# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Peter Wohlleben Tłumaczenie: Ewa Kochanowska

W lesie dzieją się zdumiewające rzeczy. Są tam drzewa, które porozumiewają się ze sobą, drzewa, które z oddaniem troszczą się o swe potomstwo oraz pielęgnują starych i chorych sąsiadów, drzewa, które doświadczają wrażeń, mają uczucia i pamięć. Niewiarygodne? Ale prawdziwe! Leśniczy Peter Wohlleben snuje fascynujące historie o zdumiewających zdolnościach drzew. Przytacza wyniki najnowszych badań naukowych i dzieli się swoimi obserwacjami z codziennej pracy w lesie. Otwiera przed nami sekretny świat, jakiego nie znamy.

Peter Wohlleben rzeczowo i z pasją przekonuje nas o tym - z czego od dawna zdają sobie sprawę biolodzy - że drzewa to istoty społeczne.
Sally McGrane, „New York Times"

Wydawałoby się, że o drzewach wiemy wszystko. A jednak nie. Ta książka odkryje przed Wami naprawdę sekretne życie drzew - istot tak nam bliskich i jednocześnie tak nieznanych. Czytałem ją nie tylko z zaciekawieniem, ale i ze wzruszeniem.
Adam Wajrak

Książka ta powinna znaleźć się na półce każdego, komu zależy na zrozumieniu przyrody i na jej losie, kto ma zielone serce.
Maja Popielarska

# data[].attributes.attachment_link.description
W lesie dzieją się zdumiewające rzeczy. Są tam drzewa, które porozumiewają się ze sobą, drzewa, które z oddaniem troszczą się o swe potomstwo oraz pielęgnują starych i chorych sąsiadów, drzewa, które doświadczają wrażeń, mają uczucia i pamięć. Niewiarygodne? Ale prawdziwe! Leśniczy Peter Wohlleben snuje fascynujące historie o zdumiewających zdolnościach drzew.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nathan Emery, specjalista w dziedzinie inteligencji zwierząt i starszy wykładowca na Uniwersytecie Queen Mary w Londynie, oraz Nicola Clayton z Uniwersytetu Cambridge twierdzą, że bawią się wyposażone w większe mózgi gatunki gniazdowników (podobnie jak wiele ssaków), choć - jak piszą - „wydaje się to stosunkowo rzadkie u ptaków. Skłonność do takich zachowań, obserwowanych tylko u 1 procenta z około 10 000 gatunków, przejawiają właściwie wyłącznie gatunki o wydłużonym wczesnym okresie rozwojowym, takie jak wrony i papugi".

Zdaniem Emery'ego i Clayton celem zabawy nie musi być wyłącznie przygotowanie ptaka do dorosłego życia. Może ona redukować stres, zacieśniać więzi społeczne albo po prostu sprawiać przyjemność. „Ptaki, tak samo jak my, mogą się bawić, ponieważ to prawdziwa frajda", wyjaśniają; „endogenne opioidy, które wydzielają się w organizmie pod wpływem zabawy, dostarczają przyjemnych doznań". Oznacza to, że zabawa może sama w sobie stanowić spełnienie.

Zdaniem zoolog Millicent Ficken jedynie inteligentne ptaki są zdolne do złożonych zabaw. Właśnie poprzez zabawę dokonują one odkryć i badają zależności między swoimi działaniami a światem zewnętrznym. Innymi słowy zabawa wymaga inteligencji, a równocześnie rozwija ją i kształtuje.

Najbardziej niespożytą chęć zabawy wykazują przedstawiciele rodziny papug. Wiele lat temu, kiedy moi rodzice kupili nam aleksandrettę, razem z nią kupili także mnóstwo zabawek: drabinki, lusterka, dzwonki, wszystko wykonane z taniego plastiku w jaskrawych kolorach. W tamtych czasach było to standardowe wyposażenie klatki papugi. Samiec aleksandretty, którego nazwaliśmy Gre-Gre, bawił się każdym nowym przedmiotem, dopóki go nie połamał. Dziś w sklepach zoologicznych można kupić całe kolekcje specjalnych zabawek dla papug. Papugi żako wolą się bawić rolkami papieru toaletowego, ulotkami reklamowymi, patyczkami od lodów, tekturowymi kubkami i plastikowym skuwkami - wszystkim, co jest zrobione z papieru, tektury, drewna, niewyprawionej skóry i co mogą porwać na strzępy, przeżuć albo zniszczyć w jakiś inny sposób. Czasami tak bardzo zatracają się w zabawie, że spadają ze swoich żerdek.

Jak wynika z obserwacji specjalistów, niekwestionowanymi królami ptasich zabaw są papugi kea, ptaki wielkości wrony, występujące w Alpach Południowych w Nowej Zelandii. Ze względu na ich wścibstwo, zuchwałość oraz inteligencję dorównującą inteligencji naczelnych nadano im przydomek „górskich małp". W pewnej książce znajdujemy następujące wyjaśnienie etymologii ich łacińskiej nazwy, Nestor notabilis: „Nestor był legendarnym greckim bohaterem, który dożył sędziwego wieku, słynął ze swego doświadczenia i mądrości. Jego imię bywa często używane jako synonim mądrego doradcy, przywódcy". A niżej psującą cały efekt uwagę, iż Linneusz nazwał tym imieniem rodzinę papug, prawdopodobnie „nie przypisując mu jakiegoś szczególnego znaczenia".

Może. A może nie.

Zdaniem dwojga naukowców, Judy Diamond i Alana Bonda, którzy badają kee od wielu lat, są one przypuszczalnie najinteligentniejszymi i najbardziej psotnymi ptakami na świecie.

„U kei zabawa jest nie tyle zbiorem zrytualizowanych zachowań, ile raczej postawą wobec świata zewnętrznego", piszą. W zabawach z
wykorzystaniem przedmiotów kee wykazują znacznie większą inwencję niż ptaki krukowate. Jak twierdzi Diamond, są „odważne, ciekawskie i niezwykle pomysłowe w swoich niszczycielskich zapędach", uważane (w zależności od tego, kogo spytamy) za figlarnych żartownisiów - „klaunów z gór" - albo wandali i chuliganów, których młodociane gangi grasują po okolicy, niszcząc wycieraczki i uszczelki samochodowe, a także namioty i plecaki biwakowiczów, rynny i meble ogrodowe. Zabawy przedmiotami mogą pomagać keom w kształtowaniu „zestawu" zachowań niezbędnych do radzenia sobie z nowymi sytuacjami lub nieoczekiwanymi problemami ze zdobyciem pokarmu.

Kee uwielbiają także dzikie harce i przepychanki. Zaproszeniem do takiej zabawy jest podniesienie głowy i zbliżanie się do potencjalnego partnera na sztywno wyprostowanych nogach. Partnerzy markują ciosy dziobami, na przemian uderzając i robiąc uniki. Szamoczą się, sczepiają dziobami, szczypią, odpychają nogami, przewracają na grzbiety, wydając głośnie piski i, machając nogami, stają przeciwnikowi na brzuchu. Nie ma tu zwycięzców ani przegranych. (Każdy zdobywa jakiś łup.)

Czasami kee potrafią robić naprawdę złośliwe psikusy. Jak piszą Diamond i Bond, ptaki te potrafią kraść anteny telewizyjne i przebijać opony samochodowe. Ktoś podpatrzył kiedyś keę, która zrolowała wycieraczkę i spychała ją ze schodów. Parę lat temu nowozelandzki Sunday Morning Herald doniósł, że kea ukradła niczego niepodejrzewającemu szkockiemu turyście tysiąc sto dolarów. Na parkingu przy najwyżej położonej trasie przez Alpy Południowe Peter Leach otworzył okno w swoim samochodzie kempingowym, żeby sfotografować widoki oraz ładnego zielonego ptaka, który przysiadł niedaleko na ziemi. Zanim się zorientował, ptak wleciał do wnętrza samochodu, porwał mały woreczek leżący na desce rozdzielczej i błyskawicznie odfrunął ze swoim łupem. „Zabrał mi wszystkie pieniądze", żalił się rozgoryczony Leach. „Teraz ptaszyska moszczą sobie gniazdka banknotami pięćdziesięciofuntowymi".

Kee są tytanami wygłupów, ale krukowate także potrafią się rozbrykać. Kruki bawią się same ze sobą, podrzucając i łapiąc gałązki. Zaobserwowano kiedyś dwa kruki wielkodziobe bawiące się w „króla na zamku". Jeden z ptaków stał na wzgórku, wymachując bryłką nawozu, podczas gdy drugi przypuszczał atak, starając się odebrać mu trofeum.

Pewnego słonecznego, lutowego poranka w górach w centralnej części japońskiej wyspy Hokkaido przyrodnik Mark Brazil zauważył dwa kruki na stromym zboczu pokrytym świeżo spadłym, puszystym śniegiem. Jeden z ptaków ześlizgiwał się ze zbocza, leżąc na piersi, a jego partner zjeżdżał na grzbiecie z nogami w górze, odpychając się skrzydłami. „Oba ptaki zjechały w ten sposób jakieś dziesięć metrów, a potem poleciały z powrotem na górę", napisał Brazil, „po czym "poszusowały" jeszcze raz". Wiadomo, że także wrony potrafią ślizgać się po pochyłościach, najwyraźniej wyłącznie dla przyjemności. Nie tak dawno ogromną popularnością w internecie cieszył się nakręcony w Rosji filmik przedstawiający wronę, która zjeżdżała z ośnieżonego dachu na wieczku słoika.

Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem Alice Auersperg analizował niedawno sposoby wykorzystywania przedmiotów do zabawy przez różne gatunki wron i papug, aby stwierdzić, czy charakter tych zabaw mógłby rzucić nieco światła na naturę poznawczą tych ptaków, a także na zależność między zabawą a posługiwaniem się narzędziami. Zabawa przedmiotami często poprzedza używanie ich w charakterze narzędzi, zarówno u naczelnych, jak i u ptaków. Badanie, któremu poddano przedstawicieli siedemdziesięciu czterech gatunków naczelnych, wykazało, że jedynie gatunki posługujące się narzędziami, takie jak kapucynki i małpy człekokształtne, łączą przedmioty w trakcie zabawy. Dzieci zaczynają uderzać o siebie przedmiotami w wieku ośmiu miesięcy. Mając dziesięć miesięcy, potrafią już umieszczać zabawki w otworach i układać piramidki z kółek na stojakach. Dopiero jednak po ukończeniu drugiego roku życia zaczynają używać przedmiotów jako narzędzi, aby osiągnąć zamierzony cel.
Badacze dali dziewięciu gatunkom papug i trzem gatunkom wron takie same zestawy drewnianych zabawek niemowlęcych o różnych kształtach (kijki, kółka, sześciany i kule) i kolorach (czerwone, żółte i niebieskie). Dołączyli do nich „tablicę aktywizującą" z rurkami i otworami do wkładania przedmiotów i układania piramidek.
Większość ptaków interesowała się zabawkami, ale tylko przedstawiciele kilku gatunków okazali się prawdziwymi mistrzami zabaw. Wrony brodate, kakadu i kee z największą zręcznością łączyły dwie oddzielne zabawki i używały ich do zabaw na tablicy aktywizującej. Najbardziej złożone zabawy z wykorzystaniem przedmiotów obserwowano u gatunków, które najchętniej wprowadzają innowacje techniczne i posługują się narzędziami - kakadu białookich i wron brodatych. Kakadu najczęściej wybierały zabawki w kolorze żółtym (być może ma to coś wspólnego z faktem, że na spodniej stronie skrzydeł kakadu białookich znajdują się żółte pasy, którymi ptaki popisują się przed innymi osobnikami swego gatunku); wrony brodate z nieznanych powodów wolały kule od pozostałych zabawek, choć lubiły też wkładać kijki do otworów w tablicy. Ponadto jedynie kakadu białookie i młode wrony brodate używały do zabawy trzech oddzielnych obiektów, przy czym tylko papugi układały kółka w cylindrach i na stojakach. Najchętniej robiły to kakadu białookie, które wykonywały zadanie dzięki zgrabnej koordynacji ruchów dzioba i jednej nogi. Te indonezyjskie ptaki znane są ze swojej wybitnej umiejętności rozwiązywania problemów oraz z kreatywnego wykorzystywania narzędzi w niewoli.

„Jak wykazują nasze badania, istnieje związek między zabawą przedmiotami a zachowaniami funkcjonalnymi u ptaków posiadających duże mózgi", twierdzi Auersperg. „Bezpośredni wpływ zabawy na umiejętność rozwiązania problemów wciąż jednak pozostaje niejasny. Być może służy ona do ćwiczenia umiejętności motorycznych albo zdobywania wiedzy na temat afordancji" - relacji między obiektem a ptakiem lub obiektem a środowiskiem, które umożliwiają ptakowi wykonanie określonej czynności. „Lub też", dodaje, „jest po prostu produktem ubocznym ich sposobu poznawania świata".

Warto podkreślić, że wszystkie ptaki chętnie dzieliły się zabawkami. Żaden nie anektował więcej niż jednej tablicy aktywizującej lub więcej niż dwóch czy trzech
zabawek naraz. „Nie zauważyliśmy przypadków otwartej agresji ani wyraźnej monopolizacji obiektów", zapewniają badacze.

Taylor twierdzi, że z jego obserwacji wynika, iż wrony brodate przebywające w jego wolierach nie bawią się dla samej zabawy. „Lubią trzymać w dziobach różne drobiazgi", mówi. „Jeżeli umieścimy w ich klatce potencjalne narzędzia, poświęcą mnóstwo czasu na chwytanie patyków, podnoszenie ich, sondowanie różnych obiektów za ich pomocą. Trudno jednak uznać to za zabawę, ponieważ w swoim naturalnym środowisku zdobywają w ten sposób pokarm.
Ostatnio Taylor postanowił sprawdzić, czy czynnikiem motywującym dla wron brodatych mogą być nie tylko przysmaki, ale także drobne, spontaniczne przyjemności. Jako wabik posłużyła mu para miniaturowych deskorolek, chciał się bowiem przekonać, czy jego wrony, tak jak ich japońskie i rosyjskie kuzynki, polubią ślizganie. Niestety eksperyment się nie powiódł. „Jeżdżenie na deskorolkach zdecydowanie im się nie podobało", opowiada Taylor, „więc zrezygnowaliśmy z dalszych prób".

# data[].attributes.attachment_link.description
Nathan Emery, specjalista w dziedzinie inteligencji zwierząt i starszy wykładowca na Uniwersytecie Queen Mary w Londynie, oraz Nicola Clayton z Uniwersytetu Cambridge twierdzą, że bawią się wyposażone w większe mózgi gatunki gniazdowników (podobnie jak wiele ssaków), choć - jak piszą - „wydaje się to stosunkowo rzadkie u ptaków.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.body
Książka, gęsta od emocji, namiętności i ludzkiego nieszczęścia. Napisana charakterystycznym dla autora poetyckim, choć dosadnym, językiem. „Czarna” to kolejna propozycja serii „Na F/Aktach” siłą rażenia przypominająca „Inną duszę” Łukasza Orbitowskiego, a doskonałością językową „Smutek cinkciarza” Sylwii Chutnik.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeremi jest zamożnym, przystojnym mężczyzną, wspaniały ojciec i świetny przedsiębiorca. Tylko ma jeden problem - potrafi myśleć o Beacie już tylko jako żonie i matce swoich dzieci. Maryśka miała być dla niego namiętną przygodą tylko na chwilę. Sam Jeremi gubi się w swoich uczuciach, nie przypuszczał też, że kochanka może go pokochać miłością aż do granic obłędu. Czarna jest małą miejscowością, plotki szybko docierają do rodziny Maryśki i rodziny Jeremiego.

Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami
W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru. Darmowa dostawa jest możliwa po przekroczeniu odpowiedniej kwoty za zamówienie lub dla stałych klientów i beneficjentów usług premium zgodnie z regulaminem wybranej księgarni.
Za zamówienie u naszych partnerów zapłacisz w najwygodniejszej dla Ciebie formie:
* online
* przelewem
* kartą płatniczą
* Blikiem
* podczas odbioru
W zależności od wybranej księgarni możliwa jest także wysyłka za granicę. Ceny widoczne na liście uwzględniają rabaty i promocje dotyczące danego tytułu, dzięki czemu zawsze możesz szybko porównać najkorzystniejszą ofertę.

Recenzje oficjalnych recenzentów i

Czarna jest szara

„Czarna" jest chyba pierwszą powieścią Wojciecha Kuczoka wprost określoną jako oparta na faktach. Choć właściwie autor ten zawsze tworzy w pewnym sensie biografie - prawdziwe historie o Człowieku i jego banalnej codzienności. „Czarna" doskonale wpisuje się w ten nurt.

Tytuł oznacza nazwę miejscowości, w której mieszkają główni bohaterowie. Znaczenie i symbolika tego słowa w połączeniu z magnetyczną prostotą czarnej okładki z przecinającymi ją skośnymi białymi pasami, przywołują już na początku mocne i bardzo mieszane skojarzenia - urywki prawdy wychylające z ciemności na światło dzienne albo fikcja, którą serwuje się sąsiadom, maskarada na scenie małomiasteczkowego teatru.

Kuczok pokazuje nam dwie rodziny. Pierwszą tworzą mieszkające razem córka i dumna z jej osiągnięć matka. Opiekująca się rodzicielką kobieta, Maria, jest spełnioną, szanowaną nauczycielką, która poświęciła swoją młodość na opiekę nad chorym ojcem. Druga to szczęśliwe małżeństwo z dziećmi i kochaną babcią. Mąż, Jeremi spełnia się zawodowo i prywatnie - zbudował dom, zapewne posadził drzewo i spłodził - po kilkunastu latach - ukochanego syna. Żona Beata jest perfekcyjną panią domu, gotową na wszelkie poświęcenia dla dobra najbliższych.

Tak opisaliby tych ludzi sąsiedzi, te informacje mają status jawnych. Jednak za zasłoniętymi oknami,
w ciemnościach kryje się brzydka prawda... Matka i córka nienawidzą się. Helena chce wiedzieć wszystko, od stopnia czystości bielizny Marii po datę jej ostatniego stosunku seksualnego. Córka próbuje uciekać, milcząco się buntować, a w sercu nosi wielką ranę i tony pretensji. Tymczasem dom Jeremiego i Beaty to tak naprawdę tylko ściany. Ona jest jedynie alma mater dla dzieci, a jego słowa powodują, że „ból zieje spomiędzy żeber". On zdradza, a potrafi kochać wyłącznie syna. Głowy obu tych rodzin na pokaz, Maria i Jeremi „zgadzają się" na odskocznię od szarej codzienności i rozpoczynają romans, a właściwie zwierzęcą, brudną namiętność. Efekty tej relacji staja się przepaścią bez dna przyciągającą wszystkich wokół.

Bohaterowie „Czarnej" to portrety ludzi ubrudzonych codziennością. Po raz kolejny Kuczok sprawił, że choćby Jeremi reprezentuje „szarego" Jana (wszyscy wiemy, że od wielkiego dzwonu chodzi do kościoła, ale o rodzinę dba). Tym zaś, co najbardziej przyciąga do analizy czarnackich biografii to genialne przemyślenia wynikające z filozofowania nad brudem i banałem.

Prosty, dosadny, ale wciąż literacki język i styl Kuczoka wydają mi się najbardziej trafne do wyrażania „brzydkiej prawdy" o Człowieku. Elementy te są tak samo dobre i mocne jak przy pierwszym spotkaniu z twórczością pisarza. Wyłanianie z ciemności albo spod eleganckich masek demonów bohaterów nadal wstrząsa, hipnotyzuje i wzrusza, jednocześnie zmuszając do przyjrzenia się sobie.

Świetnie oddana presja małomiasteczkowego myślenia, zaglądanie w dusze Beaty, Marii, naturalizm miejscami ocierający się o elegancję Zolli, budowanie napięcia jak z thrillera psychologicznego
i zamknięcie całości w formie odcinka jednego z popularnych programów spod znaku „kto zabił", sprawiają, że „Czarna" wraca i pochłania, inaczej niż „Gnój", ale wciąż z tą samą siłą.

Anna Cybulska

31 Popieram Link do recenzji

Oceny

Średnia ocen

7,3 / 10

1368 ocen

Twoja ocena

0 / 10

Dyskusje

Tu pojawią się rekomendacje dla ciebie

Aby zobaczyć rekomendacje oceń 20 książek w serwisie

Oceń

Kiedy kocha się ZA COŚ, łatwo porzucić tę drugą osobę, gdy przestaje spełniać warunki kontraktu miłosnego. Kiedy zabraknie tego, za co się kocha, kochać się przestaje. Lecz miłowanie POMIMO,...

Rozwiń Zobacz więcej

Wojciech Kuczok Czarna

Osamotnienie jest stanem dalece bardziej nieznośnym od samotności, bo wzmożonym przez poczucie utraty. Samotność jest wyborem, osamotnienie to wyrok.

Zobacz więcej

Wojciech Kuczok Czarna

Więcej

Powiązane treści

Mogą Cię również zainteresować

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeremi jest zamożnym, przystojnym mężczyzną, wspaniały ojciec i świetny przedsiębiorca. Tylko ma jeden problem - potrafi myśleć o Beacie już tylko jako żonie i matce swoich dzieci. Maryśka miała być dla niego namiętną przygodą tylko na chwilę. Sam Jeremi g

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
47,49 zł 79,90 zł Oszczędzasz 32,41 zł

Apetyt na wolność, sztukę i sławę... Oraz na tort czekoladowy! Czternaście niezwykłych kobiet zabierze Was w wielką kulinarną podróż przez kraje i epoki.

Podobno trzeba zjeść z kimś beczkę soli, żeby naprawdę go poznać - ale chyba lepiej zjeść tort Pavlova albo pyszne spaghetti? Autorki (Polka i Norweżka) wybrały czternaście sławnych, twórczych i silnych kobiet i postanowiły poznać je bliżej nie tylko poprzez potrawy, które mogłyby znaleźć się na ich stołach. Zapragnęły także się w nie wcielić: odtworzyły ich stroje i otoczenie, podczas sesji zdjęciowych na chwilę wchodząc w ich role i doskonale się przy tym bawiąc.

Efektem jest zbiór wysmakowanych i dowcipnych portretów postaci takich jak Maria Antonina, Frida Kahlo, Jane Austen, Astrid Lindgren, Sophia Loren, Coco Chanel i Björk. Do każdego z nich autorki dobrały po kilka wypróbowanych przepisów na dania w odpowiednim stylu - czasem wyrafinowanych, a czasem bardzo prostych, na rozmaite okazje i nastroje.

„Nienasycone" to czternaście bardzo różnych i barwnych osobowości - a wszystkie je łączy wielki apetyt na życie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nienasycone. 14 sławnych kobiet i 99 stylowych przepisów

# data[].attributes.attachment_link.description
Apetyt na wolność, sztukę i sławę... Oraz na tort czekoladowy! Czternaście niezwykłych kobiet zabierze Was w wielką kulinarną podróż przez kraje i epoki. Podobno trzeba zjeść z kimś beczkę soli, żeby naprawdę go poznać - ale chyba lepiej zjeść tort Pavlov

# data[].attributes.headline
Czy chcielibyście powędrować pieszo drogą wiodącą przez morze? Taką szansę daje tylko  Broomway, wyznaczona niegdyś za pomocą mioteł wetkniętych w piasek Morza Północnego. Albo czy macie ochotę podążyć szlakiem kolein wydeptanych w kredowym podłożu przed tysiącami lat? To możecie zrobić podążając Icknield Way, neolityczną droga angielską. Autor, wychodząc z rodzimej Wielkiej Brytanii, zabiera nas jeszcze do Palestyny, Tybetu, Hiszpanii. Patronem jego erudycyjnej, dygresyjnej wędrówki jest angielski poeta i prozaik, Edward Thomas, ale nie jest on jedynym twórcą do którego dorobku sięga Mac Farlane. "Szlaki" to podróż kontemplacyjna, którą wymaga namysłu, uważności, refleksji. A poza tym dostarcza, niezwyklej, zmysłowej przyjemności. Zaprasza nie tylko cierpliwych i wytrwałych, ale też ciekawych, dociekliwych, ceniących piękno natury i delektujących się obrazowym, plastycznym językiem.

# data[].attributes.subject
Czy chcielibyście powędrować pieszo drogą wiodącą przez morze? Taką szansę daje tylko  Broomway, wyznaczona niegdyś za pomocą mioteł wetkniętych w piasek Morza Północnego. Albo czy macie ochotę podążyć szlakiem kolein wydeptanych w kredowym podłożu przed tysiącami lat? To możecie zrobić podążając Icknield Way, neolityczną droga angielską. Autor, wychodząc z rodzimej Wielkiej Brytanii, zabiera nas jeszcze do Palestyny, Tybetu, Hiszpanii. Patronem jego erudycyjnej, dygresyjnej wędrówki jest angielski poeta i prozaik, Edward Thomas, ale nie jest on jedynym twórcą do którego dorobku sięga Mac Farlane. "Szlaki" to podróż kontemplacyjna, którą wymaga namysłu, uważności, refleksji. A poza tym dostarcza, niezwyklej, zmysłowej przyjemności. Zaprasza nie tylko cierpliwych i wytrwałych, ale też ciekawych, dociekliwych, ceniących piękno natury i delektujących się obrazowym, plastycznym językiem.

# data[].attributes.body
Anna Kraszkiewicz
Fot. Wydawnictwo Poznańskie

# data[].attributes.headline
Szlaki. Opowieści o wędrówkach. Robert MacFarlane. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2018

# data[].attributes.subject
Szlaki. Opowieści o wędrówkach. Robert MacFarlane. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2018

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.headline
Góry. Stan umysłu. Robert MacFarlane. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2018

# data[].attributes.subject
Góry. Stan umysłu. Robert MacFarlane. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2018

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autorka, urodzona w Toskanii, opisuje ukochane zakątki, rytm życia rodzinnego domu i jego sekrety, wyprawy połączone z podziwianiem wspaniałych dzieł sztuki, zwiedzaniem zabytków, oglądaniem festynów. Czytelnik przenika do świata niedostępnego dla turystów. Jego nieodłączną częścią jest świat stołu; zapach świeżej bazylii, rozmarynu, oliwek i wina z własnej winnicy. Tym soczystym opowieściom i zmysłowym opisom towarzyszą proste przepisy na potrawy i przysmaki podawane na stole w rodzinnym domu Autorki, ale także w niezliczonych knajpkach i restauracjach Toskanii.

# data[].attributes.attachment_link.description
Autorka, urodzona w Toskanii, opisuje ukochane zakątki, rytm życia rodzinnego domu i jego sekrety, wyprawy połączone z podziwianiem wspaniałych dzieł sztuki, zwiedzaniem zabytków, oglądaniem festynów. Czytelnik przenika do świata niedostępnego dla turystów. Jego nieodłączną częścią jest świat stołu; zapach świeżej bazylii, rozmarynu, oliwek i wina z własnej winnicy.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zabawna i poruszająca książka, z bohaterką, której nie można się oprzeć.

Kuchnia Franceski to przepyszna historia o dzieleniu się miłością, życiem, radą i - nade wszystko - jedzeniem, autorstwa człowieka, który rozkochał Amerykanów w słonecznej Italii.

Francesca, samotna matka dorosłych już dzieci, postanawia podjąć pracę gosposi. Nie chce żyć samotnie, a swoją pasją, czyli gotowaniem pragnie się z kimś podzielić. Jej pracodawczyni, Loretta, początkowo nie jest zachwycona surową, starszą panią. Powoli jednak, przysmaki gotowane przez Franceskę, jej mądrość i życzliwość sprawiają, że dom Loretty staje się prawdziwym domem, gdzie znajdzie się miejsce na przyjaźń, życzliwość, a może nawet na miłość...?

Peter Pezzelli urodził się i dorastał w Rhode Island, w Stanach Zjednoczonych, w rodzinie o włoskich korzeniach. Ukończył Wesleyan University. Przygodę z literaturą rozpoczynał, pisząc - jako wolny strzelec - artykuły do prasy lokalnej. Do napisania Domu w Italii zainspirowało go wspomnienie włoskiej miejscowości Abruzzo, gdzie znajdowała się rodzinna posiadłość jego babki. Gdy książka zyskała miano bestselleru, Pezzelli postanowił napisać kolejne: Kuchnię Franceski, Każdej niedzieli i Lekcje włoskiego.

Zapraszamy na www.facebook.com/prozaKobieca

# data[].attributes.attachment_link.description
Zabawna i poruszająca książka, z bohaterką, której nie można się oprzeć. Kuchnia Franceski to przepyszna historia o dzieleniu się miłością, życiem, radą i - nade wszystko - jedzeniem, autorstwa człowieka, który rozkochał Amerykanów w słonecznej Italii. Francesca, samotna matka dorosłych już dzieci, postanawia podjąć pracę gosposi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tatry to prawie 800 km2 przepięknej górskiej przyrody, która co rusz odkrywa przed turystami swoje fascynujące oblicze - malownicze szlaki, unikatowe faunę i florę, wyjątkową różnorodność krajobrazów. Wszystko to składa się na jedyną w swoim rodzaju zachętę do eksplorowania tych miejsc. Atlas Tatr polskich i słowackich, opracowany przez doświadczonego przewodnika górskiego: beskidzkiego i tatrzańskiego, zawiera wiele ciekawych informacji na temat tego najwyższego pasma w łańcuchu Karpat. Mapy i szczegółowe opisy szlaków pomogą zaplanować niejedną wyprawę górską.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tatry to prawie 800 km2 przepięknej górskiej przyrody, która co rusz odkrywa przed turystami swoje fascynujące oblicze - malownicze szlaki, unikatowe faunę i florę, wyjątkową różnorodność krajobrazów. Wszystko to składa się na jedyną w swoim rodzaju zachętę do eksplorowania tych miejsc.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z racji swojego niezrównanego położenia i bogactw Toskania od tysiącleci przechodziła z rąk do rąk. Historia zostawiła tu widoczne, nawarstwiające się ślady, które od zawsze stanowiły źródło inspiracji dla artystów. Nadzwyczajne bogactwo sztuki toskańskiej wynika ze świadomej kultywacji przeszłości oraz z ambicji prześcigania poprzedników. Średniowieczne miasta szczyciły się starożytnym pochodzeniem, a swoje kościoły wznosiły z kamieni z rzymskich budowli. Renesansowi rzemieślnicy uczyli się od starożytnych i rywalizowali z ich dziełami, którym przyglądali się z bliska w rzymskich ruinach i etruskich grobowcach. Barokowe wille, ogrody, spektakle teatralne i mozaiki nawiązywały do sztuki antycznej. Dzięki umiejętnemu wykorzystywaniu miejscowych zasobów i rozbudowanych relacji handlowo-dyplomatycznych powstawały też zupełnie nowatorskie arcydzieła. Autorka barwnie opowiada o skarbach sztuki i estetyki Toskanii, prezentując setki reprodukcji dzieł takich mistrzów jak Michał Anioł, Sandro Botticelli, Fra Angelico, Donatello, Masaccio, Filippo Brunelleschi, Benvenuto Cellini, Domenico Ghirlandaio, Lorenzo Ghiberti, Giovanni Pisano. Zaprasza nas m.in. do Florencji, Lukki, Sieny, Pizy, Volterry, Viareggio, Pienzy, biblioteki Piccolominich, willi Medyceuszy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sztuka Toskanii - Marina Belozerskaya - 35.00 zł. - Tezeusz.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Z racji swojego niezrównanego położenia i bogactw Toskania od tysiącleci przechodziła z rąk do rąk. Historia zostawiła tu widoczne, nawarstwiające się ślady, które od zawsze stanowiły źródło inspiracji dla artystów. Nadzwyczajne bogactwo sztuki toskańskiej wynika ze świadomej kultywacji przeszłości oraz z ambicji prześcigania poprzedników.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
49,50 zł 99,00 zł Oszczędzasz 49,50 zł

Towar z kategorii OUTLET.

Tytuł może zawierać następujące uszkodzenia:
- uszkodzoną, porysowaną, pogiętą okładkę,
- zagięcia, zżółknięcia stron,
- brakujące dodatki (np. płyty, art. papiernicze, naklejki) itp.
- brakujące baterie, popsute elementy dźwiękowe.
Towar z tej kategorii nie podlega wymianie na towar pełnowartościowy.
Ilość egz. ograniczona.

Gawędy Barbary Wachowicz o siedzibach i życiu wielkich Polaków to fascynująca wędrówka.

Odwiedzimy Nagłowice Mikołaja Reja; Czarnolas mistrza Jana Kochanowskiego; Mereczowszczyznę, gdzie przyszedł na świat Tadeusz Kościuszko; "kraj lat dziecinnych" Adama Mickiewicza - Zaosie i Nowogródek; Śmiełów w Wielkopolsce; Opinogórę - siedzibę Krasińskich; Suchą, gdzie urodził się August Cieszkowski. Obejrzymy Żelazową Wolę Fryderyka Chopina; Korczew na Podlasiu, o którym marzył Cyprian Kamil Norwid; lubelski dworek Wincentego Pola; Romanów Józefa Ignacego Kraszewskiego; Żarnowiec - dar narodowy dla Marii Konopnickiej, a także Wolę Okrzejską, gdzie urodził się Henryk Sienkiewicz i Oblęgorek ofiarowany mu przez naród. Zawitamy do Kąśnej Ignacego Jana Paderewskiego, do Harendy Jana Kasprowicza i do Ciekot Stefana Żeromskiego. Odwiedzimy też Kołaczkowo Władysława Reymonta, Bronowice Stanisława Wyspiańskiego, Russów pod Kaliszem z dzieciństwa Marii Dąbrowskiej i Stawisko Jarosława Iwaszkiewicza.

Bogato ilustrowana książka ukazuje urodę architektury dworów i pejzaży polskich, a także unikatową ikonografię z epoki.

Barbara Wachowicz - autorka książek, wystaw, spektakli, programów telewizyjnych i radiowych poświęconych Wielkim Polakom. Obdarzona tytułem "Pisarki losu polskiego", laureatka wielu nagród, a wśród nich - Polskiego Nobla - TOTUS, "Orderu Uśmiechu" przyznanego przez młodzież z motywacją: "To dzięki niej zstępują z piedestału bohaterowie narodowi i najwięksi twórcy literatury, by stać się nam bliskimi". Wybrana przez American Biographical Institute do grona Great Women of the 21th Century.

# data[].attributes.attachment_link.title
[OUTLET] Siedziby wielkich Polaków. Od Reja do Iwaszkiewicza

# data[].attributes.attachment_link.description
49,50 zł 99,00 zł Oszczędzasz 49,50 zł Towar z kategorii OUTLET. Tytuł może zawierać następujące uszkodzenia: - uszkodzoną, porysowaną, pogiętą okładkę, - zagięcia, zżółknięcia stron, - brakujące dodatki (np. płyty, art. papiernicze, naklejki) itp. - brakujące baterie, popsute elementy dźwiękowe. Towar z tej kategorii nie podlega wymianie na towar pełnowartościowy.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wszystkie formaty i wydania:
Ebook MOBI

Wszystkie formaty i wydania (5): Cena:

Twoja wiadomość została wysłana. Dziękujemy.

Administratorem podanych przez Ciebie danych osobowych jest Empik S.A. z siedzibą w Warszawie. Twoje dane będą przetwarzane w celu obsługi Twojej wiadomości z formularza kontaktowego, a także w celach statystycznych i analitycznych administratora. Więcej informacji na temat przetwarzania danych osobowych znajduje się w naszej Polityce prywatności.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszystkie formaty i wydania: Ebook MOBI Wszystkie formaty i wydania (5): Cena: Twoja wiadomość została wysłana. Dziękujemy. Administratorem podanych przez Ciebie danych osobowych jest Empik S.A. z siedzibą w Warszawie. Twoje dane będą przetwarzane w celu obsługi Twojej wiadomości z formularza kontaktowego, a także w celach statystycznych i analitycznych administratora.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Karol Nienartowicz fotografuje góry od 2003 roku. Po analogowych początkach w 2005 roku zainteresował się fotografią cyfrową, dzięki której tak naprawdę odkrył fotografowanie gór. Od tego momentu łączy pasję do fotografowania z pasją do podróży trekkingowych po górach na całym świecie - w ciągu siedmiu lat odwiedził z aparatem prawie 35 krajów na czterech kontynentach.

Z połączenia tych dwóch pasji powstała książka Górskie wyprawy fotograficzne, która ma formę luźnego poradnika. Nie zawiera wyłącznie suchej wiedzy, ale całe mnóstwo barwnych historii stanowiących punkt wyjścia do bardziej uniwersalnych opowieści o fotografii. Nie zabrakło porad technicznych i sprzętowych. Autor dzieli się wiedzą między innymi na temat stosowania filtrów, a także na te tematy, które uważa za istotne dla górskiej fotografii krajobrazowej.

Nie jest to więc typowy podręcznik do nauki fotografii, choć rozdziały stricte podręcznikowe również się tu znajdują i stanowią ważny element całości. Na podstawie własnych przygód, doświadczeń, a nawet błędów fotograf opowiada o filozofii fotografowania w górach i nakreśla etos fotografa górskiego: tego, kto nie tylko fotografuje góry, ale też w nich nocuje i spędza wiele dni, a czasem tygodni.

Karol Nienartowicz - podróżuje i fotografuje w górach od 2003 roku. Odwiedził z aparatem prawie 35 krajów na czterech kontynentach. Fotografował między innymi w Górach Skandynawskich w Norwegii, Szwecji i Finlandii, Alpach we Francji, Szwajcarii, Włoszech, Słowenii, Niemczech, Karpatach Polski, Słowacji, Ukrainy i Rumunii, Górach Przeklętych w Albanii i Czarnogórze, w górach Macedonii, Bośni, a także w szkockich Grampianach. Największym sentymentem darzy jednak Karkonosze, w których się wychował i mieszkał przez 28 lat. Fotografuje sprzętem firmy Canon.

Od 2013 roku jest licencjonowanym przewodnikiem sudeckim. Jeździ też autostopem i organizuje fotograficzne wyprawy górskie i wysokogórskie. Prowadzi spotkania autorskie oraz liczne warsztaty fotograficzne. Ma w dorobku kilka wystaw, publikacje we wszystkich liczących się mediach opiniotwórczych w Polsce, periodykach górskich i podróżniczych, wygrane i wyróżnienia w konkursach krajowych i zagranicznych, pięć występów w telewizji, a nawet własne tagi na Pudelku (sprawdźcie!).
facebook.com/KarolNienartowiczMountainPhotographer
Patroni medialni:

Karol Nienartowicz - podróżuje i fotografuje w górach od 2003 roku. Odwiedził z aparatem prawie 35 krajów na czterech kontynentach. Fotografował między innymi w Górach Skandynawskich w Norwegii, Szwecji i Finlandii, Alpach we Francji, Szwajcarii, Włoszech, Słowenii, Niemczech, Karpatach Polski, Słowacji, Ukrainy i Rumunii, Górach Przeklętych w Albanii i Czarnogórze, w górach Macedonii, Bośni, a także w szkockich Grampianach. Największym sentymentem darzy jednak Karkonosze, w których się wychował i mieszkał przez 28 lat. Fotografuje sprzętem firmy Canon.

Od 2013 roku jest licencjonowanym przewodnikiem sudeckim. Jeździ też autostopem i organizuje fotograficzne wyprawy górskie i wysokogórskie. Prowadzi spotkania autorskie oraz liczne warsztaty fotograficzne. Ma w dorobku kilka wystaw, publikacje we wszystkich liczących się mediach opiniotwórczych w Polsce, periodykach górskich i podróżniczych, wygrane i wyróżnienia w konkursach krajowych i zagranicznych, pięć występów w telewizji, a nawet własne tagi na Pudelku (sprawdźcie!).
Facebook.com/KarolNienartowiczMountainPhotographer

# data[].attributes.attachment_link.description
cena 29.50 Górskie wyprawy fotograficzne, ISBN 9788328337176, Karol Nienartowicz, Z połączenia tych dwóch pasji powstała książka Górskie wyprawy fotograficzne, która ma formę luźnego poradnika. Nie zawiera wyłącznie suchej wiedzy, ale całe mnóstwo barwnych historii stanowiących punkt wyjścia do bardziej uniwersalnych opowieści ...

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Broszurowa ze skrzydełkami

Wydanie: pierwsze

Pierwsze wydanie: 2019-06-17

ISBN: 978-83-240-5754-2

EAN: 9788324057542

Liczba stron: 400

Wydawnictwo: Znak Horyzont

Format: 135x208mm

Cena katalogowa: 42,90 zł

Tłumaczenie: Grzegorz Siwek

Rok wydania: 2019

42,90 zł 28,99 zł

Zamów teraz, wyślemy jeszcze dziś!

Kup w pakiecie

Kupuj więcej i oszczędzaj

Opis

Kontynuacja bestsellerowych dzieł małżeństwa Frances i Josepha Gies o średniowiecznych praktykach, obyczajach i obowiązujących wówczas konwenansach. Po opisie życia w XIII-wiecznym francuskim mieście, czy zmaganiach niższych warstw społecznych z codziennością w średniowiecznej angielskiej wsi Elton, autorzy postanowili podzielić się z czytelnikami wiedzą na temat sytuacji kobiet w epoce trwającej prawie 1000 lat.

Książka ukazuje zmagania kobiet z obowiązkami stawianymi im przez społeczeństwo, a zwłaszcza przez Kościół, który w średniowieczu był główną siłą jednoczącą społeczeństwo i oddziałowującą na jego kulturę i obyczajowość. Z jednej strony, musiały dbać o ognisko domowe, z drugiej jednak zmuszane były do walki o swoje prawa. Autorzy w książce oddalają się od archetypu kobiety jako kobiety-matki czy matki- rodzicielki. Dzieło ukazuje małżonki jako te, które sprawują władzę wspólnie z mężami. Jako silne i kruche, królowe i służące, mniszki i morderczynie.

Książka ta, jest dziełem dwóch wybitnych historyków, którzy w swojej pisarskiej karierze wydali wspólnie imponującą liczbę prac na temat epoki średniowiecza. Z tego powodu Życie średniowiecznej kobiety jest jednym z precyzyjniej odwzorowanych rzeczywistości tej epoki.

Georg R.R. Martin twórca Gry o tron tworząc fascynujące i silne kobiece charaktery, czerpał garściami z historii średniowiecza . Opisy dworskich intryg, walki o władzę i nieposkromionych kobiecych ambicji zostały oparte na prawdziwych wydarzeniach.

Życie średniowiecznej kobiety to obowiązkowa pozycja, dla wszystkich, których fascynuje sacrum i profanum ludzkiej natury tamtego okresu, lektura dla fanów Georga R.R. Martina oraz miłośników historii średniowiecza.

# data[].attributes.attachment_link.description
Broszurowa ze skrzydełkami Wydanie: pierwsze Pierwsze wydanie: 2019-06-17 ISBN: 978-83-240-5754-2 EAN: 9788324057542 Liczba stron: 400 Wydawnictwo: Znak Horyzont Format: 135x208mm Cena katalogowa: 42,90 zł Tłumaczenie: Grzegorz Siwek Rok wydania: 2019 42,90 zł 28,99 zł Zamów teraz, wyślemy jeszcze dziś! Kupuj więcej i oszczędzaj Opis Kontynuacja bestsellerowych dzieł małżeństwa Frances i Josepha Gies o średniowiecznych praktykach, obyczajach i obowiązujących wówczas konwenansach.

# data[].attributes.headline
Wojciech Kossak. Malarz polskiej chwały.

# data[].attributes.subject
Wojciech Kossak. Malarz polskiej chwały.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
45,50 zł 55,00 zł Oszczędzasz 9,50 zł

Biografia wspaniałego malarza scen batalistycznych, ale też portretów i tzw. obrazów rodzajowych. Syn Juliusza, ojciec Jerzego, Magdaleny Samozwaniec i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Studiował malarstwo w Warszawie i Monachium. Jego życie przypadło na czas niepokojów i wojen w Europie. Był gorącym patriotą. Malarzem niesłychanie pracowitym i ambitnym - namalował około 2000 płócien. A przy tym był wytrawnym jeźdźcem, cieszył się ogromną popularnością wśród współczesnych. Podejmowany w najwyższych sferach, bywał na dworze w Wiedniu i Berlinie, błyszczał urokiem osobistym, dowcipem, świetną prezencją. Cieszył się również niebywałym powodzeniem u kobiet. Posiadłość rodzinną zmienił w miejsce spotkań elity kulturalnej Krakowa. Do grona jego przyjaciół zaliczali się pisarze, aktorzy, muzycy, a wśród nich Henryk Sienkiewicz, Jacek Malczewski, Julian Tuwim, Tadeusz Boy-Żeleński, Ignacy Paderewski.

# data[].attributes.attachment_link.description
45,50 zł 55,00 zł Oszczędzasz 9,50 zł Biografia wspaniałego malarza scen batalistycznych, ale też portretów i tzw. obrazów rodzajowych. Syn Juliusza, ojciec Jerzego, Magdaleny Samozwaniec i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Studiował malarstwo w Warszawie i Monachium. Jego życie przypadło na czas niepokojów i wojen w Europie. Był gorącym patriotą.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W roku 1551 rozbłysły jasno inne jeszcze, obok Orzechowskiego, nazwiska na firmamencie intelektualnych gwiazd wielkiego sporu. A były tam gwiazdy rozpoznawalne już (albo wkrótce) w całej niemal chrześcijańskiej, podzielonej Europie. Jedną z wybitniejszych postaci ruchu reformacyjnego był już od lat Jan Łaski (1499-1560). Bratanek wielkiego prymasa o tym samym imieniu, zawdzięczający stryjowi wspaniała edukację w Bolonii i Padwie, podróże umożliwiające nawiązanie bliższej znajomości m.in. z Erazmem z Rotterdamu i Ulrichem Zwinglim, od 1539 już roku zaczął skłaniać się zdecydowanie ku reformacji Porzucił Kościół katolicki, jak tylu innych księży w tym czasie - dla małżeństwa - i wyemigrował. Od 1543 roku był już, jako uznany autorytet etyczny i teologiczny, wybrany na zwierzchnika wszystkich Kościołów reformowanych we wschodniej Fryzji. Liczył, że przekona Zygmunta Augusta, po objęciu przezeń tronu w Krakowie, do objęcia patronatu nad protestanckimi wyznaniami, a skoro to się zrazu nie udało, przeniósł się z Fryzji, przez Morze Północne, do Londynu. Następca Henryka VIII, wierny jego antykatolickiej polityce Edward VI uczynił Łaskiego superintendentem (nadzorcą) wszystkich cudzoziemskich zborów protestanckich w Anglii. Edward VI w 1551 roku powołał go nawet do komisji mającej zreformować prawo obowiązujące w Kościele anglikańskim. Znalazł się wtedy Jan Łaski młodszy u szczytu swego europejskiego powodzenia jako jeden z niewątpliwych liderów duchowych antykatolickiej ofensywy. I byli świadomi tego i dumni jego rodacy wojujący ze „starym" Kościołem w Polsce.

W pewnym sensie trwalszą jeszcze sławę zdobył przyjaciel Łaskiego, Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572). Skromniejszego pochodzenia, z drobnej szlachty spod Opoczna, od pokoleń wójtów miasta Wolborza w województwie sieradzkim, także korzystał z patronatu dbałego o swoich krajan z sieradzkiego, prymasa Łaskiego, a potem jego bratanków. Wykształcony „tylko" na uniwersytecie krakowskim i w luterańskiej Wittenberdze, umiał wspaniale sam rozwinąć dalej swoją wyjątkową erudycję. Po śmierci Erazma z Rotterdamu przejmował po nim - zakupioną przez Łaskiego - bibliotekę. Dostał jako ksiądz intratne probostwo w Brzezinach pod Łodzią, ale pracą duszpasterską w parafii się nie zajmował, tylko pisaniem. W 1543 zadebiutował rozprawą-mową O karze za mężobójstwo, rozwijaną w kolejnych mowach „do narodu i ludu polskiego". Nie tylko apelował o zaostrzenie kar za mężobójstwa - czyli morderstwa, ale wzywał także do zniesienia różnic stanowych w tym względzie przynajmniej, gdy idzie o życie za życie. Za gorszące uważał, że szlachta płaci tylko pieniężny okup za zabicie plebejusza. Odrzucał wszelkie argumenty wysuwane przez obrońców przywileju elity - czyli szlachty, jak na przykład pogląd, że „krwią przelaną w bitwach przodkowie ich" wysłużyli rycerskim potomkom wolność od sprawiedliwej kary za zabicie bliźniego, tylko dlatego, że jest on niższego stanu. Nie tylko przypomniał, że nie sama szlachta przelewała krew w obronie ojczyzny, ale też zadał z pasją głębsze pytanie: „Ale gdyby nawet jedynie szlachta prowadziła wojny w obronie Rzeczypospolitej, to cóż z tego? Po to więc prowadzicie wojny z nieprzyjacielem, ażeby potem zbrodniczo mordować nieszlachtę? Aby w ojczyźnie rządzić po tyrańsku? Aby się wiecznie znęcać nad plebejuszem?" Już tej rozprawy, z tego jej fragmentu wybrzmiewa jasno tenor Fryczowej krytyki: rygoryzm moralny, idea sprawiedliwości i równości - wobec prawa, skierowana przede wszystkim przeciw szlacheckiemu uprzywilejowaniu. Te idee rozwinął Modrzewski w głównym swoim dziele: De Republica emendanda (O poprawie Rzeczypospolitej). Wydał jej trzy księgi właśnie w roku 1551.

Miał już wtedy za sobą udział w poselstwach dyplomatycznych, m.in. - jak pamiętamy - u boku Stanisława Hozjusza do króla Ferdynanda i cesarza Karola V. Wydał też pierwsze pisma, w których wystąpił jako rzecznik reformy - zwolennik udzielania wiernym Komunii św. pod obiema postaciami (chleba i wina), a także krytyk zasady celibatu księży. Stało się to powodem, dla którego jego dawny kolega z lat studiów i wzajemnej fascynacji mądrością Erazma z Rotterdamu, a także niedawny kierownik dyplomatycznej misji do Habsburgów, Stanisław Hozjusz, teraz już biskup i wielki obrońca ortodoksji, starał się nie dopuścić do publikacji nowego dzieła Frycza w pełnej wersji. Z pięciu napisanych ksiąg o poprawie Rzeczypospolitej, w krakowskiej oficynie Łazarza Andrysowica ogłosił więc Modrzewski tylko trzy: o obyczajach, o prawie, o wojnie. Na fundamencie myśli starożytnej - Arystotelesa i Cycerona - tworzył wizję Rzeczypospolitej jako „pospólności ludzkiej", związanej prawem, „ku życiu dobremu i szczęśliwemu ustanowionej". Najlepiej rządzą ową pospólnością dobre obyczaje. Ich nawyk trzeba stale wyrabiać w społecznym współżyciu. Proponował nawet Frycz wprowadzenie instytucji „dozorców obyczajów", którzy pilnowaliby moralności publicznej (mniej więcej tak, jak dzisiaj „strażnicy rewolucji" w Islamskiej Republice Iranu). Wychowawcza funkcja prawa może być spełniona tylko wtedy, podkreślał, kiedy jest ono równe dla wszystkich. Jeśli miałyby w prawie być jakieś różnice, to takie, by „ciężej karać tych, co stoją na wyższym stopniu niż tych, co na niższym"; surowiej bogatych niż biednych, szlachtę niż plebejuszów; tych, co na urzędach niż ludzi prywatnych. Król powinien zadbać o to, by stanom uprzywilejowanym „chlubę niepotrzebną, nadętość, pychę i inne zarazy towarzystwo ludzkie psujące odjął". Modrzewski nie tylko nakazywał zmierzać w stronę równości wobec prawa, ale również postulował konkretne zmiany, mające usprawnić wymiar sprawiedliwości. W znacznej części spotykały się te postulaty z dążeniami ruchu egzekucyjnego. Po pierwsze - jasny zbiór praw. Po drugie - niezależność sądów: nie sejm i król na nim, jak dotąd, ale osobny sąd apelacyjny powinien pełnić funkcję najwyższego trybunału (i szlachta ten cel zrealizuje, po długiej walce: w roku 1578, kiedy już za Stefana Batorego ustanowiony zostanie Trybunał Koronny). Sędziowie powinni być wybierani przez sejm, ale nie z grona jakiejś wyodrębnionej grupy specjalistów-prawników, tylko z trzech stanów - szlacheckiego, duchownego i mieszczańskiego - po trzech. Ich prace miał obwarować statut, a także zakaz brania jakichkolwiek darów (łapówek, jakbyśmy to inaczej nazwali). By sądy, a zwłaszcza sędziowie nie wyrośli ponad prawo, pragnął Modrzewski, by każdemu wolno było skarżyć się sędziego... Księga o wojnie kontynuowała w istocie pionierskie rozważania krakowskich prawników sprzed półtora wieku o wojnie sprawiedliwej, za jedyne dopuszczalne jej przyczyny uznając: „krzywdy nie dopuszczać, a ludu naszego od nieprzyjaciela bronić".

De Republica emendanda wydana została w komplecie, zawierającym jeszcze dwie księgi: o Kościele i o szkole, w roku 1554 roku w słynnej oficynie Oporyna w szwajcarskiej Bazylei. Do wyraźnej w poprzednich księgach krytyki szlachty dochodziła tu wizja dobrego społeczeństwa, którego moralność miała wzorować się na braciach czeskich, a więc bez grzesznych rozrywek i okazji do pokus. Żeby od zła się uchronić, nalegał Frycz także, by stanowczo odciąć kobiety (źródło pokus) od jakiegokolwiek udziału w życiu publicznym. Wielbiciele mądrości Modrzewskiego rzadziej dziś do tego purytańskiego aspektu jego dzieła nawiązują. Podkreślają za to, i słusznie, nacisk kładziony przez Frycza na naukę i wychowanie dobrych obywateli i ludzi w szkołach nadzorowanych przez państwo. Silna władza króla miała w całej wspólnocie politycznej odpowiadać za równoważenie stanów, by jeden nie gnębił innych, za opiekę nad słabszymi i ubogimi, protekcję wytwórczości krajowej, kontrolę nad sprawami wyznaniowymi - najlepiej w formie Kościoła narodowego, który powinien zapewnić pokój religijny.

W wielkiej logomachii, czyli wojnie na słowa, mowy sejmowe, na książki, traktaty polityczne i teologiczne, jaka się w Polsce rozpętała około 1551 roku, dzieło Modrzewskiego wykroczyło daleko swoim znaczeniem poza granice Rzeczypospolitej i swojego czasu. Ukazywały się kolejne jego łacińskie edycje, tłumaczenie na niemiecki (a i tłumaczenie na polski, w roku 1577). Krytykował je zwolennik państwa autorytarnego, Francuz Jean Bodin, podziwiali zwolennicy reformacji, cytowali z największym uznaniem w wieku XVII Hugo Grotius, holenderski „ojciec prawa narodów", a na progu wieku oświecenia, Pierre Bayle, uznając Frycza za jednego z pisarzy, którzy pisali „najbardziej rozsądnie na temat polityki".

W wojnie ogólnoeuropejskiej o przyszłość Kościoła katolickiego jeszcze większe znaczenie miało napisane także w polskim kontekście, w tym samym burzliwym roku 1551, dzieło wspomnianego Stanisława Hozjusza: Confessio fidei catholicae Christiana... (Chrześcijańskie wyznanie wiary katolickiej). Wydane dwa lata później, osiągnęło w ciągu życia autora imponującą liczbę trzydziestu wydań w różnych językach, stając się jedną z najważniejszych książek europejskiej kontrreformacji. Hozjusz (1504-1579), syn Ulryka Hose, przybysza z Badenii, osiadłego w Krakowie, „wmieszkanego" obywatela tego miasta, stał się Polakiem nie tylko z nadanego mu na chrzcie arcypolskiego imienia, ale również przez świadomy wybór. Był jednak przede wszystkim wiernym synem Kościoła katolickiego, któremu służył swymi wybitnymi talentami. Nie miał głosu, kaznodziejska kariera była więc dla niego zamknięta, ale pisać, argumentować, działać potrafił jak mało kto. Już w 1525 roku, ledwie po studiach w Krakowie, ogłaszał ponoć swoje pierwsze wiersze przeciw Lutrowi. Studiował później w Bolonii i Padwie, pracował jako sekretarz królewski, wielki sekretarz koronny (czyli kierownik prac całego zespołu), w końcu dyplomata w służbie Zygmunta Augusta. Mianowany biskupem chełmińskim, od 1551 roku przeniesiony został decyzja króla i papieża na bardziej istotne politycznie i prestiżowo biskupstwo warmińskie, jako pierwszy Polak na stolicy we Fromborku. W tymże roku przygotował właśnie, na potrzeby synodu biskupów polskich w Piotrkowie, by utwierdzeni zebranymi tam argumentami hierarchowie polscy (w niemałej części chwiejni wtedy w obronie prawowierności katolickiej) zaprzysięgli obronę przypomnianych w dziele Hozjusza zasad przeciwko podważającym je doktrynom protestanckim. Autor wstępu, prymas Mikołaj Dzierzgowski, zadedykował cały wielki tom królowi Zygmuntowi Augustowi. A Hozjusz wyjaśniał i wzywał: „Czym najbardziej różnią się ludzie od bydląt? Nie rozum, nie mowa, nie przezorność, nie cokolwiek innego, tylko religia nas od nich wyróżnia. [...] Gdy inne zwierzęta poziomo patrzą w ziemię, on jeden ze wszystkich jest twarzą zwrócony ku niebu. Przypomina to człowiekowi, że tam gdzie twarz, tam i duch winien spoglądać [...]. Miejmy głowę! Starajmy się poznać Boga! Ciągle na nowo wszelkim sposobem usiłujmy umysły mieć wzniesione tam, gdzie zwrócone są nasze twarze!"

Za tym wezwaniem, łączącym rozum z wiarą, szedł sam Hozjusz. Służył nadal jako dyplomata królowi Zygmuntowi Augustowi, jako biskup-książę warmiński zwalczał na terenie swej diecezji i Prus Królewskich wpływy księcia Albrechta Hohenzollerna. Nade wszystko promował niestrudzenie swoimi tekstami, listami, i zarządzeniami wewnętrzną naprawę Kościoła i walkę z protestancką Reformacją, pilnując zarazem, by inni biskupi, mniej gorliwi, nie zaspali w tym krytycznym dla pozycji katolicyzmu w Polsce momencie. Docenił jego wysiłki papież Paweł IV i nadał mu w 1561 roku godność kardynalską. Dwa lata później został przewodniczącym obrad soboru trydenckiego, który zdecydował o formach owej wewnętrznej naprawy dla całego Kościoła powszechnego. Po śmierci papieża Pawła IV był Hozjusz w 1565 roku wysuwany przez część kardynałów jako najgodniejszy kandydat na papieski tron. Był jednak bardzo schorowany i nie szukał nowych, nawet największych godności. Do końca życia wprowadzał postanowienia soboru w Polsce.

Na następcę w diecezji warmińskiej szykował innego mieszczanina z południa Polski, także z niemieckimi korzeniami, a jeszcze bardziej gorliwego patriotę polskości, Marcina Kromera z Biecza (1512-1589). I on ukończył studia na Uniwersytecie Krakowskim, uzupełniając je następnie w Padwie i Bolonii (zaprzyjaźnił się wtedy ze Stanisławem Orzechowskim), a wreszcie w Rzymie. Człowiek wielkiej wiedzy humanistycznej, pożytkował ją w obronie Kościoła, m.in. jako autor wspaniale skomponowanych mów O godności stanu duchownego, wygłaszanych na synodzie w Piotrkowie w 1542 roku. Doceniając jego talenty i energię, kapituła biskupstwa krakowskiego wydelegowała go, by reprezentował ją na sejmie 1550 roku, gdzie - jak już wiemy - gorące były dyskusje nad sprawami Kościoła. Umiał ich bronić już w pięknej polszczyźnie, za pośrednictwem dzieł literackich: w ogłaszanych od 1551 roku dialogach Rozmowa dworzanina z mnichem. Część badaczy literatury uznaje, że można go w związku z tym uznać nawet za pierwszego, przed Rejem, prozaika polskiego. Obok dzieła Hozjusza, to właśnie literacko wyłożone przez Kromera odpowiedzi na pytanie „Czego się chrześcijański człowiek dzierżeć ma?" wspierały najmocniej chwiejącą się w szóstej dekadzie XVI wieku katolicką ortodoksję w Polsce. Wymieniamy tu Kromera wszakże nie tylko z tego powodu. Drugą, może nawet ważniejszą rolą, jaką w swej działalności wielki syn Biecza podjął, było studium i popularyzacja polskiej historii. Podkanclerzy Jan Ocieski zlecił w 1550 roku Kromerowi uporządkowanie i skatalogowanie Archiwum Skarbca Koronnego na Wawelu, zawierające najcenniejsze dokumenty państwowe. Rok zajęła ta praca, uwieńczona opisem 843 dokumentów, a wykorzystana została następnie w najbardziej znanym dziele Kromera: De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX (co w przekładzie z początku XVII wieku brzmiało tak: O sprawach, dziejach i wszystkich innych potocznościach koronnych polskich). Ten w dużej części niezbyt oryginalny wyciąg z dzieła Długosza i kontynuacji zrobionej przez Wapowskiego, miał wielkie znaczenie, bowiem po raz pierwszy trafił tak skutecznie do zainteresowanych wielkim państwem na wschodzie Europy czytelników obcych. Wydrukowana w bazylejskiej oficynie Oporyna w 1555 roku historia Polski stała się europejskim bestsellerem. Miała do końca wieku jeszcze pięć łacińskich wydań i jedno niemieckie tłumaczenie.

Orzechowski pisał z dumą o osiągnięciu swego przyjaciela: „Objawił nas światu, co za lud jesteśmy ludziom obcym ukazał [...] Oświecił nas Pan Bóg Kromerowym piórem, zalecił nas obcym krajom, tak że nas dziś ludzie nie mają za sprośne i niewyćwiczone". I ta książka była jednak częścią sporu wewnątrz Rzeczypospolitej: protestanci krytykowali ją za obronę pozycji Kościoła katolickiego w Polsce, Litwini za protekcjonalna nutę Polaka w opisie relacji Korony z Litwą. W kolejnych pokoleniach szlachty polskiej stało się dzieło Kromera jednym z najistotniejszych źródeł przekonania o pochodzeniu od starożytnych, niezwyciężonych Sarmatów. Kromer dodał do swej historii jeszcze jakby uzupełnienie: wydaną także po łacinie Polonię, której pełny tytuł w tłumaczeniu oddaje dobrze zawartość: Polska, czyli o położeniu, obyczajach, urzędach Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego. Ta encyklopedia wiedzy o Polsce drugiej połowy XVI wieku, niezwykle drobiazgowy opis geograficzno-etnograficzny, a także administracyjno-polityczny całego kraju, opatrzony został wspaniałą, zamówioną specjalnie na jego potrzeby mapą, którą tutaj prezentujemy. Kromer, także dyplomata Zygmunta Augusta, niezbyt szczęśliwy, jak zobaczymy, od 1570 roku pełnił funkcję biskupa-koadiutora (to jest biskupa pomocniczego z prawem następstwa) warmińskiego, gdzie zastępował Hozjusza, a następnie objął po nim diecezję. Dla jej przywiązania do Polski i katolicyzmu zrobił bardzo dużo.

Zanim jeszcze Kromer „objawił nas światu", w roku 1551 historię powszechną, a przy niej polską, objawił samym Polakom Marcin Bielski (1495-1575). Pochodzący z Białej (stąd urobione nazwisko, rodowe brzmiało: Wolski) w województwie sieradzkim, był zdaje się raczej samoukiem. Znał książki, chłonąc je chciwie z bogatego księgozbioru Piotra Kmity, z którego dworem był związany. Znał też życie, w tym surowe bytowanie żołnierskie, jakiego doświadczył m.in. w bitwie pod Obertynem i walkach z Tatarami. Syty już tych doświadczeń osiadł w rodzinnej wsi i zajął się twórczością pisarską. Pierwszym i najważniejszym jej owocem stała się wydana w owym, tak bogatym w kulturowe zdobycze, roku 1551 Kronika wszytkiego świata na sześć wieków, monarchie czterzy rozdzielona, z kosmografią i z rozmaitemi królestwy, tak pogańskiemi, żydowskiemi, jako i krześcijańskiemi, z Sybillami i proroctwy ich, po polsku pisana, z figurami, w której też żywoty cesarskie, papieskie i tych królów z ich królestwy, asyryjskich, egipskich, żydowskich, greckich, perskich, tureckich, węgierskich, czeskich i inych królów, książąt, jako inych przełożonych, od początku świata aż do tego roku, który się pisze 1551, są wypisane, między któremi też nasza Polska na ostatku z osobna jest wypisana. Dzieje powszechne, skompilowane z łacińskich i czeskich kronik, zawierały odrębna księgę o polskiej historii, doprowadzonej do śmierci Zygmunta Starego. Tu zasługa autora jest nie do podważenia: to pierwsza historia Polski pisana po polsku. Dzieło ojca kontynuować będzie syn, Joachim, który w roku 1597 wyda odrębnie Kronikę polską Marcina Bielskiego, doprowadzając jej narrację do roku 1586. Korzystamy z niej w tym tomie, a pisać o niej będziemy w następnym.

Tu jednak wspomnieć warto także o literackiej twórczości starszego Bielskiego, bowiem otwiera ona inny jeszcze rozdział naszej historii kultury (i sporów). Pan Marcin był autorem kilku bardzo zgrabnych komedii i satyr, pisanych oczywiście po polsku. W 1557 w Krakowie ukazał się jego moralitet Komedyja Justyna i brata z siostrą, jako im Ociec nauke po sobie zostawił dając miejsce napirwej uczciwej Starości i jej mistrzyni Mądrości - mądra refleksja nad przekazem doświadczeń życiowych i nauk moralnych między pokoleniami. Dziesięć lat później wydał Bielski satyry, wśród których znalazł się utwór jeszcze ciekawszy: Sjem [czyli sejm] niewieści. Pomysł nie był w literaturze światowej nowy. O sejmie kobiet pisał już blisko dwa tysiące lat wcześniej mistrz ateńskiej komedii, Arystofanes. Bielski wprowadza do nas wątek rywalizacji płci i emancypacji kobiet w sferze publicznej. Siedem bohaterek satyry debatuje nad kryzysem polityki polskiej, za który odpowiada nieudolność męska („brodatych"). Białogłowy punktują słabości swoich mężów, braci i ojców: „Więcej strzegą powagi, okazałej mowy, / Niźli coby przyniosło nam pożytek zdrowy. / Ta ich rada na sejmie, chłopka na wsi złupić, / A na swych kolacyjach każdy dzień się upić. / Króla, Pana swego, mało sobie ważą, / Gdzie mu prawdy potrzeba, tam się nie okażą; / Tylko własnych pożytków z pilnością szukają, / A o pospolitą rzecz, o tę nic nie dbają." Panie składają więc same parlament, w którym przedstawiają własny program naprawy Rzeczypospolitej. Pierwszym jego punktem było oddanie majątków ziemskich w zarząd kobiet, na pewno bardziej gospodarnych od mężów. Drugim - zreorganizowanie służby wojskowej tak, by zmieniając się co rok, kolejne ziemie wystawiały po 6 tysięcy żołnierza, co pozwoli wyszkolić łącznie i sto tysięcy zbrojnych, nie tylko panów-szlachty, ale kobiet („panienek"), rzemieślników, oraczy, księży nawet. Jednym słowem, służba wojskowa byłaby naprawdę powszechna. Trzecim artykułem programu było przyuczenie szlachty gospodarności, na sposób miejski, troska o rodzimą wytwórczość („aby nas więcej Włoszek i Niemiec nie łupił"). Czwartym: stanowcze żądanie, by Niemcy - trzeba im dzielną Wandę królową przypomnieć - „Śląsko wrócili" do Korony. Piątym - odebranie „Moskwicinowi" zabranych przezeń zamków... I tak dalej, i tak dalej, przez punkt dziesiąty, nakazujący mężom prohibicję. To punkt dobitnie argumentowany: „Wina i mocnych trunków by nie szynkowano, / Ktoby je miał szynkować, by mu je zabrano; / Bo wnet chłopi szaleją, gdy sobie podpiją, / Zwłaszcza winem węgierskim, albo małmazyją. / Rzadko chłop bywa trzeźwy, zawżdy się podpija, / Wstanie ku połudnowi, oczy mu zagniją; / Szatę zgniótł, ociera się, idzie do kościoła, / Twarz pijana, zapuchła, ujadła go pszczoła. / Gorzałki się opiją, śmierdzą nam przez skórę...".

Dalej jest i punkt o naprawie sądów: by nie wygrywał w nich mocniejszy pieniędzmi, trzeba sędziów wynagradzać „z pospolitej skrzyni", to jest z publicznego skarbu. Jest punkt o ulżeniu doli chłopa, o ograniczeniu obiegu pieniądza w państwie do wyłącznie własnej, polskiej monety, aż do punktu o pełnej unifikacji Prus z Koroną. To nie komedia, tylko poważny program polityczny, odbijający debaty sejmowe lat 1550-ych. A że przedstawiona w wizji protestu kobiet wyemancypowanych, porzejmujących władzę - tym ciekawsza, bo dająca się czytać w sposób, który może budzić interesujące skojarzenia z dzisiaj zgłaszanymi, serio, hasłami odebrania mężczyznom praw wyborczych i zarezerwowania ich wyłącznie dla żeńskiego rodzaju. Mogą autorki tych haseł poszukać genealogii literackiej w Rzeczypospolitej XVI stulecia.

Nad Bielskim górował popularnością Mikołaj Rej. Poznaliśmy już zapobiegliwego gospodarza i autora Krótkiej rozprawy między trzema osobami z roku 1543. Pora teraz zobaczyć, jak Rej, zdeklarowany już bojownik sprawy protestanckiej (początkowo w duchu luteranizmu, później już konsekwentnie - kalwinizmu) i jednocześnie ruchu egzekucyjnego wpisywał się kolejnymi swoimi dziełami w ów wielki spór o Polskę i Kościół, jaki toczył się w połowie Złotego Wieku XVI. Pan z Nagłowic, obrońca żonatego księdza Walentego z Chrzczonowa w sporze z biskupem krakowskim, usprawiedliwiający potem napaść Mikołaja Oleśnickiego na paulinów w Pińczowie, wyraził swoje protestanckie wybory w wydanej w roku 1557 w Krakowie Postylii, polskim językiem a prostym wykładem też dla prostaków krótce uczynionej. Ten rodzaj zbioru kazań (nazwa od post illa verba - to jest po owych słowach, czyli po czytaniu Ewangelii) był przeznaczony do domowej nauki religijnej. Krytykował katolickich „faryzeuszów", spełniających swą wiarę w pustej, odświętnej obrzędowości, zachęcając barwnym, Rejowym językiem, do oparcia życia na nauce Pisma Świętego. Dzieło szybko zdobyło popularność, w serii reedycji (cztery do końca wieku) oraz tłumaczeń na litewski, a nawet ruski. Wydany rok później Wizerunk własny żywota człowieka poczciwego... konfrontuje bohatera - młodego człowieka - z naukami filozofów starożytności. Doprowadza czytelników, przez 12 tysięcy wierszy liczący tekst, do wniosku, że surowe, proste życie ziemianina, bliskie natury, lepsze jest od światowego, dworskiego, miastowego. Nie ma się co dziwić, że taka nauka odpowiadała wielu szlacheckim adresatom dzieła pana Mikołaja. Zapewne z wiekszą jeszcze przyjemnością, jakiej dostarczał przepełniający ten utwór dosadny dowcip i zwięzła satyra, której szczególnie częstym obiektem byli księża, współcześni Rejowi ziemianie czytali Źwierzyniec, w którym rozmaitych stanów, ludzi, źwirząt i ptaków kstałty, przypadki i obyczaje są właśnie wypisane. A zwłaszcza ku czasom dzisiejszym naszym niejako przypadające. To dzieło, zostało wydane w roku 1562, kiedy Rej pozamykał już katolickie świątynie w swoich dobrach, w Nagłowicach, Okszy, Rejowcu i innych. Zaostrzył język i prawdziwie polemicznym ogniem wybuchnął Rej w następnym, opublikowanym w 1565 roku utworze: Apocalypsis, to jest Dziwna sprawa skrytych tajemnic Pańskich. Rzym papieski jest tu apokaliptyczną bestią, a ton krytyki Kościoła katolickiego i jego sług podobny pierwszym wystąpieniom Lutra.

Obok Reja, drugim „wieszczem" protestanckiej przemiany, jaka szła przez szlachtę Rzeczypospolitej, był Andrzej Trzecieski młodszy (ok. 1525-1584). Syn Andrzeja, także reformacyjnego bojownika, kształcony m.in. na uniwersytecie w Wittenberdze, dworzanin Zygmunta Augusta, znalazł w końcu patrona w osobie księcia Mikołaja Radziwiłła „Czarnego", głównego opiekuna kalwinizmu nie tylko na Litwie, ale także w Koronie. Pod skrzydłami „Czarnego" Trzecieski wszedł do zespołu tłumaczy, którzy przygotowali wydany w 1563 roku w Brześciu Litewskim, a wspominany już przez nas wcześniej, przekład Pisma Świetego z hebrajskiego i greki, słynną Biblię brzeską (zwaną też pińczowską od miejsca wykonania przekładu, albo Radziwiłłowską - od patrona). Przyjaciel Reja i przypuszczalnie autor pierwszej jego biografii, pisał Trzecieski po łacinie i po polsku. Chwalił w okolicznościowych wierszach swoich sojuszników ideowych, zaś katolickich oponentów (zwłaszcza nuncjusza papieskiego Aloysio Lippomano) wyszydzał elegancką łaciną. Ta na pół publicystyczna działalność literacka Trzecieskiego, miałaby może tylko doraźne znaczenie, istotne w kontekście sporów połowy XVI wieku, gdyby nie przeplatające się z nią, piękne, pełne autentycznej pasji religijnej wiersze tworzone po polsku. Trafiły do popularnych potem przez wieki kancjonałów, czyli zbiorów pieśni, śpiewanych przez wyznawców Kościołów reformowanych w Polsce i na Litwie. Wspomnijmy choćby dwie tylko takie pieśni: Modlitwa, gdy dziatki spać idą oraz Powszednia spowiedź. Przytoczmy z nich krótkie fragmenty. Najpierw wezwanie do „Niebieskiego Pana" ze Spowiedzi: „I daj możnie zwyciężyć / Ciężkie bojowniki: / Ciało z światem i szatanem / - Nasze przeciwniki. // Ej, nigdy nie przebrana / Studnico miłości, / Racz posilać łaską swoją / Me wielkie krewkości." A potem - z modlitwy wieczornej: „Już sie zmierzka, nadchodzi noc, / Poprośmy Boga o pomoc, / Aby on naszym strażem był, / Od złych czartów nas obronił, / Którzy nawięcej w ciemności / Używają swej chytrości. [...] // Ześli anioła świętego, / Aby mocą bóstwa twego / Przed dusznemi przeciwniki / Bronił nas, twe służebniki, / I zachował przez wszej szkody / Od każdej nagłej przygody".

Dodajmy do tego jeszcze muzyczną oprawę, jaką dla tej poezji Trzecieskiego stworzył Wacław z Szamotuł (ok. 1524-ok. 1560). Najwybitniejszy kompozytor polskiego odrodzenia, wykształcony w Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu, a potem na Uniwersytecie Krakowskim, był do 1555 kompozytorem nadwornym Zygmunta Augusta. Przeszedł następnie, po wyborze kalwinizmu jako nowego wyznania, do wileńskiej kapeli, na służbę do Mikołaja Radziwiłła „Czarnego". Nie przetrwało wiele z jego twórczości do naszego czasu; największe dzieła - ośmigłosowa Msza, Oficja, Lamentacje - zaginęły w wojennych zawieruchach, lub zostały z nich tylko fragmenty. Ale to, co zostało, potwierdza słowa Szymona Starowolskiego (XVII-wiecznego historyka polskiej kultury): „Gdyby bogowie pozwolili mu żyć dłużej, z pewnościa nie potrzebowaliby Polacy zazdrościć Włochom Palestriny [i innych, wielkich kompozytorów Renesansu]". Motety, psalmy oraz pieśni religijne Wacława do słów Reja i Trzecieskiego zachwycają swoim kunsztem splatania głosów i subtelnym liryzmem. Odnowił ich wydźwięk w kulturze muzycznej końca XX wieku Henryk Mikołaj Górecki, wprowadzając motyw z pieśni Szamotulczyka-Trzecieskiego w swój popularny w salach koncertowych całego świata I kwartet smyczkowy „Już się zmierzcha". Jeśli chcemy jednak wniknąć w duchowe, religijne, najważniejsze zapewne dla ludzi czasu, który tu opisujemy, znaczenie wyborów Trzecieskiego czy Reja - i ich oponentów, Hozjusza czy Kromera, jeśli chcemy pojąć stawkę tych wyborów, jaką jest zbawienie wieczne - wtedy, proszę bardzo: posłuchajmy właśnie pieśni Wacław z Szamotuł, wsłuchajmy się w ich słowa.

Jak widzimy, religia przenika się wszakże w tych sporach z polityką rozumianą jako dobro wspólne. To dobro jest niemal równie ważne w książkowych, sejmowych i sejmikowych debatach połowy XVI stulecia. I ono, jego rozumienie - można chyba postawić taką tezę - wpływa hamująco na dynamikę konfliktu religijnego w Polsce tego czasu. Znajdziemy na potwierdzenie tej tezy liczne przykłady w dalszej naszej opowieści. Tu, kończąc powoli ten krótki przegląd dzieł istotnych, jakie zrodziła debata tocząca się między kwestią zbawienia dusz i reformy Rzeczpospolitej, wymieńmy jeszcze dwa takie przykłady. Pierwszego dostarcza postać i dzieło Jakuba Przyłuskiego (ok. 1512-1554). Pochodzący z niebogatej rodziny (może nawet nieszlacheckiej) z powiatu rawskiego na Mazowszu, wybił się swoim talentem lingwistycznym, pisarskim i prawniczym, zdobywając podstawy wiedzy na Uniwersytecie Krakowskim. Pogłębiał ją, jak wiele innych, współczesnych talentów, na dworze Piotra Kmity. Objął posadę pisarza grodzkiego w Przemyślu. Poznawał dzięki temu prawo od praktycznej strony, a zarazem miał czas na pisanie łacińskiej poezji okolicznościowej. Przyjaźnił się z Trzecieskim i księdzem Orzechowskim. Wspierał przemyskiego księdza w jego sprzeciwie wobec zakazu małżeństwa księży. Sam, choć dzierżył z łaski Kmity probostwo w Mościskach, odszedł od katolickiej prawowierności i też się ożenił. Przekładał Iliadę Homera z greki na łacinę, a także - za wiedzą i „błogosławieństwem" patrona protestantyzmu, księcia Albrechta - księgi Nowego Testamentu na język polski. To dyktowane religijnymi pobudkami zadanie odłożył jednak na bok, bowiem wciągnęło go mocniej przedsięwzięcie polityczno-prawnej natury. Już w sądzie przemyskim zrozumiał, jak praktycznie potrzebny jest drukowany zbiór praw polskich. Gromadził je systematycznie od 1544 roku (m.in. dzięki pomocy Piotra Kmity miał dostęp do archiwów królewskich i miejskich w Krakowie). Już na sejmie w Piortrkowie cztery lata później przedstawił swoją propozycję wydania takiego zbioru. Wtedy - bez rezultatu. Król zezwolił mu w końcu na druk. W 1553 roku w Krakowie wydany został wielki tom, 970 stron: Leges seu statuta ac privilegia Regni Poloniae... Podzielony przez na sześć części, stanowił pierwszy drukowany, systematyczny układ prawa polskiego. Przyłuski zaopatrzył dzieło w liczne komentarze, wyrażające tak jego wiedzę prawniczą, jak i nastawienie polityczne (sprzyjające programowi ruchu egzekucyjnego) oraz religijne (zdecydowanie krytyczne wobec pozycji Kościoła rzymskiego). Dołożył do tego jeszcze autor swoje łacińskie i greckie wiersze, w katolickiej doktrynie i instytucjach wskazujące źródło niepokojów, rozrywających Rzeczpospolitą. Ta bardzo wyraźna tendencja sprawiła, że episkopat katolicki domagał się zakazu rozpowszechniania dzieła Przyłuskiego. A jednak jego zbiór się rozchodził i odegrał wielką rolę - nie jako pomnik sporów religijnych połowy XVI wieku, ale jako powszechnie wykorzystywany w Rzeczypospolitej przewodnik po prawie zwyczajowym.

Rolę te mógł pełnić przede wszystkim za pośrednictwem swoistej kontynuacji, jaką stanowiły wydane dziesięć lat później przez Jana Herburta Statuta Regni Poloniae in ordinem alphabeti digesta (w 1570 wydrukowane także po polsku i wielokrotnie później wznawiane). Herburt (po 1524-1577), syn podkomorzego przemyskiego, sam pełniący także ten urząd na pewnym etapie swej kariery, prawnik doskonale wykształcony na Uniwersytecie Krakowskim, w Lowanium (belgijskim Louvain), a może i innych, zachodnich uczelniach, sekretarz królewski i kilkukrotny poseł na sejm z ziemi przemyskiej, od 1568 roku zasiadał w senacie jako kasztelan sanocki. W przeciwieństwie do Przyłuskiego, był gorliwym katolikiem i autorem pism broniących prawd wiary Kościoła rzymskiego przed napaściami protestantów. Spotykał się z Przyłuskim w jednym: w szacunku do prawa jako fundamentu Rzeczypospolitej i wspólnie ze swym poprzednikiem zbudował praktyczny pomnik tego prawa. Wersja Herburta tym chętniej będzie wykorzystywana przez nastepne dwa wieki, że układ alfabetyczny doda jej przejrzystości i czytelności w oczach sarmackich czytelników.

Wymeinić tutaj musimy jeszcze innego przedstawiciela obozu katolickiego w debatach owego czasu, a to dla wyjatkowego sukcesu, jakie jego dzieło, swoistej reklamie polskiego prawa i ustroju poświęcone, odniosło w skali europejskiej. Chodzi o Wawrzyńca Goślickiego (ok. 1530-1606). Pochodzący z Goślic pod Płockiem, absolwent Uniwersytetu Krakowskiego - jak niemal wszyscy inni bohaterowie tego rozdziału - ale również studiów prawniczych w Padwie i Bolonii, sekretarz królewski i dyplomata, był nie tylko księdzem katolickim, ale w końcu biskupem, najpierw kamienieckim, następnie chełmskim, przemyskim, a w końcu poznańskim. Był, jak piszą biografowie, dobrym pasterzem swoich diecezji, zwłaszcza tej ostatniej. Nie pisał jednak dzieł apologetycznych czy polemicznych w obronie katolickiej prawowierności. Był autorem praktycznie jednej ksiązki: De optimo senatore - O senatorze doskonałym. Opasły traktat, wydany w dwóch księgach, po raz pierwszy w Wenecji w roku 1568 (egzemplarz swego dzieła wręczy Goślicki królowi Zygmuntowi Augustowi na sejmie lubelskim roku następnego), został wkrótce wznowiony w Bazylei, a także przetłumaczony do końca XVI wieku dwa razy na angielski i wydany w Londynie, choć w okaleczonej przez cenzurę królestwa Elżbiety I, także dwukrotnie, w 1598 i 1607. Piękną, klasyczną łaciną napisane dzieło, zbierało mądrości starożytnych teoretyków ustroju, z Arystotelesem i Cyceronem na czele, by ukazać ich praktyczne zastosowanie w polskim systemie politycznym. Sławił Goślicki ustrój mieszany, to jest łaczący zasady monarchii (król), arystokracji (senat) i demokracji (izba poselska szlachty) w jednym, w istocie republikańskim ustroju. Zasadnicze znaczenie dla jego równowagi przypisywał senatowi i mądrości jego członków. Pełne nieco pompatycznych napomnień moralnych dzieło trafiło w gusta wykształconych czytelników epoki, ale zarazem okazywało się wywrotowe w systemie monarchii despotycznej, jaką była m.in. elżbietańska Anglia. Okoliczności przygód Senatora doskonałego w świecie anglosaskim wyjaśniła ostatnio Teresa Bałuk-Ulewiczowa. Potwierdza ona, że z książki Goślickiego usunięto w angielskich edycjach m.in. fragmenty broniące pozycji senatorów duchownych (katolickich biskupów), jak również pochwałę zasady elekcji władcy i krytykę monarchii dziedzicznej. Wstawiono za to dopisek na kartcie tytulowej: To the honour of the Polonian Empyre - ku chwale Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozgłosu książce dodała awantura, jaka urządziła Elżbieta I, przyjmując w 1597 roku na audiencji polskiego posła, Jana Działyńskiego, skarżącego się na działalność angielskich piratów przeciw Gdańskowi. Królowa nie była przyzwyczajona do polskich zwyczajów, zgodnie z którymi można monarchę otwarcie krytykować - i wybuchnęła swoim cholerycznym temperamentem. Być może ten kontekst pozwala zrozumieć lepiej, jak nasz Goślicki trafił, w prześmiewczej postaci, na karty dramatu najzdolniejszego propagandysty królowej Elżbiety - to jest do Hamleta Williama Szekspira. Pisane wtedy właśnie arcydzieło wplata w swą dramatyczną osnowę wątek nadętego Poloniusza, ojca Ofelii, pełnego zawsze kwiecistych rad senatorskiego doradcę, który w końcu - ku satysfakcji widzów - ginie przypadkiem z rąk tytułowego bohatera tragedii. Tak jest - Poloniusz z Hamleta to niemal na pewno echo krytycznej na dworze Elżbiety lektury Goślickiego. I wyraz odmienności ustrojowej: „polskiego imperium", w którym wolność obywatelska (szlachty) jest na pierwszym miejscu - i angielskiego, w którym wolności słowa na pewno nie było (to był czas, kiedy autorzy sztuk, mniej pokorni od Szekspira, trafiali łatwo w Londynie do więzienia). Wolność utrwali się tam dopiero w trakcie budowy własnego imperium zamorskiego: ex imperio libertas. I wtedy też, to jest dopiero w 1733 roku, ukaże się trzecie angielskie wydanie Goślickiego, już bez wykrojeń cenzorskich z czasów Elżbiety I.

To dalekie echo obywatelsko-religijnych debat Rzeczypospolitej XVI stulecia przywołujemy tutaj, nie po to, by wywołać znowu ducha kompleksu polskiego: czy nas pokażą na „Zachodzie" (raz jeszcze powiedzmy: samo to pojęcie istnieje dopiero od drugiej połówy wieku XVIII)? Czy trafi Polska na karty Szekspira? To może jest istotne dla późniejszych pokoleń, tych żyjących już w cieniu kompleksów Oświecenia i zaakceptowanego wewnętrznie samopoczucia „gorszej", wschodniej Europy. To nie było natomiast istotne dla Modrzewskiego, Reja, Kromera, Przyłuskiego, Orzechowskiego, Goślickiego, Herburta, Hozjusza, ani dla ich odbiorców w Rzeczypospolitej. Nie tylko dlatego, że o Szekspirze nie mogli słyszeć, bo jego wspaniałe dzieła rozgłos zdobędą dopiero w wieku XVII. Dla nich ważne było poruszać dusze i sumienia obywatelskie rodaków, „ziomaków", „prostaków", jak ich czule nazywali, ale również, z poczuciem jakości swej myśli, swego stylu wyrazonego w języku międzynarodowym - czyli łacinie - pokazywać swoje przemyślenia innym: niech się też uczą i dowiedzą czegoś przy okazji o Polsce.

Inaczej niż większość jego znakomitych kolegów po gęsim piórze, których tu wymieniliśmy, Mikołaj Rej szczycił się nawet tym, że nigdy za granicą nie był. We wspomnianym już Źwierzyńcu z roku 1562, a ściślej w dołączonym do niego zbiorze epigramatów (Przypowieści przypadłe, z których się może wiele rzeczy przestrzec, zatytułowane w kolejnym wydaniu krócej: Figliki) podsumował swą zabawę z czytelnikiem wierszem Do tego, co czytał. Wpisane są w nim te słowa: „A niechay narodowie wżdy postronni znaią / Iż POLACY nie gęsi, iż swoy ięzyk maią. / Wszak widamy u sławnych, chociay nie Polacy, / Pisali też leda co, chudzi nieboracy. / A o Polakoch sobie ledwe tam baiali, / Iż też są iako ludzie, którzy ie widali. / Ieslibys też z niełaski na lewo szacował, / Masz papir, napisz lepiey - ia będę dziekował". Zachęcał więc Rej przede wszystkim swoich rodaków, by poczuli dumę z tego, że mają swój język, nie „gęsi" (to jest łacinę) i żeby używali go coraz sprawniej, lepiej, piękniej, idąc w ślad za nim. I używali, nadal to robią, zostawiając ślad coraz głębszy i szerszy w naszej wybraźni, emocjach, zestawach symboli, które opisujemy językiem. Ten ślad wchodzi również coraz śmielej w literaturę, kulturę światową, pokazując, że można ją tworzyć nie wyłącznie w międzynarodowym języku elit (łacinie kiedyś, potem francuskim, dziś angielskim), ale to, co najlepsze - we własnym. Żłobić będą ten ślad kolejni twórcy literackiej polszczyzny, od Kochanowskiego, Potockiego, Karsickiego, przez największych romantyków, aż po pięcioro laureatów literackiej nagrody Nobla. Od Henryka Sienkiewicza do Olgi Tokarczuk - nazwiska laureatów wskazują, że ideowe wybory w ramach tej tradycji literackiej mogą być bardzo różne. A jednak tworzą razem wspólnotę dziedziców Reja, gospodarzy i gospodyń na tej roli, jaką on polecił uprawiać, a z której owoców wszyscy możemy korzystać.

Na ten aspekt przemian, jakie wyzwoliły gorące debaty połowy XVI wieku trzeba koniecznie zwrócić uwagę: tworzyła się w nich właśnie wspólnota języka polskiego, coraz silniejsza przez powstającą w jej ramach literaturę, przez obieg słowa drukowanego, w którym są wyrażane i prawa, i programy polityczne, i religijne polemiki, i literackie zabawy czy wyjątkowe arcydzieła. Owa wspólnota zacznie oddziaływać, przyjemnością i dumą z niej płynącą, na przebieg konfliktów, które dzieliły protestantów i katolików, zwolenników i przeciwników programu egzekucyjnego. Co jest ważniejsze dla ciebie: czy to, że jesteś zwolennikiem nauki Kalwina, a nie „papistą"? Czy to, że jesteś egzekucjonistą, a nie stronnikiem Habsburgów? Bardziej republikaninem niż monarchistą? Czy to, że - niezależnie od wyboru w poprzednich kwestiach - jesteś obywatelem, członkiem tej wspólnoty Rzeczpospolitej, której dodatkowym spoiwem staje się język, coraz więcej i subtelniej wyrażający? Takie pytania, razem stawiane, sprzyjały poszukiwaniu kompromisu, by się w powszechnej nie zgodzie nie zagubić, by odnaleźć zgodę w języku, który rozumiemy.

Świadectwem tej tendencji, a może po prostu dojrzałego wieku, w którym szuka się bardziej zgody z życiem i bliźnimi niż zaciekłych polemik, jest ostatnie wielkie dzieło Reja, wydane w latach 1567-1568 w Krakowie: Źwierciadło albo Kstałt, w którym każdy stan snadnie sie może swym sprawam jako we źwierciedle przypatrzyć. Zaczyna się to Zwierciadło od części najistotniejszej może: od Żywota człowieka poczciwego. Podany w trzech księgach wzór dobrego życia dla wszystkich stanów, rozważa dobry ożenek, obowiązki posłów (mądre słowa Reja o „stróżach Rzeczypospolitej" przytaczaliśmy już w poprzedniej części, przy okazji początków programu egzekucyjnego), wychowanie dzieci. Sławi nade wszystko spokojne, pracowite życie na wsi, w zgodzie z naturą i sąsiadami, kiedy cieszyć się można każdym czasem. Wyjątkowo doświadczony uczestnik życia publicznego, obecny na wielu sejmach jako poseł, ostatni raz gościł (jako człowiek prywatny) na sejmie lubelskim w roku 1569. Zmarł jesienią tego roku, nie wiemy gdzie, ani kiedy dokładnie.

Pomnażał już wtedy i wzbogacał wspólnotę polszczyzny Jan Kochanowski (ok. 1530-1584). Najważniejsze swe dzieła stworzył i opublikował po zamykającym narrację tego tomu roku 1572. Już jednak w pierwszych latach swej twórczości ujawnił talent, który wzbudził podziw współczesnych, z Rejem na czele. Urodzony w Sycynie, syn Piotra, sędziego ziemskiego sandomierskiego i Anny Białaczowskiej herbu Odrowąż, Kochanowski był zapisany od 1544 roku Uniwersytet Krakowski, na Wydziale Sztuk. Skorzystał następnie z patronatu księcia Albrechta Hohenzollerna (przebywał w Królewcu w latach 1551-1552 i ponownie, na tamtejszym uniwersytecie, w 1555-1556), by studiować długo w Padwie, odwiedzić Rzym i Paryż. Lata wędrówki skończyły się w 1559 roku. Zaczął się wtedy w życiu Kochanowskiego, typowy dla tylu innych humanistów polskich tego czasu, okres związków z dworami najświatlejszych możnowładców, w tym przypadku Tarnowskich i Tęczyńskich, podkanclerzego i biskupa przemyskiego Filipa Padniewskiego oraz lidera kalwinistów, Jana Firleja (jak widać motyw religijnych podziałów nie był dla poety istotny przy wyborze patronów). Nowy podkanclerzy i przyjaciel poety, ksiądz Piotr Myszkowski zarekomendował go w końcu na dwór samego Zygmunta Augusta, gdzie Kochanowski został jednym z sekretarzy królewskich. Był w środku życia miejskiego Krakowa, życia dworskiego, spraw politycznych Rzeczypospolitej, obyczajowych oraz religijnych debat i skandali. Był w centrum polskiej kultury, tak jak wcześniej poznał najważniejsze centra europejskiego humanizmu. Połączy potem te doświadczenia m.in. we Fraszkach i Pieśniach. Początkowo tworzył częściej po łacinie niż po polsku. Przed 1572 wydał już jednak w naszym języku m.in. poemat Zuzanna, z dodanym doń, a cytowanym już w poprzedniej części wspaniałym hymnem Czego chcesz od nas, Panie; poemat heroikomiczny Szachy oraz dwa dzieła publicystyczno-poetyckie - Satyr albo Dziki mąż (1564) i napisaną w 1562, a opublikowaną trzy lata później Zgodę. Tymi ostatnimi dwoma utworami spróbujemy zamknąć przegląd literacko-kulturowej logomachii, wojny słów, jaka rozpętała się między najbardziej utalentowanymi autorami Rzeczypospolitej po 1551 roku.

Także dlatego warto na tych utworach zatrzymać jeszcze uwagę, bowiem odzwierciedlają one kierunek zmian, jaki w owej „wojnie" wyraźnie się zaznaczał. Tu już nie dominuje, jak jeszcze w latach pięćdziesiątych, zaciekłość religijnej polemiki, ale wezwanie do tytułowej zgody, do wzajemnego, również politycznego porozumienia, bez którego Rzeczpospolita się nie ostoi. W Zgodzie odsyła Kochanowski zwaśnionych rodaków do soboru powszechnego w Trydencie, kończącego właśnie swoje obrady z walnym udziałem kardynała Hozjusza. Zdradzający wcześniej oznaki sympatii do prądów reformacyjnych, poeta podkreśla teraz potrzebę pokoju religijnego. Znajduje podstawę do niego raczej w samonaprawiającym się Kościele katolickim niż w protestanckich gniewach i szyderstwach, których zapiekłość w pobudzaniu „rozterku" (czyli konfliktu wewnętrznego) w Polsce Kochanowski piętnuje. Ostrzega przed zewnętrznym wrogiem, który - z Moskwą na pierwszym miejscu - korzysta z tych podziałów we wspólnocie potomków Lecha słowieńskiego: „A o nieprzyjacielach swoich co trzymacie. / Których tak wiele wokół, ile sąsiad macie? [...] A otuchę im czyni nie siła, nie zbroja, / Ale tylko niezgoda sławna, Polsko, twoja". Podpowiedź daje jedną: „A naprzód starajcie się o społecznej zgodzie: / W tej ci samej nadzieja, że się przy swobodzie / Swej dawnej zostoicie i drogę najdziecie, / Jako w pierwszy porządek wszytko przywiedziecie". W tym samym kierunku dążą rady i krytyki Satyra, dedykowanego Zygmuntowi Augustowi. Tytułowy bohater biada nad upadkiem rycerskiego ducha w Polsce, przytłoczonego przez zabiegi szlachty tylko wokół bogactwa, na sprzedaży zboża przez Gdańsk budowanego, bez myśli o potrzebie obrony - przed Tatarami, przed Moskwą, która wtedy akurat zdobyła na Litwie Połock. Mówi z pretensją do braci-Sarmatów: stara broń już dawno „skowana na pługi", z miecza „już dawno w kuchni rożen długi / W przyłbicach kwoczki siedzą albo owies mierzą...". Poeta krytykuje, ustami Satyra, nadmierne gadulstwo posłów na sejm (z ruchem egzekucyjnym Kochanowski raczej nie sympatyzował): każdy teraz mówi, a nikt nie słucha. „Niechaj drudzy, jako chcą, prawo rozumieją, / Niechaj pisać i mówić roztropnie umieją: / Za fraszkę ten wasz rozum stanie na ulicy, / Jeśli nie będzie pewny żołnierz na granicy".

Takie patriotyczne napomnienie, stawiające jakby znak zapytania obok namiętnych dyskusji, rozdzierających polskie życie polityczne połowy XVI wieku, nie zamyka ich oczywiście. Kto miał rację: czy ci, co jednak walczyli między sobą, na sejmikach i sejmach o reformę Rzeczypospolitej, i ci, zmagający się wzajemnie na synodach protestanckich, w polemikach katolicko-reformacyjnych, o widzialny kształt wiary - czy też tacy, jak Kochanowski, wzywający już do uspokojenia, do zgody? Łatwiej będzie nam rozważać to istotne, nie tylko w tamtych czasach, pytanie, kiedy zapoznamy się za chwilę z dalszym, burzliwym ciągiem owych polityczno-religijnych namiętności w życiu Korony i Litwy od śmierci Barbary Radziwiłłówny do unii lubelskiej i śmierci samego Zygmunta Augusta. Zanim jednak rozstaniemy się z literackim, a szerzej - intelektualnym ich odbiciem w dziełach ludzi, który uczynili ten moment właśnie Złotym Wiekiem naszej kultury, przywołajmy jeszcze jeden wiersz: Muza. Napisany przez Kochanowskiego prawdopodobnie około roku 1567, a wydrukowany dopiero w pośmiertnej edycji zbiorowej dzieł poety, wskazuje na to, że obok publicznego dialogu, w który wchodzi wciąż i którym żyje prawdziwa kultura, cechuje ją także, przynajmniej w jej najdojrzalszej postaci, pewien dystans wobec spraw i ludzi współczesnych, nadzieja na dialog z przyszłymi pokoleniami. Cudowny język, jaki się w tym wierszu ujawnia, z takim blaskiem może po raz drugi w naszej literaturze (obok hymnu Czego chcesz od nas, Panie), tworzy doskonałe narzędzie owego dialogu, do którego my wszyscy, umiejący te słowa przeczytać, usłyszeć, przekazać - jesteśmy wezwani:

Sobie śpiewam a Muzom. Bo kto jest na ziemi,

Coby serce ucieszyć chciał pieśniami memi?

Kto nie woli tym czasem zysku mieć na pieczy,

Łapając grosza zewsząd, a podobno k' rzeczy:

Bo z rymów co za korzyść krom próżnego dźwięku?

Ale, kto ma pieniądze, ten ma wszytko w ręku:

Jego władza, jego są prawa i urzędy;

On gładki, on wymowny, on ma przodek wszędy.

Nie dziw tedy, że ludzie cisną się za złotem,

A poeta, słuchaczów prózny, gra za płotem,

Przeciwiając się świerczom, które nad łąkami

Ciepłe lato witają głośnemi pieśniami.

Jednak mam tę nadzieję, że przedsię za laty

Nie będą moje czułe nocy bez zapłaty;

A co mi za żywota ujmie czas dzisiejszy,

To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy...

I opatrzył to dawno syn pięknej Latony [Apollo],

Że moich kości popiół nie będzie wzgardzony...

Ta nadzieja stanowi sens kulturowego dziedzictwa, jakie w rozmaity sposób wszystkie niemal, przytoczone w tym rozdziale postaci, od Frycza, Kromera, Hozjusza, Bielskiego, po Reja, Wacława z Szamotuł, Goślickiego, Kochanowskiego - tak wzbogaciły w latach panowania Zygmunta Augusta. Oni uczynili polską myśl i kulturę równoprawnymi uczestnikami europejskiej wymiany, w tak ważnym jej momencie przechodzenia od Renesansu przez reformacyjny kryzys ku nowym pytaniom i wyzwaniom. I oni też nadali tej myśli i kulturze, a zwłaszcza językowi - walor dumnej samodzielności, zdolność porozumiewania z kolejnymi generacjami Polaków. To chyba najważniejsze osiagnięcie owego czasu.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dzieje polski. tom 4. trudny złoty wiek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dzieje Polski. Tom 4. Trudny złoty wiek.

# data[].attributes.attachment_link.description
W roku 1551 rozbłysły jasno inne jeszcze, obok Orzechowskiego, nazwiska na firmamencie intelektualnych gwiazd wielkiego sporu. A były tam gwiazdy rozpoznawalne już (albo wkrótce) w całej niemal chrześcijańskiej, podzielonej Europie. Jedną z wybitniejszych postaci ruchu reformacyjnego był już od lat Jan Łaski (1499-1560).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oprawa twarda z obwolutą

Wydanie: pierwsze

Pierwsze wydanie: 2017-09-25

ISBN: 978-83-240-3753-7

EAN: 9788324037537

Liczba stron: 560

Wydawnictwo: Znak literanova

Format: 144x205mm

Cena katalogowa: 49,90 zł

Tłumaczenie: Anna Gralak

Rok wydania: 2017

49,90 zł 33,93 zł

Zamów teraz, wyślemy jeszcze dziś!

Kup w pakiecie

Kupuj więcej i oszczędzaj

Opis

Wszystko zmienił jeden wiersz... To przez niego hrabia Rostow musiał zamienić przestronny apartament w Metropolu, najbardziej ekskluzywnym hotelu Moskwy, na mikroskopijny pokój na poddaszu, z oknem wielkości szachownicy. Dożywotnio.
Taki wyrok wydał bolszewicki sąd.

Rostow wie, że jeśli człowiek nie jest panem swojego losu, to z pewnością stanie się jego sługą. Pozbawiony majątku, wizyt w operze, wykwintnych kolacji i wszystkiego, co dotychczas definiowało jego status, stara się odnaleźć w nowej rzeczywistości. Z pomocą zaprzyjaźnionego kucharza, pięknej aktorki i niezwykłej dziewczynki na nowo buduje swój świat. Gdy za murami hotelu rozgrywają się największe tragedie dwudziestego wieku, hrabia udowadnia, że bez względu na okoliczności warto być przyzwoitym. A największego bogactwa nikt nam nie odbierze, bo nosimy je w sobie.

Dżentelmen w Moskwie to przede wszystkim hołd złożony drugiemu człowiekowi, ale też pieśń miłosna o Rosji - kraju wielkich artystów i szlachetnych ludzi. Powieść uznana została za jedną z najlepszych książek 2016 roku przez najważniejsze
media anglosaskie. Od dnia premiery ciągle znajduje się na liście bestsellerów
„New York Timesa".
___________

„Kto ocali Rostowa, jeśli nie szwaczki, kucharze, barman i portierzy? Mając ich obok siebie, Rostow, skazany na dożywocie w pozłacanych wnętrzach hotelu, stanie się najszczęśliwszym człowiekiem w Rosji".
„The New York Times Book Review"

„Amor Towles pokazuje, jak żyć naprawdę w czasach, gdy już samo przetrwanie jest sztuką. Jego powieść przepełniona jest nostalgia za złotą erą Tołstoja i Turgieniewa i przypomina czytelnikowi, że choć teraz nadszedł czas Putina, to Puszkina zapamiętamy na zawsze".
„O, The Oprah Magazine"

„Przeczytaj tę cudowną książkę w chwili, gdy naprawdę będzie ci potrzebna ucieczka od rzeczywistości..."
Louise Erdrich, laureatka m.in. National Book Award, National Book Critics Circle Award

„Powieść pełna przygód, romansów, uśmiechów losu i żartów".
„The Wall Street Journal"

„Powieść wspaniała pod każdym względem, pełna uroku, życiowej mądrości I filozoficznej zadumy (...) to powieść, w której okrucieństwo epoki nie jest w stanie zniszczyć potęgi ludzkich relacji i wspomnień, jakie się z nimi wiążą".
„Kirkus Reviews"

„Areszt domowy nigdy nie był tak pełen uroku jak tutaj. Wciągająca saga, rozgrywająca się na przestrzeni trzydziestu lat i niemal w całości osadzona w najbardziej luksusowym hotelu w Moskwie. Przyjemność czytania i potężna dawka empatii".
„Publishers Weekly"

Ebook i Audiobook

Czytaj jak chcesz. Książka dostępna na czytniki i aplikacje mobilne.

Recenzje

Zapraszamy do napisania własnej recenzji, możesz wysłać do nas tekst przez formularz.

Serena Silen

Konsekwencje wiersza

Zaskakująca, wciągająca i dająca do myślenia. Z początku byłam do niej sceptycznie nastawiona, ale od pierwszych stron pochłonęła mnie bez reszty, choć przeważnie nie jestem wielbicielką tego typu literatury. Historia naprawdę porywa, pokazuje jak być panem własnego losu, jak wiele może zmienić jeden wiersz i, że nie szata zdobi człowieka. Zdecydowanie polecam.

Bogata, intrygująca, mądra...

„Dżentelmen w Moskwie" Amora Towlesa to historia, która na pewno nie jest przeznaczona dla każdego, a chwilami wręcz wiele od czytelnika wymaga, co w efekcie przekłada się na dobrą powieść. Sięgając po nią, moje wyobrażenia o niej mocno rozminęły się z rzeczywistością, a powodem tego jest opis książki, który okazał się nieco mylący. Jednakże główny bohater, hrabia Rostow, „podzielił się" ze mną kilkoma mądrościami, które bardzo mnie ujęły i dzięki którym zupełnie inaczej patrzę na jego smutną, a jednocześnie ciekawą historię - dawno nie czytałam książki z tak wieloma wyrazistymi przesłaniami, o których nie będę chciała zapomnieć.
Nie da się ukryć, iż autor w dużej mierze skupił się na Rosji, umieszczając akcję książki w hotelu Metropol, co w sumie jest intrygujące, bo okazuje się, że zamknięcie w złotej klatce może się okazać wcale nie takie straszne - wszak hrabia spędził w hotelu mnóstwo czasu.
„Dżentelmen w Moskwie" to pozycja idealna dla osób lubiących Rosję... jej historię, dziedzictwo narodowe, mroczne sekrety... pytanie tylko, czy odważysz się po nią sięgnąć?

Iwona Banach

O przyzwoitości i duszy.

Świat, wbrew pozorom, to coś bardzo osobistego, a jego wielkość bywa bardzo względna zależnie od okoliczności i duszy człowieka, który go postrzega.
Są tacy, którzy swoją miałkością i małostkowością potrafią doprowadzić do kurczenia się wszystkiego wokół nich. Są tacy, którzy mają dusze tak wielkie i pojemne, że potrafią umieścić wszechświat na kilku metrach kwadratowych celi więziennej albo w pokoiku na poddaszu.

Przestrzeń bywa zmienna, nie zawsze, nie wszędzie, ale w hotelu Metropol w Moskwie na pewno. Sam ten hotel to wszechświat, w którym będzie musiał żyć hrabia Rostow skazany i nie skazany, uwięziony, choć w pewnym sensie wolny, pozbawiony wszystkiego co dotychczas stanowiło jego życie, musi odnaleźć jakiś sens. Wykształcony, obyty, mądry, hrabia jest człowiekiem, który wzbudza powszechny szacunek, ponieważ tego szacunku nie żąda. Po prostu nań zasługuje.

Lewituje w tym klaustrofobicznym świecie jak ktoś, kto nie przynależy ani tu, ani tam. Nie zabito go, ale pozbawiono życia.

Rosja carska i Rosja radziecka to zupełnie różne światy, oba krwiożercze i okrutne, ale każdy w inny sposób. On żyje w obu, łączy je. Spaja. W tej bańce mydlanej, jaką jest hotel Metropol, oddzielony, choć nie całkowicie, od szaleństwa ogarniającego Rosję i świat.

Wewnątrz, z pomocą Niny, rezolutnej dziewięciolatki poznaje to, co dotychczas nigdy nie było jego udziałem. Hotel od drugiej strony. Od podszewki. Jego drobne tajemnice i wielkie sekrety... Miejsca ukryte przed gośćmi. Miejsca tajemne. To rozszerza jego świat i pomaga mu przetrwać. W rzeczywistości, w której przyjaźń bywa bezcenna, a jedyną prawdziwą walutą jest uczciwość, on sam pewnego dnia odpłaci się Ninie za jej bezcenną pomoc.

Hotelowy świat, klaustrofobiczny i zamknięty, kilkadziesiąt lat zakazu wychodzenia z hotelu i życie wśród obcych, którzy powoli stają się przyjaciółmi, mozolne, ciągłe krążenie po schodach, korytarzach pokojach i restauracjach to tło dla rozważań na wszelkie tematy, to genialna intelektualna uczta, od pierwszego przecinka, po ostatnią kropkę wypełniona sztuką, literaturą, filozofią i nauką.

To wspaniałe cytaty, żartobliwe przytoczenia, adekwatne odniesienia do wielkich twórców i ich niezniszczalnych dzieł ducha i sztuki.

Rzadko spotyka się powieść tak erudycyjną, a równocześnie tak przystępną i lekką. Jest w niej jakiś nieokreślony duch Sołżenicyna i jego „Oddziału chorych na raka", bo i tu, i tam autor pokazuje ludzkie postawy wobec rzeczywistości, przemian i tragedii, i tu, i tam jest coś w rodzaju dumniej pokory i pogodzenia się z tym, co odchodzi i z tym, co nadchodzi nieubłaganie. To obraz prawdziwej życiowej mądrości ukazany na tle tragicznych losów jednostki, narodu i świata.

W książce wyczuwa się też ducha Bułhakowa punktującego absurdy i rosyjską pokrętną duszę, a także małość i głupotę niektórych wielkich tych, którzy już są u władzy i tych, którzy im sekundują.
Ta książka jest jak utwór symfoniczny zapisany słowami. Miejscami nostalgiczny, rzewny, miejscami mocny, wręcz grzmiący, ale całość, mimo trudnego tematu, jest pozornie leciutka jak piórko, pogodna i elegancka, pod spodem jednak pełna goryczy i słona od łez. Czaruje zapachami restauracyjnych uczt i więziennej tęsknoty za kawałkiem chleba. To echo dawnej świetności zbrukane przaśnością byle jakiego świata, ale i pean na temat wielkości człowieka i jego wewnętrznego bogactwa.

Książka napisana przepięknym językiem i łatwa, i trudna zarazem, cudownie inteligentna, mądra, erudycyjna. Pełna wiedzy ogólnej i wiedzy życiowej, a wątek fabularny tak niezwykły, że zupełnie nie przypomina żadnej innej przeczytanej przeze mnie książki, a zaręczam czytam dużo. Ta książka pokazuje, że można wciąż napisać coś nowego, świeżego, wręcz niezwykłego. Polecam z całego serducha!

Dżentelmen w Moskwie

Towlesa nie znałam wcześniej.

Była to jedna z tych podróży, w którą wybrałam się„bez żadnych oczekiwań". Tego typu wojaże zawsze wiążą się z ryzykiem. Bywają kompletną stratą czasu, czasem są tak nijakie, iż po chwili się o nich zapomina, ale trafiają się również i te, które przez moment pozwalają nam znaleźć się gdzieś daleko, tam, gdzie nie ma „tu i teraz".

Ale po kolei...

Zaparzyłam kawę, przygotowałam ulubione herbatniki, usiadłam w ukochanym starym fotelu ustawionym na wprost okna i zaczęłam czytać.

I wiecie co?

Pyszna ta opowieść Amora Towlesa...

Napisana elegancko, pełna uroku i wdzięku, nostalgiczna (ach! Ile tu jej!) i tętniąca życiem. Opowiadająca tak wiele i w tak piękny sposób, a przy tym bez tego okropnego egalitarnego wzdęcia i pompatyczności, których troszkę obawiałam się czytając opis fabuły przygotowany przez wydawcę.

Niemal od razu poczułam się niczym za dawnych czasów, kiedy będąc małą dziewczynką wsłuchiwałam się w różne wspaniałe opowieści mojej śp. babci o ludziach, których już nie ma między nami i świecie, który nie istnieje.

Lubię to uczucie, gdy opowieść tak pochłania, że wyrywa z „tu i teraz". Towlesowi naprawdę udało się mnie przenieść do Metropolu i niczym cień kroczyć za hrabią Rostowem. Za to właśnie kocham książki!:-)

Co mogę Wam zdradzić o „Dżentelmenie w Moskwie"?

Na pierwszy rzut oka jest to historia człowieka skazanego na dożywotnie zamknięcie w maleńkim pokoiku na poddaszu najbardziej ekskluzywnego hotelu Moskwy, Metropolu (wyobrażacie sobie to - zamknięci niczym ptaszek w złotej klatce?). Tak naprawdę to też opowieść o Rosji i Rosjanach, o kraju wielkich artystów (Puszkinie, Tołstoju, Majakowskim i wielu innych) i szlachetnych ludzi.

W murach hotelu jeden człowiek traci prawo bycia panem swego losu, a na zewnątrz rozgrywają się największe tragedie XX wieku. Przyglądamy się nie tylko dramatowi jednostki, ale i społeczeństwa. Ani Aleksander Ilijicz Rostow, ani nikt inny nie jest już panem swego losu. Nadeszły ciężkie czasy. Przetrwanie w takim świecie jest prawdziwą sztuką.

Paradoksalnie nasz główny bohater skazany przez bolszewicki sąd na dożywocie w hotelu staje się największym szczęściarzem w całej Rosji (Ale jak to? O tym już dowiecie się podczas lektury). Ten skazaniec i farciarz w jednej osobie udowadnia nam, że bez względu na to, w jak podłym czasie przyszło nam żyć warto mieć zasady. Największą potęgą w tej nierównej walce staje się sam człowiek i jego wewnętrzne bogactwo.

Warto wybrać się w podróż z Rostowem?

Amor Towles pokazał mi, że można dziś pisać o Rosji i Rosjanach w piękny sposób. „Dżentelmen w Moskwie" to powieść pełna życiowych mądrości, filozoficznych refleksji i wspomnień o wspaniałych ludziach i ludzkich relacjach. Czytelniczy rarytas. Opowieść, która naprawdę ma moc wyrwania na chwilę od rzeczywistości. Zdecydowanie warto wybrać się w osobliwą podróż z Rostowem do ekskluzywnego Metropolu by tam popatrzeć na Rosję Puszkina, Tołstoja i Turgieniewa!

Anna Kaczmar

Tęsknota za minionym czasem

Bardzo często o naszym życiu decyduje przypadek. Z jego powodu spokojne i ustabilizowane chwile mogą w oka mgnieniu zmienić się nie do poznania. Zdarza się nawet, że z powodu błahej rzeczy dokonują się tak znaczące zmiany, że zaważą one na naszym całym dotychczasowym życiu. Tak staje się w przypadku bohatera najnowszej powieści Amosa Towlesa.

Hrabia Rostow jest przystojnym, szarmanckim i lubiącym przepych dżentelmenem. Zamieszkuje luksusowy apartament w moskiewskim hotelu Metropol, w którym oddaje się typowo ,,męskim" czynnościom, czyli czytaniu gazet, piciu kawy, przyjmowaniu znajomych i dyskusjach o współczesnym świecie. Życie w hotelu przebiega bez jakichkolwiek problemów do czasu, gdy hrabia zostaje wezwany przed oblicze służb. Z powodu jednego wiersza napisanego kilka lat wcześniej zostaje pozbawiony dotychczasowych przywilejów i zyskuje status więźnia. Z elegancko urządzonego apartamentu zostaje zdegradowany do nędznej izdebki, w której z wielkim trudem mieści się łóżko. Zabiera najpotrzebniejsze rzeczy w tym rodzinne pamiątki i postanawia przyzwyczaić się do nowej sytuacji. Mimo aresztu domowego stara się nadal być pogodnym i obdarzonym niezwykłym poczuciem humoru człowiekiem.

Przy pomocy kilku przyjaciół z hotelowego personelu tworzy miejsce, które będzie w stanie nazywać domem dopiero po wielu latach. Wraz z rezolutną dziewczynką lubiącą żółty kolor eksploruje nieznane mu dotychczas pomieszczenia Metropolu. Trafiają do kuchni, pralni, schowka z rzeczami znalezionymi i do pracowni szwaczki. Nasz bohater przekonuje się, że hotel to miejsce fascynujące, którego pracownicy nie tylko dbają o komfort każdego gościa, ale tworzą gościnną i niemalże domową atmosferę.

Hotel Metropol pełni w powieści bardzo znaczącą rolę. Jest nie tylko miejscem, w którym zatrzymują się różnorodni goście, począwszy od znamienitych obywateli całego świata po przedstawicieli środowiska artystycznego i komunistycznych oficjeli. Dla Rostowa i jego przyjaciół hotel staje się miejscem szczególnym, namiastką domu. To w jego pomieszczeniach hrabia nawiązuje przyjaźnie, przeżywa chwile miłosnego uniesienia z pewną aktorką oraz poznaje uroki ojcostwa i związaną z nim odpowiedzialność. Metropol mimo zachodzących zmian związanych z ustrojem komunistycznym okazuje się ostoją braku zmian. Wydaje się nietknięty jakimikolwiek przemianami. Mimo znaczących przemian społeczno-politycznych życie i praca w tym hotelu pozostają niezmienne. Pracownicy dbają o komfort gości, a Metropol zdaje się dobrze naoliwioną maszyną, która doskonale funkcjonuje w każdym najmniejszym aspekcie.

Dużą rolę w tej powieści pełnią przedmioty. Wiszący na ścianie obraz staje się nośnikiem wspomnień nie tylko o ukochanej siostrze, lecz również rodzinnym majątku o znaczącej nazwie Leniwagodzina. Rostow przypomina sobie dzieciństwo i sielską atmosferę tamtych lat. Z nutką nostalgii rozmyśla o dawnych czasach i typowo dżentelmeńskim sposobie życia. Z kolei pamiątkowy zegar, który dzwoni tylko dwa razy w ciągu doby, wykonany na polecenie jego dziadka przywołuje wspomnienia o dziadku, który rankiem pracował, by popołudniu móc spędzać czas z rodziną. W tym kontekście przywoływana jest również nostalgiczna refleksja nad znaczeniem czasu i jego upływem.

W ,,Dżentelmenie w Moskwie" wszechobecna jest tęsknota tytułowego bohatera za kulturą i tradycją dawnej Rosji, ojczyzny Czajkowskiego, Tołstoja, Puszkina i innych znaczących przedstawicieli środowiska artystycznego. Hrabia Rostow tęskni nie tylko za literaturą i muzyką, którą wielokrotnie słyszał w salonach arystokratów, ale przede wszystkim za minionym sposobem życia. Gdzie podziały się konwenanse, inspirujące filozoficzne dysputy o literaturze i sztuce, umiłowanie estetyki i kultury, z którą obcowało się w operze, teatrze, czy podczas codziennej lektury książki? Tęsknota za wielkimi czynami i dżentelmeńskim stylem widoczna jest w każdym słowie, geście i zachowaniu bohatera, który wydaje się nieco staroświecki nowemu pokoleniu towarzyszy pracujących w fabrykach.

Oprócz losów Rostowa na przestrzeni ponad 30 lat, czytelnik pilnie śledzi przemiany zachodzące w Rosji, która z mocarstwa staje się krajem komunistycznym. Na tle codziennych małych i większych problemów pracowników moskiewskiego hotelu ukazane zostają najważniejsze zmiany związane z rządami Stalina i jego podwładnych. Powstawanie fabryk, pozorne działania ku chwale partii, zsyłki niewygodnych obywateli na Syberię to tylko niektóre działania oszczędnie wspominane przez autora.

Podsumowanie:
,,Dżentelmen w Moskwie" to nietuzinkowa powieść, która zachwyciła mnie już od pierwszych stron. Klimat zmieniającej się Rosji tworzony jest na podstawie relacji człowieka, który utracił przywileje należne jego pozycji społecznej i przeplatany jest fragmentami z literatury i filozofii, które doskonale uzupełniają przemyślenia Rostowa.

Marcin Szyjka

Dżentelmen

Nawet w Moskwie można spotkać dżentelmenów. Może już nie tak wielu jak przed 120 laty, ale każde dobre miasto powinno mieć chociaż jednego, zwłaszcza w nieciekawych czasach. Dostałem od Znak Literanova książkę „Dżentelmen w Moskwie" i miło ucieszyłem się jej grubością. Przedwcześnie, bo czytało się ją za szybko. W zamian były inne miłe zaskoczenia, bo nie tylko szybko, ale także dobrze się ją czytało. Idealna sierpniowa lektura, bo nie jest to głupie czytadło bez większego sensu i z przewidywalną treścią. To książka na tyle lekka, że wywołuje uśmiech zarówno w czasie czytania jak i po zamknięciu ostatniej strony oraz na tyle ciężka, że nie ulatuje z głowy po jednym dniu. Dodałbym, że na tyle ciężka że jej dobre fragmenty i „złote myśli" nie wydają się pustymi słowami.

Hrabia Aleksander zostaje skazany na areszt domowy w najlepszym hotelu Ros... Związku Radzieckiego (pyszny początek fabuły!). No tak, nie ma już dawnej Rosji, nie ma już hrabiów, książąt, carów. Oprócz tego jednego hrabiego, który ocalał od kuli dziwnym zrządzeniem losu. Nie ma już dawnego świata, nastał świat nowy, świat ludzi równych, świat postępu i pracy, świat kolektywizacji, świat bez kułaków i wyzyskiwaczy ludu pracującego, a tak naprawdę świat, który starą hierarchię zastąpił nową. Ale co dzieje się z hrabią? Po przeczytaniu opisu na ostatniej stronie okładki spodziewałem się Robinsona Cruzoe mieszkającego w Moskwie Bułkhakowa. Czy mogło by być cudowniejsze połączenie? Amor Towles piszę tę historię zaskakująco inaczej, tak oszczędnie, że już w połowie przeczuwałem, że książka ta powinna być dwa razy grubsza, żeby spełnić wszystkie moje zachcianki. Aleksander Rostow nie zachowuje się jak Robinson, nie walczy o przetrwanie na ludnej wyspie wspaniałego hotelu Metropol. Robi coś na co niewielu by się zdobyło: żyje nadal tak jak został wychowany, bez pałacu i bez przywilejów pozostaje wzorem dla każdego kto spotka go na drodze. Prawie dla każdego. Więcej nie zdradzę, przeczytajcie, zwłaszcza póki trwa lato, bo to świetna lektura na łono przyrody. Napisana przyjemnym językiem, przetykanym (nie za gęsto, żeby nie wzbudzić irytacji) bardzo mocnymi zdaniami i (nawet za rzadko!) dowcipnymi uwagami.

Uwaga! Внимание! Podczas czytania miejcie pod ręką smakołyki lub chociaż prozaiczne (bo to proza) kanapki, bo nie brakuje w niej cudnych opisów smakowitości (choć to Rosja Radziecka, to w końcu jesteśmy w najlepszym w tej Rosji hotelu), więc ślinka leci co kilka stron.

Marta Midura

Amor Towles przedstawia

Dżentelmen w Moskwie to bardzo błyskotliwa opowieść o pozornie nudnym aspekcie. Młody arystokrata wskutek swoich działań zostaje skazany na zamieszkanie w hotelu, aż do końca swoich dni. Co można robić w takich warunkach? No właśnie! Rostow znajduje wyjście z tej sytuacji i nie daje się zabić rutynie. Skutkuje to wieloma zabawnymi wydarzeniami, które pozornie błahe - stają się kreatorami jego życia. Opowieść jest bogata w zabawne wydarzenia, ale autor nie zapomina o nakreśleniu życia jakie toczy się poza murami hotelu. Piękna opowieść, którą serdecznie polecam!.

Zdzisław Ruszkowski

Dżentelmen w Moskwie

Towles Amor. Dżentelmen w Moskwie.
„Wszystko zmienił jeden wiersz... To przez niego hrabia Rostow musiał zamienić przestronny apartament w Metropolu, najbardziej ekskluzywnym hotelu Moskwy, na mikroskopijny pokój na poddaszu, z oknem wielkości szachownicy. Dożywotnio. Taki wyrok wydał bolszewicki sąd".
Arystokrata, hrabia Aleksander Iljicz Rostow człowiek wielkiej kultury, oczytany, wykształcony z pokorą przyjmuje wyrok sądu i na nowo urządza swoje życie. Żyje, mieszka i pracuje w hotelu Metropol jako kelner, kierownik Sali i specjalista od dobrych manier. „Rostow wie, że jeśli człowiek nie jest panem swojego losu, to z pewnością stanie się jego sługą. Pozbawiony majątku, wizyt w operze, wykwintnych kolacji i wszystkiego, co dotychczas definiowało jego status, stara się odnaleźć w nowej rzeczywistości. Z pomocą zaprzyjaźnionego kucharza, pięknej aktorki i niezwykłej dziewczynki na nowo buduje swój świat. Gdy za murami hotelu rozgrywają się największe tragedie dwudziestego wieku, hrabia udowadnia, że bez względu na okoliczności warto być przyzwoitym. A największego bogactwa nikt nam nie odbierze, bo nosimy je w sobie". Książka opisuje odległe, zanikające czasy, w sposób bardzo sugestywny. Jest to świat w którym zderzają się dwie kultury. Upadłej klasy wyższej z rodzącą się nową Rosją i jej podejściem do kultury, do jej dorobku na przestrzeni historii Rosji. Sam hrabia Rostow przedstawiony jest w sposób szczególny jako człowiek o trudnym charakterze, a jednak potrafiący budować przyjazne relacje z innymi, czerpać radość z życia mimo trudnej sytuacji osobistej. Jak pokazuje dość zaskakujące zakończenie, warto było pielęgnować dobre relacje z ludźmi i podtrzymywać przyjaźnie.
Książkę wydało Wydawnictwo Znak Literanova.
Polecam, Zdzisław Ruszkowski.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hrabia Rostow wie, że jeśli człowiek nie jest panem swojego losu, to z pewnością stanie się jego sługą. Pozbawiony majątku, skazany na dożywocie w mikroskopijnym pokoju w moskiewskim hotelu Metrolpol, na nowo buduje swój świat. Udowadnia, że bez względu na okoliczności warto być przyzwoitym. A największego bogactwa nikt nam nie odbierze, bo nosimy je w sobie.

# data[].attributes.body
Książka dostępna w PBW w Bydgoszczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
RECENZJA PRZEDPREMIEROWA - książka ukaże się 14. listopada 2018 r. nakładem Wydawnictwa Literackiego

Gdyby żyła w XXI wieku, byłaby milionerką i restauratorką na miarę Magdy Gessler. Los sprawił jednak, że Lucyna Ćwierczakiewiczowa brylowała w salonach dziewiętnastowiecznej Warszawy. Jej przepisy wciąż jednak są kultywowane w domach, w których ceni się tradycyjną kuchnię.

Przyznam szczerze, że o pani Lucynie nie słyszałam, zanim nie sięgnęłam po książkę Marty Sztokfisz. A przecież kulinarna mistrzyni Ćwierczakiewiczowa u szczytu sławy wydawała więcej książek niż Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka czy Henryk Sienkiewicz. Ten ostatni przebił ilość nakładów dopiero po opublikowaniu Trylogii.

Kim była tytułowa Pani od obiadów? Przede wszystkim - kobietą odważną, nowoczesną, wyprzedzającą pod wieloma względami swoją epokę.
Lucyna Ćwierczakiewiczowa promowała kuchnię polską, tradycyjną, zarówno wysublimowaną i wymagającą czasu oraz finansowych nakładów, jak i kuchnię prostą, tanią, w której obiad można było przygotować szybko i oszczędnie.

Nie była pięknością, nie szokowała odważnymi strojami, biżuterią i fryzurą. Może właśnie dlatego szybko doceniono jej kulinarne zdolności, które wychodziły naprzeciw oczekiwaniom wszystkich środowisk społecznych.
Dużo czerpała z tradycyjnych, wiejskich przepisów, które opierały się na własnych produktach. Lubiła jednak też eksperymentować, łącząc rodzime kanony z zagranicznymi nowinkami. Swoje doświadczenia ubierała w konkretne i jasne receptury, jakie ukazywały się w formie pierwszych polskich książek kulinarnych oraz kalendarzy, które wisiały na kuchennych ścianach wielu rodzin.
Jej „365 obiadów za 5 złotych" zajmowało w wielu domach miejsce równie zaszczytne jak Biblia czy „Pan Tadeusz" Mickiewicza.

Miała wielu wrogów, którzy nie zostawiali ma niej suchej nitki. Gdyby żyła dzisiaj, stałaby się z pewnością ofiarą internetowego hejtu, udowadniając, że miarą sukcesu jest ilość wrogów i zawistników.
Na pewno też jednak miałaby wielu fanów i miłośników, zwłaszcza że obecnie coraz częściej promuje się kuchnię opartą na rodzimych, naturalnych i zdrowych produktach.
Mogłaby również prowadzić w różnych stacjach telewizyjnych programy poradnicze, gdyż nie poprzestawała na kulinarnych osiągnięciach. Doradzała swoim czytelniczkom, jak dbać o dom, jak sprzątać, wywabiać plamy, czyścić przypalone garnki, jak leczyć się domowymi sposobami i w jaki sposób zabiegać chorobom, jak racjonalnie prać i robić świąteczne porządki...
Można by wymieniać i wymieniać bez końca...

Postać Lucyny Ćwierczakowiczowej bardzo mnie zafascynowała. Z jednej strony była tradycjonalistą, głoszącą pogląd, że droga do serca mężczyzny biegnie przez żołądek, z drugiej strony jednak nie bała się łamania społecznych konwenansów, uruchamiała darmowe kuchnie, udowadniając, że prawdziwa filantropia wymaga ciężkiej i konkretnej pracy, a nie udzielania się na pokaz i z daleka od potrzebujących.

Biografia, jaka wyszła spod pióra Marty Sztokfisz, nie jest jedynie zapisem życia bohaterki książki. To również stworzona z wielką pasją i znajomością rzeczy historia Polski XIX wieku, zwłaszcza zaś historia kobiet, które zaangażowały się w emancypację i pozytywistyczną pracę u podstaw.

Przeczytałam tę książkę jednym tchem, niczym najbardziej fascynującą powieść. To na pewno zasługa wiedzy autorki oraz jej błyskotliwego, niepozbawionego poczucia humoru stylu.
Polecam z czystym sumieniem - przede wszystkim tym, którzy lubią historie prawdziwe, ale niebanalne.
BEATA IGIELSKA
(wywrota.pl)

# data[].attributes.attachment_link.description
RECENZJA PRZEDPREMIEROWA - książka ukaże się 14. listopada 2018 r. nakładem Wydawnictwa Literackiego Gdyby żyła w XXI wieku, byłaby milionerką i restauratorką na miarę Magdy Gessler. Los sprawił jednak, że Lucyna Ćwierczakiewiczowa brylowała w salonach dziewiętnastowiecznej Warszawy. Jej przepisy wciąż jednak są kultywowane w domach, w których ceni się tradycyjną kuchnię.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Broszurowa ze skrzydełkami

Wydanie: Pierwsze

ISBN: 978-83-240-5681-1

EAN: 9788324056811

Liczba stron: 320

Wydawnictwo: Znak Horyzont

Format: 135x208mm

Cena katalogowa: 39,99 zł

Rok wydania: 2020

39,99 zł 26,99 zł

Zamów teraz, wyślemy jeszcze dziś!

Kup w pakiecie

Kupuj więcej i oszczędzaj

Opis

ak wyglądała prawdziwa kuchnia staropolska? Czy na obiadach czwartkowych u króla Stasia można się było najeść? I jak - znana z drakońskich diet - Sisi uwiodła Franciszka Józefa swoim apetytem?

Poznaj wielką historię od kuchni!

Królowa Jadwiga lubiła napić się piwa ze swoimi dwórkami. Jagiełło z kolei nienawidził alkoholu i... jabłek. Musiał natomiast ukrywać swoją miłość do gruszek, które ze względu na kształt uchodziły za przysmak kobiecy. Zwycięzcy spod Grunwaldu nie wypadało się nimi zajadać.

Jan III Sobieski często widywany był ze swoim kajecikiem, w którym zapisywał receptury ulubionych dań. Zawdzięczamy mu nie tylko wiktorię wiedeńską, lecz także sprowadzenie do Polski ziemniaków. Obiady najchętniej jadał w gronie rodziny, a śniadania - z ukochaną żoną... w wannie.

Na talerzu Elżbiety II wszystkie warzywa musiały być tej samej wielkości, a jeśli miała ochotę na jajka, to tylko te w brązowych skorupkach. Aby uniknąć nieprzystojnych skojarzeń, banana jadła nożem i widelcem. By nie urazić gospodarzy, byłaby w stanie zjeść... szczura.

Wika Filipowicz ze swadą opowiada o tym, co gościło na królewskich stołach. Przedstawia kulinarne obyczaje władców. Kuchenne ewolucje i rewolucje. Od królewskiego przepychu do „cienkiego jadania". Od korzennego zawrotu głowy do wyrafinowanego podkreślania smaku dań.
Od średniowiecza po dziś dzień.

Zajrzyj do środka

Recenzje

Zapraszamy do napisania własnej recenzji, możesz wysłać do nas tekst przez formularz.

Chcesz wiedzieć wszystko o promocjach i nowościach?
Zapisz się do naszego newslettera

Powiadomimy Cię o naszych nowościach, promocjach
oraz ofertach specjalnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Przy stole z królem. Jak ucztowano na królewskim dworze

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak wygląda prawdziwa kuchnia staropolska? Czy na obiadach czwartkowych u króla Stasia można się było najeść? I jak - znana z drakońskich diet - Sisi uwiodła Franciszka Józefa swoim apetytem? Poznaj wielką historię od kuchni! Wika Filipowicz ze swadą opowiada o tym, co gościło na królewskich stołach.

# data[].attributes.headline
"Każdy z nas nosi głęboko w sercu obraz "swoich gór" - jestem jednym z wielu, dla których tymi górami są Tatry. Tu zaczynałem swoje górskie życie, tu zaczęła się moja fotografia. Tatry to dziś moje "góry domowe", Tatry - góry najpiękniejsze..." -  to fragmenty słów Ryszarda Ziemaka, autora wydawnictwa albumowego o Tatrach.Książka jest „opowiedziana” w języku polskim i angielskim. Tekst wstępny napisał Maciej Pinkwart. Zdecydowana większość tej pozycji to fotografie Ryszarda Ziemaka, obok których nie można przejść obojętnie i nawet na chwilę nie zatrzymać wzroku. Tutaj nie tyle treść, co zdjęcia są najważniejszym elementem tej publikacji.Czytelników na pewno zaintryguje duży format tego wydania oraz papier, bo od niego zależy trwałość, czytelność i ogólna estetyka dzieła. Dzięki temu możemy przejść po górach w cieple własnego domu, bez chłodu i deszczu, przy pięknej pogodzie tatrzańskiej. Jednak długo nie podelektujemy się fotografiami gór w książce, bo gdzieś w tyle będziemy słyszeć głos, namawiający do prawdziwych górskich wędrówek. I to będzie niewątpliwie „zasługa” tej publikacji. 

# data[].attributes.subject
"Każdy z nas nosi głęboko w sercu obraz "swoich gór" - jestem jednym z wielu, dla których tymi górami są Tatry. Tu zaczynałem swoje górskie życie, tu zaczęła się moja fotografia. Tatry to dziś moje "góry domowe", Tatry - góry najpiękniejsze..." -  to fragmenty słów Ryszarda Ziemaka, autora wydawnictwa albumowego o Tatrach.Książka jest „opowiedziana” w języku polskim i angielskim. Tekst wstępny napisał Maciej Pinkwart. Zdecydowana większość tej pozycji to fotografie Ryszarda Ziemaka, obok których nie można przejść obojętnie i nawet na chwilę nie zatrzymać wzroku. Tutaj nie tyle treść, co zdjęcia są najważniejszym elementem tej publikacji.Czytelników na pewno zaintryguje duży format tego wydania oraz papier, bo od niego zależy trwałość, czytelność i ogólna estetyka dzieła. Dzięki temu możemy przejść po górach w cieple własnego domu, bez chłodu i deszczu, przy pięknej pogodzie tatrzańskiej. Jednak długo nie podelektujemy się fotografiami gór w książce, bo gdzieś w tyle będziemy słyszeć głos, namawiający do prawdziwych górskich wędrówek. I to będzie niewątpliwie „zasługa” tej publikacji. 

# data[].attributes.body
Beata Cieślińska
Fot. Ryszard Ziemak, Wyd. Artystyczne i FIlmowe

# data[].attributes.headline
Ryszard Ziemak. Tatry. Góry najpiękniejsze. The Tatra spell, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994

# data[].attributes.subject
Ryszard Ziemak. Tatry. Góry najpiękniejsze. The Tatra spell, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994

# data[].attributes.headline
Jeżeli ktoś lubi podróże, a szczególnie wycieczki pociągami, to na pewno zainteresuje się tą książką. Mimo tego, że była wydana już dość dawno, to wydaje się ponadczasowa. Prowadzi ona czytelnika wzdłuż 30 niezapomnianych tras kolejowych świata, od legendarnego Orient Expressu do nowoczesnych, rozwijających niesamowitą prędkość kolei japońskich.Mapy, które są dopełnieniem informacji o danej trasie oraz wspaniałe zdjęcia pozwalają odbyć fantastyczne podróże nie ruszając się z domu. Wystarczy tylko zamknąć oczy i wyobrazić sobie, że jedziemy np. ekspresem andaluzyjskim po Hiszpanii, w którym serwuje się wyborne wina i wspaniałe potrawy. Nic więcej – tylko smakować i delektować się!

# data[].attributes.subject
Jeżeli ktoś lubi podróże, a szczególnie wycieczki pociągami, to na pewno zainteresuje się tą książką. Mimo tego, że była wydana już dość dawno, to wydaje się ponadczasowa. Prowadzi ona czytelnika wzdłuż 30 niezapomnianych tras kolejowych świata, od legendarnego Orient Expressu do nowoczesnych, rozwijających niesamowitą prędkość kolei japońskich.Mapy, które są dopełnieniem informacji o danej trasie oraz wspaniałe zdjęcia pozwalają odbyć fantastyczne podróże nie ruszając się z domu. Wystarczy tylko zamknąć oczy i wyobrazić sobie, że jedziemy np. ekspresem andaluzyjskim po Hiszpanii, w którym serwuje się wyborne wina i wspaniałe potrawy. Nic więcej – tylko smakować i delektować się!

# data[].attributes.body
Beata Cieślińska
Fot. Oficyna Wydawnicza MULTICO

# data[].attributes.headline
Koleją przez świat. Przewodnik wzdłuż 30 najatrakcyjniejszych tras kolejowych świata, Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa 1994

# data[].attributes.subject
Koleją przez świat. Przewodnik wzdłuż 30 najatrakcyjniejszych tras kolejowych świata, Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa 1994

# data[].attributes.body
Robert MacFarlane - pisarz, naukowiec, podróżnik, od dawna ceniony w świecie anglosaskim  dopiero niedawno doczekał się pierwszych publikacji w języku polskim. Jego niezwykle plastyczny, metaforyczny, obrazowy język jest, czymś, co zmusza do zatrzymania się, delektowania się pięknem opisu, do intensywnej pracy zmysłów i wyobraźni. Podróż po historii ludzkiej fascynacji górami wiedzie od czasów niewyobrażalnie dawnych - okresu kształtowania się naszej planety, powstawania lądów i mórz do współczesnych nam czasów masowego zdobywania szczytów i gromadnych wycieczek górskich. Punktem kulminacyjnym opowieści jest niezwykle dramatyczna historia wyprawy Roberta Mallory'ego, być może, pierwszego zdobywcy Mount Everest. Przez tę książkę trzeba przewędrować niespiesznie, powoli smakując niezwykle sugestywne opisy i wysmakowany język narracji.
Anna Kraszkiewicz
Fot. Wydawnictwo Poznańskie