# data[].attributes.headline
xogo interactivo autores e obras Xeración dos 50

# data[].attributes.subject
xogo interactivo autores e obras Xeración dos 50

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Manuel María Fernández Teixeiro naceu en Outeiro de Rei o 6 de outubro de 1929 e faleceu na Coruña o 8 de setembro de 2004. A súa prolífica obra, sempre impregnada dun fondo compromiso social, abrangue distintos xéneros, dende a poesía á narrativa pasando polo teatro e o ensaio.

No ano 1942 comezou en Lugo os seus estudos de bacharelato ao tempo que agromaba xa unha temperá vocación pola escrita. Alí, logo de coñecer a Uxío Novoneyra, integrouse na tertulia do Café Méndez Núñez onde compartiu inquedanzas con autores tan destacados como Pimentel, Fole, Cunqueiro, Carballo Calero, Iglesia Alvariño ou Rof Codina. Con eles entrará en contacto co galeguismo, tanto o interior como o do exilio.

Nestes anos, dará a coñecer os seus primeiros poemas na revista literaria Xistral, fundada por el mesmo en colaboración co seu amigo Manuel Antonio Sopena.

No ano 1950, publica o seu primeiro poemario, Muiñeiro de brétemas, o primeiro libro en galego editado despois da Guerra Civil e co que se inaugura unha das correntes poéticas máis significativas da posguerra, a coñecida como "Escola da Tebra".

En 1956 Manuel María coñece á que será a súa compañeira e musa, Saleta Goi. A parella casa en Lugo tres anos máis tarde e pouco despois instálanse os dous en Monforte de Lemos, onde o poeta exercerá a actividade profesional de Procurador ata a súa xubilación.

Na década dos 60 e 70, leva a cabo unha intensa actividade política na clandestinidade, comprometido coa defensa dos movementos nacionalistas e implicado en múltiples iniciativas de promoción e recuperación cultural (conferencias, recitados, concertos...). O activismo político levouno a ser elixido, en 1979, concelleiro de Monforte polo Bloque Nacional Popular Galego.

Na súa fecunda obra cómpre salientar poemarios como Terra Chá (1954), Mar maior (1963), Libro dos pregos (1962), Cancións do lusco ó fusco (1970), Poemas ó outono (1977), Compendio de orballos e incertezas (1991), Poemas a Compostela (1993) ou o emblemático Os soños na gaiola (1968) dirixido ao público infantil. Deixounos tamén obras narrativas coma O bigote de Mimí (2003); dramáticas: Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela (1979) ou a Farsa de Bululú (2007); e ensaísiticas: Poetas entre a tradición e a modernidade. Luís Amado Carballo e a súa escola poética (1997) .

Esta intensa traxectoria literaria fíxoo merecedor de numerosos galardóns entre os que destacan: en 1976, o I Concurso de guións cinematográficos de Nós. Cinematográfica Galega; o premio "Celanova, casa dos poetas", outorgado en 1990, ou o "Pedrón de Ouro", recibido en 1994 na Casa Museo de Rosalía de Castro.

Manuel María, referente obrigado da literatura galega da segunda metade do século XX, revélasenos como unha figura singular non só pola riqueza creativa e temática da súa obra senón tamén polo compromiso íntimo coa súa cultura, coa súa lingua, co seu pobo.

Se queres investigar, velaí a ligazón para acceder a unha U.D. sobre o autor:

Aínda que é unha mágoa que esta composición de Manuel siga estando vixente na actualidade, cincuenta anos despois de cando foi escrita, podemos escoitala na cálida voz de Uxía (cun magnífico acompañamento musical) para conmemorar a data de nacemento do autor. O vídeo realizado por ANTONIO RECAMÁN DE 4º ESO B. Parabéns!

# data[].attributes.attachment_link.description
Manuel María Fernández Teixeiro naceu en Outeiro de Rei o 6 de outubro de 1929 e faleceu na Coruña o 8 de setembro de 2004. A súa prolífica obra, sempre impregnada dun fondo compromiso social, abrangue distintos xéneros, dende a poesía á narrativa pasando polo teatro e o ensaio.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Publicado el

1. 1. Uxío Novoneira. Carla Noya Camiño 2ºBachB.

2. 2. ÍNDICE. * Contexto histórico no que se enmarca Uxío Novoneira e a súa obra. * Importancia do autor para a Historia da Lingua Galega. * Produción literaria do autor e comentario dun poema da mesma.

3. 3. Uxío Novoneira (1930-1999). Poeta e escritor galego,coñecido como o poeta do Courel. Principal referente físico para os seus versos. Poeta do rural e da paisaxe, pero tamén poeta social e urbano. Dedicóuselle o Día das Letras Galegas de 2010.

4. 4. Poeta que fala da terra da paisaxe da natureza e do home fronte a ela. Nos anos 50 será colocado na nómina dos clásicos. Con 25 anos foi consagrado e coñecido en todo os ámbitos culturais.

5. 5. O compromiso social de Novoneira co pobo galego é froito da realidade sociocultural de Galicia que viviu o autor. Viviu a Guerra Civil e a represión tras a ditadura. Esta vivencia reflíctese nunha das súas máis grandes obras, a chamada Letanía de Galicia. A década dos 50 supón un afianzamento das súas palabra contra as inxustizas sociais.

6. 6. Eríxese continuador da liña de denuncia social máis localista iniciada xa no Rexurdimento. Moi comprometido coa realidade galega: "verbo verdadeiro que fala o pueblo", Dende a Asociación de Escritores en Lingua Galega, promoveu a defensa do idioma, como signo de identidade e de orgullo.

7. 7. Espírito innovador. Rexeitando en todo momento a despersonalización que propoñían as vangardas Soubo incorporar un gran número de recursos innovadores que floreceran nas diferentes correntes de comezos de século.

8. 8. Contribuidor á literatura infantil e xuvenil con obras como:

9. 9. * Uxío Novoneira é un poeta de dicir moito coas menos palabras posibles, versos curtos, polisemánticos e cargados de suxestións.Soubo ir incorporando un gran número de recursos innovadores nos seus versos. * As súas temáticas serán diversas: * Poemas da terra e da paisaxe. * Poesía social. * Poesía intimista * Poesía existencial.

10. 10. * Nos seus textos, Novoneira explicitou o seu compromiso nacionalista e marxista e procuraba o mellor resultado visual e sonoro.As poucas palabras empregadas pretenden evocar dun modo máxico o mundo no que o home está inmerso,tamén hai que lembrar o seu compromiso público e constante con Galicia: É xa hora de que señas toda patria dos teus dos que gardaron a fala en que máis se dixo adeus e señas dona de ti e señora de falar señora de decidir e dona de se negar.

11. 11. * A lingua definea como "o único sitio onde seguen vivos os antepasados, a única forma audible de supervivencia".Nunha entrevista que lle fan en 1998 comenta: Ninguén dubida xa da nosa identidade, nin os inimigos da lingua propia, que anque non a queiran nin a falen será sempre o galego. Repito: hai cousas que non as escolle un, escolleunas a historia.

12. 12. Obra. En 1948 matriculouse na facultade de Filosofía e Letras en Madrid, onde comezou a escribir poemas en castelán. Xesús Alonso Monteroconservou o seu primeiro libro de poemas, Abrojos. Nos anos 1950-51 datan as coleccións de poemas Poemas de Dios e Caurel, de onde sairon Os Eidos. En 1952, recupera o contacto con Manuel María e a finais dese mesmo ano comezou a escribir os poemas que darían lugar a Os Eidos.

13. 13. En 1955 publicou Os Eidos. Comezou a publicar poesías en diarios e revistas como Vida Gallega Aturuxo, Follas Secas, Luzes de Galiza, Nordés,etc. É incluído por vez primeira nunha antoloxía poética galega. En 1959 aparecería de novo noutra antoloxía . O 22 de febreiro de 1957 interviu no chamado Homenaje a la poesía gallega, celebrado en Santiago, xunto a prestixiosas firmas da literatura galega e galeguista.

14. 14. Comezou a traballar na radio e mais na televisión. En 1966 publicou Elexías do Courel e outros poemas, nunha edición bilingüe en castelán e galego. En 1967 escribiu o poema Vietnam canto. Con este texto xorde un Novoneira máis vindicativo e politizado, menos lírico e intimista.

15. 15. 1974 foi o ano da publicación de Os Eidos II, que recolle poemas escritos nos que evidencia o compromiso político desta nova etapa. En 1981 edítanse conxuntamente tódolos poemas que conformaban os dous tomos d´Os Eidos, nun libro titulado Os Eidos. Libro do Courel. Este libro veu sucesivas reedicións ao longo dos anos. En 1979 publica Poemas caligráficos, libro que combina a poesía e a peculiar caligrafía de Novoneira os textos están vinculados á vangarda pictórica.

16. 16. En 1982 foi elixido presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega. En 1984 Méndez Ferrín publicou De Pondal a Novoneyra. En 1986 aparece Muller pra lonxe,que eran poemas xa publicados anteriormente en revistas e obras colectivas.

17. 17. En 1991 publicou o seu primeiro libro de narrativa, O cubil do xabaril. En 1994 editou Poemas de doada certeza e en 1998 Betanzos: Poema dos Caneiros e Estampas. Xa enfermo publicou Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas. Morre en Santiago de Compostela,o Sábado 30 de outubro de 1999.

18. 18. Poema pertencence ó libro "De tempo de Elexía", do 1991. Escrito en primeira persoa,quen fala é o autor :"Camiño de volta fago". O tema deste poema é a insistencia da xente en recordar o pasado, o verdadeiramente importante é solucionar o presente e non vivir anclados no que deixamos atrás. O poeta tamén fai referencia a Santiago como punto de encontro con Galicia. El pensa en Galicia como o que puido ser,se non existira a dictadura.

19. 19. O autor pensa como sería Galicia se fose gobernada por outras persoas ou de outra maneira: "i esa cuestión non resolta". Quere ser optimista e deixar o pasado a un lado: " i o presente é o urgente". Estructura: o poema pódese dividir en dúas partes: do verso 1 ao 4, onde fala dos pensamentos da xente. E a segunda parte, dende o verso 5 ata o final,que fala en primeira persoa do que el sente e opina. Está formado por tres estrofas de catro versos cada unha. Os versos son regulares e a rima consonante.

20. 20. * https://gl.wikipedia.org/wiki/Ux%C3%ADo_Novoneyra * http://uxionovoneyra.com/ * http://www.blogoteca.com/galegoxxi/index.php?cod=85168 * http://www.coordinadoraendl.org/letras2010/doc/Escolma%2 0de%20poemas%20de%20Ux%C3%ADo%20Novoneyra%20(Le tras%20Galegas%202010%20- %20IES%20de%20Porto%20do%20Son).pdf

# data[].attributes.attachment_link.description
Publicado el 1. Uxío Novoneira. Carla Noya Camiño 2ºBachB. 2. ÍNDICE. * Contexto histórico no que se enmarca Uxío Novoneira e a súa obra. * Importancia do autor para a Historia da Lingua Galega. * Produción literaria do autor e comentario dun poema da mesma. 3. Uxío Novoneira (1930-1999).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Literatura galega, poesía, século XX

1. 1. Amparo Cereixo Silva A POESÍA DEPOSGUERRA

2. 2. A POESÍA DE POSGUERRA - Represión franquista exilio interno / externo asasinatos, cárcere. - Represión lingüística e cultural Non publicacións en galego

3. 3. Represión lingüística

4. 4. Recuperación poética * Mediados dos anos 40: rexurdir da literatura * Revistas bilingües: Posío, Alfar... * 1947: Cómaros verdes de A. Iglesia Alvariño. * 1949: Colección Benito Soto > recuperación da lírica * 1950: Editorial Galaxia

5. 5. Xeracións de posguerra * Xeración do 36 * Promoción de enlace * Xeración das Festas Minervais

6. 6. Xeracións do 36 * Características ● Herdeiros directos da Xeración Nós, SEG e da Xeración do 25. ● Publicaran con anterioridade á guerra ● Viven e sofren a guerra

7. 7. Xeracións do 36 Tendencias poéticas: ● Neotrobadorismo: Á. Cunqueiro (Dona do corpo delgado) / Álvarez Blázquez -Cancioneiro de Monfero-/ Díaz Jácome - Pombal-. ● Imaxinismo: Paisaxe < Hilozoísmo(< Amado Carballo). Teodoro Morgade -Orballo ispido- / Aquilino Iglesia Alvariño -Cómaros verdes-. ● Social-realismo: crítica e denuncia social < Cabanillas / Exilio. Eclipsa as outras tendencias

8. 8. Socialrealismo. * Recupérase a liña da poesía cívica e de denuncia que iniciara a comezos de século R. Cabanillas. * "A poesía é unha arma, disparemos" * Características xerais: - Sinxeleza expresiva > destinatario: o pobo. - Mensaxes de tipo ideolóxico vs. forma - Emprego do humor, ironía, sarcasmo > carácter burlesco e satírico < cantigas de escarnio e maldicir. - Achegamento á lingua popular.

9. 9. Socialrealismo. Temática ● Compromiso social ● Denuncia da situación política < falta de liberdade ● Denuncia da situación económica: capitalismo burgués. ● Solidariedade cos máis febles ● Defensa da lingua e do país.

10. 10. Socialrealismo. C. E. Ferreiro (1913- 1979) ● Marcado pola guerra. ● Relación directa cos homes de Nós, do SEG e da Xeración do 25. ● Poesía ao servizo do pobo.

11. 11. C. E. Ferreiro. Liñas temáticas ● Intimista. ● Lembranza da nenez / mocidade ● Saudade do paraíso perdido ● Tempus fugit ● Amor (Moraima) ● Onde o mundo se chama Celanova: intimismo, desacougo existencial + poesía social. ● O soño sulagado: saudade pola vila nata, presenza de Moraima (amor / confidente).: http://www.youtube.com/watch?v=Q6l18L-xzOs

12. 12. C. E. Ferreiro. Liñas temáticas ● Social. ● Denuncia do sistema / ditadura ● Antibelicismo / antimilitarismo ● Defensa da patria e da lingua ● Defensa dos oprimidos ● Longa noite de pedra: temática social + intimista ● http://www.youtube.com/watch?v=F8QRWlh2pvc (Monólogo do vello traballador)

13. 13. C. E. Ferreiro. Liñas temáticas ● Satírica. ● Crítica directa a persoas e clases sociais. ● Retómase o modelo das cantigas de escarnio e maldicir. ● Ironía, sarcasmo, burla... > emigración (crítica a aqueles que esquecen as súas orixes) ● Viaxe ao país dos ananos; Paco Pixiñas, Cantigas de escarnio e maldicir.

14. 14. Promoción de Enlace ● Sen relación directa de Nós e das Vangardas. ● Formación en condicións adversas ao galeguismo > comezos literarios en castelán.

15. 15. Pr. de enlace. Luz Pozo Liñas temáticas: ● Comprometida, solidaria coas xentes, de carácter humanista: o Nós substitúe o Eu. ● Intimista e soidosa, subxectiva, feble. Eu / Ti > marcan o eixo bipolar no amor (O paxaro na boca). Tema: amor sensual > imaxes eróticas > vitalismo amoroso + natureza.

16. 16. Pr. de enlace. Antón Tovar ● Produción inicial: temática intimista e existencial (Arredores, Non, O vento no teu colo) ● Produción tardía: temática vitalista e de preocupación social. ● Características: ● Musicalidade e sinxeleza

17. 17. Xeración das Festas Minervais. Grupo Brais Pinto

18. 18. Xeración das Festas Minervais. ● Non viven a guerra (nacen entre 1930-1940) ● Danse a coñecer nas Festas Minervais (USC, 1950) ● Mestres: Xeración do 36 e homes de Galaxia.

19. 19. Xeración das Festas Minervais. ● Liñas poéticas: ● Escola da Tebra: poesía intimista (morte, soidade, desesperanza...). O poeta en conflito co mundo. ● Social-realismo: poesía de denuncia social (a opresión, a guerra, o sentimento de Galiza...).

20. 20. Manuel María ● Comprometido co nacionalismo (UPG) ● Escola da Tebra: visión atormentada da vida: Muiñeiro de brétemas; Morrendo a cada intre ● Poesía social e satírica: Documentos personaes. ● Paisaxismo: Terra Chá.

21. 21. Uxío Novoneyra  Forma parte do grupo Brais Pinto (Ferrín, Lorenzo, Graña...)  Paisaxismo de Noriega, Iglesia Alvariño...: Os eidos (1955)  Recurso do fonosimbolismo. http://www.youtube.com/watch?v=cGBHtVirQyQ

22. 22. Méndez Ferrín  Fortemente comprometido politicamente  Un dos fundadores do grupo Brais Pinto.  Escola da Tebra (intimismo e angustia): Voce na néboa (1957).  Social-realismo: intención reivindicativa e concienciadora desde o punto de vista histórico e político. Antoloxía popular / Poesía enteira de Heriberto Bens.

23. 23. Méndez Ferrín * Lírica e social. Con pólvora e magnolias (1976) > renovación da lírica en lingua galega.  Poesía revolucionaria -a pólvora- + lirismo persoal e luxo estético -as magnolias-.  versos libres  Diversas resonancias culturais (celtismo, poesía medieval, surrealismo, a lírica de Cunqueiro...)

24. 24. Méndez Ferrín * Ton nostálxico. Paso do tempo. Triunfo da decadencia.  Texto complexo: abundancia de símbolos creados, ampliados ou modificados polo propio autor (moitos deles só interpretables no conxunto da súa obra).  Abundancia de figuras retóricas de tipo semántico e as morfosintácticas baseadas nas recorrencias relacionadas co tema do poema.

25. 25. Méndez Ferrín No vento de mazán que se desfraga nos cons e pedregullo solar de cabo de Home e Punta do Cabalo de Fora reclamo a liberdade pró meu pobo. No meniño que dorme no edredón dos teus ollos reclamo a liberdade pró meu pobo. Nas vellas mans agrarias, nas loias amorosas dos estíos reclamo a liberdade pro meu pobo. Nos bicos acedísimos e tenros dos meus fillos inmensos reclamo a liberdade pró meu pobo.

26. 26. Méndez Ferrín No vento de mazán que se desfraga nos cons e pedregullo solar de cabo de Home e Punta do Cabalo de Fora reclamo a liberdade pró meu pobo. No meniño que dorme no edredón dos teus ollos reclamo a liberdade pró meu pobo. Nas vellas mans agrarias, nas loias amorosas dos estíos reclamo a liberdade pro meu pobo. Nos bicos acedísimos e tenros dos meus fillos inmensos reclamo a liberdade pró meu pobo.

27. 27. Páxinas de onde están tiradas as fotografías ● Manuel Ferrol. Pai e fillo chorando. 1957 ● https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/236x/26/65/ee/2665ee133679f30ec6e63502a3290324.j ● http://crebas.blogaliza.org/files/2011/07/alvarinho.jpg ● http://consellodacultura.gal/mediateca/extras/c2ddc9_ferreiro.jpg ● http://4.bp.blogspot.com/-8DE7u6lREuU/VKV0AbQE0BI/AAAAAAAABCo/bhH1LT3pg2M/s1600 ● https://lasociedadsupersecreta.files.wordpress.com/2014/03/munch_el_grito.jpg ● https://bibliotecamarioneta.files.wordpress.com/2013/01/portada.jpg ● http://www.elcorreogallego.es/img/noticias/20090905/cp ● http://auladeliteratura.blogaliza.org/2011/06/16/anton-tovar/ ● http://armandorequeixo.blogaliza.org/2012/03/05/memorias-de-xose-fernandez-ferreiro/ ● http://elpais.com/diario/2004/09/11/agenda/1094853606_850215.html ● http://www.notesalves.com/literatura/autor/xos%C3%A9-lu%C3%ADs-m%C3%A9ndez- ferr%C3%AD

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Literatura galega, poesía, século XX 1. Amparo Cereixo Silva A POESÍA DEPOSGUERRA 2. A POESÍA DE POSGUERRA - Represión franquista exilio interno / externo asasinatos, cárcere. - Represión lingüística e cultural Non publicacións en galego 3. Represión lingüística 4. Recuperación poética * Mediados dos anos 40: rexurdir da literatura * Revistas bilingües: Posío, Alfar...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Rápida aproximación para sacar a Manuel María das aulas

1. 1. Eu son Manuel María. Nacín no 29, o 6 de Outono, en Outeiro de Rei da Terra Chá. Son dunha caste rexa de labregos Fieles á súa terra e ao seu Deus. Agora son un namorado. Eu son Manuel María, Cantor da Terra Chá que algunhos din. Cantor da terra chá que leva un clavada nas entrañas, Penso eu. Eu son Manuel María, labrego con algo de poeta. Por eso gardo as albas no fondo dos meus ollos e ando de vagar o meu camiño, e pídolles ás cousas a súa tenrura e aos homes pídolles verdade. Non teño máis tarefa: Son unha humilde folla que salaia Na noite escura movida polo vento. Eu son Manuel María, Un son tan só, lonxano e feble. Documentos persoais, 1958

2. 2. Manuel María cos seus pais e irmáns en 1940. Na casa familiar seu pai tiña os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro.

3. 3. Manuel María Fernández Teixeiro nace en Outeiro de Rei da Terra Chá (Lugo) o 6 de outubro de 1929, no seo dunha familia de labregos ben acomodada. Prepara o ingreso no Instituto cun mestre co que le e comenta textos poéticos galegos. Inicia o Bacharelato no curso 1942-43 no Instituto Masculino de Lugo. En maio de 1943, morre o seu pai e faise cargo da súa educación o seu tío paterno, párroco e profesor de Filosofía no Instituto. Sempre que pode, retorna a Outeiro de Rei, onde se integra no mundo labrego e aprende a facer versos cun magnífico narrador oral que traballa na súa casa como xornaleiro, Manuel de Paderna. Manuel María aos 11 anos, altura á que decubriu a literatura galega a través da antoloxíaa de Ánxel María de las Casas e da Literatura Gallega de Carré Aldao.

4. 4. Manuel María con 16 anos no internado dos Maristas (1945) e, posteriormente , no equipo de futbol do instituto de Lugo (1949).

5. 5. Con só dezanove anos pronuncia no Círculo das Artes de Lugo a súa primeira conferencia, que lle permitirá intégrase nas tertulias (únicos foros de debate que naquela época escapaban ao control do poder) do café Méndez Núñez, nas que participan escritores como Luis Pimentel, Ánxel Xohán, Ánxel Fole, Ramón Piñeiro, Aquilino Iglesia Alvariño, Álvaro Cunqueiro ou Carballo Calero.

6. 6. Convértese en editor da revista Xistral e escribe o seu primeiro poema, Cantiga derradeira. Ese verán escribe tamén o seu primeiro poemario (surrealista, onírico, imaxinista, existencialista, saudosista...), Muiñeiro de brétemas, que sairá ao ano seguinte (1950) na colección Benito Soto e que marcará a aparición dunha nova corrente poética na lírica galega: a Escola da Tebra. Mariñeiro de luares só sinto o teu influxo, ai amor, a sotavento. ¡Ás veces vou muiñando o teu querer nun muíño que me move a barlovento! Ramón Lorenzo Alexandr e Cribeiro

7. 7. Tras fracasar nos exames de Filosofía e Letras (mesmo suspende Literatura), o seu tío obrígao a estudar Dereito; da dor pola renuncia á carreira que quería nacen os versos de Morrendo a cada intre (1950). A morte, atropelado por un coche, do seu irmán máis novo prodúcelle unha profunda crise íntima e relixiosa que o leva a escribir Libro de pregos (1951), que non publicará até 1962. En 1954 publica Advento, que escribira entre estes dous libros anteriores. Tamén publica un libro de contos e catro obras de teatro, entre as que destaca Barriga verde (1968).

8. 8. Inquirín a miña inocencia no cabalo sen brida do meu verso. Neste verán apático rachei flores coa miña carraxe de verdade verbeneira. Miña nai confesoume que eu tiña unha alma moi moderna. As miñas verbas tiveron agullas secretas para aquel xoven profesor que me suspendeu literatura. Agacheime de min mesmo algunha vez e respirei ávidos ventos nacidos máis aló da cursi primavera. Escribireille lindas cartas á miña simpática monada: pomba de verbas sen sentido. De aquí para diante seguirei facendo versos, cumprirei 50 anos e morrerei unha noite de inverno sen silencio de estrelas nin de flores.

9. 9. Quixera poder escribir un poema sinxelo, emocionado, puro e branco. Un poema perfecto, ausente de ritmo, case sen palabras. Un poema leve e fino que conteña todas as dimensiós imprecisas do meu ser. ¡Se puidera escribir un gran poema -espírito, carne, lume- que pechara as miñas tristezas, as propias bágoas! Sei que nunca endexamais lograrei un poema puro, puro, total e misterioso. ¡Se fora capaz de despir o meu espírito nun máxico poema feito só de amor, de luz e de nostalxia!

10. 10. ¡Teño medo! ¡De todo canto ollo case nada comprendo...! ¡E tremo...! ¡Tremo, Señor, como a folliña movida polo vento!

11. 11. Fai o servizo militar en Compostela, onde coincide con Uxío Novoneyra. Manterá unha grande relación cos galeguistas, especialmente con Otero Pedrayo e Carlos Maside,quen o achega á realidade do pensamento marxista. Publica o seu segundo poemario e gaña o Premio Castelao de Poesía do Centro Galego de Bos Aires. No verán de 1953 escribe a primeira redacción de Terra Chá, que é un verdadeiro reencontro coa vida chairega e coas súas raigames labregas. Con Uxío Novoneyra e Ramón Piñeiro en Compostela

12. 12. ¡Hei de ir á Feira do Monte, á de Rábade e á de Castro! ¡Hei de ir á Feira do Monte anque teña que ir de arrastro! Despois, se o tempo deixa, a Moimenta irei mercar. ¡Vendín en Vilalba a Teixa, quedei sen vaca para arar! ¡Hei de ir á Feira do Monte que é pró domingo que vén! ¡E ti, miña dona, disponte, que te hei de levar tamén!

13. 13. Uxío Novoneyra, Ramón Piñeiro, A. Bonet, Pura Vázquez, Manuel María e Carlos Maside, en Compostela, 1952. En 1956 Manuel María coñece a Saleta Goi. Casan en Lugo tres anos máis tarde e pouco despois instálanse os dous en Monforte de Lemos, onde o poeta exercerá a actividade profesional de Procurador até a súa xubilación.

14. 14. Entre 1959 e 1963 mantén unha grande relación con Vicente Risco, Otero Pedrayo, Cuevillas... e asiste ás primeiras reunións para reorganizar o nacionalismo galego, un proceso político no que é clave a figura de Méndez Ferrín. É a época do Consello da Mocedade e da ruptura co piñeirismo. Intensifica, así mesmo, a súa creación, non só como poeta, senón tamén como narrador e dramaturgo. Desta época cómpre destacar libros como Documentos persoaes (1958) e Mar Maior (1963).

15. 15. Guía comercial Dende agora os poetas non precisan andar ollando a lúa para inspirarse, abóndalles con ler os nosos ANUNCIOS POR PALABRAS: "Véndense angurias, estrelas, albas, lúas e solpores. Véndense diccionarios da rima tenros como nata. Temos almas de flores e chíos de paxaros. Todo moi barato. Damos 30 prazos. Remesamos os pedidos a reembolso, en gran velocidade e porte pago."

16. 16. Están fóra da lei as estrelas, a Primavera, as flores e os paxaros. Dáse este bando en tal e cal para que se cumpra de orde do alcalde. Asinado, carimbado e rubricado. Bando Prohíbese, por orde da Alcaldía, que medren porque si as rosas do xardín municipal. Dende agora as pombas teñen que pedir licenza para voar. Prohíbeselle á lúa andar ceiba de noite polo ceo. A lúa é unha tola que anda espida dando mal exemplo ás nenas castas e aos fillos de familia. Pagarán trabucos os poetas. Prohíbese soñar de 10 a 11. Prohíbese tamén derramar bágoas. Pódese chorar tan só cando hai sequía pra que non fiquen baldeiros os pantanos. Un só se pode emocionar os Xoves e os Domingos cando toca a Banda do Concello no quiosco.

17. 17. ¿Que importa, irmao, que morra o día se a súa morte abre en nós a esperanza do mencer? Non temas. Aínda o paxaron ten canciós e as estrelas se alcenden cada noite. Verbas a un irmao Escoita, irmao, as miñas verbas: son sinxelas e impuras como as verbas feridas co coitelo dos beizos, cada día. Vouche dicir tan só que teño a miña mao tendida aberta, núa e viva como o mar. Que teño, irmao, maduro o corazón para gardar nel as verbas túas. Que a vida é moi fermosa aínda que hai homes que teñen os beizos emporcados con verbas de falsía, e o corazón podre polo odio, e as maos pingando sangue, e agachados, no fondo dos seus petos, en vixía, coitelos e pistolas asasinas.

18. 18. Manuel María está comprometido coa resistencia cultural que caracterizou as primeiras etapas da ditadura e que agora se incrementa: *Aparecen os primeiros partidos nacionalistas galegos, a Unión do Povo Galego (UPG) e o Partido Socialista Galego (PSG). *Desenvólvense as primeiras folgas obreiras, a loita labrega contra FENOSA e as revoltas na Universidade.

19. 19. *Participa na presentación de Raimon e da Nova Canción Galega *Participa na creación da colección de poesía Val de Lemos. *Pariticipa na edición de discos en colaboración coa discográfica EDIGSA *Inaugura a Libraría Xistral

20. 20. Nestes anos a súa literatura é cada vez máis comprometida e combativa: Os soños na gaiola, Versos para un país de minifundios, Versos para cantar en feiras e romaxes, Remol, Canciós do lusco ao fusco... Tamén publica dúas narracións e tres obras dramáticas entre as que destaca Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela (1979).

21. 21. En 1975 presenta a súa renuncia como membro correspondente da Real Academia Galega dada a total ineficacia desta institución en defensa da lingua galega. Dona a propiedade de Edicións Xistral ao recén creado Frente Cultural da AN-PG, organización da que Manuel María será un activo militante.

22. 22. GALICIA Galicia docemente Está ollando ó mar: ¡ten vales e montañas E terras pra labrar! Ten portos, mariñeiros Cidades e labregos ¡cargados de traballos Cargados de trafegos! Galicia é unha nai Velliña, soñadora: ¡na voz da gaita rise, Na voz da gaita chora! Galicia é o que vemos: A terra o mar, o vento... ¡pro hai outra galicia Que vai no sentimento! Galicia somos nós: A xente e mais a fala. ¡si buscas a galicia En ti tes que atopa- la! Galicia somos nós: A xente e mais a fala. ¡si buscas a galicia En ti tes que atopa- la!

23. 23. MANUAL PARA DEPRENDER PARA SEÑORITO Aínda que un non sexa moi bonito non é difícil chegar a señorito. Primeiro hai que odiar o comunismo, e pensar somentes en un mismo, non facerlle moito caso aos pais, tratar con certo desprecio aos demais. Hai que ter en conta o que convén, adequirir modales finos, codearse só con "xente ben", aproveitados, cucos e cretinos, ser socio de todos os casinos, mercar sempre autos deportivos e traxes e corbatas elegantes, coñecer toda clás de aperitivos, saberse comportar nos restaurantes, distinguir os wiskis ao cheiralos, entender de bridge e de canasta, de golf, de tenis e cabalos, non alternar con xente doutra casta. Tamén é convenente ter querida, xantar e cear sempre a deshoras, abusar o que se poida da bebida e ser moi galante coas señoras. Non falar galego endexamais (é idioma do pobo, moi vulgar), vivir do que súan os demais, ¡e denantes morrer que traballar!

24. 24. CANCIÓN PRA CANTAR TODOS OS DÍAS Hai que defender o idioma como sexa: con rabia, con furor, a metrallazos. Hai que defender a fala en loita rexa con tanques, avións e a puñetazos. Hai que ser duros, peleóns, intransixentes cos que teñen vocación de señoritos, cos porcos desertores repelentes, cos cabras, cos castróns e cos cabritos. Temos que pelexar cos renegados, cos que intentan borrar a nosa fala. Temos que loitar cos desleigados que desexan matala e enterrala. Seríamos, sen fala, unhos ninguén, unhas cantas galiñas desplumadas. Os nosos inimigos saben ben que as palabras vencen ás espadas. O idioma somos nós, povo comun, vencello que nos xungue e ten en pé, herencia secular de cada un, fogar no que arde acesa a nosa fe.

25. 25. Coa chegada da democracia, Manuel María regresa ao amor e á Terra Chá como temas de creación literaria. Inicia un novo rumbo poético con Poemas ao Outono. Manterá o seu compromiso activo co nacionalismo galego, así o recolle o seu poemario Poemas para construír unha patria. Formará parte das candidaturas ao Senado e ao Concello de Monforte.

26. 26. POEMA DO ALLEADO Son un bilingüista moi apaixonado, un colonialista ben colonizado. Teño lingua nai, e unha lingua pai e unha lingua filla que marabilla. ... ... ... ... ... ... Son un alleado fino e progresista ben domesticado. ¡Son un castrapista como está mandado!

27. 27. Nestes anos escribe e publica a súa poesía máis intimista e humanista. Medra a súa produción dramática, até 16 obras. E continúa a súa produción en prosa, até 7 novas obras. Participa activamente nas actividades da Asociación Socio- Pedagóxica Galega e da Asociación de Escritores en Lingua Galega.

28. 28. Viaxa por por Europa. Recibe homenaxes e premios. Especialmente significativos foron a homenaxe que a AS-PG lle tributou no Teatro Rosalía de Castro en 1995 e a entrada como académico numerario na Real Academia Galega en 2003.

29. 29. A FALA O idioma é a chave coa que abrimos o mundo: o salouco máis feble, o pesar máis profundo. O idioma é a vida, o coitelo da dor, o murmurio do vento, a palabra de amor. O idioma é o tempo, é a voz dos avós e ese breve ronsel que deixaremos nós. O idioma é un herdo, patrimonio do pobo, maxicamente vello, eternamente novo. O idioma é a patria, a esencia máis nosa, a creación común meirande e poderosa. O idioma é a forza que nos xungue e sostén. ¡Se perdemos a fala non seremos ninguén! O idioma é o amor, o latexo, a verdade, a fonte da que agroma a máis forte irmandade. Renunciar ao idioma é ser mudo e morrer. ¡Precisamos a lingua se queremos vencer!

30. 30. En 1998 Manuel María e Saleta deciden vivir na Coruña, onde pasa os seus últimos anos e onde manterá unha tertulia no Kirs. Tamén manterá o seu activismo cultural, político e social até o final.

31. 31. Publicará as súas derradeiras obras: Brétemas do muiñeiro, Os carreiros do soño e Elexías á miña vida pequeniña. En 2001 publícase a súa Obra Poética Completa, da man da editorial Espiral Maior, que dirixe Miguel Anxo Fernán Vello.

32. 32. Os meus inimigos cando falan de min poñen xofre nas súas verbas, tan íntimas, tan sinxelas, tan saídas dese anaco de carne que leva por nome corazón. E eu case son feliz coas súas intrigas, coa súa dozura, coa súa morte que non ma dan a min por covardía. O seu sorriso amargo esvara pola miña carne como un peixe, e as súas frases amarelas finxen rosas cando me chaman amorosamente "meu querido amigo". Eu e mais eles imos andando distraídos pola vida, imos ao mesmo café, ao mesmo cinema, e agachamos as mesmas mentiras debaixo dos mesmos estúpidos sorrisos: e ás veces até me convidan a fumar cerimoniosamente. Os meus inimigos cando me acoitelen aínda me han de seguir chamando "meu querido amigo".

33. 33. O 8 de setembro de 2004 falece na Coruña. O seu corpo foi velado no Panteón de Galegos Ilustres e enterrado en Outeiro de Rei no medio dunha multitude de galegos e galegas que quixeron dar o seu derradeiro adeus ao poeta nacional de Galiza. Deixou tras de si arredor de 1500 versos espallados em 49 obras poéticas, 13 narracións, 26 obras dramáticas e 10 ensaios.

34. 34. ENDL do IES Félix Muriel - Rianxo

35. 35. *Para elaborar esta presentación... *Casa Museo Manuel María (Imaxes e contidos) *Real Academia Galega (Biografía) *365 días para Manuel María (Textos) *Son de poetas (Música) Para saber máis... *Primavera das Letras *Mercedes Queixas *Para atopar todos os recursos... *CENDLG

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Rápida aproximación para sacar a Manuel María das aulas 1. Eu son Manuel María. Nacín no 29, o 6 de Outono, en Outeiro de Rei da Terra Chá. Son dunha caste rexa de labregos Fieles á súa terra e ao seu Deus. Agora son un namorado.

# data[].attributes.headline
XERACIÓN DAS FESTAS MINERVAIS. PROMOCIÓN DE ENLACE

# data[].attributes.subject
XERACIÓN DAS FESTAS MINERVAIS. PROMOCIÓN DE ENLACE

# data[].attributes.body
Características básicas

# data[].attributes.attachment_link.title
Xeración das Festas minervais O&V (literatura galega)

# data[].attributes.body
Comentario do poema "Letanía de Galicia"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Especial coronavirus
Ladaíña de Galicia, Uxío Novoneyra: para ler e recitar no corentena do coronavirus

No poema de Uxío Novoneira son os galegos unidos que pregan, afirman a súa fe en Galicia. Recréase libremente a forma do rosario católico, presente en moitas das familias galegas de épocas pasadas.

Nestes días metidos nas casas, a familia toda xunta, pódese facer un recitado común do poema, levando un a voz principal e respondendo @s demais. Tamén tod@s xunto@s, respectando as normas e cumprindo as obrigas podemos vencer o andazo, a pandemia.

E gravar a lectura/canto para que quede unha lembranza.

Mesmo podemos rapear o poema como fixo o Alumnado do Sánchez Cantón lembrando os 30 anos da visita do autor:

Poema:

A LETANÍA DE GALICIA /1968: Uxío Novoneyra .

DE tanto calar xa falo eu solo

GALICIA digo eu / un di .............. GALICIA
GALICIA decimos todos .............. GALICIA
astr´os que calan din ................... GALICIA
e saben sabemos .......................................

GALICIA da door chora ............... á forza
GALICIA da tristura triste ............á forza
GALICIA do silencio calada.......... á forza
GALICIA da fame emigrante......... á forza
GALICIA vendada cega ................á forza
GALICIA tapeada xorda............... á forza
GALICIA atrelada queda ...............á forza

libre pra servir ....................libre pra servir
libre pra non ser................. libre pra non ser
libre pra morrer.................. libre pra morrer
libre pra fuxir .....................libre pra fuxir

GALICIA labrega ............... GALICIA nosa
GALICIA mariñeira ............GALICIA nosa
GALICIA obreira ...............GALICIA nosa
GALICIA irmandiña ........... GALICIA viva inda

recóllote da terra ................estás mui fonda
recóllote do pueblo..............estás nil toda
recóllote da HISTORIA ... ...estás borrosa

recóllote i érgote no verbo enteiro
no verbo verdadeiro que fala o pueblo
recóllote prós novos que vein con forza
prós que inda non marcou a malla d´argolas
prós que saben que ti podes ser outra cousa
prós que saben que o home pode ser outra cousa
sabemos que ti podes ser outra cousa
sabemos que o home pode ser outra cousa
/a parte en cursiva diraa o coro /

-Podemos ver a versión mecanografada e asinada polo autor (VER aquí)

- escoitar o autor recitando o poema no Sánchez Cantón en Pontevedra o 16-05-1983: pinchar na imaxe

COMENTARIO para entender o poema

De tanto calar xa falo eu só

Introdución: xa é hora de botar fóra o que me atormenta. O poeta está farto de que a xente non proteste polas inxustizas, sexa conformista e de que intente esquecer a situación, así que el protesta só e continua a protesta de outros. É unha especia de dedicatoria, unha dedicatoria a todos aqueles que calan, que non se atreven a cambiar a situación de Galicia, do galego.

20 veces aparece a palabra Galicia en maiúscula, porque é o nome que enche todo o poema, o tema único. Poema social e nacionalista. É un poema que, a modo dun rosario cristián, rez(it)amos todos os galegos unidos como unha oración de súplica e un canto de liberdade

Boa parte do poema ten unha estrutura paralelística con abundantes anáforas e epíforas (consiste en repetir a mesma palabra ao final de cada verso). Este poema foi unha novidade na súa época, aínda que é novidoso está baseado na tradicional ladaíña do rosario católico. É un poema social, prosaico estruturado en varios grupos de versos ou pseudoestrofas.

GALICIA digo eu ... un di ............ Este sentimento de amor e pertenza a Galicia vai GALICIA
GALICIA dicimos todos .............. GALICIA
ata os que calan .. din .................. GALICIA
e saben sabemos
Eu digo/sinto Galicia, coma calquera, como todos os galegos, mesmo os que non o din, os que non manifestan o seu sentimento pola terra e calan, como calan os galegos; eles tamén o saben e sabémolo todos, Galicia é unha tarefa común de todos os galegos e galegas. ....................................... in crescendo, primero só é o poeta, logo úneselle outro, logo todos.

GALICIA da dor ... chora Tal e como recita o autor, hai unha pausa,Repaso aos históricos males de Galicia: a que sofre, a que chora, sempre triste (Rosalía: ................ á forzaGALICIA da tristura ... triste ............á forza
GALICIA do silencio ... calada.......... á forza
GALICIA da fame ... emigrante á forza
GALICIA vendada ......... ... cega ................á forza
GALICIA tapeada ... xorda á forza
GALICIA atrelada ... queda ...............á forza
............... relacións de contigüidade chora, triste, etc. van unidas a á forza
Personificación: chora, triste, calada... triste é o cantar que cantamos), que non protesta e está calada (Castelao: os galegos non protestan, emigran), a que emigra pola fame, a que está cega, cunha venda e non pode ver a realidade, a que está rodeada por un muro (tapeada) e xorda, que non escoita as chamadas, a que está atada (atrelada), quieta por non poder moverse. E o coro repite á forza, porque non é libre, non dispón do seu destino, está forzada
Arcadio López-Casanova ve nesta estrofa

libre pra servir ....................libre pra servir
libre pra non ser................. libre pra non ser
libre pra morrer.................. libre pra morrer
libre pra fuxir .....................libre pra fuxir
A ironía da liberdade que non existe: é libre para seguir servindo a señores e foráneos, é libre para non ser ela mesma, para non ser un pobo, para ser alienada e asoballada, é libre para morrer como pobo, é libre para fuxir, para escapar. E o coro vaino remarcando e repetindo, como o roga por nós do rosario

GALICIA labrega En edicións posteriores o último verso forma unha nova estrofa sen intevencíón do coro: ............... GALICIA nosa
GALICIA mariñeira ............GALICIA nosa
GALICIA obreira ...............GALICIA nosa
GALICIA irmandiña ........... GALICIA viva inda
Agora cántase ás tres clases máis nosas, que conforman o verdadeiro ser galego: os labregos, os mariñeiros (as máis tradicionais, as que conservaron a lingua os costumes) e os obreiros (a nova clase social do século XX). Non están os fidalgos, nin a nobreza nin a Igrexa porque eles non senten a Galicia e refugaron o seu idioma. E tamén canta ao noso pasado de loita e honra: os Irmandiños, que seguen aínda vivos nas nosas conciencias, que son exemplo de loita e rebelión

GALICIA irmandiña
GALICIA viva inda

recóllote da terra ................estás moi fonda
recóllote do pueblo ...............estás nil toda
recóllote da HISTORIA ......estás borrosa
Os tres elementos que forman a identidade dunha nación: unha terra, un pobo e unha historia comúns. A terra (nome que sempre se lle deu tamén a Galicia: A Nosa Terra) e o pobo (pueblo, como se dicía daquela, sen pobo non hai Galicia) están enraizados, claros, todo o mundo os capta e sente, pero a Historia aínda non se coñece ben, está borrosa

recóllote e érgote no verbo enteiroNo verbo (a palabra, a lingua galega) está a esencia, na lingua do pobo; a verdadeira, a falada, mesmo cos castelanismos normais na época:
no verbo verdadeiro que fala o pobo
recóllote prós novos que vein con forza
prós que inda non marcou a malla de argolas
prós que saben que ti podes ser outra cousa
prós que saben que o home pode ser outra cousa
Como na ladaíña, o que guía a oración fai unha conclusión final.
letanía, solo, pueblo. Sen a fala non habería Galicia. A mocidade que vén ( vein, dialectalismo courelán) con forza, porque aínda non está marcada pola escravitude (a argola dos escravos que deixaba marca), non están alienados. Os novos saben que Galicia pode ser outra cousa, que a humanidade pode ser outra cousa mellor. É unha chamada e un voto de confianza para a xente nova galega.
Remata cunha chamada á comunidade galega e á comunidade humana, nacionalismo e internacionalismo

sabemos que ti podes ser outra cousa
sabemos que o home pode ser outra cousa
O coro (o pobo) recolle a chamada e repítea facéndoa súa
É como o amén final da ladaíña

/a parte en cursiva diraa o coro /En certa medida é semellante a un canto
A ladaíña é a oración que se recrea no poema de Novoneira. Algo que nos une aos galegos, como o rosario á familia católica. Un canto, unha oración, unha súplica na que a Virxe é a nosa terra. Unha longa lista de rogos aos que vai respondendo o coro.góspel
Dicíase na posguerra española la familia que reza unida permanecerá unida e la familia que reza unida el Rosario reproduce un poco el clima de la casa de Nazaret. Na posguerra era habitual en moitas familias rezar o rosario xuntos. Presidían os avós (sobre todo as avoas) e un dos membros tiña que levar/dirixir a oración.

O escritor Xosé Lois García (amigo do autor) contou que a idea lle xurdira a Novoneyra da doenza de súa nai. Por culpa do alzheimer repetía obsesivamente as mesmas frases como unha ladaíña. Dicía unha e outra vez:
Non hai remedio, non hai remedio, non hai remedio pra min
Non hai remedio, non hai remedio, non hai remedio pró mundo

Así se repite tamén no poema coma no rezo do rasario.

Que é o Rosario? O Santo Rosario é unha das devocións laicas máis populares entre católicos por todo o mundo. O seu nome formal é "O Santo Rosario da Santísima Virxe María." O Santo Rosario relaciónase con Santo Domingo de Guzmán (1170-1221). Desde o século quince en diante os dominicanos foron os promovedores principais do Rosario. En 1569 o Papa San Pio V estableceu o formato de quince Misterios como a versión oficial do Santo Rosario, autorizado pola Igrexa. No ano 2002, o Papa Juan Pablo II agregou cinco Misterios adicionais, agora hai vinte Misterios en total.
Como se reza o rosario? Co rosario na man faga o Sinal da Cruz , e rece o "Credo dos Apóstolos".
2 - Rece o primeiro Nosopai e medite o Primeiro Misterio.
3 - Rece 10 Avemarías (unha por cada doa pequena); rece o " Gloria".
4 - Rece o Nosopai e medite o Segundo Misterio; 10 Avemarías. Rece o "Gloria".
5 - Rece o Nosopai e medite o Terceiro Misterio; 10 Avemarías. Rece o "Gloria".
6 - Rece o Nosopai e medite o Cuarto Misterio; 10 Avemarías. Rece o "Gloria".
7 - Rece o Nosopai e medite o Quinto Misterio; 10 Avemarías. Rece o "Gloria".
8 - Un Nosopai e tres Avemarías polas intencións do Santo Padre.
9 - A Salve
10 - Ladaíñas da Virxe (Lauretanas) (É tradición engadilas ao final do rosario): Vexamos a versión galega e a latina -que moita xente sabía de memoria en latín na posguerra sen nunca estudar latín- tendo en conta que a cursiva é dita polo coro:

Señor, ten piedade de nós
Cristo, ten piedade de nós
Señor, ten piedade de nós
Cristo óenos
Cristo, escóitanos

Deus, Pai Celestial, Ten piedade de nós
Deus Fillo, Redentor do Mundo - Ten piedade de nós
Deus, Espírito Santo - Ten piedade de nós
Santa Trindade, un só Deus - Ten piedade de nós

Santa María Roga por nós
Santa Nai de Deus Roga por nós
Santa Virxe das Virxes Roga por nós
Nai de Cristo Roga por nós
Nai da Divina Graza Roga por nós
Nai Purísima. Roga por nós
Nai Castísima. Roga por nós
Nai sen mancha. Roga por nós
Nai Inmaculada Roga por nós
Nai amable Roga por nós
Nai admirable Roga por nós
Nai do bo consello Roga por nós
Nai do Creador Roga por nós
Nai do Salvador Roga por nós
Virxe prudentísima Roga por nós
Virxe venerada Roga por nós
Virxe laudable Roga por nós
Virxe poderosa Roga por nós
Virxe clemente Roga por nós
Virxe fiel Roga por nós
Espello de xustiza Roga por nós
Sé de sabedoría Roga por nós
Causa da nosa alegría Roga por nós
Vaso espiritual Roga por nós
Vaso honorable Roga por nós
Vaso insigne de devoción Roga por nós.
Rosa Mística Roga por nós
Torre de David Roga por nós
Torre de Marfil Roga por nós
Casa de ouro Roga por nós
Arca da Alianza Roga por nós
Porta do Ceo Roga por nós
Estrela da mañá Roga por nós
Saúde dos enfermos Roga por nós
Refuxio dos pecadores Roga por nós
Consolo dos Aflixidos Roga por nós
Auxilio dos cristiáns Roga por nós
Raíña dos Anxos Roga por nós
Raíña dos Patriarcas Roga por nós
Raíña dos Profetas Roga por nós
Raíña dos Apóstolos Roga por nós
Raíña dos Mártires Roga por nós
Raíña dos Confesores Roga por nós
Raíña das Virxes Roga por nós
Raíña de todos os santos Roga por nós
Raíña concibida sen pecado orixinal Roga por nós
Raíña levada ao ceo Roga por nós
Raíña do Sacratísimo Rosario Roga por nós
Raíña da paz Roga por nós

Año de Deus, que tiras o pecado do mundo, Perdóanos Señor
Año de Deus, que tiras o pecado do mundo, Escóitanos Señor
Año de Deus, que tiras o pecado do mundo, Ten piedade de nós
Roga por nós, Santa Nai de Deus Para que sexamos dignos de alcanzar as promesas do noso Señor Xesucristo

Oremos, Señor, concede aos teus servos gozar sempre de completa saúde de alma e corpo, e pola intercesión la gloriosa sempre Virxe María, líbranos das tristezas desta vida e concédenos gozar das alegrías eternas. Por Cristo Noso Señor. Amén.

Kýrie, eléison.
Christe, eléison.
Kýrie, eléison.
Christe, audi nos.
Christe, exáudi nos .

Pater de cælis, Deus, miserére nobis.
Fili, Redémptor mundi, Deus, miserére nobis.
Spíritus Sancte, Deus, miserére nobis.
Santa Trínitas, unus Deus, miserére nobis.

Sancta María, ora pro nobis
Sancta Dei Génitrix, ora pro nobis
Sancta Virgo vírginum, ora pro nobis
Mater Christi, ora pro nobis
Mater divínæ grátiæ, ora pro nobis
Mater puríssima, ora pro nobis
Mater castíssima, ora pro nobis
Mater invioláta, ora pro nobis
Mater intemeráta, ora pro nobis
Mater amábilis, ora pro nobis
Mater admirábilis, ora pro nobis
Mater boni consílii, ora pro nobis
Mater Creatóris, ora pro nobis
Mater Salvatóris, ora pro nobis
Virgo prudentíssima, ora pro nobis
Virgo veneránda, ora pro nobis
Virgo prædicánda, ora pro nobis
Virgo potens, ora pro nobis
Virgo clemens, ora pro nobis
Virgo fidélis, ora pro nobis
Spéculum justítiæ, ora pro nobis
Sedes sapiéntiæ, ora pro nobis
Causa nostræ lætítiæ, ora pro nobis
Vas spirituále, ora pro nobis
Vas honorábile, ora pro nobis
Vas insígne devotiónis, ora pro nobis
Rosa mýstica, ora pro nobis
Turris Davídica, ora pro nobis
Turris ebúrnea, ora pro nobis
Domus áurea, ora pro nobis
Foderis arca, ora pro nobis
Jánua cæli, ora pro nobis
Stella matutína, ora pro nobis
Salus infirmórum, ora pro nobis
Refúgium peccatórum, ora pro nobis
Consolátrix afflictórum, ora pro nobis
Auxílium Christianórum, ora pro nobis
Regína Angelórum, ora pro nobis
Regína Patriarchárum, ora pro nobis
Regína Prophetárum, ora pro nobis
Regína Apostolórum, ora pro nobis
Regína Mártirum, ora pro nobis
Regína Confessórum, ora pro nobis
Regína Vírginum, ora pro nobis
Regína Sanctórum ómnium, ora pro nobis
Regína Sine labe origináli concépta, ora pro nobis
Regína in cælum assúmpta, ora pro nobis
Regína sacratíssimi Rosárii, ora pro nobis
Regína pacis, ora pro nobis

Agnus Dei, qui tollis peccáta mundi, parce nobis, Dómini.
Agnus Dei, qui tollis peccáta mundi, exáudi nos, Dómini.
Agnus Dei, qui tollis peccáta mundi, miserére nobis. Ora pro nobis, sancta Dei Génitrix. Ut digni efficiámur promissiónibus Christi.

Orémus. Concéde nos fámulos tuos, quæsumus, Dómine Deus, perpétua mentis et córporis sanitáte gaudére: et gloriósa beátæ Maríæ semper Vírginis intercessióne, a præsénti liberári tristítia, et ætérna pérfrui lætítia.

A aparición dun oso no Courel deu pé á publicación desta tira de banda deseñada na prensa:

(Para un comentario máis profundo: Carmen Blanco. Novoneyra un cantor do Courel a Compostela, Toxosoutos,2010)

# data[].attributes.attachment_link.title
Letanía de Galicia. Uxío Novoneyra. Comentario

# data[].attributes.attachment_link.description
Especial coronavirus Ladaíña de Galicia, Uxío Novoneyra: para ler e recitar no corentena do coronavirus No poema de Uxío Novoneira son os galegos unidos que pregan, afirman a súa fe en Galicia. Recréase libremente a forma do rosario católico, presente en moitas das familias galegas de épocas pasadas.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
É unha orientación para realizar comentarios de poesía; os pasos son os mesmos sempre.

No hay notas en la diapositiva.

1. 1. "Bando",de Manuel María COMENTARIO DE TEXTO

2. 2. PoemaPublícase por orde da alcaldíaque medren porque sias rosas do xardín municipal.Desde agora as pombas teñenque pedir licenza para voar. Un só se pode emocionarProhíbeselle á lúa os xoves e os domingosandar ceiba de noite polo ceo. cando tocaA lúa é unha tola que anda espida a banda do Concello no quiosco.dando mal exemplo ás nenas castase aos fillos e familia. Están fóra da lei as estrelas, a primavera, as flores e os paxaros.Pagarán trabucos os poetas.Prohíbese soñar de 10 a 11. Dáse este bando en tal e talProhíbese tamén derramar bágoas. para que se cumpraPódese chorar tan só cando hai de orde do alcalde. sequía Asinado e rubricado.para que non fiquen baldeiros os Manuel María pantanos.

3. 3. INTRODUCIÓN Indicar quen é o autor e falar sobre el (dúas liñas). A que xénero e subxénero pertence o texto? A que alude o título?

4. 4. INTRODUCIÓN O autor do poema "Bando" é Manuel María (1930 - 2004), poeta de produción extensa que ensaiou liñas temáticas como a poesía social comprometida, da que o poema "Bando" é un claro exemplo. É unha poema de denucia social cuxo título ( "Bando") alude a un tipo de escrito administrativo polo cal un alcalde se dirixe ao conxunto de cidadáns dun concello.

5. 5. PLANO PRAGMÁTICO Quen fala no poema? A quen se dirixe? Cal é o espazo do poema? E o tempo?

6. 6. PRAGMÁTICONo poema un alcalde utiliza un bando para dirixirse ácidadanía no cal se enumeran prohibicións e obrigas: o alcaldeé, polo tanto ,a voz poéticaO personaxe (ficticio) que fala é o suposto alcalde através do bando. O espazo hai que entendelo comounha representación de calquera vila galega da época eo tempo, se atendemos aos condicionantes sociais da época,está referenciado ao tempo da ditadura franquista, época quecoincide co curso biográfico do autor.

7. 7. PLANO DO CONTIDO Que expresa o argumento? Cal é o tema? Que outros subtemas aparecen? Por que cres que o autor escolleu esa estrutura textual do bando? Que imaxe dá da sociedade dese momento o autor? Utiliza a ironía? Onde se ve? É unha parodia? Razoa a resposta.

8. 8. CONTIDOO argumento está claro: unha serie de ordes e prohibicións enumeradasnun texto que imita a estrutura propia dos bandos municipais serven paraparodiar as prohibicións, moitas delas absurdas, da época franquista.Emprégase a ironía de maneira reiterada (chegando á parodia) e mesmoxógase co absurdo de certas imaxes para identificar claramente osensentido de moitas prohibicións. Tamén o ton rebuscado, difícil e baleirode significado que moitas veces ofrece a linguaxe administrativa apareceparodiado.O poema é un canto á liberdade e unha crítica da prepotencia daadministración no tempo da ditadura.

9. 9. PLANO DA EXPRESIÓN Hai algo gráfico que afecta á expresividade do poema? Nivel fónico: como é a métrica (se a hai)? como é a rima (se a hai)? Como empeza o poema? Por que empeza así? Recursos literarios que encontras (nivel morfosintáctico): omisión de palabras, repeticións... Recursos literarios (nivel semántico): campos lexicais presentes, tropos (metáforas, símiles...), etc.

10. 10. EXPRESIÓN- O poema imita graficamente a estrutura do bando; comeza con ese verbo en formaimpersoal tan propio destes textos (neste caso prohíbese),desenvólvese o contido deprohibicións e obrigas e remátase coa fórmula de peche, que inclúe data e lugar (en tal ecual) e suposta sinatura (Asinado e rubricado).- É un poema isométrico e carece de rima.- A repetición dos verbos -anáfora- (prohíbese, 4 veces) serve para enfatizar ocarácter represor das institucións da ditadura.- Hai personificacións para subliñar o absurdo de moitas prohibicións (dendeagora as pombas teñen que pedir licencia..., ou mesmo cando as estrelas, aPrimavera, as flores e os paxaros están sometidos ao imperio da lei...); tamén a idea deabsurdo se reforza couso da ironía (pódese chorar tan só cando hai sequía / para quenon fique baldeiros os pantanos ou en un só se pode emocionar os Xoves eDomingos cando toca a Banda do Concello no quiosco).

11. 11. INTERPRETACIÓN DO POEMA E CONCLUSIÓN. Que idea quere transmitir o autor? Tentar estabelecer unha relación entre a análise gramatical / formal (estrutura de bando) e a idea que se quere transmitir.

12. 12. INTERPRETACIÓN E CONCLUSIÓNPolo tanto o poeta utiliza a estrutura dun bando para enumerar asprohibicións e obrigas (que son funcións propias dun bando) cun contidoirónico e até absurdo; deste xeito, co sometemento de elementos danatureza, e o do propio elemento poético, ao dominio da lei, ás veces entermos ilóxicos ou mesmo ridículos, reflicte o estado de falta de liberdadeque existía na sociedade da época.O poema é un magnífico exemplo de fusión de linguaxes con trazos efinalidades moi distintas como son a linguaxe poética e a administrativa etodo se pon ao servizo da denuncia social nun tempo no que quizais ohumor, a ironía, eran armas que valían moito e ben para exercer a críticado réxime. Isto provoca un estrañamento no receptor, que se prepara parainterpretar o poema en termos de parodia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Modelo de comentario feito: poema de Manuel María

# data[].attributes.attachment_link.description
É unha orientación para realizar comentarios de poesía; os pasos son os mesmos sempre. No hay notas en la diapositiva. 1. "Bando",de Manuel María COMENTARIO DE TEXTO 2. PoemaPublícase por orde da alcaldíaque medren porque sias rosas do xardín municipal.Desde agora as pombas teñenque pedir licenza para voar.

# data[].attributes.headline
02.- AUTORES DA XERACIÓN DAS FESTAS MINERVAIS

# data[].attributes.subject
02.- AUTORES DA XERACIÓN DAS FESTAS MINERVAIS

# data[].attributes.attachment_link.title
Autores da xeración das festas minervais

# data[].attributes.attachment_link.description
Autores da Xeración das festas MinervaisUxío Novoneyra Avilés de Taramancos Manuel María Bernardino Graña Xohana Torres

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
EMIGRANTES GALLEGOS - Música Tradicional -

# data[].attributes.body
DIAPOSITIVA

# data[].attributes.attachment_link.description
Traballo realizado no ano que se lle dedicou o Día das Letras Galegas a Uxío Novoneira. POEMAS de Uxío Novoneyra (OS EIDOS, POEMAS DE DOADA CERTEZA) e FOTOS do...

# data[].attributes.body
Teimas e soños

# data[].attributes.attachment_link.description
Dossier As teimas e os soños de Uxío Novoneyra Residimos tanto na lingua como na terra María Pilar García Negro ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O Fonosimbolismo é a evocación de sensacións non auditivas a través da
expresividade dos fonemas. É unha característica da poesía de Uxío Novoneyra e en particular da súa obra Os Eidos.

Tipos de fonosimbolismo:

-Aliteración do O e U: estes dous fonemas posteriores ou velares aparecen relacionados co tema da escuridade, coa sensación do medo e con elementos nocturnos como a curuxa e o lobo. Exemplo:

-Aliteración do A e E: estas vogais anteriores ou palatais transmiten un efecto de brancura e claridade. Exemplo:

-Aliteración do fonema anterior ou palatal/i/: recorda as cousas pequenas como o piar dos paxariños. Exemplo:

Neste exemplo a aliteración do fonema bilabial sonoro /b/ tamén axuda a evocar o piar dos paxariños.

-Aliteración dos fonemas oclusivos xordos /p/ /t/ e /k/ axudan a reproducir certos sons. Exemplo:

-Aliteración de fonemas fricativos coma //, /s/, /š/ e /f/ reproducen sons, tales como o zoar do vento ou o caer da chuvia. Exemplo:

Os lectores do noso blog e da poesía de Novoneyra poden deixar máis exemplos do fonosimbolismo no taboleiro de comentarios. Non vexades o que nos alegraremos cos vosos comentarios. Grazas.

# data[].attributes.attachment_link.description
O Fonosimbolismo é a evocación de sensacións non auditivas a través daexpresividade dos fonemas. É unha característica da poesía de Uxío Novoneyra e en particular da súa obra Os Eidos. Tipos de fonosimbolismo: -Aliteración do O e U: estes dous fonemas posteriores ou velares aparecen relacionados co tema da escuridade, coa sensación do medo e con elementos nocturnos como a curuxa e o lobo.

# data[].attributes.body
VIDA E OBRA

# data[].attributes.attachment_link.description
Equipo de Dinamización da Lingua Galega Ceip ponte dos brozos - arteixo Curso 2013 -2014

# data[].attributes.body
recursos casa museo

# data[].attributes.body
COMENTARIOS

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
A Serra do Courel

Na serra do Courel existen dúas tendencias climáticas, a atlántica e a mediterránea, con fortes variacións de temperatura no verán e no inverno.

Agora imos ver os distintos aspectos que posúe esta serra e as súas características:

: Os materiais máis frecuentes son as pizarras e as areniscas, aínda que os relevos que resaltan na paisaxe son bancos de cuarcita e caliza gris, que permiten a formación de covas.

Relevo: As zonas altas da Serra, presentan un perfil chan debido á erosión. Estas elévanse a máis de 1000 m. sobre os vales. A serra do Courel é unha das zonas de Galicia onde mellor se aprecia a pegada dos glaciares.

: A alternancia de solos e o clima húmido de montaña permite unha rica variedade de plantas, que se establecen segundo a altitude.

É a reserva botánica máis importante de Galicia. Ás beiras das madres fluviais, encontramos as devesas, bosques de especies autóctonas que no Courel alcanzan a súa máxima expresión na Devesa da Rogueira. Castiñeiros, carballos, aciñeiras, teixos, bidueiros, acivros, xestas, albedros, codesos... Un verdadeiro paraíso para o amante da natureza. De entre todos destacamos o castiñeiro, sempre presente en todos os nosos percorridos.

: A gran diversidade de hábitats existentes na Serra convértena nunha paraxe natural con lugares de importante interese biolóxico, cun censo de vertebrados dos máis ricos do noroeste da Península Ibérica.

Raposos teixos, martas, corzos, xinetas, armiños... todos eles teñen o seu sitio no Courel. Desde as árbores, seremos observados polo moucho real. No aire, gozaremos cos maxestuosos voos do águia real e a culebreira, ademais do azor e varias especies de aguiachos.

Dentro da Serra do Courel, destacamos un bosque en concreto que será moi importante na vida de Novoneyra: a Devesa da Rogueira.

Devesa da Rogueira : é a reserva botánica máis importante de Galicia. Situada no corazón da serra e rodeada polos cumes do Alto do Coto e de Formigueiros, é ruta obrigada para todo o que se adentre por primeira vez no Courel. Aínda que pequena na súa extensión, 200 hectáreas, esta devesa alberga multitude de especies arbóreas que non permiten entrar os raios do sol.

Exemplares de todas as idades e tamaños que creceron nesta reserva, e que, grazas á súa propia humidade e as madres que a percorren, fuxiu sempre dos incendios. Existen varias opcións para percorrer a pé a Devesa, pero escollemos esta, xa que é a que imos facer na nosa excursión. Aquí tedes unha páxina onde ven a ruta explicada paso a paso :
http://www.jrcasan.com/rutasc/Rueda/Rogueira/rogueira.htm

A importancia da Devesa de Rogueira para Novoneyra, reflíctese neste poema:

BIDUEIROS cimeros!
Pena das Augas!
Xardois teixos
Rebolos tocos
faias derrumbadas!
Camiño da Veneira!
Carreiro de dez regueiros!
Cereixas de carnabudo!
Abrotias abrairas
pincheiras e pincheiras!
Eiquí sempre foi bosque ...
Ruxir sol
da fonte do corzo!
Barbas do mofo
pingando dos toros!

Autoras: Mª del Carmen Calvo Gómez, Andrea Castro Valero, Sonia Durán Sierra, Ada Yanes Penabad.

# data[].attributes.attachment_link.description
A Serra do Courel Na serra do Courel existen dúas tendencias climáticas, a atlántica e a mediterránea, con fortes variacións de temperatura no verán e no inverno. Agora imos ver os distintos aspectos que posúe esta serra e as súas características: : Os materiais máis frecuentes son as pizarras e as areniscas, aínda que os relevos que resaltan na paisaxe son bancos de cuarcita e caliza gris, que permiten a formación de covas.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aula de Literatura " Blog para a aula de Literatura Galega en secundaria. " Século XX

# data[].attributes.body
POEMAS

# data[].attributes.body
POEMAS

# data[].attributes.attachment_link.description
Manuel María Fernández Teixeiro, naceu en Outeiro de Rei, na casa das Hortas, o 6 de outubro de 1929 e finou na Coruña, onde pasou os últimos anos, o oito de s...