# data[].attributes.body
Verbinding maken tussen twee werelden

# data[].attributes.attachment_caption
Het is ontworpen en gemaakt door de Eindhovense beeldhouwer Jan Custers

# data[].attributes.body
Maria beeld in Schans

# data[].attributes.body
Beelden van Maria in het openbaar. Maria als icoon voor de katholieke kerk

# data[].attributes.body
Plaats van het beeld: Sint Janskerk Gouda

# data[].attributes.body
Het plein voor de kerk

# data[].attributes.body
Op zoek gegaan naar beelden uit de oudheid en in openbare ruimte. Geinspireerd door de stijl van de paaseiland beelden

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als je denkt aan het Paaseiland, denk je natuurlijk ook meteen aan de alom bekende en nog steeds erg mysterieuze beelden, de Moai. Wist je trouwens dat de inheemse naam voor het Paaseiland "Mata ki te rani" is? Dat betekent: "Ogen die naar de hemel kijken". Die naam komt van de Moai beelden omdat de oogkassen zo schuin zijn dat het lijkt alsof ze naar de hemel zijn gericht.

Waar komen de moai vandaan?

Heel veel over de geschiedenis van de moai is er niet geweten. Wat toch wel bizar is aangezien er 887 beelden tot 9,5 m hoog op het eiland gevonden zijn. Bovendien weten we dat ze gebouwd zijn door de Rapa Nui stam, de voorvaderen van de huidige eilandbewoners. Toch zijn de moai nog steeds gehuld in mysterie.

Er wordt algemeen aangenomen dat ze gemaakt zijn tussen de 11de en 17de eeuw. Ze zijn monolitisch, wat betekent dat ze bestaan uit 1 stuk steen dat boven de grond uitsteekt. De moai zijn gemaakt uit tufsteen, een zacht vulkanisch gesteente dat vlakbij de vulkaankrater Rano Raraku gevonden wordt. Deze krater bevindt zich op de hellingen van de dode Terevaka vulkaan in het nationaal park op Paaseiland. Tot de 18de eeuw was deze krater een steengroeve, en dat meer dan 500 jaar lang. Ongeveer 95% van alle moai zijn dan ook gemaakt van deze tufsteen. Er liggen zelfs nog steeds een hoop onafgewerkte beelden in de krater. Net zoals de moai zelf, staat ook deze krater op de Unesco Werelderfgoedlijst.

Hoe zien de moai eruit?

Wie aan de Paasbeelden denkt, ziet een groot hoofd uit zwarte steen voor zich, dat lichtjes schuin staat en naar de hemel kijkt met lege ogen. Maar wist je ook dat er oorspronkelijk witte oogschijven in de oogkassen zaten? Die werden pas in 1978 voor het eerst teruggevonden! Deze oogschijven bestaan uit wit koraal en pupillen van obsidiaan.

Eigenlijk zijn de maoi ook geen hoofden, maar volledige torso's met uitzonderlijk grote hoofden. Als je ze van dichtbij bekijkt, zie je het torso met armen aan de zijkant en handen die op de buik liggen. De handen hebben ook opvallend lange nagels. Sommige beelden werden bovendien getooid met een pukao, een hoofddeksel dat werd gehouwen uit scoria, een lichtrode vulkanische steen. Ze stonden los op de beelden, waardoor er vele zijn vergaan in de loop der jaren. Er werden wel een aantal pukao teruggevonden bij de beelden die omvergevallen waren.

Daarnaast vallen ook de langgerekte oorlellen en de vooruitstekende lippen op. Historici denken dat de lippen versierd waren met een baard. Daarnaast werden ook overblijfselen teruggevonden van patronen die uitgehouwen werden in de beelden. Sommige moai werden bovendien ook beschilderd.

De klassieke zwarte, afgevlakte beelden die wij kennen zijn dus zeker niet wat de Rapa Nui stam heeft gecreëerd. De moai waren indrukwekkend groot en buitenproportioneel, met kleurrijke pukao hoeden, gebeeldhouwde patronen en kleurrijke schilderingen die het hele eiland omringden.

De moai op Paaseiland

Rond de Rano Raraku krater staan er 397 moai. De beelden werden vlakbij de krater gemaakt en een aantal van die beelden die er nog staan, staan daar waarschijnlijk nog steeds te wachten om naar hun definitieve locatie te worden verplaatst. Andere beelden die daar te vinden zijn werden wel gemaakt om daar te blijven staan volgens historici. De rest van de moai beelden werden van de steengroeve verplaatst naar verschillende stenen platformen, ook ahu genoemd, verspreid over het hele eiland. Ze staan met hun rug naar de oceaan en kijken uit over het binnenland. Op Paaseiland zijn wel zeven beelden te vinden die omgekeerd staan. Zij kijken wel uit over de oceaan en worden "los siete monos" of de zeven apen genoemd.

Het grootste moai beeld "Paro" was 10 meter hoog en woog maar liefst 75 ton. Maar dat is zelfs nog niet het zwaarste beeld. Want dat beeld was dan wel kleiner, maar ook veel breder, en woog een indrukwekkende 86 ton. Verder werd er ook een onafgemaakt beeld teruggevonden op Ahu Tongariki. Volledig afgewerkt zou dat 21m hoog geweest zijn, met een gewicht van 270 ton.

Verplaatsing van de zware beelden

Ondertussen ben je vast al onder de indruk van de Rapa Nui stam voor het creëren van deze indrukwekkende moai beelden, of niet? Zeker als je beseft dat ze gebouwd zijn tussen 1250 en 1500, toen er nog geen moderne werktuigen bestonden. Dan vraag jij je misschien ook wel af hoe deze beelden dan verplaatst zijn? Want we weten dat ze rond de Rano Raraku krater gebouwd werden, en honderden beelden zijn uiteindelijk beland over het hele eiland. Hoe de moai daar terecht gekomen zijn weet niemand. Er bestaan wel een aantal theorieën.

● Voor het transport van de moai zouden sleeën gebouwd zijn, gemaakt van boomstammen en in de vorm van een ladder. Daarop zouden de moai beelden vervolgens al liggend gebonden worden, om dan over de grond voortgetrokken te worden naar hun definitieve locatie.
● Een tweede theorie werkt niet met sleeën, maar zet ook wel boomstammen in. Het beeld wordt eerst op de boomstammen gebonden, en daarna verplaatst door de stammen als rollers te gebruiken.
● Het kan natuurlijk ook dat de beelden al liggend verplaatst werden. Historici denken hier dan bij aan een constructie van touw en twee boomstammen. Zo kan het beeld telkens een stuk je opgetild worden om een paar meter verder weer neergezet te worden. Na voldoende herhalingen komt het beeld zo op zijn plaats terecht.
● Maar de meest verrassende theorie stelt dat de beelden rechtopstaand verplaatst werden. Beeld je in dat er aan het hoofd drie touwen worden vastgemaakt en dat er aan elk touw een team van lokale bewoners staat. Door aan de touwen te trekken laten zij het beeld schommelen en draaien in een bepaald ritme. Ze zingen een lied om het ritme aan te houden, en zo kan de ronde onderkant van het beeld over een pad huppelen. Deze theorie lijkt ook aan te sluiten bij de lokale legendes die zeggen dat de beelden naar hun plek toe gelopen zouden zijn.

Betekenis en symboliek

Het mysterie rond de moai beelden draait niet alleen over hoe ze gemaakt en verplaatst zijn, maar ook waarom. Wat betekenen deze enorme, buitenproportionele beelden?

Historici gaan ervan uit dat een deel van de moai overleden voorouders voorstellen. Ze kijken naar de hemel omdat ze hun goden om vruchtbaarheid smeken. Dat was namelijk cruciaal om een klein, geïsoleerd eiland als het Paaseiland om te kunnen overleven. Daarnaast zijn er waarschijnlijk ook een aantal gemaakt als belichaming van belangrijke levende of overleden leiders, als statussymbool. En daarbij geldt dan dat hoe groter het beeld was, hoe meer macht de leider in kwestie had. Dat hebben historici afgeleid uit de verschillende afmetingen van de moai.

Omdat er zoveel inspanning nodig is om deze beelden te maken en te vervoeren, wordt er ook aangenomen dat de beeldhouwers een hoge status genoten - zoals ook overgeleverde mondelinge tradities suggereren. Wie deze beeldhouwers exact zijn, is niet geweten. Er bestaan hiervoor twee theorieën. Ofwel was het een klasse van professionele beeldhouwers, net zoals andere Polynesische ambachten. Ofwel waren het specifieke leden van elke clan die de moai maakten, want de oude verhalen wijzen erop dat de Rano Raraku steengroeve was opgedeeld in verschillende gebieden voor elke clan.

De ontdekking en restauratie van de moai

In 1722 was Jacob Roggeveen één van de eerste ontdekkingsreizigers die Paaseiland ontdekte, voor zover we weten. Hij schreef over de indrukwekkende moai beelden, maar toen Abel Aubert Dupetit Thouars later in 1838 voet aan wal zette waren de meeste beelden al weer omgegooid. In 1868 stond er geen enkel moai beeld meer recht. Verschillende aardbevingen deden de beelden omvallen en er zijn ook mondelinge overleveringen die beweren dat rivaliserende clans elkaars beelden omver duwden.

Sinds de ontdekking van het Paaseiland werden er ook 11 moai verwijderd van het eiland om tentoongesteld te worden in musea wereldwijd. Je vindt ze hier:
● Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, België ( Brussel)
● British Museum, Groot-Brittannië ( Londen)
● Louvre, Frankrijk ( Parijs)
● Musée du quai Branly, Frankrijk (Parijs)
● Museo arqueologico, Chili (La Serena)
● Corporacion Museo de Arqueologia e Historia Francisco Fonck, Chili (Vina del Mar)
● Otago Museum, Nieuw-Zeeland (Dunedin)
● Manchester Museum, Groot-Brittannië (Manchester)
● World Museum, Groot-Brittannië (Liverpool)
● National Museum of Natural History, USA (Washington DC)

Tussen 1855 en 1879 deed de Amerikaanse archeoloog William Mulloy uitgebreid onderzoek naar de bouw en het transport van deze monumentale beeldhouwwerken en de geschiedenis van de Rapa Nui cultuur op het Paaseiland. Hij onderzocht en restaureerde ook verschillende beelden en ook latere onderzoekers werkten hard om dit stukje Paaseilandse cultuur in zijn eerdere glorie te herstellen. Ondertussen staan er dan ook weer 50 beelden rechtop die toeristen kunnen bewonderen.

De moai bezoeken

Als je de moai wil bezoeken, ga je best naar het Rapa Nui National Park. Daar kan je de best bewaarde platformen of ahu vinden. Vlakbij de Rano Raraku krater zal je "Piro Piro Moai" vinden, een moai van 4m hoog dat je aankijkt met opgetrokken neus. Ongeveer 100m verder vind je "Hina Ruri", een moai die naar links leunt. Zijn naam betekent trouwens erg toepasselijk "scheve hals".

Ahu Tongariki is zeker ook het bezoeken waard! Dit platform van 100m breed behelst "los famosos quince moai", ofwel de 15 beroemde moai. Zij staan met hun rug naar de zee en je kan ervoor gaan zitten om deze gigantische beelden van 5,6 tot 8,8 m hoog te bewonderen. Een van de beelden (het tweede van rechts) heeft een traditionele Pukao hoed op.

Om een paar van de best bewaarde moai te bekijken, moet je bij het Ahu Nau Nau zijn, op Anakena Beach. Dit ceremoniële platform werd bedolven onder het zand en is zeer goed bewaard gebleven. De eerste vier beelden zijn in quasi perfecte staat en daar kan je het nauwkeurige beeldhouwwerk bewonderen. Let vooral op het detailwerk in het gezicht en de handen.

En weet je nog dat we de 7 moai beschreven die als enige over de zee uitkijken en niet over het land? Die vind je op Ahu Akivi, en landinwaarts platform met 7 moai die erg op elkaar lijken. De reden waarom deze moai als enige naar de zee kijken vinden we in de symboliek van deze Paasbeelden. Er wordt namelijk gedacht dat deze vaak rond dorpen gebouwd werden om het dorp te beschermen. De meeste dorpen werden landinwaarts gebouwd en daarom staan de meeste moai dan ook aan de kust en kijken ze naar het binnenland, naar de dorpen. Bij Ahu Akivi stond er waarschijnlijk een dorp dat dichter bij de zee lag, waarom deze moai uitkijken naar hun dorpje vlakbij de kust.

Let wel op wanneer je de moai bezoekt, want er heerst een strenge beveiliging en de straffen op overtredingen zijn niet mals. Een Finse toerist die in 2008 een stuk oor van een beeld afbrak, kreeg een boete van meer dan €10.000 en werd 3 jaar lang gebannen van Paaseiland.

# data[].attributes.attachment_link.title
De Paasbeelden (moai) - alles over de Moai op Paaseiland

# data[].attributes.attachment_link.description
Als je denkt aan het Paaseiland, denk je natuurlijk ook meteen aan de alom bekende en nog steeds erg mysterieuze beelden, de Moai. Wist je trouwens dat de inheemse naam voor het Paaseiland "Mata ki te rani" is? Dat betekent: "Ogen die naar de hemel kijken".

# data[].attributes.body
Bij beelden van Maria heeft ze een baby jezus in handen

# data[].attributes.body
Protestanten gaan uit van het woord. Afgesneden van Katholieke kerk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Bijbel online lezen doe je op debijbel.nl

Met debijbel.nl brengt het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap de Bijbel dichtbij. Op deze website vind je de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV), de Bijbel in Gewone Taal (BGT), de Herziene Statenvertaling (HSV) en vele andere vertalingen. Naast vertalingen lees je er uitleg over de Bijbel en de wereld van de Bijbel. Je vindt er antwoorden op vragen als: Wie is Jezus? Wie is God? Wanneer is de Bijbel ontstaan? Wie heeft de Bijbel geschreven? Ook helpen we je meer te ontdekken over onderwerpen als liefde, troost, bidden en vergeving. Verder vind je er de aantekeningen uit de Jongerenbijbel, de NBV Studiebijbel en de Studiebijbel in Perspectief. En heb je een Bijbelillustratie nodig? Kijk dan eens hier naar de afbeeldingen uit de Samenleesbijbel, Prentenbijbel en de Jeugdbijbel. Al deze en nog veel meer Bijbels kun je bestellen in onze shop. Wil je weten hoe iets werkt op de website, raadpleeg dan de gebruikersgids.

Bij debijbel.nl hoort de app Mijn Bijbel. In deze gratis Bijbel app lees je de Bijbel ook offline. Zo heb je altijd de Bijbel in Gewone Taal en de Nieuwe Bijbelvertaling bij de hand. Download de app in Google Play of de App Store.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met debijbel.nl brengt het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap de Bijbel dichtbij. Op deze website vind je de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV), de Bijbel in Gewone Taal (BGT), de Herziene Statenvertaling (HSV) en vele andere vertalingen. Naast vertalingen lees je er uitleg over de Bijbel en de wereld van de Bijbel.

# data[].attributes.body
Luther is de breuk tussen de twee wereldgodsdiensten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Disputatie ter verheldering van de kracht van aflaten

Twee bladzijden uit de 95 stellingen uit de druk uit 1522 van Melchior Lotter d.J.

Oorspronkelijke titel

Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum

Auteur(s)

Maarten Luther

Oorspronkelijke taal

Latijn

Oorspronkelijke uitgever

Universiteit van Wittenberg

Oorspronkelijk uitgegeven

1517

De 95 stellingen was een document waarmee Maarten Luther de wantoestanden in de katholieke Kerk aanklaagde (31 oktober 1517). Het leidde tot de Reformatie en wordt daarom gezien als de oorsprong van het protestantisme. De 95 stellingen stelden de handel in aflaten aan de kaak, een concept dat reeds lang bestond in de Middeleeuwse kerk, maar waarvan in die tijd de dominicaanse priester Johann Tetzel op zeer brutale wijze gebruik maakte. Hij suggereerde dat men hiermee zonder meer alle zonden kon afkopen, zelfs de allerergste. Luther vond dat niet alleen theologisch onjuist, maar ook moreel verwerpelijk.

Luther heeft zijn plaatselijke bisschop, Hiëronymus Schulz van Brandenburg, en de aartsbisschop Albrecht, de tijd gegeven om te reageren. Luther stuurde dus in het begin niet aan op een breuk met de kerk, maar op het uit de weg ruimen van misstanden en dwalingen die aanwezig waren in de kerk.

Belangrijke misstand of dwaling was de aflaathandel, waarmee mensen door een aflaat te kopen vergeving van zonden zouden ontvangen, en dat zelfs konden afkopen van reeds overleden mensen.

Stelling 1: Daar onze Heere en Meester, Jezus Christus zegt: ,Doet boete', enz. Matth 4:17[1] eist Hij, dat het gehele leven van Zijn gelovigen op aarde, een gestadige en gedurige boete zij!

Vaak werd er verkeerd gedacht dat boete en berouw niet nodig waren als maar een aflaatbrief werd gekocht. In werkelijkheid ging de aflaat over tijdelijke straffen in het vagevuur, aldus de katholieke leer.

Stelling 36: Iedere Christen, die waarlijk berouw en boete over zijn zonden gevoelt, heeft volle vergeving van pijn en schuld, welke hem ook zonder aflaatbrieven is toegezegd.

De stellingen werden rond de jaarwisseling 1517/1518 gedrukt te Leipzig, Neurenberg en Bazel. In Duitsland en de hele wereld vonden de stellingen weerklank: ze waren de verwoording van reeds lang smeulende vragen en ontevredenheid bij de bevolking. Sommigen denken dat Luther deze plotse verspreiding van de stellingen betreurde, omdat ze voor de geleerden zouden zijn bestemd. Dit is echter in tegenstelling tot het opzoeken van het volk, zoals Luther deed door de Bijbel in het Duits te vertalen en overal waar hij kwam het volk toe te spreken.

Luther ondervond veel tegenstand bij het uiten van zijn gedachtegoed. Verschillende malen is hem verzocht zijn boeken en ongeveer de helft van zijn stellingen te herroepen. Eerst vroeg paus Leo X hem om daartoe naar Rome te komen, maar Luthers vrienden raadden hem dringend aan om niet te gaan. Ze wezen hem op Johannes Hus, die in goed vertrouwen naar Konstanz reisde, maar geëxecuteerd werd.

Ook in Duitsland wilde Luther niet herroepen. Op last van de paus wordt Luther op de Rijksdag te Worms in 1521 weer verzocht te herroepen. Hierop hield Luther eerst een rede in het Duits en vervolgens in het Latijn, omdat Karel V een hekel had aan het Duits en hem moeilijk kon volgen. Daarin gaf Luther aan dat hij mogelijk naar sommige personen te scherp was geweest en dat dan wilde terugnemen. Wat echter de waarheid betreft, die kon en mocht hij niet herroepen. In pausen en concilies geloofde hij niet, omdat het al zo dikwijls was gebleken dat die gedwaald hadden. Hij zou alleen herroepen, wanneer men hem uit de Bijbel kon overtuigen dat hij dwaalde.

Enkele dagen later, op 26 mei 1521, werd Luther vogelvrij verklaard, zodat iedereen hem ongestraft doden mocht. Alle boeken die Luther geschreven had, moesten verbrand worden. Dit is bekend geworden als het Edict van Worms. Frederik de Wijze, de keurvorst van Saksen, was Luther echter goedgezind en had hem al voor het edict in veiligheid gebracht op de Wartburg (kasteel), de residentie van de keurvorst. Daar woonde Luther onder pseudoniem tot maart 1522.

Later, na het Concilie van Trente, werden misbruiken rond aflaten in de Katholieke Kerk eindelijk aangepakt. Luther was toen al gestorven.

Vastgespijkerd?

Het beeld van Luther die "de 95 stellingen" in het Latijn aan de deur van de slotkerk te Wittenberg vastspijkert dook veel op in de Lutherverering van de 19 e eeuw. Of het daadwerkelijk plaatsvond, staat echter niet vast - de katholieke lutheronderzoeker Erwin Iserloh beweerde in 1961 dat het verhaal op een legende berust. In een boek onderbouwde hij later deze bewering.

Er bestaan twee bronnen uit die tijd die de gebeurtenis vermelden, maar er wordt getwijfeld aan hun betrouwbaarheid. Philipp Melanchthon beschreef de gebeurtenis in het voorwoord van Luthers verzamelde werken, maar hij werd pas in 1518 hoogleraar aan de Wittenbergse universiteit. Ook Luthers secretaris Georg Rörer schreef erover, maar deze in 2006 ontdekte bron levert evenmin voor iedereen sluitend bewijs.

Veronderstelde argumenten tegen

De volgende argumenten komen volgens de katholieke Erwin Iserloh in aanmerking om aan te tonen dat het aanslaan van de stellingen (tegen de katholieke leer) aan de deur van de kerk een legende is:

Luther noemt de gebeurtenis van het aanslaan van de stellingen zelf nergens in zijn omvangrijke memoires.

Luther dacht eerst dat de aflaatpredikers eigenmachtig optraden, zonder medeweten van bisschop of aartsbisschop, en tegen de wil van de paus in.

Toen Luther echter de 'Instructio summaria' van de aartsbisschop in handen kreeg, wist hij dat de aflaatprediking in overeenstemming was met de officiële instructies.

Daarom stuurde hij op 31 oktober 1517 een brief aan zijn plaatselijke bisschop, Hiëronymus Schulz van Brandenburg en aan de Maagdenburgse aartsbisschop Albrecht, waarin Luther de aartsbisschop verzoekt de 'Instructio summaria' te herroepen. De brief aan Albrecht van Brandenburg is bewaard gebleven.

De stellingen waren bij de brief ingesloten en Luther vraagt een dringende verheldering van de leer over de aflaten door de theologen.

Op deze brief komt Luther later nog vaak terug, bijvoorbeeld in een brief aan paus Leo X in mei 1518 en in een brief aan zijn keurvorst Frederik de Wijze op 21 november 1518.

In de brief aan Frederik de Wijze stelt Luther expliciet dat hij alleen bisschop Hiëronymus Schulz van Brandenburg en aartsbisschop Albrecht met voorgenoemde brief op de hoogte had gebracht van de misbruiken van de aflaathandel, en dat zelfs zijn vrienden niet op de hoogte waren.

Pas toen hij geen antwoord kreeg van bisschop Hiëronymus Schulz van Brandenburg en aartsbisschop Albrecht, maakte Luther de stellingen bekend aan geleerde mannen binnen en buiten Wittenberg.

Het aanslaan van de stellingen aan de deur, zonder een antwoord op zijn brief aan bisschop Hiëronymus Schulz van Brandenburg en aartsbisschop Albrecht af te wachten, zou als een provocatie beschouwd worden. Luther wilde juist provocatie en geweld voorkomen en vertrouwde op de goede bedoelingen van de paus.

Er heeft nooit een openbare discussie over de stellingen plaatsgevonden, wat de bedoeling geweest zou zijn van het aanslaan van de stellingen aan de kerkdeur.

De 95 stellingen waren in het Latijn opgesteld, en konden dus niet door de gewone mensen gelezen worden, waarvan overigens de overgrote meerderheid nog steeds ongeletterd was. Met andere woorden, ze waren louter bestemd voor theologen en geestelijken.

Er is geen oorspronkelijke uitgave van de stellingen gevonden, ze werden gepubliceerd op verschillende plaatsen, zonder toedoen van Luther.

In een van zijn tafelgesprekken vertelt Luther dat hij na Allerheiligen ontsteltenis heeft gewekt bij zijn collega Hiëronymus Schurff, toen hij zei dat hij tegen de aflaten wilde schrijven. Dus kon Luther deze niet reeds op Allerheiligen aangeplakt hebben.

Pas op 11 november 1517 stuurt Luther de stellingen aan zijn vriend, prior Johannes Lang te Erfurt, met de vraag of hij en zijn medebroeders er hun mening over willen geven.

Bronnen, noten en/of referenties

1. Joseph Lortz en Erwin Iserloh, Beknopte geschiedenis van de reformatie (Oorzaken - verloop - invloed), J.H. Gottmer, Haarlem, 1971

2. Martin Treu, Zur Debatte um Luthers Thesenanschlag, website Luther 2017

3. Neuer Beleg für Luthers Thesenanschlag, Der Spiegel, 1 februari 2007

4. Prause, G. (1995). Luthers Thesenanschlag ist eine Legende. in: Niemand hat Kolumbus ausgelacht Sonderausgage, 7e druk: 81; Prause parafraseert hier Iserloh.

# data[].attributes.attachment_link.description
Disputatie ter verheldering van de kracht van aflaten Twee bladzijden uit de 95 stellingen uit de druk uit 1522 van Melchior Lotter d.J. Oorspronkelijke titel Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum Auteur(s) Maarten Luther Oorspronkelijke taal Latijn Oorspronkelijke uitgever Universiteit van Wittenberg Oorspronkelijk uitgegeven 1517 De 95 stellingen was een document waarmee Maarten Luther de wantoestanden in de katholieke Kerk aanklaagde (31 oktober 1517).

# data[].attributes.body
Het open boek

# data[].attributes.body
Bijbel lezen en vasthouden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Menu

Fully supported

English (United States)

Partially supported

Français (Canada)

Français (France)

Deutsch (Deutschland)

हिंदी (भारत)

Italiano (Italia)

Português (Brasil)

Español (España)

Español (México)

TV Series

2000 2000

40m

Photos

All cast & crew

See more cast details at IMDbPro

Connections

Release date

July 7, 2000 (Netherlands)

Country of origin

Netherlands

Official site

Official site (Netherlands)

Language

Dutch

Production company

Nederlandse Christelijke Radio-Vereniging (NCRV)

See more company credits at IMDbPro

Runtime

Color

Color

Related news

Contribute to this page

Suggest an edit or add missing content

IMDb Answers: Help fill gaps in our data

Learn more about contributing

More to explore

Recently viewed

You have no recently viewed pages

# data[].attributes.attachment_link.description
Praatjesmakers: With Jochem van Gelder. Popular Dutch television show for children.

# data[].attributes.body
Vrolijke manier van het brengen van nieuws

# data[].attributes.attachment_link.title
De zeespiegel stijgt, wat betekent dat voor Nederland?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The video below, loosely translated from Russian to English, gives a very brief perspective on Neurography, from Pavel Piskarev.

"Connectivity is the ability to connect a variety of contradictory, sometimes contradictory in terms, sometimes contradictory in contexts judgments, thoughts. But a person is so arranged that he is not linear, he is not constant, sometimes when I sit at work I think about home, when I walk with children I sometimes remember about my work. How to tie it all up? How to link this so that there is no dissatisfaction with yourself inside? How to do it so that it becomes one continuous stream of consciousness? It is for this that the neurographic pattern was invented, which allows you to connect neural networks, weave wonderful knots that connect a variety of things that turn a fragmented, neurotic person into something whole, into something that is able to pass energy through itself, a person turns into a medium, just a filter of lifeflow, which directs this flow into the reality that his consciousness invents. And in this sense, the neurographic pattern is the second amazing asset."

More about Neurographics and Nonduality over at The Deepest Peace.

# data[].attributes.attachment_link.description
The video below, loosely translated from Russian to English, gives a very brief perspective on Neurography, from Pavel Piskarev. "Connectivity is the ability to connect a variety of contradictory, sometimes contradictory in terms, sometimes contradictory in contexts judgments, thoughts. But a person is so arranged that he is not linear, he is not constant, sometimes...

# data[].attributes.body
Als basis voor een decorscherm

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Waarschijnlijk kijken de meeste onderzoekers, docenten en studenten die een oude druk bestuderen, niet verder dan de gedrukte tekst. Hetzelfde gold trouwens jaren geleden ook voor mijzelf. Ik weet heel goed, dat ik louter aandacht had voor de teksten van Gerrit van Spaan (mijn doctoraalscriptie) en Johannes le Francq van Berkheij (mijn proefschrift). Aan de boekbanden en al hun boeiende en misschien wel mooie facetten, wijdde ik geen seconde. Dat was overigens geen probleem: de teksten en de bibliografische problemen van de te bestuderen edities vergden destijds meer dan genoeg tijd.

Toch lijkt het mij van niet te onderschatten belang degenen die zich bezig houden met onze bijzondere collecties, te wijzen op die vele vaak veronachtzaamde onderdelen van het hele boek als object. Al was het maar omdat die heel erg mooi kunnen zijn. Wereldwijd wordt er immers onderzoek gedaan naar en onderwijs gegeven over al die verschillende aspecten van het boek: de decoratie van de boekband (of tegenwoordig juist ook de niet gedecoreerde boekband), de kapitaalbandjes, de kanten (versierd of afgeschuind, bijvoorbeeld), versierde dek- en schutbladen, leeslinten, klaviertjes, bindtechnieken, gebruikte materialen, sluitwerk en beslag, en, voor wat betreft het boekblok, drukkersmerken, lettertype, initialen, watermerk, illustraties, herkomst. Om er maar een paar op te noemen.

De snede

Wie kijkt er nou bijvoorbeeld aandachtig naar de snede van een boek? En toch is ook dit een deel van het boek, in dit geval van het boekblok, dat vaak eeuwen geleden op verzoek van de eerste eigenaar door de binder op speciale wijze werd versierd. Die versiering levert soms opmerkelijk fraaie resultaten op:

Iedereen is natuurlijk bekend met de vergulde snede. Maar wie weet dat vaak alleen de kopsnede wordt verguld (kopsnedevergulding) of dat (moderne) handboekbinders op verschillende wijzen de snede vergulden: glanzend, mat of zelfs ruw ("on the rough").

Oók bekend is de rode snede. Maar tussen onze oude drukken kom je de minder bekende gele, blauwe en groene sneden tegen. Voor geel gebruikte de boekbinder in de 18 e eeuw overigens saffraan. Interessant voor onderzoek en onderwijs zou zijn, wat de beweegredenen zijn geweest van bijvoorbeeld een 18 e-eeuwse boekenbezitter om te kiezen voor een gele of groene snede. Zijn er in die vorige eeuwen verzamelaars geweest die al hun boeken lieten voorzien van, bijvoorbeeld, een gele snede? Een antwoord op zo'n vraag kan pas gegeven worden wanneer verschillende particuliere boekverzamelingen worden gereconstrueerd, met behulp van broodnodige herkomstregisters.

Techniek

Een snede vergulden of een snede egaal verven, is een eeuwenoude techniek en niet al te moeilijk (kort gezegd: het bladgoud wordt met eiwit op de gepolijste snede "geplakt"), hoewel de beste boekbinders natuurlijk het fraaiste resultaat zullen hebben bereikt. Er komt echter iets heel anders om de hoek kijken wanneer een boekenbezitter de binder vraagt om de snede te marmeren. Dat vergt van een binder de kennis van een heel andere techniek, namelijk de techniek om met stijfselverf een fraai kleurenpatroon op de snede aan te brengen.
Wie dieper in deze materie wil graven, leze vooral "Sierpapier en marmering" (Den Haag, 1994) van Elly Cockx-Indestege, Jan Storm van Leeuwen (et al).

Marmering

De schrijvende boekbinder Hendrik de Haas (1732-1809) noemde snedemarmering "de omslagtigste arbeid die men op de snede der boeken kan uitdenken". De boekbinders maakten er, volgens De Haas, het liefst zo min mogelijk gebruik van. En toch is de gemarmerde snede bepaald niet zeldzaam!
De gemarmerde snede levert een oneindige hoeveelheid verschillende resultaten op. En al die resultaten zijn uniek! Ze zijn immers handgemaakt en de kleurenpatronen liggen maar één keer op die ene wijze. En ze hebben allemaal een eigen kenmerkende naam. Een paar voorbeelden: kleurvlekkenpatroon, golflijnenbundel verlopend, banenpatroon, toepmarmering, wolkenmarmering, korrelmarmering, sprenkelmarmering, enzovoort. Hieronder slechts een kleine keuze van snedemarmering uit de eerste 221 kasten met oude drukken in het octavoformaat.

Er bevindt zich, kortom, een door onderwijs en onderzoek onbekende of misschien ook wel ondergewaardeerde of onderschatte schat aan marmeringskunst (de term wordt ook gebruikt voor de stijfselverftechniek) in de bijzondere collecties van onze UB. En dan wordt de schijnwerper nu nog alleen op de snede gericht. Maar dezelfde techniek is ook verantwoordelijk voor de vele mooie stijfselpapieren dek- en schutbladen. En bij veel brochures is dat sierpapier gebruikt voor de boekband. Een kleine oplage van de bekende Insel-Bücherei is, bijvoorbeeld, gebonden in handgemaakt sierpapier. De exemplaren van de rest van de oplage, waar de UB een belangrijke collectie van bezit (414 exemplaren), worden gebonden in hetzelfde sierpapier maar dan machinaal vervaardigd. Voor onderzoek en onderwijs een bijna onuitputtelijke voorraad. Let op bij de voorgaande en volgende voorbeelden, dat geen van de versieringspatronen gelijk is aan een ander:

Ciselering

Een heel bijzondere snedenversiering is de ciselering. Dan wordt de snede niet alleen verguld, maar daarna met een pons zodanig bewerkt, dat er allerlei patronen of sierlijntjes in het goud ontstaan. Soms tamelijk eenvoudige lijnenpatronen, maar soms ook bijzonder spectaculaire. Hier drie voorbeelden:

Het woord "ciseleren" komt overigens van het oud-Franse woord "cisel", dat beitel betekent. Met een beitel bewerkten kunstenaar in metaal gegoten kunstvoorwerpen.

Er is zo verschrikkelijk veel moois en bijzonders in onze boeiende bijzondere collecties te vinden. Let bijvoorbeeld op de versierde kanten van de platten in enkele van de bovenstaande afbeeldingen. Let op de meerkleurige kapitaalbandjes. Misschien gaat het de volgende nieuwsbrief wel over oude leeslinten in onze collectie!

Robert Arpots, conservator

# data[].attributes.attachment_link.title
Decoratie van het boek: snedenversiering

# data[].attributes.attachment_link.description
Waarschijnlijk kijken de meeste onderzoekers, docenten en studenten die een oude druk bestuderen, niet verder dan de gedrukte tekst. Hetzelfde gold trouwens jaren geleden ook voor mijzelf. Ik weet heel goed, dat ik louter aandacht had voor de teksten van Gerrit van Spaan (mijn doctoraalscriptie) en Johannes le Francq van Berkheij (mijn proefschrift).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hofjes en Steegjes wandeling

1.5 uur

Min. 2 deelnemer(s)

Gouda

Max. 15 deelnemers per gids

Informatie

Hofjes en Steegjes wandeling

De ' H ofjes en S teegjes' wandeling is een ontzettend leuke en ook leerzame wandeling. Gouda de Parel in 'Het Groene Hart' heeft nog vele poortjes, steegjes en enkele hofjes die het bekijken meer dan waard zijn. Zeer smalle poortjes met achterliggende gebieden die spannend en verrassend zijn. Onze gidsen kunnen u hierover grappige verhalen vertellen. De Gouda hofjes zijn kleine oases in de haastige stad. Beleef het met ons mee, bent u al nieuwsgierig en enthousiast geworden?

Deze privé groepswandeling met gids kost € 75,- voor anderhalf uur. Een wandeling is te boeken vanaf 2 tot maximaal 15 gasten per gids. Gebruik het reserveringsformulier rechtsboven.

Bekijk onze leuke en interessante arrangementen, voor een ochtend of middag activiteit.

Impressies

# data[].attributes.attachment_link.title
Stadswandeling Gouda: Hofjes en Steegjes wandeling - Stadswandelingen Gouda

# data[].attributes.attachment_link.description
1.5 uur Min. 2 deelnemer(s) Gouda Max. 15 deelnemers per gids De ' H ofjes en S teegjes' wandeling is een ontzettend leuke en ook leerzame wandeling. Gouda de Parel in 'Het Groene Hart' heeft nog vele poortjes, steegjes en enkele hofjes die het bekijken meer dan waard zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gouda bestaat natuurlijk al veel langer dan 750 jaar, maar in 2022 vieren we dat de stad in 1272 stadsrechten kreeg van Graaf Floris de Vijfde, de graaf van Holland.

Er is een hoop gebeurd op de tijdlijn van de stad, teveel om op te noemen. Daarom hebben we een keuze van hoogte- en (soms) dieptepunten gemaakt en die chronologisch op volgorde gezet.

We kijken vooruit naar het feest! Gouda en de wereld hebben wat crises meegemaakt, van de pest tot de stadsbranden en nu beleven we de coronacrisis, een pandemie die in latere historische overzichten een stip op de tijdlijn zal blijken te zijn.

Als je het gevoel hebt dat we echt een hoogte- dan wel dieptepunt gemist hebben, stuur dan een bericht naar info@gouda750.nl

Meer over dit onderwerp

In 1356 wordt Jan van Blois Heer van Gouda, de bestuurder van die tijd. Aan de molenwerf stond een korenmolen en er was al een eerste Waag. Bij de grote stadsbrand van 1361 brandde de eerste Sint Janskerk af en wordt een deel van de stadspoorten met toren de aanzet voor de bouw van het Kasteel van Gouda aan wat nu de Veerstal heet, in opdracht van Heer Jan van Blois.

Lees verder Meer over dit onderwerp

Het was de tijd van Philips de Goede, de Hertog van Bourgondië en van de Hoekse- en Kabeljauwse twisten. Jacoba van Beieren was de dochter van graaf Willem VI van Holland en Margaretha van Bourgondië. Al op vijfjarige leeftijd werd ze uitgehuwelijkt aan een Franse prins, Jean van Touraine, een huwelijk dat 10 jaar later voltrokken werd in Den Haag.

Na het overlijden van haar vader erft ze op haar zestiende onder meer grote delen van het huidige Zuid-Holland. Na de dood van haar man trouwt Jacoba verschillende keren, meestal strategisch om haar machtspositie te versterken.

Lees verder Meer over dit onderwerp

Rond 1466 wordt Erasmus geboren uit een buitenechtelijke relatie van een geestelijke met zijn huishoudster. Hoewel de geboorteplaats waarschijnlijk altijd een twistpunt zal blijven tussen Gouda en Rotterdam, groeiden hij en zijn één jaar oudere broer Pieter, op in Gouda. Erasmus ging naar de Latijnse school op de Markt (waar nu Arti Legi staat) en woonde in het Emmausklooster van Stein (het gebied tussen de wijk Kort Haarlem en Haastrecht) dat in 1549 afbrandde.

Erasmus was geen man voor de strenge regels van het klooster en vertrok om door Europa te gaan reizen, levend van zijn kennis en de werken die hij schreef.

Lees verder Meer over dit onderwerp

In 1566 vond in Nederland de Beeldenstorm plaats, waar Gouda voor gespaard bleef. In 1572 kwam in Dordrecht de eerste vrije Statenvergadering van de Staten van Holland bij elkaar. De aanwezige steden bevestigden die dag Willem, de Prins van Oranje, in zijn positie als Stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. Hij werd ook aangewezen als vervanger van de Spaanse Koning Philips de Tweede bij diens afwezigheid, als de Beschermheer van de Nederlanden.

Eigenlijk was dit het prille ontstaan van Nederland als onafhankelijk land en een afwijzing van de Spaanse overheersing van de Nederlanden. Dit vond plaats op dezelfde datum, 19 juli, als de verlening van de stadsrechten aan Gouda driehonderd jaar eerder.

Lees verder Meer over dit onderwerp

Door de aanwezigheid van klei in de rivieren rondom Gouda ontstond al vroeg een aardewerkindustrie. De industrie was zieltogend in 1617 toen de door het 12-jarig bestand werkloos geworden militair in het Staatsleger, de Engelsman Willem Baernelts, begon met het maken van Goudse pijpen en zo een nieuwe impuls aan de aardewerkindustrie gaf. De pijpen werden wereldberoemd en in 1660 werd zelfs het pijpenmakersgilde opgericht. Toen de houten pijp in zwang raakte verloor de Goudse kleipijp zijn populariteit. Tot ver in de 20e eeuw werden echter in Gouda door Goedewaagen nog pijpen en plateel gemaakt. Nu zijn er nog enkele ambachtelijke pijpenmakers in Gouda, zoals Kees Moerings en Patrick Vermeulen.

Lees verder Meer over dit onderwerp

In 1702 wordt het Hofje van Jongkind voor alleenstaande dames in gebruik genomen, nu een horecagelegenheid, waar de huisjes te bezoeken zijn. De molens aan de Vest (Roode Leeuw, 1727 en de Korenbloem, 1751) worden herbouwd.

Moreau gaat het orgel in de Sint Jan bouwen, het oude orgel wordt verkocht. Aan de Lange Tiendeweg wordt voor de schutterij de Sint Jorisdoelen gebouwd. Bij de huidige museumhaven wordt alweer de derde Mallegatsluis gegraven/gebouwd. Er wonen al zo'n 20.000 inwoners in Gouda, maar dat aantal fluctueert door de eeuwen heen!

In 1756 wordt de medicus, latere hoogleraar en naamgever van het ziekenhuis, Jan Bleuland aan de Hoge Gouwe geboren. Hij komt in 1838 te overlijden.

Meer over dit onderwerp

Geef Gouda door! Gouda750 inspireert inwoners,
bedrijven en instellingen om de stad mooier en leuker te maken.

© 2019-2022 Gouda 750 jaar - website by n&p Disclaimer Privacy statement

# data[].attributes.attachment_link.title
Historische tijdlijn - Gouda 750 jaar stad

# data[].attributes.attachment_link.description
Gouda bestaat natuurlijk al veel langer dan 750 jaar, maar in 2022 vieren we dat de stad in 1272 stadsrechten kreeg van Graaf Floris de Vijfde, de graaf van Holland. Er is een hoop gebeurd op de tijdlijn van de stad, teveel om op te noemen.