# data[].attributes.body
อยุธยายศล่มแล้ว ลอยสวรรค์ ลงฤๅ
สิงหาสน์ปรางรัตน์บรร    เจิดหล้า
บุญเพรงพระหากสรร    ศาสน์รุ่ง เรืองแฮ
บังอบายเบิกฟ้า ฝึกฟิ้นใจเมือง

# data[].attributes.body
ออกจากคลองขุดข้าม  ครรไล
เรือวิ่งอกว้าใจ   หวาดขวํ้า
เด็ดแดดั่งเด็ดใย  บัวเบ่ง มาแม่
จากแต่อกใจปลํ้า  เปลี่ยนไว้ในนาง ฯ
แปล:บทนี้ยังพรรณนาความอาลัย เปรียบเทียบการเด็ดใจ คือ ตัดใจจากมานั้น เหมือนกับเด็ดบัว ไม่ขาดง่ายๆมีใยติดอยู่ อก คือ ตัว ใจ คือ ความคิด หมายความว่าจากมาแต่ตัวเท่านั้น ใจ (ความคิด) ยังคงอยู่ที่นาง
คลองขุดในที่นี้ ไม่ชัดและไม่มีที่ค้นคว้า เข้าใจว่าจะเป็นปากคลองหลอดที่อยู่ใกล้ๆวังหน้า
นายจิรวัฒน์ สุขสวัสดิ์ เลขที่ 1 ม.4/15

# data[].attributes.body
บรรลุอาวาสแจ้ง  เจ็บกาม
แจ้งจากจงอาราม   พระรู้
เวรานุเวรตาม    ตัดสวาท แลฤๅ
วานวัดแจ้งใจชู้    จากช้าสงวนโฉม ฯ

แปล  พอถึงวัดแจ้งก็รุ่งสว่างก็ที่จากมานี้พระอารามคงจะรู้ว่าเวรมาตามทัน และตัดความรักหรือประการใด จึงทำให้ต้องจากนางมาดังนี้อย่างไรก็ดีขอวัดแจ้งได้ช่วยบอกนางด้วยว่า ข้าพเจ้าจากไปครั้งนี้เป็นเวลานาน ขอให้นางรักษาตัวไว้ให้ดี
นายสุเมธ จิตรใจตรง เลขที่2 ม.4/15

# data[].attributes.headline
03.คลองบางกอกใหญ่

# data[].attributes.subject
03.คลองบางกอกใหญ่

# data[].attributes.body
มาคลองบางกอกกลุ้ม...กลางใจ
ฤาบ่กอกหนองใน.............อกช้ำ
แสนโรคเท่าไรไร.............กอกรั่ว ราแม่
เจ็บรักแรมรสกล้ำ.............กอกร้อยฤาคลา
บทนี้เล่นคำ กอก
บาท๑....คือ มะกอก
บาท๒....คือ ดูดออก
คลองบางกอก คือ คลองบางกอกใหญ่ (บางหลวง)
บาง หมายถึง ตำบลตามลำคลอง ลำคลอง
คำว่า หนองในอก คือ ความรัก
นายฐนกร สุวรรณมาลี เลขที่3

# data[].attributes.body
วัดหงส์เหมราชร้าง    รังถวาย นามแฮ
เรียมนิราเรือนสาย      สวาทสร้อย
หงส์ทรงสี่พักตร์ผาย  พรหมโลก แลฤา
จะสั่งสารนุชคล้อย     คลาดท้าวไป่ทัน

แปล
วัดหงส์นี้ พญาหงส์ทองทิ้งรังไว้ ถวายเป็นนามอารามฉันจากเรือนจากเมียที่รักมา(แต่) หงส์ซึ่งเป็นพาหนะของพระสี่พักตร์ไปพรหมโลกเสียแล้ว
ด.ช.ปองเดช รักวงษ์ เลขที่ 4

# data[].attributes.headline
05. วัดสังข์กระจาย

# data[].attributes.subject
05. วัดสังข์กระจาย

# data[].attributes.body
สังข์กระจายพี่จากเจ้า  จอมอนงค์
สังข์พระสี่กรทรง  จักรแก้ว
สรวมทิพย์สุธาสรง  สายสวาท พี่เอย
สังข์สระสมรจงแผ้ว  ผ่อนถ้าเรียมถึง ฯ
แปล
ได้จากนางมาถึงวัดสังข์กระจายแล้ว พอถึงวัดนี้ ก็นึกถึงสังข์ ของพระผู้ทรงจักรแก้ว (พระนารายณ์) ขอให้น้ำทิพย์ในสังข์นั้น จงอาบนางของข้า ให้นางมีจิตอันผ่องแผ้วสบาย ผ่อน (ความทุกข์) ไว้คอยท่าเวลาที่พี่จะกลับคืนมา
นายณัฐธกรณ์ อินทอง

# data[].attributes.attachment_link.title
logo_วัดสังข์กระจาย7

# data[].attributes.headline
06.คลองบางยี่เรือ

# data[].attributes.subject
06.คลองบางยี่เรือ

# data[].attributes.body
จากมามาลิ่วลํ้า  ลำบาง
บางยี่เรือราพลาง  พี่พร้อง
เรือแผงช่วยพานาง  เมียรม่าน มานา
บางบ่รับคำคล้อง  คล่าวนํ้าตาคลอ ฯ

แปล
ล่องเรือมาตามลำคลองไกลออกไปทุกที จนผ่านตำบลบางยี่เรือ เมื่อจะจากบางยี่เรือ ได้ยินคำว่า เรือๆ ก็เลยนึกว่าที่นี่คงมีเรือ จึงบอกกับบางยี่เรือ ช่วยให้เอาเรือแผงไปรับนางมาทีเถิด แต่บางยี่เรือก็ไม่รับคำ จึงต้องนั่งน้ำตาคลอ
นายธนกฤต ลักษณา เลขที่6

# data[].attributes.body
นางนองชลน่านไล้ ลบบาง
ไหลเล่ห์ชลลบปราง แม่คลํ้า
แสนโศกสั่งสารปาง จากพี่ ปลอบแม่
นาสิกเรียมซับนํ้า เนตรหน้านางนอง ฯ

ถอดคำประพันธ์
ตอนนี้เดินทางมาถึงตำบลนางนอง และเห็นน้ำขึ้นท่วมฝั่ง น้ำที่ไหลบ่าไปนั้น เปรียบเหมือนหนึ่งน้ำตาของนางไหลอาบแก้มทั้งสองของนางให้คล้ำไป แล้วก็เลยคิดไปถึงเมื่อนายนิรนทรจะจากนางมานั้น ได้มีความโศกเศร้าเป็นนักหนา ได้พูดจากปลอบโยนมากมาย และนายนรินทรได้จูบหน้าของนางซึ่งกำลังนองไปด้วยน้ำตา

นายธีรวิช สร้อยสน เลขที่7 ม.4/15

# data[].attributes.headline
08.บางขุนเทียน

# data[].attributes.subject
08.บางขุนเทียน

# data[].attributes.body
บางขุนเทียนถิ่นบ้าน  นามมี
เทียนว่าเทียนแสงสี  สว่างเหย้า
เย็นยามพระสุริยลี  ลาโลก ลงแม่
เทียนแม่จุดจักเข้า  สู่ห้องหาใคร ฯ

แปล
เดินทางถึงถิ่น หมู่บ้านอันมีนามว่า บางขุนเทียน
นึกถึงเทียนที่ใช้จุดในเหย้าในเรือนของตน
เวลาเย็นย่ำ ยามพระอาทิตย์ จรลี ลีลา คลาไคล หายลับจากแหล่งโลก (ตะวันตกลงดิน)
ค่ำนี้แม่น้องหน้า มลคนสวยกำลังจุดเทียนเข้าห้อง หาใครกัน (จุดเข้าห้อง ชู้ หรือไฉน ฮา)

# data[].attributes.headline
10.บางหัวกระบือ

# data[].attributes.subject
10.บางหัวกระบือ

# data[].attributes.body
หัวกระบือกบินทรราชร้า    รณรงค์ แลฤา
ตักกบาลกระบือดง            เด็ดหวิ้น
สืบเศียรทรพีคง                 คำเล่า แลแม่
เสมอพี่เด็ดสมรดิ้น             ขาดด้วยคมเวร
แปล
พญาพาลี(พญาลิง) ต่อสู้กับทรพี(พญาควาย) แล้วพญาพาลีตัดหัวทรพีขาด ขว้างมาตก เป็นเรื่องเล่าจนกลายเป็นตำบลหัวกระบือในปัจจุบัน
นายศราวิน ภุมรินทร์ เลขที่10

# data[].attributes.headline
12.คลองโคกเต่า

# data[].attributes.subject
12.คลองโคกเต่า

# data[].attributes.body
มาคลองโคกเต่าตั้ง ใจฉงาย
ตัวเต่าฤๅมีหมาย         โคกอ้าง
เจ็บอกพี่อวนอาย ออกปาก ได้ฤๅ
คืนคิดโคกขวัญร้าง อยู่เร้นแรมเกษม ฯ

แปล
ตอนนี้มาถึงคลองโคกเต่า แต่นายนรินทรว่า ไม่เห็นมีเต่าอย่างชื่อโคกนั้นเลย ความแบบนี้กวีชอบเขียน เช่น สุนทรภูว่า “วัดนางชีมีแต่พระสงค์ ไม่เห็นองค์นางชีอยู่ที่ไหน”

นายกฤษดา แสวงการ เลขที่ 12

# data[].attributes.body
มหาชัยชัยฤกษ์น้อง    นาฏลง โรงฤๅ
รับร่วมพุทธมนต์สงฆ์      เสกซ้อม
เสียดเศียรแม่ทัดมง        คลคู่ เรียมเอย
ชเยศชุมญาติห้อม          มอบให้สองสม ฯ

แปล
มาถึงตำบลมหาชัย ก็นึกถึงชัยฤกษ์  เมื่อคราวน้องเข้าพิธีสมรสกับพี่
เราทั้งสองรับน้ำพระพุทธมนต์ และฟังพระสวดอวยชัยให้พรแก่เรา
เราทั้งสองนั่งศีรษะชิดกัน และน้องสวมมงคลคู่กับพี่
ญาติมาห้อมล้อม มอบให้เราทั้งสองเป็นสามีภรรยากัน และอวยชัยให้พรแก่เรา

นายจีรพัทธ์  ชูเวชวงศ์

# data[].attributes.body
ท่าจีนจีนจอดถ้า     คอยถาม ใดฤๅ
จีนช่วยจำใจความ   ข่าวร้อน
เยียวมิ่งแม่มาตาม   เตือนเร่ง ราแม่
จงนุชรีบเรียมข้อน   เคร่าถ้าจีนคอย ฯ

แปล

นายนรินทรพบเรือพวกจีนจอดอยู่ เมื่อนายนรินทรไปถึง ครั้นแล้วเรือพวกจีนนั้นออกเดินทางสวนทางที่นายนรินทรมา นายนรินทรจึงเขียนในโคลว่า ขอให้จีนจงนำความไปบอกนางว่า เขากำลังรออยู่ที่ท่าจีน

นายณัฐอนันต์ ชาวนา

# data[].attributes.body
บ้านบ่อนํ้าบกแห้ง ไป่เห็น
บ่อเนตรคงขังเป็น เลือดไล้
อ้าโฉมแม่แบบเบญ จลักษณ์ เรียมเอย
มาซับอัสสุชลให้ พี่แล้วจักลา ฯ

แปล
เดินทางถึงบ้านบ่อ น้ำแห้งหายหมด ไม่มีน้ำให้เห็นเลย
แต่บ่อน้ำตาของพี่นั้น  มีแต่เลือดไหลลามไปทั่ว
ถ้านางผู้เป็นเบญจกัลยานี ของพี่
มาช่วยซับน้ำตาให้พี่ก่อน แล้วพี่จะเดินทางต่อ
นายทศพร คำผัน เลขที่15

# data[].attributes.body
นาขวางใครแขวะรุ้ง | เป็นทาง
ปองบ่อไป่ปองนาง | ป่วยไซร้
นามขวางไขว่หนามขวาง | ในอก อีกแม่
ใครบ่งฤๅเบาได้ | เท่าน้องนางถอน ฯ

แปล
เรือมาถึงตำบลบ้านบ่อซึ่งร้ำเเห้งไม่มีน้ำเห็นเลย มีเเต่น้ำของพี่ที่เป็นเลือดไหลลามไปทั่วนางผู้เป็นเบญจลัยนีโปรดมาช่วยซับตาให้พี่ด้วย

นายธนทัต พร้อมพวก ชั้นม4/15 เลขที่16

# data[].attributes.headline
17 คลองสามสิบสองคด 

# data[].attributes.subject
17 คลองสามสิบสองคด 

# data[].attributes.body
สามสิบสองคดคุ้ง | เวียนวง
คิดว่าคืนหลังหลง | ทุกเลี้ยว
บังเฉนียนไฉนบง | พักตร์แม่ เห็นฤๅ
แลตะลึงลืมเคี้ยว | ขบค้างคำสลา ฯ
แปล
คลองสามสิบสองคดนั้นเป็นคลองที่คดเคี้ยว ถึงตอนเลี้ยวคลองครั้งใด พี่คิดว่าได้เดินทางย้อนกลับหลังร่ำไป พี่จึงตั้งตามองหาน้อง แต่มองไม่เห็น ด้วยตลิ่งบัง พี่ก็ได้แต่นั่งเฝ้าจ้องทางตลิ่งตะลึงอยู่ จนลืมเคี้ยวหมาก

# data[].attributes.headline
18.คลองย่านซื่อ

# data[].attributes.subject
18.คลองย่านซื่อ

# data[].attributes.body
มาคลองย่านซื่อซ้ำ  พิศวง
ซื่อตลอดย่านเดียวตรง  รวดริ้ว
ใจคิดคู่ครองคง  รักแม่ นะแม่
ไป่ตลอดเลยพลิ้ว  พลัดน้องมาไกล ฯ

เเปล
-มาถึงคลองย่านซื่อ ก็เลยเกิดความพิศวงขึ้นมาอีก
-คลองนี้ตรงแน่วไปตลอด
-ใจก็คิดไปถึงนาง ว่าเราคงจะรักษาความรักไว้อย่างนี้เที่ยงตรง
-แต่ความรักของเรา หาได้เป็นดังนี้ตลอดไปอย่างที่เราคิดกันไม่ จึงต้องพลัดพรากจากนางมาไกลดังนี้
นายภูมิทัช ปัตตาลาโพธิ์

# data[].attributes.headline
19.แม่กลองปากน้ำ

# data[].attributes.subject
19.แม่กลองปากน้ำ

# data[].attributes.body
แม่กลองกลองบ่ได้  ยินดัง
รัวแต่กรประนัง  หนึ่งค้อน
ทรวงพี่แผ่เพียงหนัง  ขึงขอบ กลองเอย
กลองบ่ข้อนเรียมข้อน  อกแค้นคะนึงโฉม ฯ

แปล*************************
ตอนนี้มาถึง แม่กลอง (เมืองสมุทรสงคราม)
มาถึงตำบลแม่กลอง แต่ไม่ได้ยินเสียงกลอง
(กลองไม่มีใครตี แต่นายนรินทร) ใช้มืออันเปรียบดังค้อน ระดมตีอกตนเอง ซึ่งเปรียบเหมือนหนัง ที่แผ่ขึงหน้ากลองกลองไม่ได้ถูกใครตี แต่ (นายนรินทร) ตีอกตนเองด้วยความคิดถึงเมีย

นายภูมิพัฒน์ แซ่ลิ้ม เลขที่19

# data[].attributes.body
ถับถึงคุ้งคดอ้อย โอชหวาน วายแม่
อ้อยแม่เจียนผจงจาน จอกแก้ว
ของเคียงซ่อมสอดพาน รองร่วม เจ้าฤๅ
รสยิ่งอำมฤตแล้ว ระลึกลิ้นหวานเอง

แปล มาถึงตำบลคุ้งคดอ้อย ระลึกถึงความโอชะ และความหวานของอ้อย ที่นางเคยจัดทำให้ เวลานี้จะต้องวาย (คือไม่ได้กิน) อีกแล้ว
ของเคียง ของกินอย่างอื่นๆ ซ่อม แซม
ดีมาก ความว่า อ้อย และของหวานต่างๆ ที่นางเคยจัดให้นั้น มีรสเสมอน้ำทิพย์ ไม่ต้องกิน เพียงแค่นึกถึงว่า มีอะไรบ้างเท่านั้นก็รู้สึกหวานเสียแล้ว
นางสาววรพรรณ ตั้งตนดี เลขที่21

# data[].attributes.body
ถึงเพชรบุเรศเข้า  ขุนพล
กรีทัพยกโดยสถล  มารคเต้า
ธงทองทัดลมบน  โบกเรียก พลแม่
เรียมเรียกรสรักเร้า  เร่งน้องในทรวง ฯ

แปล
ถึงเมืองเพชรบุรีอันเป็นที่ชุมนุมทัพใหญ่
ธงทอง (ธงประจำทัพ) ถูกลมพัด ก็สะบัด (เหมือนจะ) เรียกพลแต่ตัวพี่นั้นเรียก (อยู่ในใจ) หารส และ เร่งให้น้องมาหาพี่

นางสาวกัญลักษณ์ จิตต์สุทธิ

# data[].attributes.attachment_link.title
เขาวัง-พระนครคีรี-อเวนโก-avengo-8

# data[].attributes.body
ถึงชรอ่ำชรอุ่มห้อง  เวหา หนเอย
คิดอรแมกเมฆมา   กลัดไว้
ฤๅเขาชรอ่ำอา       ดูรเทวษ
เป็นชรอุ่มฟ้าไข้      ข่าวน้องนางตรอม ฯ

แปล
มาถึงตำบลชะอำ ก็พอดีอากาศมืดฟ้ามัวฝน
บาท ๒...บาทนี้ความไม่แจ่มชัด สงสัยว่าอะไรเป็นของประธานของกริยา กลัด บางท่านอธิบายบาทนี้ว่านางเอาความมืดมัวมากลัดไว้ให้ ลองพิจารณาดูน่าจะเป็นดังนี้ (นายนรินทร์) คิดว่า อร(นาง) แมก(แอบ)และมากลัด(ติด) อยู่ในเมฆ ถ้าจะคิดว่านายนรินทร์คิดว่าเมฆอันมืดมัวนี้ เพราะนางแอบเอามาติดไว้บนฟ้า ก็ดูไม่สมเหตุผล มีทางคิดไปได้อีกอย่างว่า หรือ นางจะแอบมาในเมฆ เมฆได้หุ้มหิ้วตัวนางลอยมารออยู่ที่นี่
บาท ๓...หรืออาการที่มืดมัวนี้ เป็นด้วยเขาชะอำจะเกิดความตรอมใจ นี่พูดตามความรู้สึกกวี ที่นึกเห็นไปว่าสิ่งทั้งหลายมีความรู้สึกมีอารมณ์ เหมือนตนเอง จะแลเห็นได้อีกในบาทที่ ๔ ที่ว่า "ฟ้าไข้" แต่ก็ยังสงสัยอีกว่า "ไข้"นั้น ฟ้าไข้ หรือนายนรินทร์ไข้ โดยความติดต่อจากบาท ๓ ว่า ฤๅเขาชะอ่ำอาดูรเทวษ (จึง) เป็นชะอุ่มฟ้า (ดังนี้) ส่วน(ฉัน-นายนรินทร์) นั้นเป็นไข้ใจตรอมใจ (เพราะ) คอยฟังข่าวของน้อง หรือจะว่าเขาชะอำนั้นพลอยเป็นทุกข์ ฟ้าก็มืดมัวไม่แจ่มใส ราวกับว่าช่วยเป็นทุกข์ คอยฟังข่าวนางอย่างที่ฉัน (นายนรินทร์) เป็นทุกข์อยู่เหมือนกัน

นางสาวขวัญฤดี เหล่ามูล เลขที่ 23

# data[].attributes.body
ห้วยขมิ้นคิดขะมิ่นเจ้า เคยผจง
กวดสกนธ์สีสรง โสรจน้อง
เรียมจากจักโศกทรง เสาวภาคย์ เผือดฤๅ
ขมิ้นจะวายวันต้อง แต่งเนื้อนางสนาน ฯ

แปล

เดินทัพมาถึงตำบลห้วยขมิ้น
ศัพท์...
- กวดสกนธ์...ขัดสีร่างกาย
- สรงโสรจ.....อาบน้ำ
- เสาวภาคย์...เสาว (สุ) + ภาคย์ = รูปงาม
- สนาน.........อาบน้ำ
- วาย.............ว่างเว้น
- แต่งเนื้อ........ทาเนื้อ
เจอแบบนี้มาค่ะ😿😿
นางสาวจิดาภา​ แย้ม​งา​มเหลือ​ เลขที่24

# data[].attributes.body
ยกมามาท่าข้าม แขวงปราณ
ปราณประหลาดลมฆาน พี่ข้อง
แลว่านุชทรมาน หมองสิ่ง ใดแม่
ทุกข์โรคหรือจักร้อง ร่ำไห้หาเรียม ฯ

แปล
ตอนนี้ยกทัพมาถึงตำบลท่าข้าม แขวงเมืองปราณบุรี(ประจวบคีรีขันธ์) ตอนนี้กล่าวในเชิงไสยศาสตร์เล็กน้อย คือว่า เมื่อมาถึงแขวงเมืองปราณ (นายนรินทร์) รู้สึกประหลาดที่ลมหายใจ (ลมปราณ) ขัดข้อง ให้นึกสงสัยว่าที่เป็นดังนี้ นางจะเกิดหม่นหมองอย่างหนึ่งอย่างใดกระมังหรือว่าจะมีทุกข์ มีโรค หรือร้องไห้ถึง

นางสาวชลธิชา โพธิ์มณี

# data[].attributes.headline
26.เมืองปราณ

# data[].attributes.subject
26.เมืองปราณ

# data[].attributes.body
๏ ยกมามาท่าข้าม | แขวงปราณ
ปราณประหลาดลมฆาน | พี่ข้อง
แลว่านุชทรมาน | หมองสิ่ง ใดแม่
ทุกข์โรคหรือจักร้อง | ร่ำไห้หาเรียม

แปล  ตอนนี้คิดถึงผิวของนาง  พอพูดถึงขมิ้นก็นึกถึงผึว ว่าผิวนางนั้นเหมือนสีดอกการะเกด(เหลือง)

# data[].attributes.headline
27.สามร้อยยอด

# data[].attributes.subject
27.สามร้อยยอด

# data[].attributes.body
ถึงสามร้อยยอดเงื้อม  งำทะเล
ทะเลจะหลากลมเห     หาดขวํ้า
สามร้อยคิรีเท             ทับอก เล่าฤๅ
ใจจะปลํ้าสุดปลํ้า        เสน่ห์น้องหนักทรวง ฯ

ความหมายบทที่ 72
มาถึงตำบลเขาสามร้อยยอด เขาสามร้อยยอดนี้สูงดังว่าจะครอบทะเล ทะเลก็มีคลื่นซัดเข้าฝั่งอย่างแรง เหมือนจะทำให้ฝั่งพังคว่ำไป เขาทั้งสามร้อยยอดนี้ทับอกอยู่กระมัง (แต่ความจริง) ความหนักนั้นเกิดจากความรักในนาง ซึ่งพยายามจะปลุกปล้ำยกเท่าใดก็ยกไม่ได้

เด็กหญิงณัฏฐณิชา ศรีนุกูล

# data[].attributes.body
โคแดงนามท่งด้าว     โคดง ใดฤๅ
โคอาสน์อิศวรองค์       อยู่เกล้า
พระมาดอาจจักปลง     ปลิวเทวษ ราพ่อ
สองจากพระเป็นเจ้า     ช่วยให้คืนสม ฯ

แปล

โคแดงนี้เป็นชื่อทุ่งของวัวป่าพวกไหนหรือ
หรือว่าเป็นโคพาหนะของพระอิศวร ผู้อยู่เหนือหัว
บางทีพระอิศวร อาจจะช่วยปลดปล่อยความทุกข์ได้บ้างกระมัง
ที่เราทั้งสองจากมานี้ ขอให้พระอิศวรช่วยให้ได้กลับคืนไปร่วมกันด้วยเถิด

นางสาวดากานดา วุฒิชัยเรืองไกร เลขที่28

# data[].attributes.headline
29.อ่าวนางรม

# data[].attributes.subject
29.อ่าวนางรม

# data[].attributes.body
ยกมาออกอ่าวนํ้า    นามนาง รมนา
นางบ่เห็นเห็นบาง   เปล่าเศร้า
ฉมนางชไมปราง     สมรมิ่ง กูเอย
ดินหื่นหอมฟ้าเร้า    รื่นร้างอภิรมย์ ฯ
แปล
ยกทัพมาถึงอ่าวตำบลบางนางรม
มาถึงแล้ว กลับแลเห็นแต่บาง ไม่พบนาง (สมชื่อตำบล) ก็ให้เปล่าใจ และเศร้าใจ
(ได้แต่กลิ่น) หอมดังแก้มทั้งสองของน้องที่รัก
ที่ได้กลิ่นหอมฟุ้งไปทั้งฟ้า และดินดังนี้ พอจะรู้สึกชื่นใจในยามที่จากนางมา
เด็กหญิงนันท์นภัส บุญปกครอง เลขที่ 29 ม.4/15

# data[].attributes.body
บางสะพานสะพาดพื้น  สะพานทอง
ฤๅสะพานสุวรรณรอง    รับเจ้า
อ้าโฉมแม่มาฉลอง       พิมพ์มาศ นี้ฤๅ
รอยร่อนเหนือบ่าเบ้า     แบบเนื้อนพคุณฯ

แปล
ตำบลบางสะพานมีสะพานทองพาดเต็มไปทั้งนั้น
สะพานทองเหล่านี้เขาทำไว้รับน้องกระมัง
หรือว่า น้องเคยมาที่นี่ มาหล่อตัวในเบ้าทอง (น้องจึง
สวยงามนัก
(พี่จึง) ยังเห็นเศษทองที่ล้นเบ้า เมื่อคราวหล่อตัวน้อง
(อันมีเนื้อดังทองนพคุณ)

นางสาวนันทิชา จันสุวานิ

# data[].attributes.headline
31.ขาวสามบ่าว

# data[].attributes.subject
31.ขาวสามบ่าว

# data[].attributes.body
(หารูปไม่เจอค่ะ)
๏ เห็นขามสาวบ่าวต้น    เคียงกัน
สาวบ่าวปลูกสำคัญ        คู่สร้าง
เสมอเรียมร่วมรักขวัญ.   เมืองมิ่ง แม่ฤๅ
สองประสิทธิ์สัตย์อ้าง      ปลูกไว้กลางใจ ฯ

แปล

เห็นต้นมะขาม ๒ ต้นเคียงกัน เป็นต้นมะขามที่บ่าวสาวคู่หนึ่งปลูกไว้บ่าวสาวคู่นั้นปลูก (ต้นมะขาม) ไว้เป็นสำคัญ(อธิษฐาน) ว่า ขอให้ได้เป็นผัวเมีย (คู่สร้าง) กันก็เช่นเดียวกับพี่และน้องได้ร่วมรักกัน

แต่ความสัตย์ ที่เราทั้งสองให้ไว้แก่กันนั้น เราได้ปลูกไว้กลางหัวใจ

นางสาวใบบุญ ชลสวัสดิ์ เลขที่31

# data[].attributes.body
ยกมามาอกไหม้   ทรมาน
ถึงที่นามละหาน    อู่แห้ง
นุชเอยจักหาธาร   ทาอก พี่แม่
อู่ก็แล้งชลแล้ง      อกแล้งลืมงาย ฯ

แปล
มาถึงตำบลอู่แห้ง หาน้ำลูบอก อกแล้ง ทำให้มึนมัวจนไม่รู้ว่าเวลาไหนเป็นเวลาไหน

นางสาวรัตติกาล จันทร์เรือง

# data[].attributes.headline
33.เขาหมอนเจ้า

# data[].attributes.subject
33.เขาหมอนเจ้า

# data[].attributes.body
หมอนเจ้าเขาเทพไท้    สถิตสิง
คิดคู่เขนยอรอิง          ร่วมร้าง
เขนยทองทอดกายพิง พูนเทวษ ฤๅแม่
นอนจะแนบเขนยข้าง  คู่เนื้อเรียมถนอม

แปล
มาถึงเขาหมอนเจ้า อันเป็นที่เทพารักษ์สิงอยู่
ให้คิดถึงหมอน ที่พี่และน้องหนุนร่วมกัน
เวลานี้น้องคงจะทอดกายพิงหมอนอยู่ด้วยความโศกเศร้ากระมัง เวลานอนน้องก็คงได้แต่นอนแนบหมอน และก็จะมีแต่หมอนเท่านั้น ที่จะเป็นคู่ของน้องที่รักของพี่
นางสาววริยา ศุภกะ

# data[].attributes.body
โพสลับโพเทพไท้ เทพา พ่อฤา
เอาพระโฆษผยองยา สวาทชู้
อาราธน์พระเอยอา รักษ์เร่ง ราพ่อ
เชิญช่วยพาสมรู้ รสน้องแรมนาน ฯ
แปล
มาถึงตำบลโพธิ์สลับ พอมาถึงตำบลนี้ ก็นึกถึงพระโพธิ์เทพารักษ์ในเรื่องสมุทรโฆษ เนื้อเรื่องนั้นว่า พระสมุทรโฆษไปประพาสป่า ไปประทับแรมใต้ต้นโพธิ์ ก่อนบรรทมได้กล่าวบวงสรวงพระโพธิ์เทพารักษ์ พระโพธิ์ได้ยินคำบวงสรวงก็เกิดเมตตา ครั้นพระสมุทรโฆษบรรทมหลับ ก็อุ้มพระสมุทรโฆษไปสมนางพินทุมดี ธิดาแห่งกรุงรมยนคร ครั้นถึงเวลาใกล้รุ่ง พระโพธิ์เทพารักษ์ก็กลับไปอุ้มพระสมุทรโฆษซึ่งกำลังหลับอยู่บนแท่ กลับมาไว้ที่รถตรงใต้ต้นโพธิ์ ครั้นเวลารุ่งเช้า นางพินทุมดี และพระสมุทรโฆษต่างก็คร่ำครวญหากัน นางพินทุมดีนั้นมีพี่เลี้ยงชื่อ ธารี เป็นหญิงมีฤทธิ์ ครั้นทราบว่านางพินทุมดีโศกเศร้าเรื่องอะไร ก็เหาะไปพาพระสมุทรโฆษมาให้ได้พบกับนาง

นางสาววันใหม่ พุ่มทอง เลขที่34

# data[].attributes.body
ลับยักษ์ลับเยาวให้    เรียมหา แม่แฮ
ฤๅอสุรพาลพา          แวะเว้น
ลับหลังพี่ลับตา         แสนโยชน์
รำลึกลับนุชเร้น         ร่วมรู้ในใจ ฯ
แปล : ถึงตำบลลับยักษ์พี่จากน้องมา จึงได้แต่มองหาน้อง หรือว่ายักษ์ใจพาลจะพาน้องไปไว้ที่ไหน น้องอยู่ ไกลพี่ตั้งแสนโยชน์ ถึงแม้จะจากน้องมาไกล แต่ยังรำลึกได้ถึงสิ่งที่เราเคยร่วมรู้กันสองคน

นางสาววิลาสินี สันประเสริฐ

# data[].attributes.body
ยกมาเมืองแม่นํ้า  ใจหมอง
เมืองก็ศูนย์กลสอง  สวาทว้าง
ขวัญเมืองอยู่เมืองครอง ใจเคร่า พี่ฤๅ
ฤๅพี่จากมาค้าง  ขวบแล้วนางลืม ฯ

แปล ยกทัพมาถึงตำบลเมืองแม่น้ำ ให้รู้สึกไม่สบายใจ
เมืองที่ตรงนี้ก็ศูนย์ไปเสียแล้ว เช่นเดียวกับที่เราทั้งสองศูนย์ความรักน้องอยู่ที่เมือง จะยังคอยพี่อยู่หรือไม่ หรือการที่พี่จากมานั้น จะทำให้น้องลืมพี่แล้ว

นางสาวศรัณยา ไตรโภค

# data[].attributes.body
อู่สะเภาพาณิชใช้ ใบคลา
ทุกข์พี่พ้นเภตรา         เลื่อนโล้
จากสมรแม่เสมอมา กลางสมุทร
แลบ่เห็นตระหลิ่ง         โอ้ อกคว้างกลางชล ฯ

แปล

มาถึงอู่สะเภาก็นึกถึงพวกพ่อค้าที่แล่นเรือบรรทุก ทุกข์ของพี่ยิ่งกว่าเรือนั้น พี่จากนางมารู้สึกเหมือนอยู่กลางทะเล มองไม่เห็นฝั่ง เคว้งคว้างอยู่กลางน้ำ

นางสาวศรินยา ภู่อยู่ เลขที่37

# data[].attributes.body
หนองบัวบงกชช้อย         ชูชวน ชื่นเอย
บัวดั่งบัวนุชอวล             อ่อนน้ำ
กระบอกทิพย์ผกากวน     กาเมศ กูเอย
ภุมเรศแรมรสกล้ำ          กลีบฟ้ายาไฉน

แปล
มาถึงตำบลหนองบัว เห็นบัวขึ้นงอกงาม ชวนชื่นใจ บัวนั้นเหมือนกับบัวของน้อง บัวของน้อง = นม, อวล = หอมอ่อนน้ำ = งามอยู่ในน้ำ หมายความเพิ่งตูม กระบอกทิพย์ผาก เป็นคำกล่าวเชิงเทียบหมายถึง นม ดอกไม้สวรรค์อันตูมนั้น กวนให้ข้าเกิดความใคร่ คำว่า กลีบฟ้า ก็เป็นคำกล่าวเชิงเทียบ หมายถึง นม ก็ได้ แมลงภู่ (คือตัวนายนรินทร) ได้จากการ่วมรสมาดังนี้ กลีบฟ้า (น้อง – นม) บัดนี้จะเป็นประการใด คำว่า ยา นั้น สงสัยว่าจะหมายถึง พี่ยา หรือ ยาใจ น้องยา ดูตามความของบทนี้ น่าจะหมายถึง น้องยา

เด็กหญิงศุภิสรา เจษฎาวงศ์เลิศ เลขที่38

# data[].attributes.body
ลงลุแก่งตุ่มตั้ง       โศกา
แสนตุ่มตวงชลนา   พี่พ้น
กลืนโศกสุดอกอา   ดูรเทวษ วายเลย
ซับแต่สายเนตรล้น  ลูบร้อนฤาเย็น ฯ

แปล
กองทัพมาถึงตำบลแก่งตุ่มก็ได้แต่เศร้าโศก น้ำตาของพี่นั้น แม้จะเอาตุ่มมาตวงก้ไม่พอ พี่ได้แต่คอยซับน้ำตาที่ล้นเบ้าตาไหลออกมา ใช้น้ำลูบกาย น้ำก็ร้อน ไม่รู้สึกเย็นเลย

นางสาวสุนันทิณี เจือนาค

# data[].attributes.headline
40.แก่งคุลาตีอก

# data[].attributes.subject
40.แก่งคุลาตีอก

# data[].attributes.body
๏ คุลาตีอกไห้     หาใคร
นามจึ่งปรากฏใน       แก่งนี้
เจ็บจากพี่เจ็บใจ        เจ็บยิ่ง เจ็บฤๅ
เจ็บบ่ปานกูลี้             ลาดข้อนทรวงครวญ ฯ
ถอดความได้ว่า
กองทัพมาถึงตำบลแก่งตุ่ม (พี่) ก็ได้แต่โศกเศร้า
น้ำตาของพี่นั้น แม้จะเอาตุ่มตั้งแสนมาตวง (ใส่) ก็ไม่พอ
(พี่) ได้แต่คอยซับน้ำตาที่ล้นเบ้าตาไหลออกมา ใช้น้ำลูบกาย น้ำก็ร้อน ไม่รู่สึกเย็นเลย

นางสาวอิสรีย์ ประดิษฐงาม

# data[].attributes.body
โคแดงนามท่งด้าว     โคดง ใดฤๅ
โคอาสน์อิศวรองค์       อยู่เกล้า
พระมาดอาจจักปลง     ปลิวเทวษ ราพ่อ
สองจากพระเป็นเจ้า     ช่วยให้คืนสม ฯ

แปล

โคแดงนี้เป็นชื่อทุ่งของวัวป่าพวกไหนหรือ
หรือว่าเป็นโคพาหนะของพระอิศวร ผู้อยู่เหนือหัว
บางทีพระอิศวร อาจจะช่วยปลดปล่อยความทุกข์ได้บ้างกระมัง
ที่เราทั้งสองจากมานี้ ขอให้พระอิศวรช่วยให้ได้กลับคืนไปร่วมกันด้วยเถิด
นายชัยวัฒน์ ศรีโพนทอง เลขที่14