunek masowy pierwiastków w związku chemicznym jest to stosunek mas atomów poszczególnych pierwiastków wchodzących w skład związku chemicznego.
Dla związku o wzorze ogólnym:

stosunek masowy pierwiastków jest następujący:

x · masa atomowa pierwiastka A : y · masa atomowa pierwiastka B

Zawartość procentowa to udział masowy, jaki ma pierwiastek w całej masie związku chemicznego. Można ją obliczyć ze wzoru:

masa atomów danego pierwiastka w najmniejszej strukturze związku chemicznego [u] masa cząsteczkowa związku chemicznego [u] · 100 %

gdzie:

masa atomów danego pierwiastka = liczba atomów pierwiastka we wzorze związku · masa atomowa pierwiastka

Prawo zachowania masy mówi, że w układzie zamkniętym (w którym produkty reakcji nie opuszczają tego układu) łączna masa substratów jest równa sumie mas produktów. Oznacza to, że z tej samej masy substratów powstaje taka sama masa produktów, czyli że podczas przemiany chemicznej masa substancji w niej uczestniczących nie ulega zmianie.

Zgodnie z prawem stałości składu stosunek mas pierwiastków tworzących związek chemiczny jest stały dla danego związku i nie zależy od miejsca oraz sposobu jego otrzymywania.

Pamiętam i rozumiem

Wyjaśnij, czym różni się przemiana chemiczna od zjawiska fizycznego.

Wymień po dwa przykłady przemian: chemicznej i fizycznej.

Zapisz ogólne równanie reakcji, posługując się terminami substraty i produkty.

Wyjaśnij, na czym polegają reakcje: analizy, łączenia, wymiany, rozkładu, syntezy.

Napisz ogólne równania reakcji: syntezy, analizy i wymiany.

Tlen reaguje z magnezem, a w wyniku tej reakcji powstaje tlenek magnezu. Na podstawie podanej informacji zapisz równanie tej reakcji na dwa sposoby: 1 - stosując nazwy substratów i produktów, 2 - używając symboli i wzorów. Określ typ tej reakcji.

Dokonaj podziału reakcji ze względu na efekt energetyczny, który im towarzyszy.

Określ stosunek masowy pierwiastków w związku o wzorze .

Oblicz, ile powstanie tlenku azotu(II), jeśli przereagowały ze sobą całkowicie 1,4 g azotu i 1,6 g tlenu.

Czytam i interpretuję

Zapoznaj się z opisem wypadku w kopalni spowodowanego wybuchem metanu. Zastanów się i odpowiedz, czy reakcja, która w takim przypadku zachodzi, jest reakcją endo-, czy egzoenergetyczną.

Dokonaj analizy przepisu na ulubione ciasto. Określ rodzaj przemian (fizyczne czy chemiczne), jakie następują podczas kolejnych etapów przygotowywania tego ciasta.

Rozwiązuję problemy

Uporządkuj w zależności od zawartości procentowej tlenu substancje: tlenek żelaza(III), tlenek sodu, tlenek azotu(V).

Podczas przygotowywania ciasta zmieszano drożdże z cukrem. Drożdże powoli przekształcały cukier w inne substancje. Po pewnym czasie zauważono, że naczynie, w którym znajdował się zaczyn, ogrzało się. Określ, czy reakcja, która zaszła, była reakcją endo- czy egzoenergetyczną.

Oblicz, ile gramów siarki przypada na 6 g tlenu w tlenku siarki(IV).

Przeprowadzono reakcję w naczyniu zamkniętym ruchomym tłokiem. Po jej zakończeniu stwierdzono, że tłok został przesunięty. Określ rodzaj tej przemiany (endo- lub egzoenergetyczna).

Ilość energii wydzielanej podczas reakcji chemicznej jest stała i niezależna od ilości użytych w reakcji substratów.
Ilość energii wydzielanej podczas reakcji chemicznej zmienia się i zależy od ilości użytych w reakcji substratów.
Im więcej substratów bierze udział w reakcji egzoenergetycznej, tym więcej energii wydzieli się do otoczenia.

Co mam zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Przygotować próbki papieru o różnej masie (można dokonać podziału ze względu na liczbę arkuszy).

Każdą próbkę zgnieść, umieścić w naczyniu (parownicy lub szkiełku zegarkowym) i podpalić.

Po spaleniu zmierzyć temperaturę naczynia od spodu z drugiej strony.

Porównać temperatury z ilością użytego papieru.

Podczas badania pamiętać, aby temperatura naczyń użytych do spalenia kartek była zawsze jednakowa, a sprawdzanie temperatury odbywało się zaraz po wypaleniu kartki.

Czego się nauczyłem podczas projektu?

Test sprawdzający Klucz testu

# data[].attributes.attachment_link.description
Zjawisko fizyczne to przemiana, podczas której zmieniają się właściwości fizyczne substancji. W tym procesie nie powstają żadne nowe pierwiastki i związki chemiczne.Przemiana chemiczna to proces, w którym jedne substancje przekształcają się w inne, o odmiennych właściwościach. Substancje, które ulegają przemianom w wyniku reakcji chemicznej, to substraty, natomiast te, które w ich wyniku powstają, to produkty.Przemianę chemiczną opisuje się za pomocą równania reakcji.

# data[].attributes.headline
Kwasy tlenowe - właściwości i zastosowanie - lekcja

# data[].attributes.subject
Kwasy tlenowe - właściwości i zastosowanie - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mówi się czasem, że jesteśmy tym co jemy i pijemy. Czy kiedykolwiek zastanawiał cię skład napojów? Jak to możliwe, że kwas fosforowy(V) jest składnikiem nie tylko płynów do odrdzewiania, ale także napojów typu cola? Jakie właściwości kwasów wpływają na ich zastosowanie w życiu codziennym?

1.1. Kwas siarkowy(VI)

Bezwodny kwas siarkowy(VI) jest gęstą bezbarwną, oleistą cieczą. Używany powszechnie w laboratoriach stężony kwas o wzorze to jego wodny roztwór o stężeniu 98%.
W jaki sposób należy rozcieńczać niektóre stężone roztwory kwasów, np. kwas siarkowy(VI)?

Podczas rozcieńczenia należy zachować szczególną ostrożność i postępować zgodnie z popularnymi powiedzeniami:
Pamiętaj chemiku młody, wlewaj zawsze kwas do wody!
lub
Jeśli nie chcesz stracić swej urody, wlewaj zawsze kwas do wody!

R1TEzLtoS4QcB 1

Nagranie rozpoczyna ujęcie osoby demonstrującej omawiany pokaz. Kobieta ubrana jest w fartuch laboratoryjny, nosi okulary ochronne i rękawiczki gumowe. Zmiana ujęcia, następują kolejno zbliżenia pustej zlewki, menzurki z pięćdziesięcioma mililitrami przezroczystego płynu, butelki z ciemnego szkła opatrzonej etykietką, pipety o skomplikowanej budowie, termometru laboratoryjnego i szklanej bagietki do mieszania. Zmiana ujęcia, demonstrator przelewa wodę z menzurki do zlewki, po czym do tej samej zlewki wkłada termometr. Następuje zbliżenie skali termometru, słupek rtęci opada i ostatecznie wskazuje 24 stopnie Celsjusza. Zmiana ujęcia, w szerszym planie pokazane zostają zlewka z termometrem oraz stojąca obok brązowa szklana butelka. Ponownie zbliżenie zlewki i skali termometru, pojawia się pipeta i do zawartości zlewki zostaje wlane z niej kilka kropel przezroczystego płynu. Słupek rtęci w termometrze natychmiast zaczyna się podnosić i osiąga 31 stopni Celsjusza. Demonstrator miesza ostrożnie zawartość zlewki. Zmiana ujęcia, pokazany zostaje nieprawidłowy sposób mieszania, czyli wlewanie wody do kwasu. Ujęciom towarzyszy duży, migoczący znak zakazu w postaci przekreślonego czerwonego okręgu. Wlanie wody do kwasu powoduje gwałtowne zagotowanie się mieszaniny z wydzielaniem dużej ilości białych oparów. Zbliżenie termometru, słupek rtęci błyskawicznie podnosi się poza górną granicę skali, która wynosi 100 stopni Celsjusza.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna ujęcie osoby demonstrującej omawiany pokaz. Kobieta ubrana jest w fartuch laboratoryjny, nosi okulary ochronne i rękawiczki gumowe. Zmiana ujęcia, następują kolejno zbliżenia pustej zlewki, menzurki z pięćdziesięcioma mililitrami przezroczystego płynu, butelki z ciemnego szkła opatrzonej etykietką, pipety o skomplikowanej budowie, termometru laboratoryjnego i szklanej bagietki do mieszania. Zmiana ujęcia, demonstrator przelewa wodę z menzurki do zlewki, po czym do tej samej zlewki wkłada termometr. Następuje zbliżenie skali termometru, słupek rtęci opada i ostatecznie wskazuje 24 stopnie Celsjusza. Zmiana ujęcia, w szerszym planie pokazane zostają zlewka z termometrem oraz stojąca obok brązowa szklana butelka. Ponownie zbliżenie zlewki i skali termometru, pojawia się pipeta i do zawartości zlewki zostaje wlane z niej kilka kropel przezroczystego płynu. Słupek rtęci w termometrze natychmiast zaczyna się podnosić i osiąga 31 stopni Celsjusza. Demonstrator miesza ostrożnie zawartość zlewki. Zmiana ujęcia, pokazany zostaje nieprawidłowy sposób mieszania, czyli wlewanie wody do kwasu. Ujęciom towarzyszy duży, migoczący znak zakazu w postaci przekreślonego czerwonego okręgu. Wlanie wody do kwasu powoduje gwałtowne zagotowanie się mieszaniny z wydzielaniem dużej ilości białych oparów. Zbliżenie termometru, słupek rtęci błyskawicznie podnosi się poza górną granicę skali, która wynosi 100 stopni Celsjusza.

Doświadczenie należy wykonać w rękawiczkach i okularach ochronnych pod sprawnie działającym wyciągiem.

Problem badawczy Hipoteza Co będzie potrzebne Instrukcja

Stężony kwas siarkowy(VI) nie zmienia wyglądu tkaniny, papieru i drewna.
Stężony kwas siarkowy(VI) zmienia wygląd tkaniny, papieru i drewna.

Podsumowanie

1. Na kawałki tkaniny, papieru i drewna nanieś kilka kropli stężonego kwasu siarkowego(VI).

2. Obserwuj zachodzące zmiany.

W wyniku rozpuszczenia tlenku siarki(VI) w stężonym kwasie siarkowym(VI) tworzy się tzw. oleum, czyli tzw. dymiący kwas siarkowy(VI). Jest bezbarwną lub brunatną oleistą cieczą, wydzielającą biały dym. Wykorzystuje się go do produkcji barwników, materiałów wybuchowych.

Stężone roztwory wielu kwasów są substancjami żrącymi, dlatego też podczas pracy z nimi należy zachować szczególną ostrożność. Przypomnij sobie znaczenie piktogramów ostrzegawczych.

Jak zmieni się barwa cukru w reakcji ze stężonym kwasem siarkowym(VI)?

RrNIXP3hmWfhH 1

Nagranie rozpoczyna ujęcie stołu laboratoryjnego z demonstratorem w tle. Na blacie leżą, licząc od lewej strony, zlewka, pipeta, krystalizator w jednej trzeciej wypełniony cukrem, porcelanowa łyżka, woda w plastikowej butelce z rurką, butelka z ciemnego szła z etykietą, na której znajduje się ostrzeżenie o żrącej zawartości oraz szklana bagietka. Zmiana ujęcia, zbliżenie napełniania małej zlewki cukrem za pomocą porcelanowej łyżki. Zmiana ujęcia, demonstrator nalewa na powierzchnię cukru nieco wody. Zmiana ujęcia, demonstrator nabiera pipetą kwasu z ciemnej butelki i przelewa go do zlewki z cukrem i wodą. Cukier natychmiast żółknie i ciemnieje, aż w końcu przybiera kolor czarny. Wtedy zawartość zlewki zaczyna kipieć i pęcznieć, aż wydostaje się poza granice zlewki w postaci zestalonego słupa zwęglonego cukru. Film kończy zestawienie dwóch ujęć przedstawiających zlewkę z cukrem przed i po reakcji.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna ujęcie stołu laboratoryjnego z demonstratorem w tle. Na blacie leżą, licząc od lewej strony, zlewka, pipeta, krystalizator w jednej trzeciej wypełniony cukrem, porcelanowa łyżka, woda w plastikowej butelce z rurką, butelka z ciemnego szła z etykietą, na której znajduje się ostrzeżenie o żrącej zawartości oraz szklana bagietka. Zmiana ujęcia, zbliżenie napełniania małej zlewki cukrem za pomocą porcelanowej łyżki. Zmiana ujęcia, demonstrator nalewa na powierzchnię cukru nieco wody. Zmiana ujęcia, demonstrator nabiera pipetą kwasu z ciemnej butelki i przelewa go do zlewki z cukrem i wodą. Cukier natychmiast żółknie i ciemnieje, aż w końcu przybiera kolor czarny. Wtedy zawartość zlewki zaczyna kipieć i pęcznieć, aż wydostaje się poza granice zlewki w postaci zestalonego słupa zwęglonego cukru. Film kończy zestawienie dwóch ujęć przedstawiających zlewkę z cukrem przed i po reakcji.

1.2. Kwas azotowy(V)

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające zbadać właściwości kwasu azotowego(V). Pamiętaj, aby w opisie umieścić informacje o zachowaniu środków ostrożności.

Stężony kwas azotowy(V) to wodny roztwór tego kwasu o wzorze o stężeniu ok. 68%. Ma ostrym, nieprzyjemnym zapachu i właściwości żrące.

Ignacy Mościcki był wybitnym polskim chemikiem oraz prezydent Rzeczpospolitej Polskiej. Naśladując zachodzącą podczas burzy przemianę azotu atmosferycznego w związki azotowe, Ignacy Mościcki opracował proces przemysłowej syntezy kwasu azotowego(V) i otrzymywania z niego składnika stanowiącego nawozy azotowe. Technologię tę wykorzystano w 1908 r. w Szwajcarii. Dwa lata później w Polsce w zakładzie zaprojektowanym, wybudowanym i uruchomionym przez Mościckiego wyprodukowano pierwszą cysternę kwasu azotowego(V).

Mieszanina trzech objętości stężonego kwasu solnego i jednej objętości stężonego kwasu azotowego(V) to tzw. woda królewska. Rozpuszcza (roztwarza) nawet metale szlachetne, w tym złoto (kojarzone z władzą królewską - stąd nazwa tej mieszaniny).
Po przyznaniu w 1935 r. Carlowi von Ossietzky'emu (czyt. karl fon osieckiemu), znanemu z niechęci do nazistów, Pokojowej Nagrody Nobla Rząd III Rzeszy zakazał wszystkim Niemcom przyjmowania tego odznaczenia. Z tego powodu dwaj niemieccy fizycy (Max von Laue (czyt. maks fon laun) i James Franck (czyt. dżejms frank) przekazali swoje medale Nielsowi Bohrowi (czyt. nielsowi borowi). Gdy w kwietniu 1940 r. wojska niemieckie zajęły Kopenhagę, węgierski chemik George de Hevesy (czyt. dżordż di hivisy) roztworzył złote medale w wodzie królewskiej. Po wojnie odzyskał ukryte w wodzie królewskiej złoto i oddał je Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk, która wyprodukowała nowe medale i przekazała je właścicielom.

Doświadczenie należy wykonać w rękawiczkach i okularach ochronnych pod sprawnie działającym wyciągiem.

Problem badawczy Hipoteza Co będzie potrzebne Instrukcja

Stężony kwas azotowy(V) nie zmienia wyglądu białego sera, ptasiego pióra i owczej wełny.
Stężony kwas azotowy(V) zmienia wygląd białego sera, ptasiego pióra i owczej wełny.

Podsumowanie

1. Na kawałki białego sera, ptasiego pióra i owczej wełny nanieś kilka kropli stężonego kwasu azotowego(V).

2. Obserwuj zachodzące zmiany.

Stężony kwas azotowy(V) w zetknięciu z produktami zawierającymi białko powoduje powstanie żółtego zabarwienia. Reakcja ta, zwana , jest charakterystyczna dla białek.

Kwas azotowy(V) jest bezbarwną cieczą dobrze rozpuszczalną w wodzie. Reaguje z większością metali, m.in. z miedzią i srebrem, jego działaniu nie ulegają ani złoto, ani platyna.

1.3. Kwas fosforowy(V)

Czysty kwas fosforowy(V) jest w temperaturze pokojowej substancją stałą (w postaci kryształów). Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, ma właściwości silnie higroskopijne. Handlowy, stężony roztwór zawiera ok. 85-90% .

Problem badawczy Hipoteza Co będzie potrzebne Instrukcja

Stężony kwas fosforowy(V) nie zmienia wyglądu papieru, tkaniny i zardzewiałego gwoździa.
Stężony kwas fosforowy(V) zmienia wygląd papieru, tkaniny i zardzewiałego gwoździa.

Podsumowanie

1. Na umieszczone w szalkach Petriego kawałki tkaniny i papieru nanieś kilka kropli roztworu kwasu fosforowego(V). Pozostaw na kilka minut.

2. Obserwuj zachodzące zmiany.

1. W probówce z kwasem fosforowym(V) umieść zardzewiały gwóźdź i pozostaw na kilka dni.

2. Obserwuj zachodzące zmiany.

Właściwości kwasu fosforowego(V)

Kwas fosforowy(V) niszczy papier w znacznym stopniu, natomiast na tkaninie nie powoduje zmian. Ilość rdzy na powierzchni gwoździa pozostawionego na kilka dni w roztworze kwasu ulega zmniejszeniu . Kwas fosforowy(V) roztwarza rdzę.

Kwas siarkowy(VI) ze względu na swoje właściwości higroskopijne służy np. w laboratorium do osuszania badanych substancji. Jego 33‑procentowy roztwór jest stosowany w akumulatorach jako elektrolit, który pozwala na zamianę energii chemicznej w elektryczną.

Kwas azotowy(V) jest ważnym surowcem stosowanym w przemyśle chemicznym, m.in. do producji nawozów, materiałów wybuchowych i leków nasercowych.

Kwasy tlenowe to nie tylko omawiane kwasy nieorganiczne, ale także spotykane w życiu codziennym kwasy organiczne: szczawiowy, cytrynowy, mlekowy, octowy. Są one składnikami wielu produktów spożywczych.

RljuxDBsbq5an 1

Nagranie składa się z pokazu slajdów. Pierwsze zdjęcie, opatrzone napisem Kwas siarkowy sześć przedstawia wnętrze laboratorium chemicznego i pracujących w nim kobietę i mężczyznę w fartuchach i okularach ochronnych. Drugie zdjęcie przedstawia rozpuszczalne kapsułki do prania z zielonym płynem w środku. Trzecie zdjęcie przedstawia z bliska białą tabletkę z nacięciem ułatwiającym przekrawanie jej na pół. Czwarte zdjęcie przedstawia bele ozdobnych i różnobarwnych materiałów ułożonych obok siebie. Piąte zdjęcie przedstawia plastikowe pojemniki w formie worków z uchwytami stojących w otoczeniu drzew i trawy. Następuje zmiana podpisu na Kwas siarkowy cztery. Szósta ilustracja zawiera dwa sąsiadujące zdjęcia przedstawiające pomięte białe prześcieradło oraz ryzę papieru. Siódme zdjęcie przedstawia liczne rzędy drewnianych beczek z metalowymi wzmocnieniami. Następuje zmiana podpisu na Kwas azotowy pięć. Ósma ilustracja zawiera dwa sąsiadujące zdjęcia przedstawiające laski materiałów wybuchowych oraz butelkę oleistego płynu, nitrogliceryny. Dziewiąta ilustracja zawiera dwa sąsiadujące zdjęcia przedstawiające butelkę oleistego płynu, nitrogliceryny oraz nitroglicerynę w postaci leku w spreju aplikowaną osobom chorym na serce. Dziesiąte zdjęcie przedstawia jaskrawe barwniki składowane obok siebie w plastikowych miednicach. Jedenaste zdjęcie przedstawia nawozy sztuczne w plastikowych workach leżące na trawniku. Następuje zmiana podpisu na Kwas fosforowy pięć. Zdjęcie dwunaste przedstawia różnokolorowe napoje z lodem w pięciu szklankach o nie różnych kształtach. Zdjęcie trzynaste przedstawia ułożone obok siebie w sklepowym segregatorze niebiesko żółte puszki popularnego środka smarującego i wypierającego wodę. Zdjęcie czternaste przedstawia nawozy sztuczne w plastikowych workach leżące na trawniku.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie składa się z pokazu slajdów. Pierwsze zdjęcie, opatrzone napisem Kwas siarkowy sześć przedstawia wnętrze laboratorium chemicznego i pracujących w nim kobietę i mężczyznę w fartuchach i okularach ochronnych. Drugie zdjęcie przedstawia rozpuszczalne kapsułki do prania z zielonym płynem w środku. Trzecie zdjęcie przedstawia z bliska białą tabletkę z nacięciem ułatwiającym przekrawanie jej na pół. Czwarte zdjęcie przedstawia bele ozdobnych i różnobarwnych materiałów ułożonych obok siebie. Piąte zdjęcie przedstawia plastikowe pojemniki w formie worków z uchwytami stojących w otoczeniu drzew i trawy. Następuje zmiana podpisu na Kwas siarkowy cztery. Szósta ilustracja zawiera dwa sąsiadujące zdjęcia przedstawiające pomięte białe prześcieradło oraz ryzę papieru. Siódme zdjęcie przedstawia liczne rzędy drewnianych beczek z metalowymi wzmocnieniami. Następuje zmiana podpisu na Kwas azotowy pięć. Ósma ilustracja zawiera dwa sąsiadujące zdjęcia przedstawiające laski materiałów wybuchowych oraz butelkę oleistego płynu, nitrogliceryny. Dziewiąta ilustracja zawiera dwa sąsiadujące zdjęcia przedstawiające butelkę oleistego płynu, nitrogliceryny oraz nitroglicerynę w postaci leku w spreju aplikowaną osobom chorym na serce. Dziesiąte zdjęcie przedstawia jaskrawe barwniki składowane obok siebie w plastikowych miednicach. Jedenaste zdjęcie przedstawia nawozy sztuczne w plastikowych workach leżące na trawniku. Następuje zmiana podpisu na Kwas fosforowy pięć. Zdjęcie dwunaste przedstawia różnokolorowe napoje z lodem w pięciu szklankach o nie różnych kształtach. Zdjęcie trzynaste przedstawia ułożone obok siebie w sklepowym segregatorze niebiesko żółte puszki popularnego środka smarującego i wypierającego wodę. Zdjęcie czternaste przedstawia nawozy sztuczne w plastikowych workach leżące na trawniku.

Stężone kwasy - kwas siarkowy(VI) i azotowy(V) - to substancje silnie żrące. Podczas ich rozcieńczania należy dolewać kwasu do wody.

Stężony kwas siarkowy(VI) ma właściwości higroskopijne.

Stężony kwas azotowy(V) służy do wykrywania substancji zawierających białko (reakcja ksantoproteinowa).

Wykonaj plakat obrazujący sposób rozcieńczania stężonych kwasów, uwzględnij potencjalne zagrożenia. Rezultaty pracy pokaż nauczycielowi.

Porównaj właściwości kwasów tlenowych i beztlenowych. Wynik zestaw w tabeli.

Zaproponuj doświadczenie umożliwiające wykrycie substancji zawierających białko.

charakterystyczna reakcja niektórych białek ze stężonym kwasem azotowym(V), w wyniku której powstaje żółte zabarwienie

# data[].attributes.attachment_link.title
Kwasy tlenowe - właściwości i zastosowanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Mówi się czasem, że jesteśmy tym co jemy i pijemy. Czy kiedykolwiek zastanawiał cię skład napojów? Jak to możliwe, że kwas fosforowy(V) jest składnikiem nie tylko płynów do odrdzewiania, ale także napojów typu cola? Jakie właściwości kwasów wpływają na ich zastosowanie w życiu codziennym? Bezwodny kwas siarkowy(VI) jest gęstą bezbarwną, oleistą cieczą.

# data[].attributes.headline
Reakcja tlenków z kwasami i zasadami - lekcja

# data[].attributes.subject
Reakcja tlenków z kwasami i zasadami - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tlenki to połączenia różnych pierwiastków z tlenem. Związki te mają różną budowę i właściwości chemiczne. Wiemy już, że niektóre z nich reagują z wodą. W zależności od rodzaju tlenku, w wyniku tej reakcji mogą powstawać kwasy lub zasady. Jak myślisz, czy tlenki mogą reagować także z kwasami lub zasadami? Czy każdy tlenek wykazuje taką zdolność? Co jest produktem takiej reakcji?

że sole to grupa związków chemicznych o jonowej budowie, które są zbudowane z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszty kwasowej;

że nazwę soli tworzy się z dwóch członów: nazwy reszty kwasowej i nazwy metalu;

że niektóre tlenki metali, takie jak np. tlenek sodu lub wapnia, reagują z wodą, a w wyniku tej reakcji powstają wodorotlenki;

że niektóre tlenki niemetali w reakcji z wodą tworzą kwasy, np. tlenek siarki(IV);

że wywar z kapusty przyjmuje barwę czerwoną w roztworach kwasów, fioletową - w roztworze obojętnym, a zieloną - w roztworach zasad;

że oranż metylowy barwi się w kwasach na czerwono.

Tlenki metali reagują z kwasami. W wyniku tej reakcji powstają sól i woda. Poniższe równania reakcji są przykładami tych przemian:

tlenek żelaza(III) + kwas siarkowy(VI) → siarczan(VI) żelaza(III) + woda

tlenek wapnia + kwas azotowy(V) → azotan<(V) wapnia + woda

tlenek litu + kwas solny → chlorek litu + woda

Podczas dodawania tlenków metali do kwasów obserwujemy zanikanie tych tlenków w roztworach kwasów. Zachodzi reakcja chemiczna prowadząca do utworzenia soli. Nie jest to więc proces rozpuszczania. Taki proces nazywa się roztwarzaniem. Tlenki metali roztwarzają się w kwasach.

Tlenki niemetali, które reagują z wodą, tworząc kwasy, wchodzą także w reakcje z zasadami. W ich wyniku powstają odpowiednio sól i woda. Przykłady tych reakcji ilustrują poniższe równania:

tlenek węgla(IV) + wodorotlenek sodu → węglan sodu + woda

tlenek siarki(IV) + wodorotlenek potasu → siarczan(IV) potasu + woda

tlenek siarki(VI) + wodorotlenek baru → siarczan(VI) baru + woda

Tlenki niemetali, które reagują z wodą, tworząc kwasy, reagują także z zasadami. W wyniku tej reakcji powstają sól i woda.

Tlenki metali reagują z kwasami. W wyniku tych reakcji powstają sól i woda.

tlenek fosforu(V) + wodorotlenek potasu → fosforan(V) potasu + woda

przechodzenie substancji do roztworu, proces któremu towarzyszy reakcja chemiczna pomiędzy substancją a rozpuszczalnikiem lub innym składnikiem roztworu

# data[].attributes.attachment_link.description
Tlenki to połączenia różnych pierwiastków z tlenem. Związki te mają różną budowę i właściwości chemiczne. Wiemy już, że niektóre z nich reagują z wodą. W zależności od rodzaju tlenku, w wyniku tej reakcji mogą powstawać kwasy lub zasady. Jak myślisz, czy tlenki mogą reagować także z kwasami lub zasadami?

# data[].attributes.headline
Kwasy tlenowe - otrzymywanie i budowa - lekcja

# data[].attributes.subject
Kwasy tlenowe - otrzymywanie i budowa - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy nie zastanawiało cię, dlaczego woda gazowana ma lekko kwaśny smak? Zamieszczona na etykiecie takiej wody informacja „nasycona dwutlenkiem węgla" podpowiada nam, co się stało po wprowadzeniu tej substancji do wody.

R1TNtTWlHnJa6 1

Nagranie rozpoczyna ujęcie zestawu doświadczalnego stojącego na niebieskim blacie laboratoryjnym. Licząc od lewej są to: palnik gazowy, łyżka do spalań z korkiem, zlewka z wodą, wskaźnik kwasowo-zasadowy w butelce, kolba stożkowa ze szklanym korkiem wypełniona tlenem i siarka w słoiku. Zmiana ujęcia. Demonstrator w rękawiczkach lateksowych nabiera na łyżkę do spaleń porcję siarki, zapala ją palnikiem i umieszcza w kolbie stożkowej. Siarka płonie intensywnie niebieskim płomieniem, wokół którego pojawia się dym. W kadrze pojawia się dłoń demonstratora podnosząca zlewkę z wodą. Gdy płomień przygasa, demonstrator unosi korek i nalewa do kolby nieco wody. Zmiana ujęcia, pokazane zostaje potrząsanie zakorkowanej kolby stożkowej z gazem i wodą. Kolejna zmiana ujęcia, demonstrator nabiera z małej zlewki pipetą pomarańczowy płyn wskaźnikowy i wkrapla go do otwartej kolby. Krople w zetknięciu z cieczą na dnie natychmiast zmieniają kolor na czerwony. Zmiana ujęcia na zbliżenie kolbki. Kamera przesuwa się od otwartej szyjki w stronę dolnej części, aby skoncentrować się na zawartości, czyli niewielkiej ilości cieczy zabarwionej czerwonym wskaźnikiem.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna ujęcie zestawu doświadczalnego stojącego na niebieskim blacie laboratoryjnym. Licząc od lewej są to: palnik gazowy, łyżka do spalań z korkiem, zlewka z wodą, wskaźnik kwasowo-zasadowy w butelce, kolba stożkowa ze szklanym korkiem wypełniona tlenem i siarka w słoiku. Zmiana ujęcia. Demonstrator w rękawiczkach lateksowych nabiera na łyżkę do spaleń porcję siarki, zapala ją palnikiem i umieszcza w kolbie stożkowej. Siarka płonie intensywnie niebieskim płomieniem, wokół którego pojawia się dym. W kadrze pojawia się dłoń demonstratora podnosząca zlewkę z wodą. Gdy płomień przygasa, demonstrator unosi korek i nalewa do kolby nieco wody. Zmiana ujęcia, pokazane zostaje potrząsanie zakorkowanej kolby stożkowej z gazem i wodą. Kolejna zmiana ujęcia, demonstrator nabiera z małej zlewki pipetą pomarańczowy płyn wskaźnikowy i wkrapla go do otwartej kolby. Krople w zetknięciu z cieczą na dnie natychmiast zmieniają kolor na czerwony. Zmiana ujęcia na zbliżenie kolbki. Kamera przesuwa się od otwartej szyjki w stronę dolnej części, aby skoncentrować się na zawartości, czyli niewielkiej ilości cieczy zabarwionej czerwonym wskaźnikiem.

Na podstawie filmu „Otrzymywanie kwasu siarkowego(IV)" zaprojektuj doświadczenie, które pozwoli otrzymać kwas fosforowy(V).

W wyniku spalenia fosforu w tlenie powstaje tlenek fosforu(V).

Problem badawczy

Czy po wprowadzeniu do wody produktu spalania fosforu czerwonego w tlenie zmieni się jej odczyn?

Hipoteza

Produkt spalania fosforu czerwonego w tlenie po wprowadzeniu do wody zmieni jej odczyn, ponieważ w wyniku jego reakcji z wodą powstanie kwas.

Co będzie potrzebne

kolba stożkowa z zebranym wcześniej tlenem,

łyżka do spalań z korkiem,

zlewka,

fosfor czerwony,

woda,

uniwersalny papierek wskaźnikowy,

bagietka.

Instrukcja

1. Na łyżce do spalań umieść niewielką ilość fosforu i zapal go w płomieniu palnika.

2. Łyżkę z zapalonym fosforem wprowadź do kolby stożkowej wypełnionej tlenem.

3. Po pewnym czasie wyjmij łyżkę z kolby, a następnie wlej do niej trochę wody i wstrząśnij.

4. Krople otrzymanego w ten sposób roztworu nanieś na wilgotny uniwersalny papierek wskaźnikowy.

5. Obserwuj zachodzące zmiany.
R1C4GLiCXEMa0 1

Podsumowanie

W wyniku reakcji spalania fosforu (fosfor tworzy cząsteczki czteroatomowe)* w tlenie otrzymujemy tlenek fosforu(V), który powstaje w postaci białych dymów.

fosfor + tlen → tlenek fosforu(V)

Tlenek ten reaguje z wodą, tworząc kwas, o czym świadczy czerwona barwa uniwersalnego papierka wskaźnikowego.

tlenek fosforu V + woda → kwas fosforowy(V)

w jaki sposób otrzymuje się kwasy beztlenowe, jaką mają budowę, właściwości i zastosowania;

czym są wskaźniki i jakie zabarwienie przyjmują w wodzie, kwasach i zasadach.

otrzymuje się m.in. w wyniku reakcji tlenku niemetalu z wodą:

tlenek niemetalu + woda → kwas tlenowy

np.

tlenek siarki(VI) + woda → kwas siarkowy(VI)

Rzymska cyfra podawana w nawiasie po nazwie kwasu tlenowego informuje o wartościowości niemetalu, od którego kwas bierze swą nazwę - kwas siarkowy(VI).
Wzór ogólny kwasów ma postać:
*Tlenek siarki(VI) powstaje w wyniku reakcji tlenku siarki(IV) z tlenem w obecności katalizatora (substancji, która przyspiesza reakcję chemiczną, sama nie ulegając w niej trwałym przemianom)

Wody gazowane otrzymuje się przez wprowadzenie pod ciśnieniem tlenku węgla(IV) do wody, w wyniku czego powstaje kwas węglowy, a napój nabiera lekko kwaśnego, orzeźwiającego smaku. Kwas węglowy jest bardzo nietrwały i szybko ulega rozkładowi na wodę i tlenek węgla(IV). Tak też się dzieje po otwarciu butelki z wodą gazowaną.

Jeżeli niemetal, jak np. węgiel, tworzy tylko jeden kwas tlenowy, wówczas w jego nazwie kwasu nie podaje się wartościowości. Dlatego kwas o wzorze ma nazwę „kwas węglowy".

Kwasy tlenowe powstają w wyniku reakcji niektórych tlenków niemetali z wodą.

Nazwy kwasów tlenowych tworzy się, dodając do wyrazu kwas nazwę niemetalu wchodzącego w skład tego kwasu z cząstką -owy. W nawiasie podaje się wartościowość tego niemetalu (jeżeli może on tworzyć kilka kwasów).

Wartościowość reszty kwasowej jest równa liczbie atomów wodoru w cząsteczce tego kwasu.

związek chemiczny, którego cząsteczki są zbudowane z jednego atomu lub większej liczby atomów wodoru i reszty kwasowej

związek chemiczny, którego cząsteczki zbudowane są z jednego atomu lub większej liczby atomów wodoru i reszty kwasowej zawierającej atom(y) tlenu

gdzie:
- reszta kwasowa (reszta kwasowa zbudowana jest z atomu lub atomów niemetalu i atomów tlenu),
- liczba atomów wodoru w cząsteczce kwasu (wartościowość reszty kwasowej).

* Tlenek kwasowy - (bezwodnik kwasowy) najczęściej tlenek niemetalu, który w reakcji z wodą tworzy kwas.

R1k1TapHBwrJy 1

Nagranie rozpoczyna plansza z napisem w górnej części Obliczanie wartościowości fosforu w cząsteczce kwasu o wzorze H3PO4. Centralną część pustej planszy zajmuje ten sam wzór napisany dużym krojem. Nad literą P pojawia się znak zapytania, nad literą H rzymska cyfra jeden, a nad literą O rzymska cyfra dwa. Wokół końcowej części wzoru O4 i cyfry oznaczającej wartościowość tlenu pojawia się niebieska ramka. Pod wzorem pojawia się czarna liczba cztery, do której prowadzi strzałka z komentarzem Liczba atomów tlenu. Obok pojawia się znak mnożenia i niebieska liczba dwa ze strzałką komentarzem Wartościowość tlenu. Liczby znikają i jasnoczerwona ramka pojawia wokół początkowej części wzoru H3 i cyfry oznaczającej wartościowość wodoru. Pod wzorem pojawia się czarna liczba trzy ze strzałką i komentarzem Liczba atomów wodoru. Obok pojawia się znak mnożenia i czerwona liczba jeden ze strzałką komentarzem Wartościowość wodoru. Zapis obliczeń znika i zmniejszonej wersji pojawia się w lewym dolnym rogu planszy. W prawym dolnym rogu pojawiają się analogiczne obliczenia dla tlenu. W górnej części planszy pojawia się symbol fosforu, czyli litera P, nad którą znajduje się znak zapytania. W indeksie dolnym fosforu pojawia się równanie osiem minus trzy równa się pięć. Znak zapytania nad symbolem fosforu we wzorze kwasu fosforowego zostaje zastąpiony rzymską cyfrą pięć. Wszystkie zapisy poza wzorem kwasu znikają, a pod wzorem pojawia się napis Kwas fosforowy pięć.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna plansza z napisem w górnej części Obliczanie wartościowości fosforu w cząsteczce kwasu o wzorze H3PO4. Centralną część pustej planszy zajmuje ten sam wzór napisany dużym krojem. Nad literą P pojawia się znak zapytania, nad literą H rzymska cyfra jeden, a nad literą O rzymska cyfra dwa. Wokół końcowej części wzoru O4 i cyfry oznaczającej wartościowość tlenu pojawia się niebieska ramka. Pod wzorem pojawia się czarna liczba cztery, do której prowadzi strzałka z komentarzem Liczba atomów tlenu. Obok pojawia się znak mnożenia i niebieska liczba dwa ze strzałką komentarzem Wartościowość tlenu. Liczby znikają i jasnoczerwona ramka pojawia wokół początkowej części wzoru H3 i cyfry oznaczającej wartościowość wodoru. Pod wzorem pojawia się czarna liczba trzy ze strzałką i komentarzem Liczba atomów wodoru. Obok pojawia się znak mnożenia i czerwona liczba jeden ze strzałką komentarzem Wartościowość wodoru. Zapis obliczeń znika i zmniejszonej wersji pojawia się w lewym dolnym rogu planszy. W prawym dolnym rogu pojawiają się analogiczne obliczenia dla tlenu. W górnej części planszy pojawia się symbol fosforu, czyli litera P, nad którą znajduje się znak zapytania. W indeksie dolnym fosforu pojawia się równanie osiem minus trzy równa się pięć. Znak zapytania nad symbolem fosforu we wzorze kwasu fosforowego zostaje zastąpiony rzymską cyfrą pięć. Wszystkie zapisy poza wzorem kwasu znikają, a pod wzorem pojawia się napis Kwas fosforowy pięć.

Uzupełnij luki poprzez przeciągnięcie elementów tak, aby otrzymać model cząsteczki kwasu siarkowego(VI) i kwasu siarkowego(IV).

Rm1paS1Y95mFd 1

Aplikacja interaktywna w formie układanki. W górnej części okna znajdują się ogólne schematy dwóch cząsteczek bez podpisów. Możliwe jest wyróżnienie liczby atomów i tego, które są z czym powiązane, ale nie widać ani samych atomów, ani tego, jaki charakter mają wiązania między nimi. Miejsca przeznaczone na symbole atomów oraz wiązania są szare. Poniżej w jednej linii znajdują się kule o różnych barwach i rozmiarach z oznaczeniami różnych pierwiastków. Kolejno, licząc od lewej są to: P, Cl, O, N, H, F, C oraz S. Dalej są kreski symbolizujące wiązania, pojedyncze i podwójne. Zadaniem użytkownika jest uzupełnienie wzorów właściwymi elementami poprzez przeciągnięcie kul i kresek w przeznaczone dla nich miejsce. Weryfikacji ustawień dokonuje się naciskając przycisk Sprawdź w prawym dolnym rogu okna. Z opisu zadania wiadomo, że obie cząsteczki mają przedstawiać dwa różne kwasy siarkowe.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy nie zastanawiało cię, dlaczego woda gazowana ma lekko kwaśny smak? Zamieszczona na etykiecie takiej wody informacja „nasycona dwutlenkiem węgla" podpowiada nam, co się stało po wprowadzeniu tej substancji do wody. R1TNtTWlHnJa6 1 Na podstawie filmu „Otrzymywanie kwasu siarkowego(IV)" zaprojektuj doświadczenie, które pozwoli otrzymać kwas fosforowy(V).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ciekawe, czy sole mogą reagować ze sobą? Jeśli tak, to czy muszą być spełnione szczególne warunki, aby mogła zajść taka reakcja? Czy można w jakiś sposób przewidzieć jej przebieg? Podczas tej lekcji spróbujemy znaleźć odpowiedzi na te pytania.

że sole to grupa związków chemicznych o jonowej budowie, zbudowanych z kationów metali i anionów reszty kwasowej;

że są sole, które rozpuszczają się w wodzie, i takie, które są w niej trudno lub praktycznie zupełnie nierozpuszczalne;

że na podstawie tablicy rozpuszczalności można określić, czy obecne w roztworze jony będą reagowały ze sobą, trudno rozpuszczalny w wodzie związk chemiczny.

przewidywać, czy w wyniku zmieszania roztworów substancji ulegających dysocjacji powstanie, czy też nie utworzy się związek trudno rozpuszczalny;

wyjaśniać, na czym polega reakcja strącania (strąceniowa);

przedstawiać równania reakcji strącania za pomocą zapisów cząsteczkowych, jonowych pełnych i jonowych skróconych.

Reakcja, w trakcie której po zmieszaniu ze sobą roztworów dwóch rozpuszczalnych substancji powstaje trudno rozpuszczalny związek, nazywa się reakcją strącania (strąceniową) reakcją strącania (strąceniową) . Jej istotą jest reakcja pomiędzy niektórymi jonami powstałymi z dysocjacji mieszanych ze sobą substancji.

Reakcję strącania możemy przedstawić w różne sposóby. Zostanie ona omówiona na przykładzie reakcji zachodzącej podczas doświadczenia 1. Jak pamiętamy, w wyniku reakcji azotanu(V) srebra z chlorkiem sodu nastąpiło wytrącenie się chlorku srebra(I) w postaci osadu. Przemianę tę można opisać za pomocą równania reakcji w formie cząsteczkowej, tj. zawierającego wzory cząsteczkowe związków:

Pamiętamy, że powyższa reakcja zachodzi w roztworze wodnym, a użyte do przeprowadzenia doświadczenia substraty są rozpuszczalne w wodzie i występują w niej w postaci jonów. Dwa z nich połączyły się ze sobą, tworząc trudno rozpuszczalny w wodzie związek chemiczny. W równaniu możemy uwzględnić postać, w jakiej występują substancje podczas reakcji:

Wiecie już, że taki sposób opisu równania reakcji, w którym uwzględniono wzory wszystkich jonów obecnych w mieszaninie reakcyjnej, nazywa się zapisem jonowym pełnym. W tak przedstawionym równaniu reakcji nie używamy strzałek symbolizujących powstawanie osadu, gdyż sposób zapisu (sumaryczny wzór soli) informuje już o powstaniu trudno rozpuszczalnego produktu (brak wolnych jonów).

Zauważmy, że zarówno po stronie substratów, jak i produktów występują identyczne jony, a przedstawiona reakcja zachodzi tylko między dwoma rodzajami jonów: kationem srebra i anionem chlorkowym. W pełnym równaniu jonowym możemy skreślić po obu jego stronach powtarzające się jony:

Możemy więc zapisać równanie, które zawiera tylko symbole reagujących ze sobą jony:

Jest to zapis jonowy skrócony.

Problem badawczy

Czy roztwory wodorotlenku sodu i siarczanu(VI) miedzi(II) reagują ze sobą? Jeśli tak, to co jest efektem tej reakcji?

Hipoteza
Wybierz jedną z przedstawionych hipotez, a następnie zweryfikuj ją.
Roztwory wodorotlenku sodu i siarczanu(VI) miedzi(II) nie reagują ze sobą.
W wyniku zmieszania dwóch roztworów: wodorotlenku sodu i siarczanu(VI) miedzi(II) powstanie związek trudno rozpuszczalny (wydzieli się osad).

Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

W probówce z roztworem siarczanu(VI) miedzi(II) po dodaniu roztworu wodorotlenku sodu powstał galaretowaty niebieski osad.
W roztworach substancji użytych w doświadczeniu znajdowały się jony powstałe w wyniku dysocjacji. W roztworze soli: kationy miedzi(II) i aniony siarczanowe(VI) . W roztworze wodorotlenku były to jony: kationy sodu i aniony wodorotlenkowe .

Po zmieszaniu obu roztworów kationy miedzi(II) i aniony wodorotlenkowe utworzyły trudno rozpuszczalny w wodzie wodorotlenek miedzi(II):

Powyższa reakcja zachodzi pomiędzy jonami, można więc opisać ją następującym pełnym równaniem jonowym:

Skrócony zapis jonowy tej reakcji jest następujący:

Kiedy zmieszamy ze sobą roztwory substancji, które występują w postaci jonów, to może się tak zdarzyć, że kation jednej substancji stworzy trudno rozpuszczalny związek z anionem drugiej substancji. Obserwujemy wówczas strącanie się osadu.

Aby przewidzieć, czy po zmieszaniu dwóch roztworów substancji jonowych wytrąci się osad, można wykorzystać tablicę rozpuszczalności. Na jej podstawie możemy ocenić, czy obecne w powstałej mieszaninie jony utworzą trudno rozpuszczalny związek.

Nagranie rozpoczyna brązowa plansza, na której pojawia się zapis planowanego przebiegu reakcji FeCl2 plus K2S. Prawa strona równania za strzałką zastąpiona jest znakiem zapytania. Poniżej pojawia się napis: Czy po zmieszaniu roztworów soli chlorku żelaza dwa i siarczku potasu powstanie trudno rozpuszczalny związek, który ulegnie wytrąceniu? Zmiana planszy, na ekranie pojawiają się dwie probówki z fioletową cieczą w środku. Probówka z lewej strony opisana jest jako FeCl2, a jony w środku to Fe dwa plus oraz Cl minus. Probówka z prawej strony opisana jest jako K2S, a jony w środku to K plus oraz S dwa minus. Probówka z prawej strony unosi się i przechyla nad probówką lewą. Zawartość probówki przelewa się do drugiej, a na ekranie pojawia się lupa, która najeżdża na miejsce zetknięcia obu cieczy, po czym powiększa się na cały ekran. Ekran wypełnia fioletowo różowe tło, na którym pojawiają się stopniowo symbole jonów: Fe dwa plus, Cl minus, S dwa minus oraz K plus. Poniżej pojawia się napis Czy któreś z nich tworzą jakiś nierozpuszczalny związek? Zmiana planszy, pojawia się tablica rozpuszczalności soli i wodorotlenków. Zaznaczone zostają wiersz dla kationu żelaza Fe dwa plus oraz kolumna anionu siarczkowego S dwa minus. Na ich przecięciu pole zostaje wyróżnione kolorem zielonym. Zawiera ono literę N, nad którą pojawia się napis Nie rozpuszcza się w wodzie. Tablica rozjaśnia się, na jej tle pojawia się żółty prostokąt z napisem FeS, siarczek żelaza dwa wytrąci się z roztworu. Powrót do tablicy rozpuszczalności, tym razem zaznaczone zostają wiersz dla kationu potasu K plus oraz kolumna anionu chlorkowego Cl minus. Na ich przecięciu pole zostaje wyróżnione kolorem zielonym. Zawiera ono literę R, nad którą pojawia się napis Sól rozpuszczalna w wodzie. Powrót do animacji przelewania jednej zawartości probówki do drugiej. Na dno probówki opadają ciemne skrawki tworząc osad. Ponownie pojawia się lupa powiększająca zawartość probówki. Na fioletowo różowym tle pojawia się zapis reakcji wraz z opisem słownym: FeCl2, czyli chlorek żelaza dwa oraz K2S, czyli siarczek potasu reagują ze sobą, tworząc FeS, czyli siarczek żelaza dwa w postaci osadu oraz dwa atomy KCl, czyli chlorku potasu. Poniżej pojawiają się dodatkowe zapisy tej reakcji: jonowy pełny i jonowy skrócony. Wynika z nich, że w reakcji biorą udział jony Fe dwa plus oraz S dwa minus, które reagują ze sobą tworząc sól o wzorze FeS.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna brązowa plansza, na której pojawia się zapis planowanego przebiegu reakcji FeCl2 plus K2S. Prawa strona równania za strzałką zastąpiona jest znakiem zapytania. Poniżej pojawia się napis: Czy po zmieszaniu roztworów soli chlorku żelaza dwa i siarczku potasu powstanie trudno rozpuszczalny związek, który ulegnie wytrąceniu? Zmiana planszy, na ekranie pojawiają się dwie probówki z fioletową cieczą w środku. Probówka z lewej strony opisana jest jako FeCl2, a jony w środku to Fe dwa plus oraz Cl minus. Probówka z prawej strony opisana jest jako K2S, a jony w środku to K plus oraz S dwa minus. Probówka z prawej strony unosi się i przechyla nad probówką lewą. Zawartość probówki przelewa się do drugiej, a na ekranie pojawia się lupa, która najeżdża na miejsce zetknięcia obu cieczy, po czym powiększa się na cały ekran. Ekran wypełnia fioletowo różowe tło, na którym pojawiają się stopniowo symbole jonów: Fe dwa plus, Cl minus, S dwa minus oraz K plus. Poniżej pojawia się napis Czy któreś z nich tworzą jakiś nierozpuszczalny związek? Zmiana planszy, pojawia się tablica rozpuszczalności soli i wodorotlenków. Zaznaczone zostają wiersz dla kationu żelaza Fe dwa plus oraz kolumna anionu siarczkowego S dwa minus. Na ich przecięciu pole zostaje wyróżnione kolorem zielonym. Zawiera ono literę N, nad którą pojawia się napis Nie rozpuszcza się w wodzie. Tablica rozjaśnia się, na jej tle pojawia się żółty prostokąt z napisem FeS, siarczek żelaza dwa wytrąci się z roztworu. Powrót do tablicy rozpuszczalności, tym razem zaznaczone zostają wiersz dla kationu potasu K plus oraz kolumna anionu chlorkowego Cl minus. Na ich przecięciu pole zostaje wyróżnione kolorem zielonym. Zawiera ono literę R, nad którą pojawia się napis Sól rozpuszczalna w wodzie. Powrót do animacji przelewania jednej zawartości probówki do drugiej. Na dno probówki opadają ciemne skrawki tworząc osad. Ponownie pojawia się lupa powiększająca zawartość probówki. Na fioletowo różowym tle pojawia się zapis reakcji wraz z opisem słownym: FeCl2, czyli chlorek żelaza dwa oraz K2S, czyli siarczek potasu reagują ze sobą, tworząc FeS, czyli siarczek żelaza dwa w postaci osadu oraz dwa atomy KCl, czyli chlorku potasu. Poniżej pojawiają się dodatkowe zapisy tej reakcji: jonowy pełny i jonowy skrócony. Wynika z nich, że w reakcji biorą udział jony Fe dwa plus oraz S dwa minus, które reagują ze sobą tworząc sól o wzorze FeS.

Jeśli chcemy przeprowadzić reakcję strącania, musimy zmieszać ze sobą dwa roztwory rozpuszczalnych substancji, których jony będą tworzyć trudno rozpuszczalny związek.

Aby otrzymać na przykład trudno rozpuszczalny w wodzie fosforan(V) wapnia, należy zmieszać ze sobą dwa roztwory, z których jeden powinien zawierać kationy wapnia, a drugi - aniony fosforanowe(V). Wtedy możliwe będzie wytrącenie z roztworu żądanej soli.

Fosforan(V) wapnia może powstać w wyniku zmieszania ze sobą roztworów odpowiednich soli. Poniżej przedstawiono przykłady dwóch możliwych reakcji otrzymywania fosforanu(V) wapnia:

Reakcje strącania zachodzące w wodzie między solami oraz solami i wodorotlenkami są przykładami reakcji wymiany:

Sole mogą w roztworze wodnym reagować z innymi solami i wodorotlenkami, pod warunkiem że w reakcji tej powstają trudno rozpuszczalne produkty.

Jeśli zachodzi reakcja między dwiema solami, to produktem trudno rozpuszczalnym jest również sól.

Reakcje zachodzące w roztworze wodnym pomiędzy jonami pochodzącymi od dwóch różnych substancji, które razem tworzą trudno rozpuszczalny związek, nazywa się reakcjami strącania (strąceniowymi).

Reakcje strącania można przewidzieć na podstawie tablicy rozpuszczalności, sprawdzając, czy jony, które znajdą się w roztworze po zmieszaniu dwóch rozpuszczalnych substancji, połączą się ze sobą w związek trudno rozpuszczalny w wodzie.

Reakcja między solami oraz między solami i wodorotlenkami są przykładami reakcji wymiany.

W jaki sposób można w reakcji strącania uzyskać sól, która jest głównym składnikiem wapieni? Napisz równania trzech możliwych reakcji, stosując zapis: cząsteczkowy, jonowy pełny i jonowy skrócony.

reakcja chemiczna zachodząca w roztworze wodnym między jonami pochodzącymi od zmieszanych ze sobą substancji, prowadząca do powstania trudno rozpuszczalnego związku, który wytrąca się z roztworu w postaci osadu

sól 1 + sól 2 → sól 3↓ + sól 4

sól 1 + wodorotlenek 2 → wodorotlenek 1↓ + sól 2

# data[].attributes.attachment_link.description
Ciekawe, czy sole mogą reagować ze sobą? Jeśli tak, to czy muszą być spełnione szczególne warunki, aby mogła zajść taka reakcja? Czy można w jakiś sposób przewidzieć jej przebieg? Podczas tej lekcji spróbujemy znaleźć odpowiedzi na te pytania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ze wszystkich sposobów prezentacji pierwiastków chemicznych tylko jeden zyskał ogromną popularność i jest stosowany w tej samej formie na całym świecie. Jego fenomen polega na tym, że nawet jeśli nie znamy pierwiastka, a wiemy, w którym miejscu tej tabeli się znajduje, jesteśmy w stanie wiele powiedzieć na temat jego właściwości.

interpretować prawo okresowości;

opisywać budowę układu okresowego (wskazywać grupy i okresy);

określać położenie pierwiastka w układzie okresowym;

wskazywać metale i niemetale w układzie okresowym;

odczytywać z układu okresowego podstawowe informacje o pierwiastku (liczbę atomową, masę atomową, rodzaj pierwiastka).

właściwości pierwiastków chemicznych uszeregowanych według rosnącej liczby atomowej powtarzają się okresowo

Długa droga do systematyki pierwiastków

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Aplikacja interaktywna zawierająca Układ Okresowy pierwiastków, w którym kliknięcie pola z pierwiastkiem powoduje podanie wszystkich jego podstawowych właściwości fizycznych, a także krótkiej informacji na temat zastosowania. Umożliwia ona też podświetlanie wszystkich pierwiastków z danej grupy lub okresu, a dzięki opcjom zawartym w górnej części okna wyróżnienie podziału na grupy i okresy wraz z krótkim opisem tych podziałów, wyróżnienie sortowania pierwiastków według liczb atomowych lub wyróżnienie symboli pierwiastków oraz wyróżnienie i opis grup specjalnych: Lantanowców i Aktynowców.

Jaką formę może przyjąć układ okresowy?

Zastanów się, jaką minimalnie liczbę parametrów należy podać, aby określić położenie pierwiastka w układzie okresowym? Na ile sposobów można opisać miejsce pierwiastka w tej tabeli?

Weź pod uwagę to, jak uporządkowane są pierwiastki w układzie okresowym. Czy kiedykolwiek grałeś w statki? Jeśli tak, to przypomnij sobie, w jaki sposób podawało się podczas gry położenie celu.

Film rozpoczyna tablica z symbolami różnych pierwiastków ułożonych przypadkowo. Na ekranie pojawia się napis: Uporządkowanie pierwiastków według wzrastającej masy atomowej i w tym samym momencie symbole zaczynają się układać w kolejności swoich liczb atomowych: od wodoru po lewej stronie, po mangan po prawej, łącznie 22 pierwiastki. Symbole w tej kolejności zjeżdżają na dół ekranu, a nad nimi pojawia się układ współrzędnych z osią poziomą oznaczoną jako masa atomowa w unitach, a osią pionową oznaczoną: promień atomu w pikometrach. Pojawia się napis Wykres przedstawiający zależność promieni atomowych od masy atomowej pierwiastków i na układ współrzędnych naniesione zostają pozycje dla wszystkich dwudziestu dwóch pierwiastków. Poza wodorem, który odstaje wyraźnie w lewym dolnym rogu wykresu, wszystkie punkty tworzą trzy wyraźne grupy po siedem pierwiastków. Punkty tych grup układają się w krzywe o kształtach zbliżonych do hiperbol. Pojawia się czerwona linia łącząca po kolei ze sobą wszystkie atomy. Okazuje się, że ma regularny, zębaty kształt. Pod wykresem pojawia się napis: Właściwości pierwiastków uporządkowanych według wzrastających mas atomowych zmieniają się okresowo.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film rozpoczyna tablica z symbolami różnych pierwiastków ułożonych przypadkowo. Na ekranie pojawia się napis: Uporządkowanie pierwiastków według wzrastającej masy atomowej i w tym samym momencie symbole zaczynają się układać w kolejności swoich liczb atomowych: od wodoru po lewej stronie, po mangan po prawej, łącznie 22 pierwiastki. Symbole w tej kolejności zjeżdżają na dół ekranu, a nad nimi pojawia się układ współrzędnych z osią poziomą oznaczoną jako masa atomowa w unitach, a osią pionową oznaczoną: promień atomu w pikometrach. Pojawia się napis Wykres przedstawiający zależność promieni atomowych od masy atomowej pierwiastków i na układ współrzędnych naniesione zostają pozycje dla wszystkich dwudziestu dwóch pierwiastków. Poza wodorem, który odstaje wyraźnie w lewym dolnym rogu wykresu, wszystkie punkty tworzą trzy wyraźne grupy po siedem pierwiastków. Punkty tych grup układają się w krzywe o kształtach zbliżonych do hiperbol. Pojawia się czerwona linia łącząca po kolei ze sobą wszystkie atomy. Okazuje się, że ma regularny, zębaty kształt. Pod wykresem pojawia się napis: Właściwości pierwiastków uporządkowanych według wzrastających mas atomowych zmieniają się okresowo.

Czy grupy mają swoje nazwy?
XIX wiek to czas, kiedy uczeni znali już kilkadziesiąt pierwiastków chemicznych. Były one przez nich zbadane i opisane. Ówcześni naukowcy zauważyli, że wśród pierwiastków są takie, które wykazują podobne właściwości. Poszukiwali więc klucza, według którego mogliby je uporządkować i sklasyfikować. Zauważyli wtedy, że jeśli ułoży się pierwiastki w szeregu zgodnie ze wzrastającą masą atomową, to na początku co ósmy, a potem co osiemnasty pierwiastek wykazuje podobne cechy. To spostrzeżenie pozwoliło jednemu z uczonych sformułować ogólne prawo, które nazwano prawem okresowości (na cześć twórcy Dymitra Mendelejewa - prawem okresowości Mendelejewa).

Układ okresowy pierwiastków Układ okresowy pierwiastków to zestawienie w tabeli wszystkich pierwiastków chemicznych, uporządkowanych według rosnącej liczby atomowej. Pierwiastki są pogrupowane według cyklicznie powtarzających się podobieństw ich właściwości. Kolumny określa się mianem grup, a wiersze - mianem okresów. Grupy i okresy są ponumerowane.

Niektórzy uczeni opracowali układy okresowe o różnych kształtach. Jednak sposób prezentowania pierwiastków w formie tabeli jest najpowszechniej stosowany. Został on zaakceptowany przez Międzynarodową Unię Chemii Czystej i Stosowanej - The International Union of Pure and Applied Chemistry, skrót IUPAC - (czyt. internaszional junion of piure and aplajd kemistry) organizację zajmującą się między innymi ujednolicaniem symboliki, nazewnictwa i wzorów stosowanych przez chemików na całym świecie.

Aplikacja interaktywna zawierająca Układ Okresowy pierwiastków, w którym kliknięcie pola z pierwiastkiem powoduje podanie wszystkich jego podstawowych właściwości fizycznych, a także krótkiej informacji na temat zastosowania. Umożliwia ona też podświetlanie wszystkich pierwiastków z danej grupy lub okresu, a ponadto zawiera barwne rozróżnienie substancji metalicznych i niemetalicznych. Metale są oznaczone na niebiesko, a niemetale, których jest zdecydowana mniejszość, na zielono.

Prezentację rozpoczyna plansza z napisem: Jakie informacje o tlenie można uzyskać z układu okresowego? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o tlenie. Wyróżnione zostają również szesnasta grupa i drugi okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o tlenie wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 8 i liczbę masową 16, a także strzałki pozioma i pionowa z liczbami odpowiednio 16 i 2 symbolizujące grupę i okres pierwiastka. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo lista właściwości możliwych do odczytania z układu okresowego: okres 2, grupa 16, z 8, masa atomowa 16 oraz to, że tlen jest niemetalem.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Prezentację rozpoczyna plansza z napisem: Jakie informacje o tlenie można uzyskać z układu okresowego? Pojawia się obraz układu okresowego w którym wyróżnione zostaje pole zawierające informacje o tlenie. Wyróżnione zostają również szesnasta grupa i drugi okres, gdzie pierwiastek ten się znajduje. Po lewej stronie pojawia się czarne pole, na którym znajduje się kwadrat z informacjami o tlenie wycięty z układu okresowego, zawierający nazwę i symbol pierwiastka, liczbę atomową 8 i liczbę masową 16, a także strzałki pozioma i pionowa z liczbami odpowiednio 16 i 2 symbolizujące grupę i okres pierwiastka. Układ okresowy z prawej stronie znika, a pojawia się stopniowo lista właściwości możliwych do odczytania z układu okresowego: okres 2, grupa 16, z 8, masa atomowa 16 oraz to, że tlen jest niemetalem.

Najmniejszy układ okresowy świata - wyczyn wpisany do Księgi rekordów Guinnessa (czyt. ginesa)
Naukowcy w Wielkiej Brytanii zapisali na ludzkim włosie cały układ okresowy pierwiastków. Użyli do tego bardzo precyzyjnych narzędzi (m.in. specjalnego rodzaju mikroskopu) i otrzymali układ o wymiarach 89,67 na 46,39 mikrometrów. Jak wiemy, 1 mikrometr odpowiada jednej tysięcznej milimetra. Tego układu okresowego nie bylibyśmy w stanie zobaczyć nieuzbrojonym w odpowiedni sprzęt okiem.

R1WvYvk0BlFL1 1

Układ okresowy pierwiastków jest uniwersalnym sposobem prezentacji pierwiastków chemicznych.

W układzie okresowym pierwiastki (ich symbole) są umieszczone kolejno w tabeli zgodnie z rosnącą liczbą atomową.

Pionowe kolumny tabeli nazywa się grupami, zaś poziome rzędy - okresami. Wszystkie grupy i okresy są ponumerowane.

Pierwiastki należące do jednej grupy mają zbliżone właściwości (wyjątkiem jest wodór).

Wyszukaj w układzie okresowym następujące pierwiastki:

pierwiastek z grupy helowców używany do wypełniania niektórych żarówek;

pierwiastek z grupy borowców stosowany do wyrobu puszek do napojów;

pierwiastek z drugiej grupy układu okresowego, główny składnik kości.

Dymitr Mendelejew

Rosyjski chemik. Sformułował prawo okresowości pierwiastków, nazywane także na jego cześć prawem okresowości pierwiastków Mendelejewa. Korzystając z tego prawa, sklasyfikował ówcześnie znane pierwiastki chemiczne i stworzył tablicę zwaną układem okresowym pierwiastków. Podczas prac nad systematyką pierwiastków przewidział istnienie i trafnie określił właściwości nieznanych jeszcze wtedy pierwiastków.

układ okresowy pierwiastków

tablica przedstawiająca wszystkie pierwiastki chemiczne, uporządkowane kolejno według rosnącej liczby atomowej, w grupach (obejmujących pierwiastki o podobnych właściwościach) i okresach (w których właściwości pierwiastków zmieniają się stopniowo)

Wstaw w odpowiednie miejsca tabeli symbole pierwiastków należących do 15. grupy układu okresowego, uwzględniając ich podział na metale i niemetale.

R1SyALUoGlDuY 1

Testowa aplikacja interaktywna. Po lewej stronie znajduje się fragment układu okresowego zawierający pięć pierwiastków grupy piętnastej: azot, fosfor, arsen, antymon i bizmut. Po prawej znajdują się dwa pola: niebieskie podpisane słowem Metale i zielone podpisane słowem Niemetale. Zadaniem wykonującego test jest przeciągnięcie kwadratów z pierwiastkami do odpowiednich pól. Kliknięcie przycisku Sprawdź w prawym dolnym rogu okna aplikacji pozwala zweryfikować wynik zadania.

Najprostsza wersja układu okresowego zawiera ponumerowane symbole pierwiastków chemicznych, numery grup i okresów. Istnieją jednak i takie jego wersje, które prezentują inne dodatkowe informacje (np. nazwy pierwiastków i ich właściwości, budowę ich atomów, wielkość atomów itp.). Niezależnie od tego, ile informacji o pierwiastkach zawierają układy okresowe, to zawsze kolejność pierwiastków, liczba grup oraz rodzaj pierwiastków w grupie i okresie w każdym układzie okresowym są identyczne.

Wszystkim grupom nadano nazwy, które pochodzą od nazw pierwiastków znajdujących się na początku grupy. Pierwiastki należące do tej samej grupy mają podobne właściwości. Wyjątkiem jest wodór. Chociaż jest położony w grupie metali, to w rzeczywistości nie należy do żadnej z grup.

Nazwy grup pierwiastków w układzie okresowym

Układ okresowy można umownie podzielić na dwie części. Pierwiastki na lewo od tej linii (oprócz wodoru) są metalami, na prawo zaś znajdują się niemetale.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ze wszystkich sposobów prezentacji pierwiastków chemicznych tylko jeden zyskał ogromną popularność i jest stosowany w tej samej formie na całym świecie. Jego fenomen polega na tym, że nawet jeśli nie znamy pierwiastka, a wiemy, w którym miejscu tej tabeli się znajduje, jesteśmy w stanie wiele powiedzieć na temat jego właściwości.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy wiesz, że składnikiem soku żołądkowego każdego człowieka jest kwas solny? Kwas ten ma właściwości żrące, a jednak nie niszczy błony żołądka zdrowego człowieka, lecz pomaga w trawieniu pokarmów.

w jaki sposób otrzymujemy wodorotlenki, jaką mają budowę, właściwości i zastosowanie;

czym są wskaźniki i jakie przyjmują zabarwienie w wodzie i zasadach.

definiować pojęcie kwasu;

projektować doświadczenia pozwalające otrzymywać kwasy beztlenowe różnymi metodami;

opisywać budowę kwasów beztlenowych;

okreśłać barwę, jaką przyjmują wskaźniki w kwasach;

badać i opisywać właściwości oraz zastosowanie wybranych kwasów beztlenowych.

Kwas solny jest składnikiem soku żołądkowego. Niszczy drobnoustroje chorobotwórcze, sterylizuje pokarm i pomaga w trawieniu białek. U osoby dorosłej pojemność żołądka waha się zazwyczaj od jednego do półtora dmIndeks górny 3 ³ (litra). Wytwarza on co najmniej taką samą objętość soku żołądkowego na dobę. Nadmiar kwasu solnego w żołądku powoduje nadkwaśność.

RaxRzJir3gLzY 1

Nagranie rozpoczyna ujęcie zestawu laboratoryjnego do otrzymywania chlorowodoru. Składa się on z dwóch statywów na których zawieszono aparaturę szklaną. Na statywie po lewej stronie zawieszony jest zestaw do otrzymywania wodoru zakończony przezroczystą rurką. Na statywie po prawej stronie zawieszono kolbę stożkową wypełnioną żółtym gazem, której wylot zatkany został watą. Następuje zbliżenie odkorkowanej już kolby z żółtym gazem, do której demonstrator wprowadza szklane zakończenie rurki wylotowej wodoru ze znajdującą się wewnątrz miedzianą siatką. Wodór płonie, demonstrator uszczelnia wylot kolby watą i płomień słabnie, ale nie gaśnie. Następują kolejne przejścia między ujęciami, na których widać, że żółtego gazu jest w kolbie coraz mniej. Zmiana ujęcia, następuje odkorkowanie kolby i demonstrator wrzuca do kolby papierek wskaźnikowy, który spoczywając na dnie kolby zabarwia się na czerwono. Widoczne są też białe opary. Następuje zmiana ujęcia na fotografię przedstawiającą palący się wodór w kolbie z chlorem. Po prawej stronie pojawia się zapis równania H2 plus Cl2 daje w efekcie dwie cząsteczki HCl w postaci gazowej.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna ujęcie zestawu laboratoryjnego do otrzymywania chlorowodoru. Składa się on z dwóch statywów na których zawieszono aparaturę szklaną. Na statywie po lewej stronie zawieszony jest zestaw do otrzymywania wodoru zakończony przezroczystą rurką. Na statywie po prawej stronie zawieszono kolbę stożkową wypełnioną żółtym gazem, której wylot zatkany został watą. Następuje zbliżenie odkorkowanej już kolby z żółtym gazem, do której demonstrator wprowadza szklane zakończenie rurki wylotowej wodoru ze znajdującą się wewnątrz miedzianą siatką. Wodór płonie, demonstrator uszczelnia wylot kolby watą i płomień słabnie, ale nie gaśnie. Następują kolejne przejścia między ujęciami, na których widać, że żółtego gazu jest w kolbie coraz mniej. Zmiana ujęcia, następuje odkorkowanie kolby i demonstrator wrzuca do kolby papierek wskaźnikowy, który spoczywając na dnie kolby zabarwia się na czerwono. Widoczne są też białe opary. Następuje zmiana ujęcia na fotografię przedstawiającą palący się wodór w kolbie z chlorem. Po prawej stronie pojawia się zapis równania H2 plus Cl2 daje w efekcie dwie cząsteczki HCl w postaci gazowej.

Problem badawczy Hipoteza Instrukcja Co będzie potrzebne Podsumowanie

otrzymany wcześniej chlorowodór - np. w reakcji chlorku sodu z kwasem siarkowym(VI),

korek z rurką odprowadzającą,

kolba okrągłodenna,

korek z osadzoną w niej cienką rurką szklaną.

1. Kolbę z zebranym wcześniej chlorowodorem zamknij korkiem z osadzoną w nim rurką szklaną zakończoną gumowym wężykiem ze ściskaczem. Wylot rurki zanurz w krystalizatorze z wodnym roztworem oranżu metylowego i zwolnij ściskacz.

2. Obserwuj zachodzące zmiany.

Rg4CGU42wgb7E 1

Woda stopniowo wypełnia kolbę. Powstaje charakterystyczna fontanna zwana chlorowodorową. Oranż metylowy przyjmuje czerwone zabarwienie, co dowodzi, że w kolbie powstał kwas.

g - oznacza występowanie substancji w stanie gazowym
aq - oznacza występowanie substancji w roztworze wodnym

Kwas solny
Kwas chlorowodorowy otrzymywano dawniej z soli kamiennej i stężonego kwasu siarkowego(VI), stąd powstała nazwa kwas solny, czyli otrzymywany z soli.
Rozpuszczalność chlorowodoru w 1 dmIndeks górny 3 ³ wody
W temperaturze 0°C (pod ciśnieniem normalnym) w 1 dmIndeks górny 3 ³ wody można rozpuścić około 505 dmIndeks górny 3 ³ chlorowodoru.

Pod wpływem niektórych związków chemicznych (np. wodorotlenków) wskaźniki kwasowo‑zasadowe zmieniają zabarwienie w łatwy do zaobserwowania sposób. Wskaźnikiem jest np. esencja herbaciana. Po dodaniu do niej soku z cytryny (kwasu) jej zabarwienie zmienia się na słomkowożółte. Sprawdźmy, czy podobne właściwości wykazują wywar z czerwonej kapusty, fenoloftaleina i oranż metylowy.
Wzór ogólny kwasów ma postać:
Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Do trzech zlewek wlej wodę, do pozostałych trzech - sok z cytryny.

2. Do pierwszych dwóch zlewek (pierwsza z wodą i druga z kwasem) dodaj kilka kropli wywaru czerwonej kapusty, dalej postępuj podobnie, używając fenoloftaleiny i oranżu metylowego.

3. Na jeden papierek uniwersalny nanieś kilka kropli wody, a na drugi - soku z cytryny.

4. Obserwuj zachodzące zmiany.

Wywar z czerwonej kapusty, papierek wskaźnikowy i oranż metylowy w wodzie nie zmieniają barwy, natomiast w obecności soku z cytryny (którego głównym składnikiem jest kwas cytrynowy) przyjmują barwę czerwoną. Fenoloftaleina nie zmienia barwy w środowisku kwasowym (sok z cytryny). Dlatego nie może być ona wskaźnikiem używanym do wykrywania obecności kwasów.
Wskaźnikami, które zmieniają zabarwienie w roztworach kwasów, są m.in.: wywar z czerwonej kapusty, papierek wskaźnikowy, oranż metylowy.

Kwasy beztlenowe otrzymuje się m.in. przez rozpuszczenie w wodzie związku chemicznego powstałego podczas reakcji wodoru z niektórymi niemetalami, np.

gdzie:
- oznacza występowanie substancji w stanie gazowym,
- oznacza występowanie substancji w roztworze wodnym.

Podczas pracy ze stężonym kwasem solnym należy zachować szczególną ostrożność, założyć okulary ochronne i rękawiczki. Doświadczenie najlepiej przeprowadzać pod wyciągiem.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Ostrożnie odkręć butlę ze stężonym kwasem solnym i niewielką jego ilość nalej do zlewki. Obserwuj zachodzące zmiany.

2. Na szalkach Petriego umieść papier i kawałki tkanin.

3. Za pomocą pipety nanieś na badane materiały po kilka kropli stężonego kwasu solnego.

Kwas solny jest bezbarwną cieczą, o charakterystycznym drażniącym zapachu. Jeżeli naczynie ze stężonym kwasem solnym pozostawimy otwarte, ulatniający się chlorowodór, reagując z wilgocią zawartą w powietrzu, utworzy „mgłę". Gaz ten jest trujący. Stężony kwas solny określamy jako dymiący na powietrzu.
Stężony kwas solny nie zwęgla, ale niszczy papier i tkaninę - ma właściwości żrące.
Dlatego na opakowaniu umieszcza się piktogramy ostrzegawcze:

Siarkowodór to bezbarwny, silnie trujący gaz. Jego obecność w produktach rozkładu białka (zawierających m.in. wodór i siarkę) jest przyczyną charakterystycznego zapachu zepsutych jaj. Jest on składnikiem gazu ziemnego i gazów wulkanicznych, a jego niewielkie ilości znajdują się w niektórych wodach mineralnych. Przy bardzo wysokim stężeniu gaz ten staje się niewyczuwalny ze względu na porażenie nerwu węchowego. Niebezpieczeństwo zatrucia siarkowodorem może występować podczas prac wykonywanych w studniach, studzienkach kanalizacyjnych, szambach lub niewentylowanych korytarzach podziemnych.
Należy pamiętać, że osoba chcąca udzielić pomocy poszkodowanemu zatrutemu siarkowodorem powinna być odpowiednio zabezpieczona (przynajmniej w linę umożliwiającą wyciągnięcie jej w razie utraty przytomności).
Gazowy siarkowodór rozpuszcza się w wodzie - jego wodny roztwór nazywamy kwasem siarkowodorowym.

można otrzymać w reakcji syntezy wodoru i siarki, co przedstawia równanie:

Kwas fluorowodorowy używa się do trawienia szkła (matowienia jego fragmentów). W ten sposób nanosi się na wyroby szklane napisy i wzory dekoracyjne. Metoda ta odkryta została przez Heinricha Schwanhardta w Norynberdze już w 1670 r. Fluor i fluorowodór są składnikami środków grzybobójczych (do impregnacji podkładów kolejowych), bakteriobójczych (w przemyśle spirytusowym) i owadobójczych.

RqEk0Sqetkgjk 1

W cząsteczkach kwasów beztlenowych brak jest atomów tlenu, a atomy wodoru łączą się bezpośrednio z atomami niemetalu.

Powstają w wyniku rozpuszczenia w wodzie produktu reakcji syntezy wodoru z niemetalem.

Chlorowodór i siarkowodór są gazami trującymi. Ich wodne roztwory mają odczyn kwasowy.

Odszukaj w karcie charakterystyki substancji kwasu solnego zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz instrukcję dotyczącą udzielania pierwszej pomocy.

Przedstaw w formie infografiki zastosowanie kwasu solnego.

Wykonaj modele cząsteczek trzech wybranych kwasów beztlenowych.

Uzupełnij luki poprzez przeciągnięcie elementów we właściwe miejsca tak, aby otrzymać modele cząsteczek związków o podanych nazwach.

R1Iq6qyGzH3zd 1

Aplikacja interaktywna w formie układanki. W górnej części okna znajdują się ogólne schematy trzech cząsteczek. Licząc od lewej są one podpisane: chlorowodów, siarkowodór i fluorowodór. Miejsca przeznaczone na symbole atomów wchodzących w skład tych związków są pustymi okręgami połączonymi ze sobą kreskami symbolizującymi wiązania pojedyncze. Poniżej, w obszarze oznaczonym Elementy do wstawienia znajdują się kule o różnych barwach i rozmiarach z oznaczeniami różnych pierwiastków. Kolejno, licząc od lewej są to: P, Cl, O, N, H, F, C oraz S. Zadaniem użytkownika jest uzupełnienie wzorów właściwymi elementami poprzez przeciągnięcie kul w przeznaczone dla nich miejsce. Weryfikacji ustawień dokonuje się naciskając przycisk Sprawdź w prawym dolnym rogu okna.

Kwasy beztlenowe tworzą także inne pierwiastki chemiczne 17. grupy układu okresowego: fluor, brom i jod.
W nazwach kwasów beztlenowych do nazwy pierwiastka (niemetalu) dodaje się formant „-o-"oraz cząstkę „-wodorowy".
kwas bromo wodorowy
kwas chloro wodorowy
kwas jodo wodorowy

gdzie:
- liczba atomów wodoru w cząsteczce kwasu,
- reszta kwasowa (dla kwasów beztlenowych są to atomy niemetalu).

Kwasy to związki chemiczne, których cząsteczki są zbudowane z atomów wodoru i reszty kwasowej. W cząsteczkach kwasów beztlenowych atomy wodoru łączą się bezpośrednio z atomem niemetalu.

jest bezbarwnym gazem o ostrym, duszącym zapachu. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. Wodny roztwór chlorowodoru nazywamy kwasem chlorowodorowym kwasem chlorowodorowym lub solnym.

Zastosowanie wybranych kwasów beztlenowych

Chlorowodór wykorzystuje się jako odczynnik chemiczny, w procesie obróbki metali, do produkcji tworzyw sztucznych, cukru, sztucznego miodu, przypraw, serków homogenizowanych i twarogów.
Siarkowodór stosowany jest jako odczynnik chemiczny do wykrywania jonów niektórych metali.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy wiesz, że składnikiem soku żołądkowego każdego człowieka jest kwas solny? Kwas ten ma właściwości żrące, a jednak nie niszczy błony żołądka zdrowego człowieka, lecz pomaga w trawieniu pokarmów. w jaki sposób otrzymujemy wodorotlenki, jaką mają budowę, właściwości i zastosowanie; czym są wskaźniki i jakie przyjmują zabarwienie w wodzie i zasadach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy ktoś z was zastanawiał się nad tym, jak wygląda mikroświat? Jaki jest kształt drobin, które tworzą materię? Czy można je zobaczyć? Czy są kolorowe?

nazywać poszczególne elementy atomu;

określać przestrzeń, w której znajdują się elektrony, protony i neutrony;

określać liczbę protonów, neutronów, elektronów na podstawie liczby atomowej i masowej;

wykonywać obliczenia z użyciem atomowej jednostki masy.

Podstawowymi elementami, z których zbudowana jest materia, są . Substancje tworzące świat materialny składają się z różnych atomów. Atomy mają masę, objętość i kształt. Każdy pierwiastek składa się z atomów tylko jednego rodzaju - żelazo - z atomów żelaza, złoto zaś - z atomów złota. Pojedyncze atomy żelaza i złota są zbudowane z tych samych cząstek, a różnią się tylko ich liczbą. Dlatego różnice te są wystarczające, aby ich zbiory tworzyły pierwiastki o odmiennych właściwościach.

Niewielkie rozmiary atomów nie pozwalają nam na oglądanie ich w sposób, w jaki przywykliśmy obserwować otaczający nas świat. Obecnie nie dysponujemy urządzeniami, które pozwalałyby nam swobodnie wnikać w głąb każdego rodzaju materii. Od niedawna możemy jednak w bardzo niskich temperaturach dostrzec cienką warstwę atomów unieruchomionych na powierzchni innych ciał stałych. Pomaga nam w tym przyrząd nazywany skaningowym mikroskopem tunelowym. Na otrzymanych za jego pomocą czarno‑białych obrazach zobaczyliśmy, że atomy mają kształt kulisty, a ich rozmiary są różne i zależą od rodzaju badanego pierwiastka. Już na początku XIX wieku angielski uczony (czyt. dżon dalton) twierdził, że atomy tworzące różne pierwiastki są kulami różniącymi się między sobą wielkością.

Niemal do końca XIX wieku uważano, że atomy przypominają niewyobrażalnie małe i twarde jak kamień kulki. Dziś już wiemy, że atomy nie są jednorodne i niepodzielne. Okazuje się, że mają one złożoną wewnętrzną budowę. W środku każdego atomu, w samym jego centrum, znajduje się . Poruszające się w różnych kierunkach z dużą szybkością ujemnie naładowane cząstki, zwane , tworzą chmurę elektronową. Przestrzeń, którą zajmuje jądro atomowe, jest znacznie mniejsza od przestrzeni zajmowanej przez elektrony - średnica atomu jest około 100 000 razy większa od średnicy jądra. Gdyby jądro powiększyć do rozmiarów małej monety o średnicy kilku milimetrów, wówczas cały atom byłby kulą o przekroju wielkości stadionu sportowego.

Samo jądro atomu ma również złożoną budowę. W jego skład wchodzą dodatnio naładowane cząstki nazywane oraz cząstki pozbawione ładunku - . Protony i neutrony (czyli cząstki znajdujące się w jądrze) określa się jako .

Każdy atom jest elektrycznie obojętną drobiną (nie jest obdarzony żadnym ładunkiem). W jego wnętrzu ładunki ujemne i dodatnie równoważą się. Oznacza to, że liczba protonów i elektronów w każdym atomie jest jednakowa.

Liczba neutronów nie ma wpływu na przynależność atomu do danego pierwiastka.

*Ujemny ładunek elektronu i dodatni ładunek protonu mają tę samą wartość bezwzględną (różnią się tylko znakami). Ustalono, że ładunek ujemny elektronu jest elementarnym ładunkiem ujemnym. Zatem proton ma elementarny ładunek dodatni.

Czy składniki atomu są niepodzielne?
Obecny stan wiedzy pozwala nam powiedzieć, że elementarnymi składnikami materii są dwa rodzaje cząstek: leptony i kwarki. Nie wiemy, czy cząstki te mają strukturę wewnętrzną. Elektron należy do leptonów, jest niepodzielny, czyli nie ma wewnętrznej struktury. Natomiast neutrony i protony są zbudowane z kwarków. Znaleziono dowody na istnienie sześciu rodzajów kwarków. Każdemu z kwarków fizycy nadali angielskie nazwy, nawiązujące bardziej do życia codziennego niż do świata nauki. W języku polskim nazwy te brzmią: górny (u), dolny (d), dziwny (s), powabny (c), niski (spodni) (b), wysoki (t). Kwarki nie istnieją samodzielnie w przyrodzie, a tylko w grupie, tworząc inne cząstki. Dwa z nich (górny i dolny) biorą udział w tworzeniu nukleonów.

Aby opisać atom, należy podać liczby protonów (lub elektronów) i neutronów wchodzących w jego skład.

Spróbuj przedstawić na różne sposoby atom helu, który zawiera dwa elektrony oraz dwa protony i dwa neutrony w jądrze atomowym. Możesz stworzyć model przestrzenny atomu, opisać go słowami lub narysować. Technika prezentacji jest dowolna. Który z tych sposobów okazał się według ciebie najbardziej czytelny?

Atomy można opisywać na różne sposoby, można je narysować, scharakteryzować słownie, przedstawić w tabeli. Choć istnieje wiele sposobów prezentacji budowy atomu, chemicy wykorzystują tylko jeden, to znaczy opisują atomy za pomocą dwóch liczb: atomowej i masowej. to liczba protonów w jądrze, natomiast to liczba nukleonów (suma protonów i neutronów). Liczby te umieszcza się w odpowiedniej kolejności i miejscu przy symbolu pierwiastka. Z lewej strony symbolu w indeksie górnym umieszcza się liczbę masową , a w indeksie dolnym - liczbę atomową .

Znane są rozmiary i masy atomów. Średnice atomów to wielkości rzędu miliardowej części metra (10Indeks górny -9 ⁻⁹ m), a ich masy stanowią niewyobrażalnie małą część grama (10Indeks górny -24 ⁻²⁴ g). Atomy należące do różnych pierwiastków różnią się pod względem masy i wielkości. Najlżejszy z nich, atom wodoru, ma masę około 1,66 · 10Indeks górny -24 ⁻²⁴ g (0,00000000000000000000000166 g), a jego promień wynosi 30 pm (0,00000000003 m). Najcięższy z istniejących na Ziemi atomów - atom uranu - ma masę 3,95 · 10Indeks górny -22 ⁻²² g (0,000000000000000000000395 g), a jego promień równa się 138 pm (0,000000000138 m).

W codziennej pracy chemik rzadko wykorzystuje wiedzę dotyczącą wielkości atomów, natomiast częściej bierze pod uwagę ich masę. W tym wypadku posługiwanie się wielkościami, które mają małe wartości, jest bardzo niewygodne. Dokonywanie operacji matematycznych na tak małych liczbach może prowadzić do pomyłki i otrzymania niewłaściwego wyniku. Dlatego chemicy w opisie masy atomów posługują się wielkością zwaną lub unitem którą oznaczają symbolem u. Jej wartość wynosi 0,00000000000000000000000166 g (1,66 · 10Indeks górny -24 ⁻²⁴ g).

Masę atomu pierwiastka, którą wyrazimy za pomocą tej jednostki, nazywa się masą atomową.

atomowa jednostka masy, unit [u] - jednostka masy wykorzystywana do określania względnych mas atomów (tzw. mas atomowych), liczbowo równa 1,66 · 10Indeks górny -24 ⁻²⁴ g

Masa atomowa wodoru wynosi około 1 u, co oznacza, że rzeczywista masa atomu wodoru jest równa liczbowo jednemu unitowi, czyli 0,00000000000000000000000166 g (1,66 · 10Indeks górny -24 ⁻²⁴ g).

Podstawowym elementem materii jest atom.

Atom jest zbudowany z jądra i poruszających się wokół niego elektronów (ujemnie naładowanych cząstek).

Jądro atomowe zajmuje centrum atomu i składa się z nukleonów, którymi są protony (cząstki o ładunku dodatnim) i neutrony (cząstki, które nie posiadają ładunku elektrycznego).

W jądrze atomowym jest skupiona prawie cała masa atomu.

Liczba elektronów i protonów w atomie jest jednakowa.

Liczba atomowa to liczba protonów w jądrze atomu.

Liczba masowa to suma liczby protonów i liczby neutronów w jądrze atomu.

Jednostką masy atomowej jest unit [u], a jego wartość wynosi 1,66 · 10Indeks górny -24 ⁻²⁴ g.

Dowiedz się i wyjaśnij, dlaczego nie można zobaczyć atomów za pomocą mikroskopu optycznego.

Oblicz długość promienia atomu, którego jądro miałoby średnicę taką jak najmniejsza planeta naszego Układu Słonecznego. Czy promień tego hipotetycznego atomu byłby większy, czy mniejszy niż odległość między Słońcem a najdalszą planetą naszego Układu Słonecznego?

Biogram John Dalton (czyt. dżon dalton) nie istnieje

Masę cząstek subatomowych można także wyrazić w atomowych jednostkach masy. Okazuje się, że masy protonu i neutronu są równe około 1 u. Masa elektronu jest znacznie mniejsza od masy protonu i neutronu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy ktoś z was zastanawiał się nad tym, jak wygląda mikroświat? Jaki jest kształt drobin, które tworzą materię? Czy można je zobaczyć? Czy są kolorowe? nazywać poszczególne elementy atomu; określać przestrzeń, w której znajdują się elektrony, protony i neutrony; określać liczbę protonów, neutronów, elektronów na podstawie liczby atomowej i masowej; wykonywać obliczenia z użyciem atomowej jednostki masy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czasami można usłyszeć, że piwo lub wino skwaśniały. Skąd pochodzi ten kwaśny smak? Co się stało z etanolem w tych napojach? Czy nadal możemy spożywać tak zmienione (sfermentowane) napoje albo wykorzystać je w innym celu?

jak są zbudowane węglowodory nasycone;

jak narysować wzór strukturalny danego węglowodoru;

jak tworzymy nazwy węglowodorów;

jaką wartościowość ma węgiel w związkach organicznych;

że grupa funkcyjna w cząsteczce węglowodoru jest podstawiona w miejsce atomu wodoru.

konstruować modele cząsteczek kwasów karboksylowych;

zapisywać wzory sumaryczne i strukturalne prostych kwasów karboksylowych;

tworzyć nazwy kwasów karboksylowych.

Proces psucia się wina polega na przemianie alkoholu etylowego w kwas octowy. Reakcja zachodzi pod wpływem tlenu i enzymów wytwarzanych przez bakterie octowe. Proces ten nazywamy .

Równanie reakcji - zapis słowny:

Równanie reakcji - zapis cząsteczkowy:

Z równania reakcji wynika, że:
Alkohol etylowy przy dostępie tlenu i pod wpływem enzymów ulega reakcji chemicznej, a jej produktami są kwas octowy i woda.

Kwas octowy zawiera w swej cząsteczce tyle samo atomów węgla co etan. A zatem, ze względu na podobieństwo składu, substancję tę zaliczamy do pochodnych etanu. Stąd jego nazwa systematyczna - kwas etanowy.

W cząsteczce kwasu etanowego atomy węgla są połączone ze sobą wiązaniem pojedynczym. Jeden atom tlenu tworzy podwójne wiązanie z atomem węgla. Drugi atom tlenu - jedno wiązanie z atomem wodoru i jedno z atomem węgla. Pozostałe atomy wodoru są połączone z atomem węgla wiązaniami pojedynczymi.

Ze wzoru sumarycznego kwasu etanowego możemy odczytać rodzaje i liczbę poszczególnych atomów. Natomiast nie dowiemy się, jak są połączone atomy w jego cząsteczce. Dopiero wzór strukturalny informuje o liczbie wiązań między poszczególnymi atomami.

Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek, które wykorzystują go do niszczenia pasożytów. Ten sam kwas produkują m.in. pszczoły oraz dobrze znana nam roślina o parzących właściwościach - pokrzywa. Po dotknięciu pokrzywy natychmiast poczujemy pieczenie i kłucie, a na skórze pojawią się swędzące bąble. Dzieje się tak dlatego, że umiejscowione na liściach włoski parzące wstrzykują pod skórę kwas mrówkowy.

Zaprojektuj model cząsteczki kwasu mrówkowego, zbudowanej z jednego atomu węgla, dwóch atomów wodoru i dwóch atomów tlenu.

Pamiętaj, że węgiel w związkach organicznych jest zawsze czterowartościowy, tlen - dwuwartościowy, a wodór - jednowartościowy.

Kwas mrówkowy jest uważany za pochodną metanu. W jego cząsteczce znajduje się jeden atom węgla.

nazywamy pochodne węglowodorów, w których cząsteczkach atom (lub atomy) wodoru zastąpiono . Ze względu na liczbę atomów węgla w cząsteczce kwasy karboksylowe dzielimy na niższe - te o małej liczbie atomów węgla, oraz wyższe, które w cząsteczkach mają kilkanaście atomów węgla. Kwasy mrówkowy i octowy zaliczamy do niższych kwasów.

Charakterystyczna dla kwasów karboksylowych grupa jest przyłączona do grupy węglowodorowej. Grupę atomów połączonych z łańcuchem węglowodorowym nazywać będziemy grupą funkcyjną.
A zatem grupa to grupa funkcyjna kwasów organicznych.

Kwasy organiczne zawierające w cząsteczkach grupę karboksylową nazywamy kwasami karboksylowymi.
Kwasy organiczne z jedną grupą karboksylową w cząsteczce, podobnie jak węglowodory, tworzą szereg homologiczny. Nazwy systematyczne kwasów karboksylowych są dwuczłonowe. W nazwie systematycznej do słowa „kwas" dodajemy nazwę alkanu o tej samej liczbie atomów węgla w cząsteczce, dołączając końcówkę -owy, np. kwas metan owy, kwas etan owy. Pamiętać należy, iż w praktyce najczęściej posługujemy się nazwami zwyczajowymi. Nazwy zwyczajowe są związane z miejscami występowania kwasów. Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek, kwas masłowy - w zjełczałym maśle, a kwas mlekowy - w niektórych produktach mlecznych.

Tabela 1. przedstawia kwasy uszeregowane według wzrastającej liczby atomów węgla w cząsteczce. Każda kolejna cząsteczka związku różni się od poprzedniej o grupę . Taki szereg nazywamy .

Jeżeli kwas karboksylowy jest pochodną alkanu i zawiera w cząsteczce jedną grupę karboksylową, to możemy zapisać jego wzór ogólny:

Kleopatra korzystała z kąpieli mlecznych, żeby jak najdłużej młodo wyglądać. Na walory takich kąpieli wpływa obecność kwasu mlekowego, który ma działanie regenerujące i nawilżające. Często jest on składnikiem płynów do higieny intymnej.

Jednym z produktów fermentacji octowej jest kwas octowy. Procesowi temu ulegają rozcieńczone napoje alkoholowe.

Grupa karboksylowa jest grupą funkcyjną kwasów karboksylowych.

Kwasy karboksylowe to pochodne węglowodorów, zawierające w cząsteczce jedną lub kilka grup karboksylowych.

Kwasy mrówkowy i octowy zaliczamy do niższych kwasów karboksylowych.

Podaj wzór ogólny kwasów karboksylowych - pochodnych alkanów. Zaznacz część węglowodorową i grupę funkcyjną.

Zapisz wzory grupowe dwóch kolejnych kwasów monokarboksylowych, zaczynając od cząsteczki zawierającej trzy atomy węgla.

Narysuj wzór sumaryczny kwasu karboksylowego o sześciu atomach węgla w cząsteczce.

grupa funkcyjna o wzorze , nadająca kwasom karboksylowym charakterystyczne właściwości

szereg homologiczny kwasów

szereg związków chemicznych - kwasów karboksylowych uporządkowanych według wzrastającej liczby atomów węgla w cząsteczce, w którym dwa kolejne związki różnią się od siebie o grupę atomów

Wzór ogólny kwasów monokarboksylowych będących pochodnymi alkanów.

Kwasy organiczne mogą w swoich cząsteczkach zawierać kilka grup karboksylowych (np. ) oraz inne grupy funkcyjne np. hydroksylową (np. ).

# data[].attributes.attachment_link.description
Czasami można usłyszeć, że piwo lub wino skwaśniały. Skąd pochodzi ten kwaśny smak? Co się stało z etanolem w tych napojach? Czy nadal możemy spożywać tak zmienione (sfermentowane) napoje albo wykorzystać je w innym celu?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukry proste (glukoza i fruktoza) oraz cukry złożone (sacharoza) są słodkie i dobrze przyswajalne przez człowieka. Czy wszystkie cukry mają taki smak? Czy wszystkie są łatwostrawne i dobrze przyswajane przez organizm? Czy krochmalenie pościeli, przygotowywanie ciasta na chleb i tworzenie się na nim spieczonej skórki mają coś wspólnego z cukrami?

opisywać występowanie skrobi i celulozy;

podawać wzory sumaryczne polisacharydów;

jakie właściwości i zastosowanie mają skrobia i celuloza;

wykrywać obecność skrobi w produktach spożywczych.

Polisacharydy (wielocukry) to złożone związki chemiczne zbudowane z wielu reszt cukrów prostych. Do najbardziej znanych polisacharydów należą i .

Skrobia jest związkiem wielkocząsteczkowym. Liczba cząsteczek glukozy, z których powstaje skrobia, waha się od kilkuset do kilku tysięcy i zależy od pochodzenia. Cukier ten jest bardzo ważnym składnikiem pożywienia człowieka. Występuje głównie w ziemniakach, ziarnach zbóż, nasionach, ryżu i kukurydzy. Skrobia ma budowę ziarnistą - kształt ziaren, jest uzależniony od ich pochodzenia.

Celuloza, podobnie jak skrobia, jest związkiem zbudowanym z wielu reszt glukozy (od 2500 do 10 000). Jest głównym składnikiem roślin, którym zapewnia trwałość, elastyczność i chroni przed utratą wody. Występuje w dużych ilościach w bawełnie i drewnie. Celuloza ma budowę włóknistą.

Celuloza jest również nazywana błonnikiem. Człowiek nie trawi tego cukru, ale spełnia on ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego.

Do polisacharydów należy także glikogen. Pod względem budowy przypomina on skrobię. Jego cząsteczki mają jednak bardziej rozgałęzioną strukturę. Stanowi materiał zapasowy w organizmach ludzi i zwierząt. Gromadzi się głównie w mięśniach oraz w wątrobie. Produktem rozkładu glikogenu jest glukoza, która spala się, dostarczając organizmowi energii.
Rozkład glikogenu do glukozy:

Mąka ziemniaczana to skrobia pozyskana z ziemniaków. Wata celulozowa to czysta celuloza.

Substancje te wykorzystamy do zbadania właściwości wielocukrów.

Skrobia i celuloza ze względu na swoje właściwości znalazły zastosowanie w życiu codziennym.
Skrobię wykorzystuje się przede wszystkim w przemyśle spożywczym. Ze względu na konsystencję mieszaniny skrobi i wody służy ona m.in. do produkcji kisieli i budyniów. Stosuje się ją również do produkcji klejów, leków i kosmetyków.

Chińczycy wynaleźli papier ok. 105 r. p.n.e. Zauważyli, że na specjalnych matach jedwabnych osadza się cieniutka warstwa materiału, na której można kreślić znaki. Niestety, produkcja papieru z jedwabiu okazała się dość kosztowna. Dlatego do jego wytworzenia postanowiono wykorzystywać włókna roślinne oraz lniane szmaty. Obecnie produkcja papieru to silnie rozwinięta gałąź przemysłu, w której czasach wykorzystuje się głównie celulozę pochodzenia roślinnego. Miesza się ją z wodą, by następnie pod postacią płynnej masy przepuścić przez specjalny młyn. Później dodaje się substancje klejące, węglan wapnia (kredę odpowiadająca za białą barwę papierowych arkuszy) oraz skrobię. Kolejnym z etapów produkcji jest formowanie papierowej wstęgi na specjalnym sicie, gdzie pozostawia się ją do wyschnięcia. Osuszoną wstęgę zwija się w zwoje, które trafiają do drukarni. Zwoje można również pociąć na dostępne w sprzedaży formaty.

Skrobia ma budowę ziarnistą i występuje głównie w ziemniakach, ziarnach zbóż, ryżu i kukurydzy.

Celuloza jest podstawowym materiałem budulcowym roślin. Ma budowę włóknistą; występuje m.in. w drewnie i bawełnie.

Skrobia i celuloza są białymi substancjami stałymi. Skrobia słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie, a w gorącej tworzy kleik skrobiowy. Celuloza nie rozpuszcza się w wodzie; jest łatwopalna.

Do wykrywania skrobi w produktach spożywczych służy próba jodoskrobiowa - reakcja skrobi z jodyną, w wyniku której powstaje ciemnogranatowe zabarwienie.

Skrobia ulega hydrolizie w organizmie człowieka: rozpada się na dekstryny, a następnie na cząsteczki glukozy. Człowiek nie trawi celulozy.

polisacharyd o wzorze sumarycznym ( = 2500‑10 000); ma budowę włóknistą; jest białą, łatwopalną substancją stałą; nie rozpuszcza się w wodzie; występuje w bawełnie i drewnie

reakcja charakterystyczna skrobi; zachodzi pod wpływem jodu zawartego m.in. w jodynie; w wyniku tej reakcji powstaje ciemnogranatowe zabarwienie

polisacharyd o wzorze, gdzie to wartość od kilkuset do kilku tysięcy i zależy od pochodzenia; ma budowę ziarnistą; jest białą substancją stałą; słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie; występuje głównie w ziemniakach i ziarnach zbóż

Celuloza również ma szerokie spektrum zastosowań, głównie w przemyśle papierniczym. Używa się jej także do produkcji lakierów, klejów, materiałów wybuchowych i jedwabiu sztucznego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukry proste (glukoza i fruktoza) oraz cukry złożone (sacharoza) są słodkie i dobrze przyswajalne przez człowieka. Czy wszystkie cukry mają taki smak? Czy wszystkie są łatwostrawne i dobrze przyswajane przez organizm? Czy krochmalenie pościeli, przygotowywanie ciasta na chleb i tworzenie się na nim spieczonej skórki mają coś wspólnego z cukrami?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niektóre wyrazy mają inne znaczenie w języku potocznym niż w języku naukowym. Wyraz białko oznacza części jajka, które jest elementem naszej codziennej diety. Czy nazwa ta będzie oznaczała to samo na lekcjach chemii? Co to są białka i czy żółtko zawiera białko?
Jak zbudowany jest organizm człowieka?
Głównymi składnikami organizmu człowieka są woda (około 65%) i białko (około 20%).
Co to są białka i z jakich pierwiastków są zbudowane?
Problem badawczy Hipoteza

W skład białek wchodzą takie pierwiastki, jak: węgiel, wodór, tlen i azot.

Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

W wyniku ogrzewania białka jaja kurzego powstała czarna substancja. Na ściankach probówki pojawiły się krople wody. Wydzielił się nieprzyjemny zapach amoniaku. Zwilżony papierek uniwersalny zabarwił się na kolor zielony.
Z obserwacji wynika, że w skład białek wchodzą następujące pierwiastki:

to substancje, których cząsteczki zbudowane są głównie z atomów węgla, wodoru, tlenu i azotu.

Nieprzyjemna woń zepsutych jaj spowodowana jest powstawaniem siarkowodoru, związku o wzorze . Na tej podstawie można wnioskować, że białka zawierają również siarkę. W skład niektórych białek wchodzi fosfor, rzadziej miedź, żelazo, cynk, magnez i jod.

Białka są związkami wielkocząsteczkowymi zbudowanymi z reszt aminokwasowych. Różnorodność białek jest ogromna, chociaż aminokwasów białkowych jest około dwadzieścia. Ważne jest, jakie aminokwasy wchodzą w skład białka oraz w jaki sposób są ze sobą połączone.

Aminokwasy mogą się łączyć . Przypomnij sobie, w jaki sposób łączą się dwie cząsteczki aminokwasu o najprostszej budowie - glicyny.

Białkami umownie nazywamy związki, których łańcuch zawiera więcej niż 100 reszt aminokwasowych, a związki o krótszych łańcuchach są zaliczane do polipeptydów.

Łańcuch białkowy można opisać ogólnym wzorem:

Łańcuchy białkowe mogą mieć różną strukturę przestrzenną, m.in. skręcają się w spirale lub wstęgi.

Budowę białek opisał amerykański fizyk i chemik Linus Carl Pauling (czyt. lajnus carl puling), za co w 1954 roku otrzymał Nagrodę Nobla. Osiem lat później, tj. w 1962 r., otrzymał drugą - Pokojową Nagrodę Nobla za pracę podczas kampanii przeciwko próbom z bronią jądrową. Naukowiec ten uważany jest za jednego z najważniejszych chemików XX wieku.

Białka są podstawowym elementem budującym wszystkie organizmy. Człowiek musi dostarczać białka w pożywieniu. Białka te w procesie trawienia dzielone są na mniejsze fragmenty, z których powstają nowe białka niezbędne dla organizmu.
Gdzie występują białka?
Zawartość białka w produktach spożywczych jest różna, co należy brać pod uwagę przy doborze produktów spożywanych w ciągu dnia. Dzienne zapotrzebowanie na białko jest indywidualną cechą organizmu - zależy m.in. od wieku i płci.

Białka pełnią funkcję budulcową (budują mięśnie, paznokcie, włosy i tkanki). Ich trawienie zachodzi z udziałem enzymów białkowych. Białko jest głównym składnikiem hemoglobiny zawartej we krwi. Hemoglobina jest odpowiedzialna za dostarczanie komórkom tlenu.

Cząsteczki wszystkich białek są zbudowane głównie z atomów czterech pierwiastków: węgla, wodoru, tlenu i azotu. W skład niektórych białek mogą wchodzić atomy siarki, fosforu i inne pierwiastki.

Podstawowymi elementami budującymi białka są aminokwasy.

Białka to wielkocząsteczkowe związki chemiczne, zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi.

Białka są głównym składnikiem budulcowym organizmów. Pełnią funkcje: budulcowe, transportowe, regulujące i inne.

Źródłem białka zwierzęcego są m.in. jajka, nabiał, mięso, ryby, a roślinnego - produkty zbożowe oraz rośliny strączkowe, np. fasola, soja i soczewica.

wielkocząsteczkowe związki zbudowane z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi; w skład białek wchodzą głównie takie pierwiastki, jak: węgiel, wodór, tlen i azot

powstaje w wyniku połączenia się aminokwasów; tworzą je grupy karboksylowa i aminowa łączących się cząsteczek aminokwasów

# data[].attributes.attachment_link.description
Niektóre wyrazy mają inne znaczenie w języku potocznym niż w języku naukowym. Wyraz białko oznacza części jajka, które jest elementem naszej codziennej diety. Czy nazwa ta będzie oznaczała to samo na lekcjach chemii? Co to są białka i czy żółtko zawiera białko? Jak zbudowany jest organizm człowieka?

# data[].attributes.headline
Zastosowanie soli i wpływ na środowisko przyrodnicze - lekcja

# data[].attributes.subject
Zastosowanie soli i wpływ na środowisko przyrodnicze - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sole tworzą grupę związków chemicznych powszechnie występujących w przyrodzie. Znalazły zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu i w życiu codziennym człowieka.

Węglany są liczną grupą minerałów. Anion węglanowy może tworzyć w nich połączenia z kationami metali, takich jak magnez, żelazo, wapń, cynk, mangan, ołów, miedź. Często towarzyszą złożom lub same stanowią źródło ważnych metali

Kamienie nerkowe
Niektóre sole mogą wytrącać się w drogach moczowych organizmu ludzkiego. Złogi te potocznie nazywa się kamieniami nerkowymi. Tworzą je głównie fosforany(V), szczawiany (pochodne kwasu szczawiowego) i moczany (pochodne kwasu moczowego). Podczas leczenia stosuje się odpowiednią dietę i leki rozpuszczające kamienie. Podejmuje się też próbę rozbijania ich za pomocą ultradźwięków.

Niektóre sole w wyniku działalności człowieka zostają wprowadzone do środowiska, wywołując zachwianie istniejącej równowagi. Na przykład substancje wykorzystywane do produkcji nawozów sztucznych i środków czystości dostają się do wód, powodując ich degradację. Chlorek sodu, którym w czasie zimy posypuje się drogi, oddziałuje negatywnie na rośliny i gleby znajdujące się w pobliżu szos.

Eutrofizacja
Zjawisko polegające na zwiększeniu żyzności wód w zbiorniku wodnym i jego skutki nazywane są . Proces ten jest naturalny i zachodzi bardzo powoli od początku istnienia jeziora. Jednak nienaturalny wzrost składników odżywczych w jeziorze znacznie nasila to zjawisko i powoduje degradację akwenu.

Sole występują w przyrodzie w formie rozpuszczonej w wodach naturalnych lub tworzą minerały.

Azotany(V) i fosforany(V) są wykorzystywane m.in. do produkcji nawozów sztucznych.

Węglan wapnia jest np. surowcem do produkcji materiałów budowlanych.

Chlorek sodu jest używany m.in. do celów spożywczych, w przemyśle farmaceutycznym oraz do posypywania zaśnieżonych ulic zimą.

Wykonaj własną tabletkę musującą. W tym celu dokładnie zmieszaj ze sobą niewielką ilość (po pół łyżeczki) kwasku cytrynowego i sody oczyszczonej. Następnie dodaj do tej mieszaniny niewielką ilość wody. Czy twoja mieszanina zachowuje się pod wpływem wody podobnie jak tabletka kupiona w sklepie? Pomyśl, a następnie zanotujw zeszycie, jakie warunki należy zachować, aby trwałość tabletki była jak najdłuższa (żeby wymieszane substancje nie przereagowały ze sobą, zanim tabletka zostanie użyta).

W Internecie można znaleźć strony sklepów, które sprzedają tzw. środki na odkwaszanie organizmu. Są suplementy diety, zawierające witaminy czy wyciągi roślinne, ale są i takie, które mają bardzo ubogi skład - zawierają jedną ze znanych ci soli. Dowiedz się, co to za sól. W jakich znanych ci środkach spożywczych występuje? Odpowiedź zapisz w zeszycie.

zjawisko polegające na zwiększeniu żyzności wód w zbiorniku wodnym

Wody spływające z nawożonych pól oraz ścieki przenoszą do zbiorników wodnych substancje, które zawierają azot i fosfor, czyli pierwiastki chemiczne pobudzające rozwój roślin wodnych. Wzrost składników odżywczych w jeziorach wywołuje znaczny rozwój glonów (tzw. kwitnienie wody), które sprawiają, że woda staje się mętna, ma niedobry smak i nieprzyjemny zapach. Glony ograniczają także dostęp światła do głębszych warstw jeziora, powodując zanikanie fotosyntezy u roślin (przez co nie następuje produkcja tlenu) i ich obumieranie.

Po pewnym czasie także glony obumierają i opadają na dno zbiornika. Tam następuje rozkład materii pod wpływem bakterii, a w procesie tym zużywany jest tlen. W krótkim czasie pojawia się deficyt tlenu i rozpoczynają się procesy gnilne. Nowe warunki nie sprzyjają rozwojowi zwierząt wodnych dotychczas żyjących w jeziorze i ich liczebność gwałtownie spada. Warstwa materii organicznej zalegającej na dnie zbiornika staje się coraz większa, powodując podnoszenie się poziomu dna, a jezioro stopniowo zanika.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zastosowanie soli i ich wpływ na środowisko przyrodnicze

# data[].attributes.attachment_link.description
Sole tworzą grupę związków chemicznych powszechnie występujących w przyrodzie. Znalazły zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu i w życiu codziennym człowieka. Węglany są liczną grupą minerałów. Anion węglanowy może tworzyć w nich połączenia z kationami metali, takich jak magnez, żelazo, wapń, cynk, mangan, ołów, miedź.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy sole można otrzymać w wyniku reakcji między dwoma pierwiastkami chemicznymi? Czy w ten sposób można otrzymywać każdą sól?

że sole to związki jonowe zbudowane z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszty kwasowej;

że sole można otrzymać w wyniku reakcji kwasu z zasadą, kwasu z tlenkiem metalu, kwasu z metalem, zasady z tlenkiem niemetalu;

że niektóre sole można otrzymać w wyniku reakcji strąceniowych.

Niektóre metale reagują z chlorem, a w wyniku tych reakcji powstają chlorki metali, należące do soli.

W wyniku reakcji metali z niektórymi niemetalami powstają sole kwasów beztlenowych, np. chlorki lub siarczki: metal + niemetal → sól kwasu beztlenowego
Soli kwasów tlenowych nie można otrzymać w ten sposób.

Z węglanów można otrzymać (oprócz dwutlenku węgla i wody) sole innych kwasów, np.:

chlorki, w wyniku reakcji z kwasem solnym,

azotany(V), po zadziałaniu na nie kwasem azotowym(V),

siarczany(VI), w reakcji węglanów z kwasem siarkowym(VI).

Siarka reaguje z niektórymi metalami. W tej reakcji powstają sole - siarczki metali. Siarczki to sole kwasu siarkowodorowego o wzorze . Innych soli zawierających w swym składzie siarkę (siarczanów(VI) czy (IV)) nie można otrzymać w bezpośredniej reakcji syntezy z pierwiastków. W ten sposób można otrzymać tylko niektóre sole kwasów beztlenowych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy sole można otrzymać w wyniku reakcji między dwoma pierwiastkami chemicznymi? Czy w ten sposób można otrzymywać każdą sól? że sole to związki jonowe zbudowane z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszty kwasowej; że sole można otrzymać w wyniku reakcji kwasu z zasadą, kwasu z tlenkiem metalu, kwasu z metalem, zasady z tlenkiem niemetalu; że niektóre sole można otrzymać w wyniku reakcji strąceniowych.

# data[].attributes.headline
Dysocjacja elektrolityczna soli - lekcja

# data[].attributes.subject
Dysocjacja elektrolityczna soli - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy sole podobnie jak kwasy i wodorotlenki, od których pochodzą, ulegają w wodzie tym samym procesom?

że sole są związkami jonowymi, a ich sieć krystaliczna jest zbudowana z kationów metali i anionów reszt kwasowych;

że wodorotlenki rozpuszczalne w wodzie ulegają dysocjacji elektrolitycznej (dysocjują) na kationy metalu i aniony wodorotlenkowe;

że kwasy dysocjują na kationy wodoru i aniony reszty kwasowej.

Problem badawczy

Czy wszystkie sole rozpuszczają się w wodzie w jednakowym stopniu?

Hipoteza
Wybierz jedną z przedstawionych hipotez, a następnie zweryfikuj ją.
Wszystkie sole rozpuszczają w wodzie.
Są sole, które dobrze rozpuszczają się w wodzie, i takie, które są trudno rozpuszczalne.
Sole są nierozpuszczalne w wodzie.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Do siedmiu jednakowych zlewek wlej identyczną objętość wody (50 cmIndeks górny 3 ³).

2. Do każdej z nich wsyp 3-5 g substancji:

1. do zlewki 1. - chlorku wapnia,

2. do zlewki 2. - chlorku sodu,

3. do zlewki 3. - siarczanu(VI) magnezu,

4. do zlewki 4. - węglanu magnezu,

5. do zlewki 5. - węglanu wapnia,

6. do zlewki 6. - fosforanu(V) wapnia,

7. do zlewki 7. - węglanu sodu.

3. Zawartość wszystkich zlewek dokładnie wymieszaj za pomocą bagietki.

4. Obserwuj, czy wszystkie substancje stałe rozpuszczają się w wodzie.

Podsumowanie

Po pewnym czasie sole takie jak: chlorek wapnia, chlorek sodu, siarczan(VI) magnezu, węglan sodu uległy rozpuszczeniu. W zlewkach z pozostałymi solami pozostały nierozpuszczone osady. Badane substancje rozpuściły się w wodzie w różnym stopniu.

Sole nie rozpuszczają się w wodzie w jednakowym stopniu. Wśród nich można znaleźć sole bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie, jak na przykład azotan(V) potasu, oraz takie, które nie rozpuszczają się w niej prawie wcale - np. siarczan(VI) baru. Ten sam metal może tworzyć sole zarówno dobrze, jak i słabo rozpuszczalne w wodzie, np. chlorek wapnia i węglan wapnia. Podobnie, sole zawierające ten sam anion reszty kwasowej mogą różnić się rozpuszczalnością, np. węglan wapnia i węglan sodu.

Informacje o tym, czy dana sól będzie rozpuszczać się w wodzie, możemy znaleźć w tablicy rozpuszczalności. Zawarte w niej informacje pozwolą nam ocenić, czy dana sól jest dobrze, trudno czy praktycznie zupełnie nierozpuszczalna w wodzie. Aby określić tę właściwość dla wybranej soli, należy odczytać zapis umieszczony na przecięciu kolumny kationu z wierszem anionu (jonów tworzących interesującą nas sól).

Wszystkie znane sole sodu, potasu, amonu oraz wszystkie znane azotany(V) są bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie.

Istnieją sole, które rozpuszczają się w wodzie, i sole trudno lub praktycznie nierozpuszczalne w wodzie.

Wodne roztwory soli przewodzą prąd elektryczny - sole są elektrolitami.

Sole w wodzie ulegają dysocjacji elektrolitycznej, czyli rozpadają się (dysocjują) na kationy metali i aniony reszty kwasowej.

Na podstawie informacji zawartych w tablicy rozpuszczalności, ustal, które z kationów tworzą najmniej rozpuszczalnych w wodzie soli. W podobny sposób oceń aniony reszt kwasowych.

Sole w stanie stałym nie przewodzą prądu elektrycznego. Dopiero pod wpływem wody ulegają procesom, które umożliwiają im przenoszenie ładunków elektrycznych.

Rozpuszczalne w wodzie sole są elektrolitami, ich wodne roztwory przewodzą prąd elektryczny. Pod wpływem wody rozpadają się na jony, z których są zbudowane, czyli na kationy metali i aniony reszty kwasowej. Proces ten, jak pamiętamy, nazywa się dysocjacją elektrolityczną.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy sole podobnie jak kwasy i wodorotlenki, od których pochodzą, ulegają w wodzie tym samym procesom? że sole są związkami jonowymi, a ich sieć krystaliczna jest zbudowana z kationów metali i anionów reszt kwasowych; że wodorotlenki rozpuszczalne w wodzie ulegają dysocjacji elektrolitycznej (dysocjują) na kationy metalu i aniony wodorotlenkowe; że kwasy dysocjują na kationy wodoru i aniony reszty kwasowej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Słowo sól kojarzy nam się najczęściej z produktem spożywczym używanym w kuchni do przyprawiania potraw, tzw. solą kuchenną. Jednak nazwa ta obejmuje wiele związków, które mają pewne wspólne cechy. Na tej lekcji poznasz substancje, które chemicy zaliczają do grupy określanej jednym mianem: sole.

że wodorotlenki reagują z kwasami;

że w wyniku reakcji wodorotlenku sodu z kwasem solnym powstaje sól - chlorek sodu - oraz woda;

że reakcja zobojętniania to przemiana, w której wyniku aniony wodorotlenkowe łączą się z kationami wodoru, tworząc obojętne cząsteczki wody.

Sól to powszechna nazwa soli kuchennej, której głównym składnikiem jest chlorek sodu. Jednak nie jest to jedyny związek, który może być tak określany. Nazwa ta odnosi się także do innych substancji, np.: chlorku potasu, siarczku miedzi(II). stanowią ogromną liczbę związków o pewnych charakterystycznych cechach.

Czy wszystkie sole są słone?
Nie każda sól jest słona. Są sole pozbawione smaku (np. węglan wapnia). Są też takie, które w literaturze opisuje się jako ostre lub orzeźwiające (azotan(V) potasu). Siarczan(VI) magnezu z uwagi na swój smak zyskał nazwę: sól gorzka.

Sole to związki zbudowane z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszty kwasowej. Ich wzór ogólny zapisujemy jako:

gdzie:

- symbol metalu, którego kation wchodzi w skład soli,
- symbol reszty kwasowej, której anion tworzy sól,
- indeksy stechiometryczne ustalone na podstawie wartościowości metalu i reszty kwasowej.

Wartościowość reszty kwasowej jest równa wartości bezwzględnej ładunku jej jonu, np. wartościowość jonu siarczanowego(VI), , wynosi dwa ().

RFVVBOa0JdNMd 1

Zadanie - przykład
Zapisz wzór sumaryczny soli zbudowanej z kationów potasu i jonów fosforanowych(V).

Nagranie rozpoczyna ujęcie brązowej planszy na tle której pojawiają się napisy. Pierwszy napis, widoczny u góry ekranu brzmi Określ wzór sumaryczny soli zbudowanej z kationów potasu i anionów fosforanowych pięć. Poniżej pojawia się wzór ogólny Me indeks dolny n, R wielkie indeks dolny m. Me to symbol metalu, a R to symbol reszty kwasowej. Opis ogólny znika i na ekranie pojawia się najpierw litera K, a następnie reszta kwasowa PO4 z informacją o ładunku 3 minus. Ładunek jonu po chwili znika. Nad niekompletnym jeszcze wzorem pojawia się napis Wartościowość? Po lewej stronie pojawia się fragment układu okresowego pierwiastków, a konkretnie jego pierwsza grupa. Fragment znika, a nad literą K we wzorze pojawia się rzymska liczba jeden. Wzór chwilowo zanika, a poniżej pojawia się wzór kwasu H3PO4. Część H3 odsuwa się w lewo i znika, a przy reszcie kwasowej pojawia się informacja o ładunku jonowym 3 minus. Zapis trzy minus zamienia się w rzymską liczbę trzy. Zapis u dołu ekranu znika, a w centralnej części ponownie pojawia się projektowany wzór soli. Nad wzorem reszty kwasowej pojawia się rzymska liczba trzy. Liczby wartościowości przemieszczają się. Jedynka przesuwa się za resztę kwasową, a trójka za symbol potasu. Liczby rzymskie zmieniają się na arabskie, a jedynka za wzorem reszty kwasowej znika. Otrzymany wzór K3PO4 powiększa się zajmując cały środek ekranu.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie rozpoczyna ujęcie brązowej planszy na tle której pojawiają się napisy. Pierwszy napis, widoczny u góry ekranu brzmi Określ wzór sumaryczny soli zbudowanej z kationów potasu i anionów fosforanowych pięć. Poniżej pojawia się wzór ogólny Me indeks dolny n, R wielkie indeks dolny m. Me to symbol metalu, a R to symbol reszty kwasowej. Opis ogólny znika i na ekranie pojawia się najpierw litera K, a następnie reszta kwasowa PO4 z informacją o ładunku 3 minus. Ładunek jonu po chwili znika. Nad niekompletnym jeszcze wzorem pojawia się napis Wartościowość? Po lewej stronie pojawia się fragment układu okresowego pierwiastków, a konkretnie jego pierwsza grupa. Fragment znika, a nad literą K we wzorze pojawia się rzymska liczba jeden. Wzór chwilowo zanika, a poniżej pojawia się wzór kwasu H3PO4. Część H3 odsuwa się w lewo i znika, a przy reszcie kwasowej pojawia się informacja o ładunku jonowym 3 minus. Zapis trzy minus zamienia się w rzymską liczbę trzy. Zapis u dołu ekranu znika, a w centralnej części ponownie pojawia się projektowany wzór soli. Nad wzorem reszty kwasowej pojawia się rzymska liczba trzy. Liczby wartościowości przemieszczają się. Jedynka przesuwa się za resztę kwasową, a trójka za symbol potasu. Liczby rzymskie zmieniają się na arabskie, a jedynka za wzorem reszty kwasowej znika. Otrzymany wzór K3PO4 powiększa się zajmując cały środek ekranu.

Wzór sumaryczny soli składającej się ze wskazanych jonów

Sole zbudowane są z jonów, należą więc do grupy związków jonowych. W stanie stałym tworzą one kryształy o uporządkowanej strukturze. ()

Sole to grupa związków chemicznych o jonowej budowie, które składają się z kationów metali (lub kationu amonu o wzorze ) i anionów reszty kwasowej.

Nazwa soli składa się z dwóch członów: nazwy reszty kwasowej i nazwy metalu. Gdy sól pochodzi od kwasu tlenowego, to pierwszy człon zyskuje końcówkę -an, a gdy od beztlenowego - zakończenie -ek.

W nazwie soli uwzględniamy wartościowość metalu, która może przyjmować różną wartość liczbową.

związki chemiczne o budowie jonowej składające się głównie z kationów metali i anionów reszty kwasowej

Nazwy soli składają się z dwóch członów: pierwsza odnosi się do rodzaju reszty kwasowej, druga - do metalu. Człon pochodzący od nazwy reszty kwasowej przyjmuje końcówkę -an (w przypadku soli kwasów tlenowych) lub -ek (dla soli kwasów beztlenowych). I tak na przykład sole pochodzące od kwasu siarkowego(VI) będą miały w nazwie wyraz siarczan(VI), a pochodne kwasu siarkowodorowego - siarczek.
W nazwach soli uwzględnia się wartościowość niemetalu, wchodzącego w skład reszty kwasowej, oraz metalu.

Drugi człon nazwy to nazwa metalu w odpowiednim przypadku gramatycznym - dopełniaczu. Jeśli metal może mieć różną wartościowość, to parametr ten należy podać w nawiasie. I tak, chlorek żelaza(III), , jest innym związkiem niż chlorek żelaza(II), .

# data[].attributes.attachment_link.description
Słowo sól kojarzy nam się najczęściej z produktem spożywczym używanym w kuchni do przyprawiania potraw, tzw. solą kuchenną. Jednak nazwa ta obejmuje wiele związków, które mają pewne wspólne cechy. Na tej lekcji poznasz substancje, które chemicy zaliczają do grupy określanej jednym mianem: sole.

# data[].attributes.headline
Tłuszcze - budowa i właściwości - lekcja

# data[].attributes.subject
Tłuszcze - budowa i właściwości - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tłuszcze to substancje towarzyszące nam na co dzień. W każdej kuchni można znaleźć masło, margarynę, olej czy oliwę. Czy wiesz, jak się je produkuje? Dlaczego tłustej plamy z ubrania nie spierzemy wodą? Dlaczego płonącego oleju nie wolno gasić wodą ?

klasyfikować tłuszcze pod względem pochodzenia, stanu skupienia i charakteru chemicznego;

jakie są budowa i właściwości tłuszczów;

projektować doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od nasyconego.

Związki, którym zawdzięczamy piękne zapachy kwiatów czy owoców, to estry. Do grupy estrów należą też , choć wcale ładnie nie pachną. Te niezbędne składniki naszej codziennej diety występują w naturalnych warunkach - w mięsie, rybach i roślinach oleistych. Na drodze chemicznej otrzymuje się je w reakcji estryfikacji glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych.

Tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych. W cząsteczkach tłuszczów mogą występować reszty kwasowe różnych kwasów tłuszczowych.

Zastanów się, z jakimi tłuszczami spotykasz się na co dzień. Czy można je w jakiś sposób pogrupować?

Tłuszcze dzielimy ze względu na stan skupienia i pochodzenie.

Przeanalizuj informacje zebrane w tabeli. Odpowiedz na pytanie: jaka jest zależność między tłuszczami stałymi i ciekłymi a tłuszczami zwierzęcymi i roślinnymi?
Jakie właściwości mają tłuszcze?
Można łatwo zauważyć, że tłuszcze stałe są głównie pochodzenia zwierzęcego, a ciekłe - pochodzenia roślinnego. Aby dowiedzieć się, co ma wpływ na tę zależność, wykonajmy doświadczenie.

Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, mają budowę niepolarną. Tłuszcze dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych.
Które produkty spożywcze zawierają tłuszcze?

Dlaczego nie wolno gasić płonącego oleju wodą?
Gdy zaczyna palić się olej na patelni, wiele osób w pierwszym odruchu wstawia tę patelnię pod wodę. Konsekwencje takiego postępowania widzieliśmy na filmie. Dlaczego tak się dzieje?

Woda ma gęstość większą od gęstości oleju, a zatem po wlaniu do naczynia z płonącym olejem spływa na dno. Jednak woda wlewana na patelnię z płonącym olejem rozgrzewa się do temperatury powyżej 100°C. Przechodzi w stan gazowy, co jest przyczyną rozprzestrzeniania się ognia. Zjawisko to obserwuje się np. podczas smażenia kotletów, gdy woda wycieka ze smażonego mięsa na rozgrzany olej, powodując „pryskanie".

Co należy zrobić, gdy zapali się olej?
1. Wyłączyć gaz pod płonącym naczyniem.
2. Spokojnym ruchem przykryć naczynie, tak by ograniczyć dopływ tlenu (tlen podtrzymuje palenie).
Z tych samych powodów niewskazane jest gaszenie wodą płonącej ropy naftowej czy benzyny.

Zanim odpowiemy na to pytanie, obejrzyj film, który pokaże, jakie są skutki gaszenia płonącego oleju.

Na półkach sklepowych łatwo znajdziemy olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, kokosowy, orzechowy, lniany, z pestek winogron czy awokado, a także oliwę z oliwek, pozyskaną na różne sposóby. Te powszechnie stosowane w kuchni tłuszcze występują w nasionach takich roślin, jak: rzepak, słonecznik, soja, oliwki, rzadziej orzechy, kokos, winogrona i awokado. Oleje i oliwy otrzymuje się w różnych procesach.
Jakie znaczenie mają tłuszcze dla organizmów żywych?
Tłuszcze zwierzęce są obecne w mięsie oraz mleku. Smalec otrzymujemy w wyniku przetopienia słoniny, a masło - w procesie ubijania śmietany.

Tłuszcze w organizmach żywych pełnią bardzo ważną funkcję. Zastanawialiście się, dlaczego zimą spożywamy zazwyczaj większą ilość tłuszczów? Przede wszystkim tłuszcze dostarczają organizmom energii. Podskórna warstwa tłuszczu zapobiega utracie ciepła i chroni narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem. Istotną rolą tłuszczów jest także transport rozpuszczalnych w tłuszczach witamin: A ,D, E i K.
Jakim przemianom ulegają tłuszcze w organizmach ludzi i zwierząt?

W czasach fast foodów (czyt. fast fudów) ważne jest, aby znać zasady racjonalnej diety. Coraz większa część społeczeństwa ma problem z otyłością, która staje się przyczyną wielu chorób. W takim razie - co z tymi tłuszczami? Jeść czy nie jeść?

Tłuszcze są niezbędnym elementem naszej diety, jednak niewskazane jest spożywanie zbyt dużej ilości tłuszczów stałych, takich jak smalec i masło. Dlaczego? Tłuszcze stałe to głównie estry nasyconych kwasów tłuszczowych, które powodują wzrost zawartości cholesterolu we krwi. Zalecane jest dostarczanie organizmowi tłuszczów roślinnych, które w większości są estrami kwasów nienasyconych określanych jako NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe). Większą ilość NNKT zawierają: oleje roślinne, oliwa z oliwek, orzechy, ryby i owoce morza.
Jak powstaje margaryna?
Tłuszcze ulegają hydrolizie, tj. rozpadają się z utworzeniem glicerolu i kwasu tłuszczowego. Proces ten zachodzi w przewodzie pokarmowym pod wpływem enzymów i jest źródłem energii. Poniżej przedstawiono uproszczony schemat tych procesów.
Czy z tłuszczów można otrzymać mydło?
Ciekłe tłuszcze poddaje się procesowi przemysłowego utwardzania, w wyniku którego otrzymujemy margarynę. Proces ten polega na katalitycznym uwodornieniu tłuszczów nienasyconych. W jego efekcie powstają związki nasycone - tłuszcze stałe.
Czy wszystkie substancje tłuste są tłuszczami? Czy olej roślinny i olej napędowy to tłuszcze?
Ważnym procesem, któremu ulegają tłuszcze, jest ich zmydlanie. Reakcja ta polega na ogrzewaniu tłuszczów w obecności wodorotlenku sodu lub potasu. Produktem tej reakcji są sole sodowe i potasowe wyższych kwasów karboksylowych, czyli mydła.

Tłuszcze są estrami glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych.

Tłuszcze można podzielić - ze względu na stan skupienia - na stałe i ciekłe.

Tłuszcze dzielimy - ze względu na pochodzenie - na roślinne i zwierzęce.

Tłuszcze roślinne zawierają głównie związki nienasycone, a tłuszcze zwierzęce - związki nasycone.

Tłuszcze roślinne (ciekłe) odbarwiają wodę bromową. Wpływ na to ma obecność wiązania wielokrotnego.

Tłuszcze nie rozpuszczają się w wodzie, ale dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach niepolarnych, np. w benzynie.

Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

estry glicerolu i wyższych kwasów karboksylowych

reakcja charakterystyczna tłuszczów; polega na silnym ogrzewaniu tłuszczów, podczas którego wydziela się akroleina - substancja toksyczna o ostrym, duszącym zapachu

reakcja charakterystyczna

reakcja pozwalająca zidentyfikować daną substancję lub grupę związków

Podczas silnego ogrzewania oleju roślinnego wydziela się substancja o duszącym zapachu. Substancją tą jest akroleina. Powoduje ona silne podrażnienia błon śluzowych, oczu i górnych dróg oddechowych. Jest toksyczna i rakotwórcza, dlatego też nie należy przegrzewać tłuszczów. Reakcja ta jest charakterystyczna dla tłuszczów (tzw. ). Reakcja charakterystyczna Reakcja charakterystyczna to reakcja, która umożliwia zidentyfikowanie danego związku lub grupy związków. Z kolei oleje mineralne nie tworzą takiego produktu podczas ogrzewania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tłuszcze to substancje towarzyszące nam na co dzień. W każdej kuchni można znaleźć masło, margarynę, olej czy oliwę. Czy wiesz, jak się je produkuje? Dlaczego tłustej plamy z ubrania nie spierzemy wodą? Dlaczego płonącego oleju nie wolno gasić wodą ?

# data[].attributes.headline
Węglowodory o wielokrotnych wiązaniach między atomami - lekcja

# data[].attributes.subject
Węglowodory o wielokrotnych wiązaniach między atomami - lekcja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W XIX wieku ulice oświetlano gazem węglowym, którego jednym ze składników jest eten. Zauważono wówczas, że w bezpośrednim sąsiedztwie lamp drzewa szybciej traciły liście. Teraz wiemy, że przyczyną tego zjawiska był etylen - hormon roślinny odpowiedzialny za dojrzewanie roślin oraz ich przekwitanie. Ze względu na swoje właściwości gaz ten jest używany do regulowania wzrostu upraw i przyspieszania dojrzewania owoców. Do jakiej grupy związków należy eten? Jak jest zbudowany i w jaki sposób możemy go otrzymać?

w jaki sposób tworzy się wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów;

jak zapisuje się wzór sumaryczny dowolnego alkanu o podanej liczbie atomów węgla;

jakie związki nazywamy węglowodorami nasyconymi.

Podczas prac nad składem ropy naftowej chemicy - oprócz węglowodorów nasyconych - wydzielili inną grupę związków organicznych. Ich najprostszym przedstawicielem jest związek zwyczajowo zwany etylenem. Jego cząsteczka jest zbudowana z dwóch atomów węgla i czterech atomów wodoru.

Zaprojektuj model cząsteczki etenu zbudowanej z dwóch atomów węgla i czterech atomów wodoru.

Pamiętaj, że węgiel w związkach organicznych jest zawsze czterowartościowy, a kąt, który tworzy się między wiązaniami atomu węgla z atomami wodoru, wynosi około 120°.

Na podstawie położenia węgla w układzie okresowym przewidujemy, że jego atom ma cztery elektrony walencyjne. Jest więc w związkach organicznych zawsze czterowartościowy - może utworzyć maksymalnie cztery wiązania. W cząsteczce etenu atomy węgla są połączone ze sobą wiązaniem podwójnym (wielokrotnym). Każdy z atomów węgla jest połączony z dwoma atomami wodoru. Węglowodory, w których występuje przynajmniej jedno wiązanie wielokrotne (podwójne lub potrójne), nazywamy nienasyconymi.

Problem badawczy

Czy eten powoduje odbarwienie roztworu manganianu(VII) potasu?

Hipoteza
Wybierz jedną z przedstawionych hipotez, a następnie zweryfikuj ją.
Eten powoduje odbarwienie roztworu manganianu(VII) potasu.
Eten nie powoduje odbarwienia roztworu manganianu(VII) potasu.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Do pierwszej probówki wlej do 1/3 jej objętości roztwór manganianu(VII) potasu (próba kontrolna).

2. Do drugiej probówki (napełnionej etenem) wlej taką samą ilość roztworu manganianu(VII) potasu. Probówkę zamknij korkiem i dobrze wymieszaj przez wytrząsanie.

3. Obserwuj zachodzące zmiany.

4. Porównaj barwę obu probówek.
R16LhJ44Dof9L 1

Podsumowanie

Eten powoduje odbarwienie roztworu manganianu(VII) potasu. Reakcja ta umożliwia odróżnienie związków nienasyconych (z wiązaniem wielokrotnym - eten zawiera wiązanie podwójne) od nasyconych, które nie ulegają reakcji z manganianem(VII) potasu (KMn O 4 ).

Rp7Ti1pnlKmvq 1

Zbliżenie na omawiane elementy odczynniki i sprzęt. Do pierwszej probówki wlewamy do 1/3 jej objętości roztwór manganianu(VII) potasu (podpis: próba kontrolna). Do drugiej probówki (napełnionej etenem) wlej taką samą ilość roztworu manganianu(VII) potasu. Probówkę zamknij korkiem i dobrze wymieszaj przez wytrząsanie. Eten powoduje zmianę barwy roztworu manganianu(VII) potasu.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Zbliżenie na omawiane elementy odczynniki i sprzęt. Do pierwszej probówki wlewamy do 1/3 jej objętości roztwór manganianu(VII) potasu (podpis: próba kontrolna). Do drugiej probówki (napełnionej etenem) wlej taką samą ilość roztworu manganianu(VII) potasu. Probówkę zamknij korkiem i dobrze wymieszaj przez wytrząsanie. Eten powoduje zmianę barwy roztworu manganianu(VII) potasu.

nazywamy węglowodory, w których cząsteczkach między atomami węgla znajduje się jedno wiązanie podwójne (wielokrotne). Pozostałe wiązania są pojedyncze.

Na podstawie tabeli przeanalizuj zależność między liczbą atomów węgla i wodoru, a następnie ustal wzór ogólny alkenów.

Na tablicy pojawia się wzór wodoru oraz węgla. Nad węglem pojawia się rzymska jedynka, natomiast nad węglem czwórka. Następnie na tablicy pojawia się wzór C4H8. Po chwili wzór zostaje rozpisany na cztery pojedyncze atomy węgla z wiązaniami kolejno: podwójnym i dalej pojedynczym trzy razy. Następnie zostały dorysowane do atomów węgla pojedyncze wiązania z wodorem, tak, by każdy węgiel był czterowartościowy. Dalej na ekranie trzeci atom węgla z wodorami zamienia się na CH2 i przesuwa się w dół czwarty atom węgla z wodorami tworzy CH3 i przemieszcza się. Dalej atom węgla z wodorami zamienia się na CH3 i przesuwa do góry, wodór przesuwa się z dół CH2 i przesuwa się w dół czwarty atom węgla z wodorami tworzy CH3.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Na tablicy pojawia się wzór wodoru oraz węgla. Nad węglem pojawia się rzymska jedynka, natomiast nad węglem czwórka. Następnie na tablicy pojawia się wzór C4H8. Po chwili wzór zostaje rozpisany na cztery pojedyncze atomy węgla z wiązaniami kolejno: podwójnym i dalej pojedynczym trzy razy. Następnie zostały dorysowane do atomów węgla pojedyncze wiązania z wodorem, tak, by każdy węgiel był czterowartościowy. Dalej na ekranie trzeci atom węgla z wodorami zamienia się na CH2 i przesuwa się w dół czwarty atom węgla z wodorami tworzy CH3 i przemieszcza się. Dalej atom węgla z wodorami zamienia się na CH3 i przesuwa do góry, wodór przesuwa się z dół CH2 i przesuwa się w dół czwarty atom węgla z wodorami tworzy CH3.

Węglowodory nienasycone podobnie jak nasycone (alkany) tworzą szereg homologiczny.
Nazwę alkenu tworzy się od nazwy alkanu o tej samej liczbie atomów węgla w cząsteczce, dodając zakończenie -en zamiast -an.
Tabela zawiera alkeny uszeregowane według wzrastającej liczby atomów węgla - szereg homologiczny alkenów.

Wszystkie cząsteczki alkenów w szeregu homologicznym mają dwa razy więcej atomów wodoru niż węgla. Zatem wzór ogólny alkenów ma postać:

≥ 2 liczba atomów węgla w cząsteczce.

W cząsteczkach węglowodorów nienasyconych wiązanie wielokrotne może występować między różnymi atomami węgla. Zjawisko to nazywamy izomerią położeniową.
Liczba w nazwie alkenu wskazuje położenie wiązania podwójnego:

Inną grupą węglowodorów nienasyconych są związki, w cząsteczkach których między atomami węgla występuje jedno wiązanie potrójne, a pozostałe to wiązania pojedyncze. Są to . Najprostszym przedstawicielem jest etyn, zwyczajowo zwany acetylenem.

Zbliżenie na omawiane elementy odczynniki i sprzęt. Zblizenie na probówkę z zebranym etenem zamkniętą korkiem. W kolbie zaszła reakcja, którą możemy opisać równaniem: CaC2+2 H2O -> Ca(OH)2+C2H2

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Zbliżenie na omawiane elementy odczynniki i sprzęt. Zblizenie na probówkę z zebranym etenem zamkniętą korkiem. W kolbie zaszła reakcja, którą możemy opisać równaniem: CaC2+2 H2O -> Ca(OH)2+C2H2

Problem badawczy

Czy etyn powoduje odbarwienie roztworu manganianu(VII) potasu?

Hipoteza
Wybierz jedną z przedstawionych hipotez, a następnie zweryfikuj ją.
Etyn powoduje odbarwienie roztworu manganianu(VII) potasu.
Etyn nie powoduje odbarwienia roztworu manganianu(VII) potasu.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Do pierwszej probówki wlej do 1/3 jej objętości roztwór manganianu(VII) potasu (próba kontrolna).

R1FeuWjEURAmo 1

2. Do drugiej probówki (z etynem) wlej taką samą ilość roztworu manganianu(VII) potasu. Probówkę zamknij korkiem i dobrze wymieszaj przez wytrząsanie.

R1231rSjMJrQF 1

3. Obserwuj zachodzące zmiany.

4. Porównaj barwę obu probówek.

Podsumowanie

Etyn powoduje zmianę barwy roztworu manganianu(VII) potasu. Reakcja ta umożliwia odróżnienie związków nienasyconych (z wiązaniem wielokrotnym - etyn zawiera wiązanie potrójne) od nasyconych, które nie ulegają reakcji z roztworem KMn O 4 .

Podział węglowodorów

Do węglowodorów nienasyconych zaliczamy węglowodory, w których cząsteczkach między atomami węgla poza wiązaniami pojedynczymi występuje jedno wiązanie podwójne (alkeny), oraz węglowodory, w których cząsteczkach między atomami węgla występuje jedno wiązanie potrójne (alkiny).

Alkeny tworzą szereg homologiczny o wzorze ogólnym C n H 2n .

Alkiny tworzą szereg homologiczny o wzorze ogólnym C n H 2n-2 .

Podaj wzory ogólne alkanów, alkenów i alkinów. Podziel wymienione związki na alkany, alkeny i alkiny:
, , H 4 , H 6 , , , .

Przedstaw modele trzech kolejnych alkenów i alkinów, zaczynając od cząsteczek zawierających 2 atomy węgla. Wykonaj je z dowolnych materiałów, np. plasteliny i zapałek.

Narysuj wzór strukturalny oraz półstrukturalny alkenu i alkinu o 10 atomach węgla.

węglowodory nienasycone, związki organiczne zbudowane z atomów węgla i wodoru, zawierające między atomami węgla poza wiązaniami pojedynczymi jedno wiązanie podwójne

węglowodory nienasycone, związki organiczne zbudowane z atomów węgla i wodoru, zawierające między atomami węgla poza wiązaniami pojedynczymi jedno wiązanie potrójne

Rozwiąż zadanie.

Ry4eRoN2nIc3e 1

Zadanie 2

Rozwiąż zadanie.

Rbe6hIvz4VTb8 1

Zadanie 3

Rozwiąż zadanie.

R1TDky9iBkhLP 1

Zadanie 4

Nazwy alkinów tworzy się od odpowiednich nazw alkanów, zamieniając zakończenie -an na -yn.

Jeżeli wiązanie potrójne występuje między pierwszym a drugim atomem węgla, w nazwach, począwszy od butynu, pojawia się zapis -1-:

# data[].attributes.attachment_link.title
Węglowodory o wielokrotnych wiązaniach między atomami węgla

# data[].attributes.attachment_link.description
W XIX wieku ulice oświetlano gazem węglowym, którego jednym ze składników jest eten. Zauważono wówczas, że w bezpośrednim sąsiedztwie lamp drzewa szybciej traciły liście. Teraz wiemy, że przyczyną tego zjawiska był etylen - hormon roślinny odpowiedzialny za dojrzewanie roślin oraz ich przekwitanie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukier to substancja powszechnie spotykana w kuchni, wykorzystywana do słodzenia napojów i potraw. Czy słowo cukier używane w życiu codziennym oznacza to samo w języku chemicznym? Czy cukier jest zawsze słodki?

jakie atomy pierwiastków wchodzą w skład cząsteczek cukrów;

dokonywać podziału cukrów na proste i złożone;

jaki jest wzór sumaryczny glukozy i fruktozy;

jakie są właściwości i zastosowanie glukozy.

Tłuszcze i białka to ważne elementy naszej codziennej diety. Do tych istotnych biologicznie substancji zaliczamy również nazywane sacharydami. Związki te są zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu.

Cukry były nazywane także węglowodanami. Choć wiadomo dziś, że nazwa węglowodany** nie ma uzasadnienia, stosuje się ją nadal wymiennie z nazwami cukry i sacharydy . Skąd się ona wywodzi? Związki zaliczane do węglowodanów określano ogólnym wzorem . Stosunek liczby atomów wodoru do tlenu w ich cząsteczkach wynosi 2:1 - tak jak w cząsteczce wody. Okazuje się jednak, że niektóre związki chemiczne również spełniają ten wzór, a nie należą do cukrów. Przykładem jest znany już kwas octowy o wzorze .

Ze względu na budowę cukry dzielimy na proste i złożone.
Gdzie występuje glukoza?
Jednym z najbardziej rozpowszechnionych w przyrodzie cukrów prostych jest - jeden z produktów procesu fotosyntezy.
Jak jest zbudowana cząsteczka glukozy?

Grafika przedstawiająca cukier. Grafika przedstawiająca owoce, warzywa oraz miód. Grafika przedstawiająca winogrona. Grafika przedstawiająca winiarnię. Grafika przedstawiająca glukometr

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Grafika przedstawiająca cukier. Grafika przedstawiająca owoce, warzywa oraz miód. Grafika przedstawiająca winogrona. Grafika przedstawiająca winiarnię. Grafika przedstawiająca glukometr

Jakie właściwości ma glukoza?
Wzór sumaryczny glukozy to Ten wzór opisuje również inne związki. Dlatego w chemii organicznej najczęściej podaje się wzory strukturalne, półstrukturalne lub szkieletowe.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Określ właściwości glukozy: stan skupienia, kolor i zapach.

2. Do jednej probówki nalej wody, a do drugiej - etanolu. Zbadaj rozpuszczalność glukozy w tych rozpuszczalnikach.

3. Zbadaj odczyn roztworu glukozy.

W wyniku doświadczenia otrzymano następujące wyniki:

Glukoza jest białą, krystaliczną substancją. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, ale nie rozpuszcza się w rozpuszczalnikach organicznych. Wodny roztwór glukozy ma odczyn obojętny.

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. Do roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) dodaj kilka cmIndeks górny 3 ³ zasady sodowej.

2. Otrzymany w ten sposób niebieski galaretowany osad to wodorotlenek miedzi(II).

Świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) dodaj do roztworu glukozy.

3. Mieszaninę ogrzewaj w zlewce z gorącą wodą.

4. Obserwuj zachodzące zmiany.

W wyniku doświadczenia niebieskie zabarwienie wodorotlenku miedzi(II) zanika i pojawia się ceglastoczerwony osad.
Jakie reakcje zaszły podczas doświadczenia?
W wyniku reakcji siarczanu(VI) miedzi(II) z zasadą sodową powstaje wodorotlenek miedzi(II).

W wyniku ogrzewania wodorotlenek miedzi(II) rozkłada się na tlenek miedzi(II) i wodę.

Glukoza reaguje z tlenkiem miedzi(II).

Reakcja ta nazywana jest . Glukoza ma właściwości redukujące.

Wykonajmy doświadczenie.

Cukry - nazywane również sacharydami - to związki zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu.

Cukry dzielimy na proste i złożone.

Glukoza jest białą substancją krystaliczną, która dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jej wodny roztwór ma odczyn obojętny.

Glukoza jest produktem procesu fotosyntezy.

W wyniku reakcji glukozy z wodorotlenkiem miedzi(II) pod wpływem temperatury powstaje ceglastoczerwony osad. Jest to reakcja rozpoznawcza dla glukozy.

Jak dzielimy cukry? Przedstaw podział w postaci schematu.

W dostępnych źródłach wyszukaj informacje na temat znaczenia glukozy w organizmie człowieka.

Zaprojektuj doświadczenie pozwalające wykryć glukozę w soku jabłkowym. Opisz przebieg doświadczenia, obserwacje i wnioski.

związki chemiczne zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu; dzielimy je na proste i złożone

cukier prosty o wzorze sumarycznym ; produkt fotosyntezy; jest substancją stałą o słodkim smaku; dobrze rozpuszcza się w wodzie

cukier prosty o wzorze sumarycznym ; ma podobne właściwości do glukozy, ale jest od niej słodsza

reakcja rozpoznawcza dla glukozy; reakcja z wodorotlenkiem miedzi(II), która zachodzi pod wpływem temperatury; w wyniku tej reakcji powstaje ceglastoczerwony osad

Drugim najbardziej znanym cukrem prostym jest . Jej wzór sumaryczny jest identyczny jak wzór glukozy , ale różni się od niej strukturą.

Fruktoza występuje m.in. w owocach i miodzie. Jest najsłodszym i najlepiej rozpuszczalnym cukrem w wodzie. Stosuje się ją jako środek słodzący dla ludzi chorych na cukrzycę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukier to substancja powszechnie spotykana w kuchni, wykorzystywana do słodzenia napojów i potraw. Czy słowo cukier używane w życiu codziennym oznacza to samo w języku chemicznym? Czy cukier jest zawsze słodki? jakie atomy pierwiastków wchodzą w skład cząsteczek cukrów; dokonywać podziału cukrów na proste i złożone; jaki jest wzór sumaryczny glukozy i fruktozy; jakie są właściwości i zastosowanie glukozy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cukier puder, cukier wanilinowy, cukier biały czy cukier trzcinowy to substancje wykorzystywane do słodzenia napojów i potraw lub jako składnik deserów. Co łączy te wszystkie produkty?

jaki jest wzór sumaryczny sacharozy;

badać i opisywać właściwości oraz zastosowanie sacharozy;

zapisywać równanie reakcji sacharozy z wodą.

Cukier, którego używamy każdego dnia, m.in. do słodzenia herbaty, był znany już w starożytności. Na skalę przemysłową otrzymywano go z trzciny cukrowej na Bliskim Wschodzie. Do Europy sprowadzili go Grecy w IV wieku p.n.e. - wówczas stosowano go jako lek. Dostawy do Europy znacznie się zwiększyły, gdy odkryto Amerykę, ponieważ założono tam plantacje trzciny cukrowej. Połowa XVIII wieku to okres, kiedy rozpoczęto otrzymywanie cukru z buraków cukrowych. W Polsce pierwszą cukrownię wybudowano na Dolnym Śląsku w 1802 roku.
Czy właściwości sacharozy są podobne do właściwości glukozy?
Cukrem, o którym będzie dzisiaj mowa, jest sacharoza. Należy ona do dwucukrów o wzorze . Cząsteczka sacharozy jest zbudowana fragmentów dwóch cukrów prostych: glukozy i fruktozy.

Każdy z was może zrobić cukierki zwane karmelkami. Wystarczy do rondelka wsypać kilka łyżek cukru i ogrzewać na wolnym ogniu. W wyniku ogrzewania powstaje karmel, który należy przelać do miski i poczekać, aż ostygnie. Cukierki gotowe!

Problem badawczy Instrukcja Hipoteza Podsumowanie Co będzie potrzebne

1. W dwóch probówkach umieść wodny roztwór sacharozy.

2. Do jednej z probówek z roztworem sacharozy wlej kilka kropli kwasu solnego i ogrzej w płomieniu palnika. Następnie dodaj zasadę sodową, aby zobojętnić roztwór. Odczyn roztworu sprawdź za pomocą uniwersalnego papierka wskaźnikowego.

3. Do kilku cmIndeks górny 3 ³ roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) dodaj kilka cmIndeks górny 3 ³ zasady sodowej w celu wytrącenia wodorotlenku miedzi(II).

4. Świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) dodaj do probówki z roztworem sacharozy i probówki z przygotowaną wcześniej mieszaniną roztworu sacharozy z kwasem solnym.

5. Tak przygotowane mieszaniny ogrzewaj w zlewce z gorącą wodą.

6. Obserwuj zachodzące zmiany.

Przebieg oraz wyniki doświadczenia.
W pierwszej próbówce powstał czarny osad tlenku miedzi(II). Wynika z tego, że sacharoza nie daje pozytywnego wyniku próby Trommera. Sacharoza nie ma właściwości redukujących. W drugiej probówce powstał ceglastoczerwony osad. Pod wpływem kwasu solnego i ogrzewania sacharoza rozpadła się na cukry proste: glukozę i fruktozę. Reakcję rozkładu cukrów złożonych na cukry proste nazywamy hydrolizą. Sacharoza ma inne właściwości niż glukoza, chociaż też jest cukrem.

W organizmie człowieka podczas trawienia sacharoza rozkłada się na cukry proste. Niezbędne do tej reakcji są: enzymy, woda i kwas solny znajdujące się w przewodzie pokarmowym. Proces ten nazywamy hydrolizą.

Wstępne trawienie sacharozy może rozpocząć się już w jamie ustnej pod wpływem obecnego w ślinie enzymu - amylazy ślinowej. Dlatego cukru nie trzeba nawet połykać. Wystarczy jego niewielką ilość włożyć do ust i poczekać, aż ślina rozłoży go na cukry proste. Zostaną one wchłonięte przez nabłonek błony śluzowej jamy ustnej.

Do disacharydów zaliczamy również laktozę i maltozę.
Laktoza to bezbarwna substancją stała, mniej słodka od sacharozy. Występuje m.in. w mleku krowim, dlatego jest nazywana cukrem mlekowym. Niektórzy ludzie, zwłaszcza osoby dorosłe, nie tolerują laktozy, co powoduje m.in. bóle brzucha, kolki, wzdęcia, nudności i wymioty. Powinni oni wystrzegać się spożywania produktów zawierających laktozę.
Maltoza, zwana cukrem słodowym, występuje w ziarnach zbóż, szczególnie jęczmienia. Maltoza ze słodu jęczmiennego wykorzystuje się w przemyśle piwowarskim, gorzelniczym i piekarsko‑ciastkarskim.

Korzenie buraków cukrowych i łodygi trzciny cukrowej to główne źródła sacharozy. W niewielkich ilościach może ona występować także w niektórych owocach i warzywach.

Dzięki swoim właściwościom sacharoza znalazła zastosowanie w wielu dziedzinach przemysłu.

Sacharoza może być wykorzystywany jako źródło energii w biodegradowalnych bateriach do zasilania m.in. telefonów komórkowych i odtwarzaczy mp3. W baterii zachodzą procesy chemiczne, dzięki którym wytwarza się energia. Obecnie trwają prace nad udoskonaleniem tego rodzaju baterii. W przyszłości takie rozwiązanie może być wykorzystywane na dużą skalę, gdyż jest ekologiczne i samoodnawialne.

Już dzieciom zwraca się uwagę, by nie jadły za dużo słodyczy. Wielokrotnie słyszymy, że napoje typu cola są niezdrowe. Dlaczego? Słodycze zawierają ogromne ilości cukrów i są pozbawione innych składników odżywczych i witamin. Czy wiesz, że puszka napoju typu cola zawiera przeciętnie dwanaście łyżeczek cukru?

uszkodzenie układu odpornościowego,

zaburzenie równowagi minerałów w organizmie,

zwiększenie poziomu glukozy i insuliny,

osłabienie wzroku,

psucie zębów,

choroby serca,

podwyższony cholesterol,

cukrzyca i wiele innych.

Powszechnie wiadomo, że nadmierna ilość słodyczy może prowadzić do otyłości. Ale czy tylko to jest jej efektem? Nadmierna ilość cukrów w naszym organizmie nie jest wskazana, gdyż może być przyczyną wielu schorzeń, takich jak:

Sacharoza nie ma właściwości redukujących, nie daje pozytywnego wyniku próby Trommera.

W organizmie człowieka sacharoza pod wpływem enzymów i kwasu solnego ulega hydrolizie - rozkłada się na glukozę i fruktozę.

Sacharoza występuje w burakach cukrowych i trzcinie cukrowej. W mniejszych ilościach może występować również w owocach i warzywach.

Skutkiem spożywania nadmiernej ilości cukru jest jego negatywny wpływ na tkankę mózgową. Dzieci i nastolatki spożywające duże ilości cukru nie kontrolują swoich emocji, są znerwicowane i agresywne. Cukier może również spowodować depresję, irytację i uczucie zmęczenia. Co ważne, od cukru można się uzależnić podobnie jak od nikotyny i alkoholu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cukier puder, cukier wanilinowy, cukier biały czy cukier trzcinowy to substancje wykorzystywane do słodzenia napojów i potraw lub jako składnik deserów. Co łączy te wszystkie produkty? jaki jest wzór sumaryczny sacharozy; badać i opisywać właściwości oraz zastosowanie sacharozy; zapisywać równanie reakcji sacharozy z wodą. Cukier, którego używamy każdego dnia, m.in.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy w chemii możemy przeprowadzić reakcję, która pozwoli nam „skopiować" fragmenty cząsteczki tak, jak kopiujemy fragmenty tekstu lub rysunki? Jeśli mono- oznacza jeden, a poli- to wiele, to jaki wzór może mieć związek chemiczny o nazwie polietylen? Jakie jest jego zastosowanie i w jaki sposób się go otrzymuje?

Ropa naftowa, gaz ziemny i węgiel kamienny dostarczają nam 85% energii. Są surowcami do produkcji paliw i wielu innych produktów, m.in. przemysłu chemicznego i farmaceutycznego. Metan jest stosowany jako paliwo w instalacjach na gaz ziemny, jako gaz opałowy, do produkcji wodoru, kwasu octowego oraz materiałów wybuchowych. Mieszanina propanu i butanu służy do ogrzewania w około 5 milionach gospodarstw domowych w Polsce, ale także do napełniania zapalniczek, butli turystycznych i jako paliwo do samochodów.

Pokaz slajdów złożony ze zdjęć i z grafik przedstawiający zastosowanie węgla w różnych dziedzinach życia.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Metan

LPG (ang. liquefied petroleum gas) (czyt. likwifajd petrojlum gas) to mieszanina propanu i butanu. Jest transportowana i przechowywana w pojemnikach pod ciśnieniem: w butlach i zbiornikach na gaz płynny. Po skropleniu propan zajmuje 1/260 swojej objętości.

Spośród węglowodorów nienasyconych najwięcej zastosowań mają eten i atyn. Pierwszy z nich jest używany jako czynnik przyspieszający dojrzewanie owoców.

Problem badawczy Hipoteza Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

RgsNr02HuQMnL 1

Do jednego krystalizatora umieszczany jest niedojrzały, zielony banan oraz dojrzałe jabłko. Do drugiego sam niedojrzały, zielony banan. Pokazany kalendarz, który odlicza dwa dni. Po otwarciu krystalizatorów banan, który był umieszczony z dojrzałym jabłkiem dojrzał i stał się żółty. Drugi banan pozostał niedojrzały, zielony.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Do jednego krystalizatora umieszczany jest niedojrzały, zielony banan oraz dojrzałe jabłko. Do drugiego sam niedojrzały, zielony banan. Pokazany kalendarz, który odlicza dwa dni. Po otwarciu krystalizatorów banan, który był umieszczony z dojrzałym jabłkiem dojrzał i stał się żółty. Drugi banan pozostał niedojrzały, zielony.

reakcja polimeryzacji Związki nienasycone w odpowiednich warunkach mogą łączyć się ze sobą, tworząc długie łańcuchy. Jest to reakcja polimeryzacji . Polega ona na łączeniu się wielu cząsteczek () w jedną cząsteczkę o bardzo długim łańcuchu (). Reakcja polimeryzacji jest wykorzystywana do otrzymywania polimerów, czyli tzw. tworzyw syntetycznych, z których produkuje się przedmioty codziennego użytku.

Podczas polimeryzacji etylenu pękają obecne w jego cząsteczkach podwójne wiązania chemiczne i powstaje cząsteczka złożona z wielu tzw. merów. Produktem reakcji jest polietylen.

Polietylen jest bezbarwnym lub mlecznobiałym, przezroczystym ciałem stałym. Dzięki dużej wytrzymałości, podatności na barwienie i formowanie oraz stosunkowo niskiej cenie służy do produkcji folii opakowaniowych, butelek i pojemników na wodę, chemikaliów, skrzynek na butelki i produkty spożywcze, zabawek oraz drobnych wyrobów galanteryjnych. Powszechne stosowanie tworzyw syntetycznych (np. opakowań jednorazowych) generuje duże ilości odpadów, które w większości przypadków nie ulegają biodegradacji.

Rodzaje polietylenu:

Większość produkowanego etylenu jest przetwarzana na polietylen, a z etylenu dzięki różnorodnym procesom chemicznym - na inne związki.

Węglowodory nienasycone w odpowiednich warunkach ulegają reakcji polimeryzacji. W jej wyniku małe pojedyncze cząsteczki - monomery - łączą się w długie łańcuchy cząsteczek (polimery).

Produktami reakcji polimeryzacji są związki wielkocząsteczkowe (polimery).

Polietylen jest produktem reakcji polimeryzacji etenu.

Większość tworzyw syntetycznych nie ulega biodegradacji.

pojedyncze cząsteczki związku chemicznego o stosunkowo niedużej masie cząsteczkowej, z których w wyniku reakcji polimeryzacji mogą powstawać polimery różnej długości

Uzupełnij substraty i produkty równania reakcji polimeryzacji etenu przeciągając elementy graficzne w odpowiednie miejsca.

RXiznZGar19KK 1

Zadanie 2

Uzupełnij substraty i produkty równania reakcji polimeryzacji etenu, przeciągając elementy w odpowiednie miejsca.

RbmiuhUKdSlVz 1

Zadanie 6

(gr. - zbudowany z wielu części) związki, których cząsteczki składają się z wielokrotnie powtarzających się jednostek - grup atomów zwanych merami

reakcja łączenia monomerów w łańcuchy złożone z wielu takich samych merów

Mieszanina etynu z tlenem ze względu na wysoką temperaturę spalania jest wykorzystywana w palnikach acetylenowo‑tlenowych do cięcia i spawania metali. Acetylen (podobnie jak etylen) ulega licznym reakcjom chemicznym prowadzącym do powstania innych związków.

Acetylen był paliwem w przenośnych lampach gazowych zwanych karbidówkami. Reakcja karbidu z wodą zachodziła bezpośrednio w zbiorniku lampy. Ze względu na zapach karbidu takie lampy rzadko były stosowane w domach. Używali ich górnicy, kolejarze oraz cykliści. Straciły na znaczeniu po wojnie wraz z rozpowszechnieniem elektryczności.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy w chemii możemy przeprowadzić reakcję, która pozwoli nam „skopiować" fragmenty cząsteczki tak, jak kopiujemy fragmenty tekstu lub rysunki? Jeśli mono- oznacza jeden, a poli- to wiele, to jaki wzór może mieć związek chemiczny o nazwie polietylen? Jakie jest jego zastosowanie i w jaki sposób się go otrzymuje?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nazwa alkohol powszechnie kojarzy się z procesem zwanym fermentacją. Już w dawnych czasach produkcja wina czy piwa była związana z otrzymywaniem alkoholu etylowego. Alkohole to wielka grupa związków organicznych określanych jako pochodne węglowodorów.

jaką wartościowość ma węgiel w związkach organicznych;

jak zbudowane są węglowodory nasycone;

jak narysować wzór strukturalny danego węglowodoru;

jak tworzymy nazwy węglowodorów.

Proces fermentacji alkoholowej zachodzi pod wpływem specjalnego gatunku drożdży, które znajdują się w skórkach dojrzałych winogron (lub innych owoców). Glukoza - cukier zawarty w soku owocowym - w sprzyjających warunkach ulega reakcji chemicznej, której produktem jest etylowy.

Równanie reakcji - zapis słowny:

Równanie reakcji - zapis cząsteczkowy:

Z równania reakcji wynika, że fermentacja alkoholowa fermentacja alkoholowa to proces zachodzący pod wpływem drożdży. Jego produktami są alkohol etylowy i tlenek węgla(IV).

Alkohol etylowy zawiera tyle samo atomów węgla i wodoru co etan. Ze względu na to podobieństwo składu etanol zaliczamy do pochodnych etanu.

Na podstawie położenia węgla w układzie okresowym możemy stwierdzić, że atom tego pierwiastka ma cztery elektrony walencyjne. Może więc w związkach organicznych utworzyć maksymalnie cztery wiązania. W cząsteczce alkoholu etylowego atomy węgla są połączone ze sobą wiązaniem pojedynczym. Atom tlenu tworzy dwa wiązania: jedno z atomem wodoru i jedno z atomem węgla. Każdy z atomów wodoru jest jednowartościowy, czyli tworzy tylko jedno wiązanie.

Korzystając z podanych wcześniej informacji, zaprojektuj model cząsteczki alkoholu etylowego (pamiętaj, że jest zbudowany z dwóch atomów węgla, sześciu atomów wodoru i jednego atomu tlenu).

Pamiętaj, że węgiel w związkach organicznych jest zawsze czterowartościowy, tlen - dwuwartościowy, a wodór - jednowartościowy.

Widoczna cząsteczka etanu. W cząsteczce tej występuje siedem wiązań: jedno wiązania węgiel - węgiel i sześć węgiel - wodór. Jeden atom wodoru w cząsteczce etanu jest zastępowany grupą wodorotlenową. Widoczny związek chemiczny, który jest pochodną etanu. Ma grupę funkcyjną -OH wskazującą na przynależność do alkoholi

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Widoczna cząsteczka etanu. W cząsteczce tej występuje siedem wiązań: jedno wiązania węgiel - węgiel i sześć węgiel - wodór. Jeden atom wodoru w cząsteczce etanu jest zastępowany grupą wodorotlenową. Widoczny związek chemiczny, który jest pochodną etanu. Ma grupę funkcyjną -OH wskazującą na przynależność do alkoholi

Wzór sumaryczny alkoholu nie informuje, jak zbudowana jest cząsteczka. Dlatego, aby dostrzec różnice w budowie różnych cząsteczek alkoholi, posługujemy się wzorami strukturalnymi.

Wzór etanolu:

Pod koniec XIX w. odkryto, że fermentację alkoholową powoduje enzym o nazwie zymaza, zawarty w drożdżach.

W winach zawartość alkoholu etylowego nie przekracza 14%, ponieważ jego nadmiar dezaktywuje pracę drożdży.
Poznanie procesu destylacji umożliwiło opracowanie metod otrzymywania mocniejszych napojów alkoholowych.

Alkohol o najprostszej budowie wywodzi się od metanu, co oznacza, że jego cząsteczka zawiera tylko jeden atom węgla. W miejscu jednego atomu wodoru w metanie podstawiona jest . Ze względu na liczbę grup należy do alkoholi jednowodorotlenowych.

Korzystając z podanych wcześniej informacji, zaprojektuj model cząsteczki alkoholu metylowego.

Pamiętaj, że węgiel w związkach organicznych jest zawsze czterowartościowy, tlen - dwuwartościowy, a wodór - jednowartościowy.

Metanol jest pochodną metanu.

Widoczna cząsteczka metanu zbudowana z jednego atomu węgla i czterech atomów wodoru. W metanie występują cztery wiązania węgiel - wodór. Jeden atom wodoru w cząsteczce etanu zastępowany jest grupą wodorotlenową. Zbudowany związek chemiczny jest pochodną metanu. Ma grupę funkcyjną -OH, wskazującą na przynależność do alkoholi.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Widoczna cząsteczka metanu zbudowana z jednego atomu węgla i czterech atomów wodoru. W metanie występują cztery wiązania węgiel - wodór. Jeden atom wodoru w cząsteczce etanu zastępowany jest grupą wodorotlenową. Zbudowany związek chemiczny jest pochodną metanu. Ma grupę funkcyjną -OH, wskazującą na przynależność do alkoholi.

Alkoholami nazywamy pochodne węglowodorów, w których cząsteczkach atom (lub atomy) wodoru zastąpiono grupą funkcyjną wodorotlenową , zwaną też grupą hydroksylową ( hydrogenium to nazwa łacińska wodoru, oksygenium - tlenu).
Jeżeli jeden atom wodoru w cząsteczce alkanu zastąpimy jedną grupą wodorotlenową, to powstanie związek składający się z łańcucha węglowodorowego () i alkoholowej grupy funkcyjnej .

Wzór ogólny alkoholi jednowodorotlenowych zapisujemy jako:

Nazwy alkoholi mogą być jednoczłonowe lub dwuczłonowe.

Alkohole mające w cząsteczce jedną grupę wodorotlenową podobnie jak węglowodory tworzą szereg homologiczny. Nazwę alkoholu, będącego pochodną alkanu, tworzy się od nazwy alkanu o tej samej liczbie atomów węgla w cząsteczce, dodając do niej zakończenie -ol, np. metanol to pochodna metanu, etanol - pochodna etanu.
Dwuczłonowe nazwy alkoholi tworzy się, dodając do słowa alkohol nazwę pochodzącą od odpowiedniego węglowodoru, zmieniając zakończenie -an na -ylowy, np. alkohol metylowy.

Grupa wodorotlenowa może znajdować się przy różnych atomach węgla.
Ustal wzory butanolu na podstawie wzoru ogólnego alkoholi jednowodorotlenowych pochodzących od alkanów.

Pokaż rozwiązanie

W cząsteczkach alkoholi jednowodorotlenowych grupa hydroksylowa może być połączona z różnymi atomami węgla. Zjawisko to nazywamy izomerią położeniową.
Liczba umieszczona w nazwie alkoholu wskazuje numer atomu węgla, przy którym położona jest grupa .

Produktami fermentacji alkoholowej są etanol i tlenek węgla(IV).

Alkohole jednowodorotlenowe to związki chemiczne, w których cząsteczkach jeden atom wodoru zastąpiono jednowartościową grupą .

Metanol i etanol zawierają w swych cząsteczkach po jednej grupie funkcyjnej. Należą więc do alkoholi jednowodorotlenowych.

Alkohole mają wiele zastosowań.

Podaj wzór ogólny alkoholi jednowodorotlenowych. Zaznacz część węglowodorową i grupę funkcyjną.

Zbuduj modele trzech kolejnych alkoholi, zaczynając od cząsteczki zawierającej dwa atomy węgla. Wykonaj je z dowolnych materiałów, np. plasteliny i zapałek, koralików lub nakrętek od butelek typu PET.

Narysuj wzory alkoholu o sześciu atomach węgla.

pochodne węglowodorów, w których co najmniej jeden atom wodoru zastąpiono grupą hydroksylową

przemiana glukozy pod wpływem enzymów wytwarzanych przez drożdże; jej produktami są alkohol etylowy i tlenek węgla(IV)

grupa atomów (lub atom) połączona z łańcuchem węglowym w węglowodorach; jej obecność decyduje o przynależności do danej grupy związków organicznych

szereg homologiczny alkoholi

szereg alkoholi uporządkowanych według wzrastającej liczby atomów węgla w cząsteczce; dwa kolejne związki różnią się od siebie o grupę atomów

Wzór ogólny alkoholi jednowodorotlenowych tworzy się przez zastąpienie w alkanach jednego atomu wodoru grupą funkcyjną .

Tabela zawiera alkohole uszeregowane według wzrastającej liczby atomów węgla. Każdy kolejny z wymienionych związków różni się od poprzedniego o grupę . Taki szereg nazywamy szeregiem .

# data[].attributes.attachment_link.description
Nazwa alkohol powszechnie kojarzy się z procesem zwanym fermentacją. Już w dawnych czasach produkcja wina czy piwa była związana z otrzymywaniem alkoholu etylowego. Alkohole to wielka grupa związków organicznych określanych jako pochodne węglowodorów. jaką wartościowość ma węgiel w związkach organicznych; jak zbudowane są węglowodory nasycone; jak narysować wzór strukturalny danego węglowodoru; jak tworzymy nazwy węglowodorów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
klasa 8

START

Podczas dzisiejszej lekcji poznasz właściwości i zastosowanie substancji, która znajduje się w twoim domu w cukierniczce:)

Spis treści

3 .Właściwości sacharozy

4. Reakcja hydrolizy sacharozy

5. Zastosowania sacharozy

1. Występowanie sacharozy

6. Ile cukru zawierają popularne produkty?

7 .Ile cukru zjadasz codziennie?

Zapoznaj się z prezentacją według podanych punktów, klikaj w interaktywne przyciski i wykonuj polecenia.

Sacharoza jest najbardziej rozpowszechnionym

w przyrodzie dwucukrem. Cukier używany każdego dnia, był znany już w starożytności.

Do początku XIX w. Europa korzystała wyłącznie

z cukru trzcinowego i mportowanego

Cukier trzcinowy ma barwę brązową i otrzymuje się go z łodyg trzciny cukrowej.

Cukier buraczany popularny w naszych domach pozyskuje się z buraków cukrowych i jest barwy białej.

Jaki wzór ma sacharoza?

Cząsteczka sacharozy jest zbudowana z fragmentów dwóch cukrów prostych: glukozy i fruktozy.

Dlatego jest disacharydem.
Zanotuj w zeszycie:
Temat: Sacharoza-disacharyd

1. Wzór sumaryczny sacharozy...............

przeczytaj

Właściwości sacharozy

Oglądnij doświadczenie chemiczne a następnie na jego podstawie wykonaj kolejny punkt w zeszycie. Samodzielnie zbadaj smak i zapach sacharozy.

2. Właściwości sacharozy.

przeczytaj

Reakcja hydrolizy sacharozy

W organizmie człowieka podczas trawienia sacharoza rozkłada się na cukry proste.

Niezbędne do tej reakcji są: enzymy, woda i kwas solny znajdujące się w przewodzie pokarmowym. Proces ten nazywamy hydrolizą.

Na podstawie informacji zawartych w filmie uzupełnij ćw. 31, 32 /119

Przemysł

Sacharozę stosuje się do produkcji wyrobów cukierniczych a także do konserwowania potraw np. dżemów

Sacharoza jest głównym składnikiem syropów stosowanych w chorobach górnych dróg oddechowych.

Związki sacharozy stosowane są w kosmetykach do kąpieli oraz pielęgnacji włosów.

Dziękuję za uwagę :)

Zapamietaj! Cukier również uzależnia.

Mam nadzieję, że dużo dowiedziałeś się z dzisiejszej lekcji o sacharozie.

Zapamiętaj wzór tego popularnego cukru oraz jego podstawowe właściwości i zastosowanie.

Na koniec oglądnij film ile cukru zjadasz codziennie.

Na pewno będziesz zaskoczony!!!!

przeczytaj

Dzienna dawka cukru zalecana przez WHO to 25 g, czyli pięć łyżeczek od herbaty lub 10 kostek. Dieta bogata w cukier grozi między innymi otyłością, cukrzycą oraz zaostrza trądzik. Cukier znajdziemy nie tylko w słodyczach i napojach gazowanych, ale też produktach uważanych za zdrowe - np. grahamce, jogurcie czy płatkach kukurydzianych. Ile cukru zawierają? Zobacz film.

# data[].attributes.attachment_link.description
klasa 8 START Podczas dzisiejszej lekcji poznasz właściwości i zastosowanie substancji, która znajduje się w twoim domu w cukierniczce:) Spis treści 3 .Właściwości sacharozy 4. Reakcja hydrolizy sacharozy 5. Zastosowania sacharozy 1. Występowanie sacharozy 6. Ile cukru zawierają popularne produkty? 7 .Ile cukru zjadasz codziennie?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
klasa 8

Białka

Cele lekcji:Wyjaśnienie pojęcia białka.Określenie składu pierwiastkowego białek.Poznanie rodzajów białek, ich właściwości i zastosowań.Wyjaśnienie różnicy między denaturacją a koagulacją białek.Określenie roli białek w organizmie człowieka

Białko to składnik budulcowy naszego organizmu. Warto jeść produkty bogate w białko pokazane na zdjęciach w prezentacji.

Dzień dobry!Dzisiaj poznasz kolejne substancje o znaczeniu biologicznym.

Notatka

Wykonaj notatkę w zeszycie według punktów:Co to są białka?Rodzaje białek.Jakim procesom ulegają białka?Funkcje białek w naszymorganizmie-przykłady

W tych produktach znajdziesz białko!!!!

Zapoznaj się z prezentacją i wykonuj zadania klikając w interaktywne przyciski.

Zapamiętaj !

Białka - to wielocząsteczkowe związki organiczne o bardzo skomplikowanej budowie. Są produktem reakcji łączenia się ( kondensacji) aminokwasów. (patrz reakcja poniżej)Mogą powstać z 20 różnych aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniem peptydowym.Białka zbudowane są głównie z węgla, tlenu, azotu, wodoru, siarki i fosforu. Masa cząsteczkowa białek może wynosić nawet kilkadziesiąt milinów (u)!!!

Co to są białka?

Rodzaje białek

białka proste

białka złożone

są zbudowane wyłącznie z reszt aminokwasowych

oprócz części pochodzącej od aminokwasów zawierają pierwiastki chemiczne lub przyłączone cząsteczki innych związków chemicznych

Przeczytaj informację i wykonaj ćw. 16/115

Obejrzyj film a następnie wykonaj ćw. 12/113

Reakcja ksantoproteinowa

Reakcja ksantoproteinowa

Jakim procesomulegaja białka?

Wykonaj ćw.11/112

Procesy odwracalne:Nie naruszają one struktury białek!!!koagulacja czyli wysalanie białekpeptyzacja czyli proces odwrotny do wysalaniaZOL to roztwór wodny białka. Jest koloidem.ŻEL to zawiesina białka w wodzie

Denaturacja białka- następuje zmiana struktury białka zachodząca pod wpływem podwyższonej temperatury oraz roztworów kwasów, zasad, alkoholi oraz soli metali ciężkich. Jest to proces nieodwracalny!!!

Rola białekw organiźmie człowieka

Mam nadzieję,że temat nie był dla Ciebie skomplikowany i dużo dowiedziałeś się na temat białek, które pełnią w naszym organizmie bardzo ważną rolę.Spotykamy się z nimi na co dzień i warto wiedzieć co to są za związki chemiczne.Dziękuję za uwagę:)

Białka

# data[].attributes.attachment_link.title
Białka klasa 8 by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
klasa 8 Białka Cele lekcji:Wyjaśnienie pojęcia białka.Określenie składu pierwiastkowego białek.Poznanie rodzajów białek, ich właściwości i zastosowań.Wyjaśnienie różnicy między denaturacją a koagulacją białek.Określenie roli białek w organizmie człowieka Białko to składnik budulcowy naszego organizmu. Warto jeść produkty bogate w białko pokazane na zdjęciach w prezentacji. Dzień dobry!Dzisiaj poznasz kolejne substancje o znaczeniu biologicznym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ESTRY

Na dzisiejszej lekcji będzie pachniało:)Dlaczego ? Dowiesz się z prezentacji o estrach.

1

2

3

4

5

6

Klikaj w interaktywne przyciski i zdobywaj chemiczną wiedzę!

W nagrodę, że dotarłeś do końca prezentacji możesz wydrukować kolorową notatkę o estrach i wkleić ją do zeszytu.Estry-sketchnotka

Co to są estry?

Estry- związki organiczne, produkty reakcji kwasów organicznych z alkoholami.W ich cząsteczce znajduje się grupa estrowa o wzorze:

Ogólny wzór estrów

Przepisz do zeszytu definicję estrów oraz wzór ogólny!

alkil pochodzący od kwasu karboksylowego

alkil pochodzący od alkoholu

Przykłady estrów

Pewnie te nazwy brzmią tajemniczo, ale na następnym slajdzie dowiesz się jak powstają te związki chemiczne.

REAKCJA ESTRYFIKACJI

Zapoznaj się z filmem a później przepisz do zeszytu ogólny schemat reakcji oraz wybrany przykład.

Właściwości estrów

Właściwości estrów:stan skupienia: oleiste, lotne cieczezapachy: przyjemne kwiatowe lub owocowe zapachyrozpuszczalność w wodzie: słabo rozpuszczalnerozpuszczalność w alkoholach: bardzo dobrze rozpuszczalnesą dobrymi rozpuszczalnikami organicznymiodczyn roztworów: obojętnypalność: łatwopalne

Przepisz wybrane właściwości do zeszytu i zapamiętaj:)

Przemysł kosmetyczny

perfumy, płyny do kąpieli

Przemysł spożywczy

Aromaty do ciast np. butanian butylu to aromat ananasowyetanian pentylu to aromat bananowy

Przemysł farmaceutyczny

lekarstwa

Zastosowanie estrów

Dzięki swoim właściwościom estry znalazły zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu.Masz je też na pewno w swoim domu:)

Czy już potrafisz odpowiedzieć na pytanie dlaczego dzisiaj pachniało na lekcji o estrach?

# data[].attributes.attachment_link.description
ESTRY Na dzisiejszej lekcji będzie pachniało:)Dlaczego ? Dowiesz się z prezentacji o estrach. 1 2 3 4 5 6 Klikaj w interaktywne przyciski i zdobywaj chemiczną wiedzę! W nagrodę, że dotarłeś do końca prezentacji możesz wydrukować kolorową notatkę o estrach i wkleić ją do zeszytu.Estry-sketchnotka Co to są estry?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat: Proces dysocjacji jonowej soli.

1

Niektóre sole rozpuszczają się w wodzie i ich roztwory przewodzą prąd elektryczny. Na skutek oddziaływania między cząsteczkami wody i soli powstają jony, które mają swobodę ruchu i są nośnikami ładunków.

2

Sole rozpuszczalne w wodzie ulegają dysocjacji jonowej, czyli rozpadowi na jony pod wpływem cząsteczek wody.

Jony obdarzone są ładunkiem.Kationy maja ładunek dodatni, aniony ujemny

Dysocjację jonowąnazywamy inaczej dysocjacją elektrolityczną

3

Me - symbol metaluR - reszta kwasowan - wartościowość metalu = ilość reszt kwasowych lub ich wielokrotnośćm - wartościowość reszty kwasowej = ilość atomów metalu lub ich wielokrotność = ilość atomów wodoru w kwasie

4

Kationy metalu mają tyle ładunków dodatnich (plusów), ile wynosi wartościowość metalu (wartościowość metalu = ilość reszt kwasowych lub ich wielokrotność).

5

Sole, które nie rozpuszczają się w wodzie, nie ulegają reakcji dysocjacji elektrolitycznej. Czy dana sól się rozpuszcza, możesz sprawdzić w tablicy rozpuszczalności.

6

zadanie

7

Przykłady reakcji dysocjacji jonowej soli:

Niektóre sole rozpuszczają się w wodzie i ich roztwory przewodzą prąd elektryczny. Na skutek oddziaływania między cząsteczkami wody i soli powstają jony, które mają swobodę ruchu i są nośnikami ładunków.

Zadanie 1 str.68 w podręczniku

# data[].attributes.attachment_link.title
kl.8(9) Dysocjacja jonowa soli by aneta.szdybka on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Proces dysocjacji jonowej soli. 1 Niektóre sole rozpuszczają się w wodzie i ich roztwory przewodzą prąd elektryczny. Na skutek oddziaływania między cząsteczkami wody i soli powstają jony, które mają swobodę ruchu i są nośnikami ładunków. 2 Sole rozpuszczalne w wodzie ulegają dysocjacji jonowej, czyli rozpadowi na jony pod wpływem cząsteczek wody.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Elektrolity i nieelektrolity,klasa 7b,24.04.2020,Spis treści,1.Elektrolity i nieelektrolity2. Wskażniki kwasowo-zasadowe3. Odczyny roztworow4.Fenoloftaleina5.Oranż metylowy6.Papierki wskaźnikowe7.Przykłady wskazników naturalnych8.Zadanie dla chętnych,Elektrolity-to związki chemiczne, których roztwory wodne przewodzą prąd elektryczny.,Nieelektrolity-to związki chemiczne, których roztwory wodne nieprzewodzą prądu elektryczny.,Lorem ipsum,są to substancje lub mieszaniny, które po dodaniu do badanego roztworu pomagają określić jego odczyn na skutek zmiany swojej barwy,Wskaźniki kwasowo-zasadowe,Odczyny roztworów,KWAŚNY,OBOJĘTNY,ZASADOWY,służy do wykrywania obecności zasad, pod wpływem roztworów wodorotlenków (zasad) barwi się na malinowo, w pozostałych odczynach jest bezbarwna,FENOLOFTALEINA,ORANŻ METYLOWY,służy do wykrywania obecności kwasów, pod wpływem roztworów kwasów zmienia barwę z pomarańczwej na czerwoną, w roztworach objętnych i zasadowych nie zmienia swojej barwy.,to bibułki nasączone mieszaniną róznych roztworów wskaźników kwasowo-zasadowych. Służą one do wykrywania obecności kwasu, zasady lub roztworu obojetnego.,UNWERSALNE PAPIERKI WSKAŹNIKOWE,Barwy papierkóww roztworacho różnych odczynach,Przykłady naturalnych wskaźników kwasowo -zasadowych,Zadanie dla chetnych :),Powodzenia w samodzielnym eksperymentowaniu !!!,Lorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing,Lorem ipsum dolor sit,"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. ",Lorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh.,Odczyn roztworu,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Lorem ipsum dolor sit,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Mauris sodales id elit et ultricies. Etiam ac purus in lorem vestibulum mattis sed at sem. Pellentesque eget urna venenatis felis accumsan sollicitudin tempor in elit.,Lorem ipsum dolor sit amet,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.,Lorem ipsum dolor sit amet,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure .,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure .,Lorem ipsum,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure .,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,3. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,VS,Lorem ipsum dolor,4. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,2. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,1. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,1. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,2. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,3. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Lorem ipsum dolor,4. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Lorem ipsum dolor,VS,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure.,80%,Lorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,ENE,JUN,JUL,ABR,MAY,OCT,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit amet,MAR,FEB,DIC,SEP,AGO,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure.,NOV,25%,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh.,Lorem ipsumdolorsit amet,Lorem ipsum dolor sit amet,65%,Lorem ipsum,+ 190,Lorem ipsum dolor sit amet,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam.,+ 45 m.,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet,+ 1,2 m.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Lorem ipsum dolor sit amet,+ 85 m.,+ 190,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum,Lorem ipsum

# data[].attributes.attachment_link.title
Elektrolity i nieelektrolity copy by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kreatywna chemia

Dzień dobry!!!Zachęcam Was dzisiaj do chemicznych gier.Klikajcie w interaktywne przyciski i bawcie się dobrze z chemią:)

1

2

3

4

5

6

Ta gra będzie polegała na ułożeniu jak najwięcej liczby słów z symboli chemicznych:Potrzebujecie układ okresowy pierwiastków oraz kartkę i długopis.np.K O Te K -kotekNi C - nicIle udało Ci się napisać słów ?

Weź do ręki układ okresowy pierwiastków chemicznych i zgadnij co to za pierwiastek?jego symbol to 3 litera alfabetu polskiego ............................to jedyny metal, który jest cieczą.........................................balon napełniony tym gazem szybko poleci do góry .....................zawartość tego gazu w powietrzu to 21%..........................................pierwiastek ten ma liczbę atomową równą wynikowi iloczynu 6*6masa atomowa tego pierwiastka w przybliżeniu jest równa wynikowi ilorazu 32:2pierwiastek ten leży w 1 grupie układu okresowego i ma 4 powłoki elektronowe

Jeśli udało Ci się wykonać wszystkie zadania to czas na relaks przy chemicznej piosence.https://youtu.be/rz4Dd1I_fX0

# data[].attributes.attachment_link.title
KREATYWNA CHEMIA by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Kreatywna chemia Dzień dobry!!!Zachęcam Was dzisiaj do chemicznych gier.Klikajcie w interaktywne przyciski i bawcie się dobrze z chemią:) 1 2 3 4 5 6 Ta gra będzie polegała na ułożeniu jak najwięcej liczby słów z symboli chemicznych:Potrzebujecie układ okresowy pierwiastków oraz kartkę i długopis.np.K O Te K -kotekNi C - nicIle udało Ci się napisać słów ?

# data[].attributes.attachment_link.title
Kl.7(10) Tlenek węgla (IV) by aneta.szdybka on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Kl.7(10) Tlenek węgla (IV) ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

cynk

cyna

Każda poprawna odpowiedź przybliża Cię do ułożenia puzzli !!!

POWODZENIA !!!

fosfor

ołów

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

Pb

Ag

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

srebro

złoto

Hg

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

rtęć

srebro

Ba

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

bar

brom

Fe

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

fosfor

żelazo

Si

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

krzem

siarka

H

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

wodór

azot

K

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

węgiel

potas

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

ZAGRAJ JESZCZE RAZ

Kliknij w zdjęcie a dowiesz się kim jest ta osoba !!!

SUPER !!!

Jöns Jacob Berzelius(1779-1848)Berzelius był wybitnym szwedzkim chemikiem, minerologiem, lekarzem, farmaceutą działającym w Sztokholmie. Był jednym z twórców podstaw chemii. Studiował na uniwersytecie w Uppsali na kierunku medycyna. W lach 1807 - 1832 pracował jako profesor medycyny i farmacji w Szkole Chirurgii w Sztokholmie. Od 1837 roku był członkiem Akademii Szwedzkiej, gdzie pełnił funkcję sekretarza.Na podstawie własnych badań Jöns zestawił tablice mas atomowych 41 pierwiastków i zaproponował ich (obecnie używane) symbole literowe pochodzące od nazw łacińskich (1814). Następnie opublikował tablice i podał masy atomowe 46 pierwiastków oraz ich procentową zawartość ustaloną przez niego w dwóch tysiącach związków (1818), co byo jego największym osiągnięciem.W latach 1806 - 1818 Jöns Jacob Berzelius tworzył podręcznik fizyki, chemii i mineralogii w 8 tomach i kilkadziesiąt dorocznych zestawień osiągnięć wszystkich dziedzin chemii (1820 - 1847). Wyjaśnił zjawiska o fundamentalnym znaczeniu dla chemii: katalizę i alotropię. Doświadczalnie potwierdził teorię atomistyczną stworzoną przez Daltona - rozwinął ją i rozpowszechnił oraz udoskonalił metody analizy pierwiastkowej.I jeszcze szybkie zadanie do obliczenia w pamięci!!!Ile lat mają najstarsze symbole chemiczne?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Symbole pierwiastków chemicznych SP by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? cynk cyna Każda poprawna odpowiedź przybliża Cię do ułożenia puzzli !!! POWODZENIA !!! fosfor ołów CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? Pb Ag CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? srebro złoto Hg CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? rtęć srebro Ba CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

# data[].attributes.attachment_link.title
budowa atomu - SP by jolanta.tomaszewska.chemia on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about budowa atomu - SP ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.description
Interaktywna tablica okresowa Web 2.0 z dynamicznym rozmieszczeniem pokazuje nazwy, elektrony, wizualizację trendu, orbitale, izotopy i wyszukiwanie. Pełne opisy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Elektrolity i nieelektrolity,klasa 7b,24.04.2020,Spis treści,1.Elektrolity i nieelektrolity2. Wskażniki kwasowo-zasadowe3. Odczyny roztworow4.Fenoloftaleina5.Oranż metylowy6.Papierki wskaźnikowe7.Przykłady wskazników naturalnych8.Zadanie dla chętnych,Elektrolity-to związki chemiczne, których roztwory wodne przewodzą prąd elektryczny.,Nieelektrolity-to związki chemiczne, których roztwory wodne nieprzewodzą prądu elektryczny.,Lorem ipsum,są to substancje lub mieszaniny, które po dodaniu do badanego roztworu pomagają określić jego odczyn na skutek zmiany swojej barwy,Wskaźniki kwasowo-zasadowe,Odczyny roztworów,KWAŚNY,OBOJĘTNY,ZASADOWY,służy do wykrywania obecności zasad, pod wpływem roztworów wodorotlenków (zasad) barwi się na malinowo, w pozostałych odczynach jest bezbarwna,FENOLOFTALEINA,ORANŻ METYLOWY,służy do wykrywania obecności kwasów, pod wpływem roztworów kwasów zmienia barwę z pomarańczwej na czerwoną, w roztworach objętnych i zasadowych nie zmienia swojej barwy.,to bibułki nasączone mieszaniną róznych roztworów wskaźników kwasowo-zasadowych. Służą one do wykrywania obecności kwasu, zasady lub roztworu obojetnego.,UNWERSALNE PAPIERKI WSKAŹNIKOWE,Barwy papierkóww roztworacho różnych odczynach,Przykłady naturalnych wskaźników kwasowo -zasadowych,Zadanie dla chetnych :),Powodzenia w samodzielnym eksperymentowaniu !!!,Lorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolorLorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscingLorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing,Lorem ipsum dolor sit,"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. ",Lorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh.,Odczyn roztworu,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit,Lorem ipsum dolor sit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Lorem ipsum dolor sit,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Euismod tincidunt ut laoreet,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Mauris sodales id elit et ultricies. Etiam ac purus in lorem vestibulum mattis sed at sem. Pellentesque eget urna venenatis felis accumsan sollicitudin tempor in elit.,Lorem ipsum dolor sit amet,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.,Lorem ipsum dolor sit amet,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure .,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure .,Lorem ipsum,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure .,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.,3. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,VS,Lorem ipsum dolor,4. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,2. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,1. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,1. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,2. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,3. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Lorem ipsum dolor,4. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Lorem ipsum dolor,VS,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. ,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure.,80%,Lorem ipsum dolor,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,Lorem ipsum dolor sit amet consequiat,ENE,JUN,JUL,ABR,MAY,OCT,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit amet,MAR,FEB,DIC,SEP,AGO,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure.,NOV,25%,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh.,Lorem ipsumdolorsit amet,Lorem ipsum dolor sit amet,65%,Lorem ipsum,+ 190,Lorem ipsum dolor sit amet,Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam.,+ 45 m.,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum dolor sit amet,+ 1,2 m.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat.,Lorem ipsum dolor sit amet,+ 85 m.,+ 190,Lorem ipsum dolor sit amet,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer,Lorem ipsum,Lorem ipsum

# data[].attributes.attachment_link.title
Elektrolity i nieelektrolity copy by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kreatywna chemia

Dzień dobry!!!Zachęcam Was dzisiaj do chemicznych gier.Klikajcie w interaktywne przyciski i bawcie się dobrze z chemią:)

1

2

3

4

5

6

Ta gra będzie polegała na ułożeniu jak najwięcej liczby słów z symboli chemicznych:Potrzebujecie układ okresowy pierwiastków oraz kartkę i długopis.np.K O Te K -kotekNi C - nicIle udało Ci się napisać słów ?

Weź do ręki układ okresowy pierwiastków chemicznych i zgadnij co to za pierwiastek?jego symbol to 3 litera alfabetu polskiego ............................to jedyny metal, który jest cieczą.........................................balon napełniony tym gazem szybko poleci do góry .....................zawartość tego gazu w powietrzu to 21%..........................................pierwiastek ten ma liczbę atomową równą wynikowi iloczynu 6*6masa atomowa tego pierwiastka w przybliżeniu jest równa wynikowi ilorazu 32:2pierwiastek ten leży w 1 grupie układu okresowego i ma 4 powłoki elektronowe

Jeśli udało Ci się wykonać wszystkie zadania to czas na relaks przy chemicznej piosence.https://youtu.be/rz4Dd1I_fX0

# data[].attributes.attachment_link.title
KREATYWNA CHEMIA by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Kreatywna chemia Dzień dobry!!!Zachęcam Was dzisiaj do chemicznych gier.Klikajcie w interaktywne przyciski i bawcie się dobrze z chemią:) 1 2 3 4 5 6 Ta gra będzie polegała na ułożeniu jak najwięcej liczby słów z symboli chemicznych:Potrzebujecie układ okresowy pierwiastków oraz kartkę i długopis.np.K O Te K -kotekNi C - nicIle udało Ci się napisać słów ?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

cynk

cyna

Każda poprawna odpowiedź przybliża Cię do ułożenia puzzli !!!

POWODZENIA !!!

fosfor

ołów

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

Pb

Ag

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

srebro

złoto

Hg

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

rtęć

srebro

Ba

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

bar

brom

Fe

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

fosfor

żelazo

Si

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

krzem

siarka

H

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

wodór

azot

K

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

węgiel

potas

CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

ZAGRAJ JESZCZE RAZ

Kliknij w zdjęcie a dowiesz się kim jest ta osoba !!!

SUPER !!!

Jöns Jacob Berzelius(1779-1848)Berzelius był wybitnym szwedzkim chemikiem, minerologiem, lekarzem, farmaceutą działającym w Sztokholmie. Był jednym z twórców podstaw chemii. Studiował na uniwersytecie w Uppsali na kierunku medycyna. W lach 1807 - 1832 pracował jako profesor medycyny i farmacji w Szkole Chirurgii w Sztokholmie. Od 1837 roku był członkiem Akademii Szwedzkiej, gdzie pełnił funkcję sekretarza.Na podstawie własnych badań Jöns zestawił tablice mas atomowych 41 pierwiastków i zaproponował ich (obecnie używane) symbole literowe pochodzące od nazw łacińskich (1814). Następnie opublikował tablice i podał masy atomowe 46 pierwiastków oraz ich procentową zawartość ustaloną przez niego w dwóch tysiącach związków (1818), co byo jego największym osiągnięciem.W latach 1806 - 1818 Jöns Jacob Berzelius tworzył podręcznik fizyki, chemii i mineralogii w 8 tomach i kilkadziesiąt dorocznych zestawień osiągnięć wszystkich dziedzin chemii (1820 - 1847). Wyjaśnił zjawiska o fundamentalnym znaczeniu dla chemii: katalizę i alotropię. Doświadczalnie potwierdził teorię atomistyczną stworzoną przez Daltona - rozwinął ją i rozpowszechnił oraz udoskonalił metody analizy pierwiastkowej.I jeszcze szybkie zadanie do obliczenia w pamięci!!!Ile lat mają najstarsze symbole chemiczne?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Symbole pierwiastków chemicznych SP by Joanna Lemańska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? cynk cyna Każda poprawna odpowiedź przybliża Cię do ułożenia puzzli !!! POWODZENIA !!! fosfor ołów CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? Pb Ag CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? srebro złoto Hg CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ? rtęć srebro Ba CZY ZNASZ SYMBOLE CHEMICZNE ?

# data[].attributes.attachment_link.description
No to do dzieła. Sprawdź swoją wiedzę o białkach!

# data[].attributes.attachment_link.title
Wzory sumaryczne węglowodorów i ich nazwy

# data[].attributes.attachment_link.description
Odszukaj wzór węglowodoru i dopasuj go do jego nazwy!

# data[].attributes.attachment_link.title
Który węglowodór ma większą masę atomową? - GRA NA CHEMIE. DN.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ułóż według ilości masy atomowej [u] w dobrej kolejności.

# data[].attributes.attachment_link.description
Określ liczbę atomów węgla w podanych alkenach i alkinach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj podane wzory tlenków do odpowiedniej grupy na podstawie ich charakteru chemicznego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Do nazwy tlenku dopasuj jego wzór oraz odpowiednie sformułowania opisujące jego właściwości lub zastosowanie. Po odsłonięciu wszystkich elementów układanki obejrzyj film i wykonaj polecenie. źródło filmu: http://youtu.be/yEfPrSTG9IM

# data[].attributes.headline
Kwasy - nazwy systematyczne i wzory strukturalne

# data[].attributes.subject
Kwasy - nazwy systematyczne i wzory strukturalne

# data[].attributes.attachment_link.title
Kwasy - nazwy systematyczne i wzory sumaryczne

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj nazwę kwasu do jego wzoru sumarycznego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj odpowiednie podpisy do miejsc oznaczonych na obrazie znacznikami.

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz pierwiastki z informacjami o budowie ich atomów

# data[].attributes.attachment_link.description
Połącz pary tak, aby poprawnie objaśniały gdzie co się znajduje lub jaki ma symbol. Niektóre nie pasują do niczego Powodzenia !!!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Odpowiedz na pytania uzupełniając krzyżówkę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj każdy pierwiastek do jednej z czterech grup.

# data[].attributes.headline
Symbole pierwiastków i ich wartościowość

# data[].attributes.subject
Symbole pierwiastków i ich wartościowość

# data[].attributes.attachment_link.title
Symbole pierwiastków i ich wartościowości

# data[].attributes.attachment_link.description
odpowiedz na pytania (test jest jednokrotnego wyboru)

# data[].attributes.attachment_link.description
Do nazwy pierwiastka dopasuj jego symbol chemiczny. Bądź czujny - kilka symboli nie pasuje do żadnej nazwy. Właściwe pary znikną :)