# data[].attributes.attachment_link.readable_text
VPRO Tegenlicht kreeg toegang tot het reilen en zeilen bij het high-tech bedrijf en volgde een aantal medewerkers. Door de hoge vraag naar chips breiden chipfabrikanten razendsnel uit. Ook ASML moet opschalen in hetzelfde tempo. Het bedrijf neemt wekelijks honderd nieuwe medewerkers aan en probeert technisch talent van over de hele wereld naar Veldhoven te laten komen.

Tegelijkertijd is ASML een geopolitieke speelbal geworden, door het wereldwijde tekort aan chips en de machtspositie die chipproductie met zich meebrengt. Hoe heeft deze druk van buiten impact binnen de muren van ASML? Tegenlicht spreekt onder andere met CEO Peter Wennink over de veranderende rol van het groeiende Brabantse techbedrijf.

Regie: Kees Brouwer
Research: Arnout Arens
Montage: Jouke Dubel
Productie: Marie Schutgens
Eindredactie: Doke Romeijn, Geert Rozinga

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie zijn de mensen achter de meest geavanceerde machines in de geschiedenis van de mensheid? In Brabant staat een van 's werelds grootste aanjagers van technologische vooruitgang: ASML. Het levert machines die chips maken op een schaal van maar enkele nanometers. En de wereld schreeuwt om chips.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NOS Nieuws *

Van iedere euro die vorig jaar werd verdiend ging 74,9 cent naar het loon van werknemers en zelfstandigen. Dat is minder dan het jaar daarvoor. In het eerste coronajaar 2020 ging 77 cent van iedere verdiende euro naar werknemers en zelfstandigen.

Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de zogenoemde arbeidsinkomensquote in de marktsector. Dat is de totale economie zonder onder meer de overheid, het onderwijs en de gezondheidszorg.

De arbeidsinkomensquote zegt wat over de vraag bij wie de verdiensten van een economie terechtkomen. In 2021 bleef de arbeidsinkomensquote wederom onder het langjarig gemiddelde van 1995 tot en met 2021 hangen.

Winsten omhoog

Dat er relatief minder geld naar werknemers en zelfstandigen ging kwam vooral doordat de winsten stegen, meldt het CBS. In 2021 herstelde de economie na de eerste coronaklap, en daardoor stegen ook de winsten van bedrijven. De lonen bleven relatief stabiel waardoor er meer geld overbleef voor de bedrijven, meldt het CBS. De arbeidsinkomensquote daalde.

In 2020 was het nog andersom: de winsten liepen door de coronaklap sterk terug, maar de lonen bleven min of meer gelijk. Daardoor steeg de arbeidsinkomensquote dat jaar.

Lonen verhogen

Het aandeel geld dat naar werknemers en zelfstandigen ging daalde vorig jaar het meest in de horeca, maar ook in het vervoer, de opslag en de industrie daalde het.

In de cultuursector en sport en recreatie ging juist een groter deel van het geld naar inkomens. Dat komt doordat de winsten in die bedrijfstakken ook in 2021 nog negatief waren, meldt het CBS.

Het Centraal Planbureau concludeerde vorige week dat er ruimte is om de lonen te verhogen. De onderzoekers wezen toen ook naar de gedaalde arbeidsinkomensquote en de stijging van de winsten. Daardoor kunnen de lonen wat de onderzoekers betreft eenmalig worden verhoogd. Dat zou volgens hen ook zorgen voor een gelijkere verdeling van de lasten van inflatie tussen bedrijven en huishoudens.

# data[].attributes.attachment_link.title
CBS: door hogere winsten ging in 2021 relatief minder geld naar loon

# data[].attributes.attachment_link.description
NOS Nieuws * Van iedere euro die vorig jaar werd verdiend ging 74,9 cent naar het loon van werknemers en zelfstandigen. Dat is minder dan het jaar daarvoor. In het eerste coronajaar 2020 ging 77 cent van iedere verdiende euro naar werknemers en zelfstandigen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en andere bondgenoten willen dat Rusland minder verdient aan de verkoop van olie. Daarom kijken ze samen met andere landen naar invoering van een maximumprijs, meldt de Amerikaanse minister van Financiën Janet Yellen.

De inkomsten uit de verkoop van fossiele brandstoffen, zoals olie en gas, zijn voor Rusland een belangrijk middel om de oorlog tegen Oekraïne mee te financieren. Daarom hebben bijvoorbeeld de VS en Canada besloten geen Russische olie meer te kopen.

Ook EU-landen hebben afspraken gemaakt om eind dit jaar olie uit Rusland in de ban te doen. Daarbij zijn uitzonderingen gemaakt voor enkele landen, omdat zij de olie ook na dit jaar nog nodig hebben.

Om toch de inkomsten van Rusland terug te brengen, willen de landen de prijs van olie beïnvloeden. Dit kan volgens Yellen door het verzekeren en financieren van olietransport te beperken of zelfs te verbieden boven een bepaalde hoeveelheid. Hoe dat er concreet uit moet zien, wordt niet vermeld.

Het is nog niet zeker dat de maatregel wordt ingevoerd. Hierover voeren de betrokken landen nog gesprekken met elkaar, waarbij ook ruimte is voor de inbreng van Oekraïne.

Volgens het Internationale Energieagentschap (IEA) verdient Rusland op dit moment nog altijd 19 miljard euro per maand aan de olieverkoop. Het westen neemt weliswaar de laatste tijd steeds minder af, maar daar staan hogere verkopen aan China en India tegenover. Wel moet Rusland de olie aan die landen verkopen met flinke kortingen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Westerse landen willen maximumprijs voor Russische olie

# data[].attributes.attachment_link.description
De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en andere bondgenoten willen dat Rusland minder verdient aan de verkoop van olie. Daarom kijken ze samen met andere landen naar invoering van een maximumprijs, meldt de Amerikaanse minister van Financiën Janet Yellen.

# data[].attributes.body
De uitleg van de site van economielokaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Heffing met vast bedrag Om het verwerken van een heffing met een vast bedrag bij volkomen concurrentie te behandelen. Besproken wordt onder andere: het verschuiven van de aanbodlijn door de heffing het effect op consumenten- en producentensurplus en het ontstaan van een Harberger Driehoek een verwerkingsopgave

# data[].attributes.body
De laatste module van deze eerste periode. in deze week behandelen we de opgaven 1.2, 1.6, 1.9, 1.11, 2.4, 2.6, 2.7, 2.8, 2.10, 2.19 en 2.20

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wanneer er sprake is van flexibele wisselkoersen, wordt de koersvorming volledig overgelaten aan vraag en aanbod. Monetaire autoriteiten grijpen niet in als de koers sterk verandert.

VOORDEEL: er ontstaat automatisch materieel betalingsbalansevenwicht.
Als een land een tekort op de betalingsbalans heeft (betalingen > ontvangsten , dus aanbod van de valuta > vraag) zal de wisselkoers van de betreffende valuta gaan dalen. Door deze daling van de wisselkoers worden producten uit dat land voor buitenlanders goedkoper. Het buitenland zal meer gaan kopen, waardoor het tekort op de betalingbalans weer verdwijnt (export-ontvangsten nemen toe).

NADEEL: er is sprake van grote (wisselkoers)risico's als landen handelscontracten afsluiten met het buitenland. Omdat mensen en bedrijven graag risico vermijden, zal er minder gehandeld worden. Minder handel betekent een verlies aan welvaart, omdat producten niet langer gemaakt worden op de goedkoopste/beste plaats (land).

# data[].attributes.attachment_link.description
De wisselkoers is de prijs van een bepaalde munt, uitgedrukt in een andere valuta. Een koers van de euro van $0,87 betekent dat de prijs van 1 euro 87 dollar-cent bedraagt. De wisselkoers van een munt komt tot stand door vraag en aanbod op de valutamarkt.

# data[].attributes.body
Wie maakt er gebruik van de clementieregeling?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Europese Commissie heeft een boete van in totaal 31,6 miljoen euro uitgedeeld aan twee bedrijven die ingeblikte groenten verkopen. Zij zouden jarenlang verboden prijsafspraken hebben gemaakt. Het Nederlandse bedrijf Coroos moet 13,6 miljoen euro betalen, het Franse bedrijf CECAB 18 miljoen euro.

Het kartel maakte meer dan dertien jaar lang prijsafspraken over de verkoop van onder meer ingeblikte mais, sperziebonen, erwten en erwt-wortelcombinaties in Europa.

Ook het Franse Bonduelle was betrokken bij het kartel. Dat bedrijf heeft een boete van 250 miljoen euro weten te ontwijken, omdat Bonduelle het bestaan van het kartel aan het licht heeft gebracht.

"Deze kartels raken uiteindelijk de Europese consument en met deze beslissing sturen wij een duidelijk bericht naar bedrijven dat kartels niet worden geaccepteerd", schrijft EU-commissaris Margrethe Vestager.

Het onderzoek naar het conservenkartel begon in 2013. Omdat de bedrijven meewerkten aan het onderzoek en akkoord gingen met een schikking, zijn hun boetes verlaagd. Naar blikgroentenbedrijf Conserve Italia is nog een onderzoek aan de gang.

Het is het tweede conservenkartel dat wordt beboet. In juni 2014 kwamen verboden prijsafspraken rond ingeblikte champignons aan het licht. De Europese Commissie legde toen drie bedrijven, waaronder Bonduelle, een boete op van 32 miljoen euro.

# data[].attributes.attachment_link.title
Europese Commissie deelt miljoenenboete uit voor blikgroentenkartel

# data[].attributes.attachment_link.description
De Europese Commissie heeft een boete van in totaal 31,6 miljoen euro uitgedeeld aan twee bedrijven die ingeblikte groenten verkopen. Zij zouden jarenlang verboden prijsafspraken hebben gemaakt. Het Nederlandse bedrijf Coroos moet 13,6 miljoen euro betalen, het Franse bedrijf CECAB 18 miljoen euro.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Amerikaanse Kamer van Koophandel ziet niets in de oproep van Trump aan bedrijven om China te verlaten. "Hoewel we de frustratie van de president delen, geloven we dat voortdurende, constructieve betrokkenheid de juiste weg is", zei vicevoorzitter Brilliant.

Lage lonen en expertise

"Ik denk niet dat veel Amerikaanse bedrijven terug willen naar de VS", zegt senior econoom Raphie Hayat van de Rabobank. "Er is een reden dat ze naar China zijn gegaan: de lage lonen en de expertise die ze daar hebben. Onderzoek van de Amerikaanse Kamer van Koophandel laat ook zien dat bedrijven niet van plan zijn hun productie terug te verhuizen. In 2018 en 2019 gaf maar 6 procent van de Amerikaanse ondernemingen aan dat te willen doen."

Dat betekent niet dat Amerikaanse bedrijven zich per definitie prettig voelen in China, waar de lonen de afgelopen jaren hard zijn gestegen. "In hetzelfde onderzoek steeg het percentage bedrijven dat naar Zuidoost-Azië wil verhuizen dit jaar naar 40 procent. Dan moet je denken aan landen als Vietnam, Thailand, Maleisië en Taiwan", vertelt Hayat. Toch zijn die landen nog niet altijd een goed alternatief voor China, waar onderdelen vanuit de hele wereld aankomen en worden samengevoegd.

Extra heffingen vanuit China

De precieze verhoging van de importtarieven op Chinese producten verschilt. Bij soja en olie gaat het om een extra heffing van 5 procent. In het geval van de auto's wordt een eerder geschrapte importheffing van 25 procent opnieuw ingevoerd. Voor sommige auto's komt er nog eens 10 procent bovenop, wat het totaal op 50 procent zou brengen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trump wil dat bedrijven China verlaten en verhoogt importheffing, beurzen kleuren rood

# data[].attributes.attachment_link.description
De Amerikaanse Kamer van Koophandel ziet niets in de oproep van Trump aan bedrijven om China te verlaten. "Hoewel we de frustratie van de president delen, geloven we dat voortdurende, constructieve betrokkenheid de juiste weg is", zei vicevoorzitter Brilliant. "Ik denk niet dat veel Amerikaanse bedrijven terug willen naar de VS", zegt senior econoom Raphie Hayat van de Rabobank.

# data[].attributes.body
Trump maakt Chinese producten voor de amerikane

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Verenigde Staten gaan vanaf september extra importheffingen op Chinese producten invoeren. Dat heeft de Amerikaanse president Donald Trump donderdag bekendgemaakt op Twitter.

Trump wil extra importtarieven gaan invoeren van 10 procent op 300 miljard dollar (ruim 270 miljard euro) aan Chinese goederen. Eerder werd al een tarief van 25 procent ingevoerd op 250 miljard dollar aan Chinese goederen.

Met de aangekondigde importtarieven vallen alle Chinese producten die naar de VS worden geëxporteerd onder de heffingen van Trump.

De Amerikaanse president deed de stap maar enkele dagen nadat handelsgezanten van beide landen voor het eerst in drie maanden bij elkaar kwamen om over een mogelijk handelsakkoord te praten. Een woordvoerder van het Witte Huis zei na de gesprekken dat deze "constructief" waren verlopen.

Zo hebben deze handelsgesprekken tot een afspraak over landbouwproducten geleid. China gaat de import van deze producten uit de VS opschroeven. Volgens Trump is dit echter nog niet uitgevoerd.

Er staan nog wel verdere onderhandelingen over een handelsakkoord op de planning. "We kijken uit naar het voortzetten van de gesprekken met China", schrijft Trump op Twitter. Na de tweets van de president zakten de aandelenkoersen en kelderde de olieprijs.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trump voert opnieuw extra importheffingen in op Chinese goederen

# data[].attributes.attachment_link.description
De Verenigde Staten gaan vanaf september extra importheffingen op Chinese producten invoeren. Dat heeft de Amerikaanse president Donald Trump donderdag bekendgemaakt op Twitter. Trump wil extra importtarieven gaan invoeren van 10 procent op 300 miljard dollar (ruim 270 miljard euro) aan Chinese goederen.

# data[].attributes.body
Handelsoorlog kan op veel verschillende manieren gevoerd worden. De Chinezen en Amerikanen doen dat met de valuta.

# data[].attributes.attachment_link.description
Binnenkort kijk je het NOS Journaal en Studio Sport terug op NPO Start. Je vindt daar de NOS-uitzendingen, meer nieuws en achtergronden én alles van NPO.

# data[].attributes.headline
Nieuwe prijsoorlog op komst bij supermarktketens

# data[].attributes.subject
Nieuwe prijsoorlog op komst bij supermarktketens

# data[].attributes.body
Supermarkten opereren op een oligopolistische markt...houden elkaar scherp in de gaten....op prijsveranderingen van de een wordt sterk gereageerd. Goed voor de consument.....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er is een prijzenslag op komst bij supermarkten. Dat concludeert Laurens Sloot, hoogleraar Retail Marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, nu in een paar dagen tijd enkele supermarktketens prijzen structureel hebben verlaagd.

Jumbo, de tweede supermarktketen van het land, trapte vrijdag af met een prijsverlaging op de honderd best verkochte producten, zoals melk, yoghurt en cola. Zaterdag volgde Plus met een verlaging van honderd dezelfde soort producten, constateert prijsvergelijker Superscanner.nl. Daar kwam maandag nog een tijdelijke promotie-actie bovenop. Samen hebben deze twee supermarkten een kwart van de markt in handen.

Marktleider

"De vraag is nu wat marktleider Albert Heijn gaat doen", zegt Sloot. Daar komt waarschijnlijk snel duidelijkheid over. "Ik denk dat Albert Heijn eerst kijkt of de consument reageert, dus of Jumbo groeit ten koste van henzelf. Als dat zo is, dan verwacht ik dat ze wat gaan doen." Albert Heijn is veruit de grootste supermarktketen met een marktaandeel van 35 procent.

Volgens Alwin van der Velden van Superscanner.nl kan Albert Heijn de prijsverlagingen niet negeren, omdat het verschil nu wel heel groot is geworden bij producten die mensen dagelijks gebruiken. "Jumbo en Plus hebben de prijs van een pak halfvolle melk met zo'n 30 procent verlaagd naar 0,75 cent. Bij Albert Heijn kost een pak melk van het gewone huismerk nog 1,09 euro."

Concurrentiegevoelig

Bij andere supermarktketens ziet hij al wat beweging. Dirk van den Broek, Dekamarkt, Hoogvliet en Vomar hebben de prijzen van ongeveer tien producten verlaagd die ook bij Jumbo en Plus goedkoper zijn geworden.

De supermarkten zijn vanwege de concurrentiegevoeligheid bepaald niet scheutig met informatie over de prijsverlagingen. Jumbo wil niet zeggen waarom het juist nu overgaat tot de prijsverlaging. Plus zegt de prijzen van concurrenten in de gaten te houden en zijn eigen prijzen waar nodig te verlagen. Albert Heijn wil niet zeggen of het meegaat in de prijsverlagingen.

Nederlandse supermarkten hanteren al lagere prijzen dan supermarkten in de landen om ons heen. Toch is er volgens Sloot nog voldoende ruimte om verder te gaan. "Ondanks de krappe marges bij veel supermarkten, hebben de meeste ketens goede jaren achter de rug. Die zullen niet zo maar marktaandeel prijs willen geven."

# data[].attributes.attachment_link.title
Twee grote supermarktketens verlagen de prijzen; volgt de rest?

# data[].attributes.attachment_link.description
Er is een prijzenslag op komst bij supermarkten. Dat concludeert Laurens Sloot, hoogleraar Retail Marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, nu in een paar dagen tijd enkele supermarktketens prijzen structureel hebben verlaagd. Jumbo, de tweede supermarktketen van het land, trapte vrijdag af met een prijsverlaging op de honderd best verkochte producten, zoals melk, yoghurt en cola.

# data[].attributes.body
Sparen en lenen...tijd ruilen voor geld of andersom

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inflatie is een stijging van het algemeen prijspeil.

Als er sprake is van inflatie zijn de prijzen (gemiddeld) gestegen. Daardoor kun je met eenzelfde hoeveelheid geld minder goederen kopen.

De waarde van geld kan worden afgemeten aan het [...]

# data[].attributes.attachment_link.description
Inflatie is een stijging van het algemeen prijspeil. Als er sprake is van inflatie zijn de prijzen (gemiddeld) gestegen. Daardoor kun je met eenzelfde hoeveelheid geld minder goederen kopen. De waarde van geld kan worden afgemeten aan het [...]

# data[].attributes.body
Het stuk nieuwe theorie uitgebreid behandeld.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met uw toestemming verzamelen FD Mediagroep en derde partijen via cookies informatie over uw bezoek aan ESB.nu en uw persoonlijke interesses, onder meer om het nieuws voor u te personaliseren en advertenties aan te passen aan uw interesses. Meer over het cookie gebruik op ESB.nu leest u in het Cookiebeleid en privacybeleid FD Mediagroep.

# data[].attributes.body
Bereken het zelf.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De AOW-leeftijd gaat in 2022 omhoog naar 67 jaar en drie maanden. En die leeftijd gaat de komende jaren nog verder omhoog, gebaseerd op de hogere levensverwachting van mensen. Benieuwd tot welke datum jij moet werken om in aanmerking te komen voor AOW? Bekijk het hieronder.
Klik hier om de tool te bekijken in je smartphone-app
Vier jaar geleden besloot de politiek om de pensioenleeftijd geleidelijk te verhogen van 65 naar 67 jaar. Het huidige kabinet van VVD en PvdA besloot later de verhoging versneld in te voeren. Dit is de eerste verhoging na dat besluit.

​ De tool is gebaseerd op prognoses van de levensverwachting van 65-jarigen van het CBS. Tot 2060 zijn deze schattingen bekend. Vervolgens is aan de hand van de door het Rijk gehanteerde formule voor het berekenen van de AOW-leeftijd een schatting gemaakt. In de formule (V=(L-18,26) - (P-65)) staat L voor de levensverwachting van 65-jarigen van het betreffende jaar. P staat voor de pensioenleeftijd van het voorgaande jaar. Deze formule wordt voor het eerst toegepast op pensioengerechtigden in het jaar 2024.

# data[].attributes.attachment_link.title
AOW-leeftijd omhoog: kijk hier tot wanneer jij moet werken

# data[].attributes.attachment_link.description
De AOW-leeftijd gaat in 2022 omhoog naar 67 jaar en drie maanden. En die leeftijd gaat de komende jaren nog verder omhoog, gebaseerd op de hogere levensverwachting van mensen. Benieuwd tot welke datum jij moet werken om in aanmerking te komen voor AOW? Bekijk het hieronder.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pensioenen: ruil over tijd?

Na de Tweede Wereldoorlog voerde de Nederlandse regering tal van uitkeringen in. Eén van deze uitkeringen was een pensioen voor iedere Nederlander: een wet die in 1957 werd omgebouwd tot de AOW.

Hoeveel iemand te besteden heeft wanneer hij stopt met werken is zeer verschillend.
In Nederland bestaat het pensioen vaak uit drie lagen, waarvan de basis wordt gevormd door de AOW:

3 - Individuele regelingen / besparingen
Er zijn veel manieren om ervoor te zorgen dat je wat extra's krijgt na je pensioen. Uiteraard moet je daar zelf voor sparen (of premie betalen).
De overheid stimuleert sommige van deze producten door ze aftrekbaar te maken van de belasting.

2 - Bedrijfspensioen
De meeste werknemers in Nederland bouwen via hun werkgever pensioen op. Vaak is deelname aan zo'n pensioenregeling verplicht.

Het voordeel van pensioen opbouwen in een gezamenlijke (of: collectieve) pensioenregeling is onder meer dat de kosten met elkaar worden gedeeld. En hoe lager de kosten zijn, hoe meer geld er over blijft om pensioen mee op te bouwen.

1 - AOW
Iedereen die tussen zijn 15de en 65ste in Nederland heeft gewoond, heeft recht op een AOW-uitkering.

De hoogte van de AOW-uitkering wordt ieder jaar opnieuw vastgesteld. De hoogte is niet afhankelijk van het inkomen, maar voor iedereen gelijk.

Indexeren is het aanpassen van de hoogte van de pensioen-uitkering. Veel mensen denken dat het pensioen automatisch wordt geïndexeerd, maar dit is niet altijd het geval. Indexatie is bijna altijd voorwaardelijk: als de financiële middelen van het fonds dat toelaten.

Bij veel pensioenfondsen is het de bedoeling dat het pensioen waardevast wordt gehouden. Het bedrag wordt jaarlijks aangepast aan de inflatie.
Overigens zijn er ook pensioenfondsen die indexeren op welvaartsvastheid. Dit wil zeggen dat de pensioenuitkeringen dan worden aangepast aan de loonontwikkelingen in de bedrijfstak of branche.

Waardevasten uitkering

Bij een waardevaste uitkering wordt het bedrag jaarlijks aangepast aan de inflatie, zodat de koopkracht van een uitkering constant blijft.

jaar 0

Een AOW-er ontvangt een uitkering ter hoogte van € 550,-

We veronderstellen dat er maar één product is, dat € 5,50 kost.

In dat geval kan deze AOW-er dus 100 producten kopen (koopkracht)

jaar 1

De inflatie bedroeg 10%, zodat het product nu € 6,05 kost.

Als er niets zou gebeuren met de hoogte van de uitkering, daalt de koopkracht naar 90,9 producten

Bij een waardevaste uitkering, stijgt de uitkering eveneens met 10%. Zodat de AOW-er nu € 605,- ontvangt.
Hierdoor kan hij -net als in de uitgangssituatie- 100 producten kopen.
De koopkracht blijft constant!

Om de koopkracht constant te houden (waardevast) moet de uitkering dus met eenzelfde percentage stijgen als de prijzen (inflatie).

Welvaartsvaste uitkering

Bij een welvaartsvaste uitkering wordt het bedrag van de uitkering met hetzelfde percentage verhoogd als de gemiddelde lonen in een land (of in de bedrijfstak van dit pensioenfonds), zodat de welvaartsverhouding tussen werkenden en uitkeringsontvangers gelijk blijft.

Stel dat mensen met een baan jaarlijks 5% salaris erbij krijgen, terwijl de inflatie 2% is. Mensen met een baan gaan er dus jaarlijks flink in koopkracht op vooruit. Zij kunnen zich steeds meer luxe veroorloven.

Stel dat de overheid de uitkeringen jaarlijks aanpast aan de inflatie. Dat klinkt heel redelijk, want dan kunnen mensen met een uitkering ieder jaar hetzelfde blijven kopen.
In dat geval zullen mensen met een baan dus steeds meer luxe kunnen kopen, terwijl mensen met een uitkering dat níet kunnen. Het verschil in welvaart neemt dus steeds verder toe.
Wanneer dat beperkt gebeurt, kan dat een positief gevolg hebben: mensen worden gestimuleerd om een baan te zoeken (hoewel die er niet altijd zijn!).
Maar hoe ziet dat eruit als je zoiets over een periode van 50 jaar bekijkt?
Bedenk eens wat iemand met een baan 50 jaar geleden kon kopen. Wanneer jouw koopkracht op dit moment zich zou beperken tot het niveau van 50 jaar geleden zou jij je straatarm voelen. Zo'n grote welvaartsverschillen kunnen zelfs tot sociale onrust leiden.

Om te voorkomen dat welvaartsverschillen té groot worden is het dus van belang dat uitkeringen en lonen met hetzelfde percentage toenemen ( = welvaartsvast).

Hoe financieren we de uitkering?

Pensioenen worden in Nederland op twee manieren gefinancierd.
De AOW wordt betaald door de mensen die op dat moment werken: het zgn. omslagstelsel.
De bedrijfspensioenen worden betaald uit de opbrengst van zelf gespaarde premies; het zgn.kapitaaldekkingsstelsel.

Omslagstelsel

Bij een omslagstelsel worden de uitkeringen betaald door de benodigde premies in een bepaald jaar te laten betalen door de werkenden van dat moment.

Als er in 2002 €10 miljoen nodig is voor het betalen van de AOW-uitkeringen, moeten diegenen die in 2002 werken samen €10 miljoen premie betalen.

Wanneer, bijvoorbeeld door vergrijzing, het aantal mensen met een uitkering snel stijgt en het aantal werkenden niet (i/a-ratio stijgt) ontstaat er een probleem: werkenden moeten steeds meer premie afdragen!

Een zeer eenvoudig voorbeeld:

Begin (2002)
verandering
Na 'vergrijzing' (2020)

10 mln werkenden

gem. loon € 30.000

2 mln uitkeringstrekkers

gem. uitkering € 12.000

blijft gelijk
blijft gelijk

25% stijging
blijft gelijk

10 mln werkenden

gem. loon € 30.000

2,5 mln uitkeringstrekkers

gem. uitkering € 12.000

Er is in totaal
(2 mln. x €12.000 =) €24 mld. nodig voor de uitkeringen.

Dat moet betaald worden uit het inkomen van de werkenden:
€ 300 mld.

Er is in totaal
(2,5 mln. x € 12.000 =) €30 mld. nodig voor de uitkeringen.

Dat moet worden betaald uit het inkomen van de werkenden:
€ 300 mld.

Gemiddelde premiedruk:

Gemiddelde premiedruk:

Door de toename van het aantal uitkeringstrekkers ten opzichte van het aantal mensen dat daarvoor moet betalen, neemt de premiedruk voor de werkenden fors toe. Hoewel dit probleem meestal in relatie tot de vergrijzing wordt besproken, geldt het voor álle uitkeringen die gefinancierd worden middels een omslagstelsel.

Kapitaaldekkingsstelsel

In geval van een kapitaaldekkingsstelsel worden de uitkering die wordt verstrekt betaald uit belegde premies die door de werkenden zélf werden gespaard.

Een belangrijk praktijkvoorbeeld zijn de vele bedrijfspensioenen in Nederland. Hierbij betaalt een persoon premies aan een pensioenfonds. Uit de beleggingsopbrengsten wordt later het aanvullende pensioen betaald.

Omdat beleggingsrendementen essentieel zijn voor de pensioenuitkering heeft dit systeem als nadeel dat het gevoelig is voor ontwikkelingen op de financiële markten, zoals het instorten van beurskoersen. Hierbij geldt wel dat beleggingen worden gedaan met een zeer lange termijnblik (30 - 35 jaar).
Voordeel is dat het systeem niet gevoelig voor demografische veranderingen zoals vergrijzing. Het omslagstelsel is daar wél gevoelig voor.

# data[].attributes.attachment_link.description
Na de Tweede Wereldoorlog voerde de Nederlandse regering tal van uitkeringen in. Eén van deze uitkeringen was een pensioen voor iedere Nederlander: een wet die in 1957 werd omgebouwd tot de AOW.Hoeveel iemand te besteden heeft wanneer hij stopt met werken is zeer verschillend.

# data[].attributes.attachment_link.title
Consumentenprijzen 1,1 procent hoger dan jaar eerder

# data[].attributes.attachment_link.description
Consumenten betaalden in mei 1,1 procent meer voor goederen en diensten dan in mei 2016.

# data[].attributes.body
Je schulden verminderen immers vanzelf

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het leven in Nederland is afgelopen jaar voor het eerst in decennia goedkoper geworden. Op korte termijn pakken die dalende prijzen gunstig uit voor de portemonnee van consumenten. Op langere termijn kunnen er echter serieuze problemen ontstaan, waarschuwen economen.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde donderdagochtend dat de inflatie vorige maand voor het eerst sinds eind 1987 onder het nulpunt is gezakt. Goederen en diensten waren volgens die maatstaf in juli in doorsnee 0,3 procent goedkoper dan een jaar eerder. Dit kwam vooral door de daling van de olieprijs, die benzine en andere brandstoffen goedkoper maakt. Verder werden voedingsmiddelen nauwelijks duurder.

Ook zonder de zeer beweeglijke prijzen van voeding en energie is de inflatie echter bijzonder laag. Hoewel dalende prijzen prettig zijn voor consumenten die hun geld aan de betreffende producten willen uitgeven, baart de situatie economen flinke zorgen. Een gebrek aan inflatie, of een periode waarin prijzen structureel dalen (deflatie), kan namelijk een rem zetten op de economie.

Meer schulden, gelijk loon

Een veel genoemd risico daarbij is uitstelgedrag onder consumenten, die hun hand op de knip houden in afwachting van verdere prijsdalingen. Economen zijn echter verdeeld over de mate waarin dit daadwerkelijk gebeurt in landen die kampen met deflatie.

Een belangrijker, maar minder zichtbaar, probleem ontstaat voor mensen met schulden. Bij inflatie wordt het relatief eenvoudiger om schulden af te lossen, doordat geld minder waard wordt en lonen vaak meestijgen met de prijzen. Bij deflatie worden schulden juist meer waard, terwijl de lonen niet of nauwelijks stijgen. Zo wordt het moeilijker om schulden af te lossen. Dit kan ervoor zorgen dat consumenten minder geld uitgeven en dat bedrijven investeringen terugschroeven.

Nederland staat niet alleen met zijn lage inflatie. Die is al lange tijd in heel de eurozone zichtbaar. In een poging de inflatie aan te zwengelen, en de problemen van deflatie te voorkomen, heeft de Europese Centrale Bank (ECB) afgelopen anderhalf jaar dan ook omvangrijke maatregelen genomen. Mede door de aanhoudende daling van de olieprijs hebben die echter nog weinig zoden aan de dijk gezet.

Voorlopig is de verwachting dat de prijzen in de loop van volgend jaar langzaam weer gaan stijgen. Het Centraal Planbureau verwacht een inflatie van gemiddeld 0,9 procent in 2017 in Nederland. De ECB rekent voor volgend jaar op een geldontwaarding van 1,3 procent in de hele eurozone. Dat blijft echter lager dan het niveau van net geen 2 procent waar de centrale bank naar streeft.

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen op z24.nl

# data[].attributes.attachment_link.title
Deflatie: fijn in de supermarkt, maar je schulden worden ook hoger

# data[].attributes.attachment_link.description
Het leven in Nederland is afgelopen jaar voor het eerst in decennia goedkoper geworden. Op korte termijn pakken die dalende prijzen gunstig uit voor de portemonnee van consumenten. Op langere termijn kunnen er echter serieuze problemen ontstaan, waarschuwen economen.

# data[].attributes.headline
Deflatie werkt als een rem op de bestedingen

# data[].attributes.subject
Deflatie werkt als een rem op de bestedingen

# data[].attributes.body
Als een auto morgen goedkoper is ....dan wacht je toch even

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Deflatie betekent dat de inflatie langere tijd onder nul staat. De prijzen stijgen dan niet, maar dalen.

Dat is gevaarlijk, omdat consumenten hun aankopen gaan uitstellen. Je stelt immers de aankoop van een auto uit, als je verwacht dat de dezelfde auto over een half jaar goedkoper zal zijn.

Als aankopen uitgesteld worden, heeft dat grote gevolgen voor de economie. Er ontstaat namelijk een negatieve spiraal: winkels verkopen minder, waardoor zij minder afnemen bij de fabrikant.

De fabrikant kan minder produceren en heeft minder werknemers nodig. Deze ontslagen werknemers hebben minder te besteden en geven daardoor nog minder uit.

Rente

Deflatie heeft ook tot gevolg dat de reële rente stijgt, waardoor een schuld meer waard wordt. Dat is niet alleen nadelig voor mensen die schulden hebben, maar ook voor de staatsschuld.

Reële rente is de rente na aftrek van inflatie. In het geval van deflatie ligt de reële rente dus hoger dan de nominale rente. Daardoor zullen ook bedrijven minder geld lenen om te investeren, waardoor de economie weer een klap krijgt.

Inflatie

In Nederland daalde de inflatie in mei naar 0,8 procent, maar volgens de Europese index zakte de inflatie naar 0,1 procent. Dat is lager dan het gemiddelde van 0,5 procent in de eurozone.

De ECB streeft naar een inflatie onder, maar dicht bij de 2 procent. Omdat de inflatie al geruime tijd laag is, heeft de ECB begin juni haar rentetarieven verlaagd.

Vrees voor deflatie heeft Job Swank, topman bij De Nederlandsche Bank (DNB), vooralsnog niet omdat de vooruitzichten van de prijsontwikkelingen niet zo'n beeld laten zien. "Dat is overigens geen garantie voor de toekomst", voegt Swank toe.
Vijf vragen over inflatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Deflatie betekent dat de inflatie langere tijd onder nul staat. De prijzen stijgen dan niet, maar dalen. Dat is gevaarlijk, omdat consumenten hun aankopen gaan uitstellen. Je stelt immers de aankoop van een auto uit, als je verwacht dat de dezelfde auto over een half jaar goedkoper zal zijn.