# data[].attributes.body
"Baczyński - Pieśń o szczęściu";Czesław Śpiewa i Mela Koteluk.

# data[].attributes.attachment_link.title
Czeslaw Spiewa & Mela Koteluk - Piesn O Szczesciu

# data[].attributes.body
"Elegia o chłopcu polskim" w wykonaniu Ewy Wencel,.

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński - Elegia o chłopcu polskim - Ewa Wencel

# data[].attributes.body
Fragment programu telewizyjnego "Niebo złote ci otworzę, czyli Janusz Radek w Piwnicy pod Baranami". Piosenka jest częścią recitalu "Serwus Madonna". muzyka: Zygmunt Konieczny tekst: Krzysztof Kamil Baczyński.

# data[].attributes.attachment_link.description
2004. Fragment programu telewizyjnego "Niebo złote ci otworzę, czyli Janusz Radek w Piwnicy pod Baranami". Piosenka jest częścią recitalu "Serwus Madonna". muzyka: Zygmunt Konieczny tekst: Krzysztof Kamil Baczyński

# data[].attributes.headline
Projekt Discovery Historia, Muzeum Powstania Warszawskiego oraz IPN-u - "Teledyski powstańcze - Warszawa 1944. Bitwa o Polskę" .

# data[].attributes.subject
Projekt Discovery Historia, Muzeum Powstania Warszawskiego oraz IPN-u - "Teledyski powstańcze - Warszawa 1944. Bitwa o Polskę" .

# data[].attributes.body
„Czas honoru: Powstanie”: „Dziewczyna z granatem”.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Czas honoru: Powstanie”: „Dziewczyna z granatem”

# data[].attributes.body
"Autobiografia" - słuchowisko na podstawie twórczości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Posłuchaj

czytaj więcej

Krzysztof Kamil Baczyński herbu Sas (ur. 22 stycznia 1921 w Warszawie, zm. 4 sierpnia 1944 w Warszawie) - polski poeta czasu wojny, podchorąży Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli pokolenia Kolumbów. W czasie okupacji związany z pismem "Płomienie"oraz miesięcznikiem"Droga". Zginął w czasie powstania warszawskiego jako żołnierz batalionu "Parasol" Armii Krajowej.

Jego poezja wyraża emocje i los generacji Kolumbów Pisał wiersze katastroficzne, chciał zmierzyć się ze swoją epoką, opisać czas wojny, która w jego wierszach ukazana jest jako ogromna siła, niszcząca dawne systemy wartości i wprowadzająca nowe, okrutne prawa.

22 stycznia minęło 99 lat od dnia urodzin poety, którego wybitna twórczość, spleciona z tragicznym życiorysem, dała początek jednej z najbardziej poruszających legend polskiej kultury.
***Krzysztof Kamil Baczyński "Autobiografia"

Adaptacja: Janusz Kukuła

Reżyseria: Janusz Kukuła

Realizacja akustyczna: Agnieszka Szczepańczyk

Muzyka: Piotr Salaber

Wiersze czytają:
Krzysztof Banaszyk, Krzysztof Szczepaniak, Marcin Kwaśny, Marcin Przybylski

# data[].attributes.attachment_link.title
"Autobiografia" - słuchowisko na podstawie twórczości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Posłuchaj

# data[].attributes.attachment_link.description
Posłuchaj czytaj więcej Krzysztof Kamil Baczyński herbu Sas (ur. 22 stycznia 1921 w Warszawie, zm. 4 sierpnia 1944 w Warszawie) - polski poeta czasu wojny, podchorąży Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli pokolenia Kolumbów. W czasie okupacji związany z pismem "Płomienie"oraz miesięcznikiem"Droga". Zginął w czasie powstania warszawskiego jako żołnierz batalionu "Parasol" Armii Krajowej.

# data[].attributes.headline
Materiały biograficzne i edukacyjne dotyczące pisarza, dostępne w Internecie - zestawienie przygotowane przez PBW w Krakowie.

# data[].attributes.subject
Materiały biograficzne i edukacyjne dotyczące pisarza, dostępne w Internecie - zestawienie przygotowane przez PBW w Krakowie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego
Sejm RP ustanowił Krzysztofa Kamila Baczyńskiego jednym z Patronów roku 2021.

W uznaniu zasług Krzysztofa Kamila Baczyńskiego dla polskiej sztuki, dla polskiej niepodległości i polskiej kultury, w stulecie jego urodzin, Sejm Rzeczypospolitej ogłasza rok 2021 Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Jednocześnie Sejm Rzeczypospolitej oddaje hołd innym przedstawicielom poetów pokolenia Kolumbów poległym w trakcie okupacji niemieckiej - Tadeuszowi Gajcemu, Janowi Romockiemu, Zdzisławowi Stroińskiemu, Józefowi Szczepańskiemu i Andrzejowi Trzebińskiemu.

(źródło: SEJM.GOV.PL)

22 stycznia 2021 r. przypada 100. rocznica urodzin poety.

Z tej okazji przygotowaliśmy różnorodne materiały biograficzne i edukacyjne dotyczące pisarza, dostępne w Internecie.

Zachęcamy do skorzystania ze zbiorów naszej Biblioteki - zestawienie bibliograficzne KRZYSZTOF KAMIL BACZYŃSKI.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'pedagogiczna biblioteka wojewódzka w krakowie'

# data[].attributes.attachment_link.title
100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Sejm RP ustanowił Krzysztofa Kamila Baczyńskiego jednym z Patronów roku 2021. W uznaniu zasług Krzysztofa Kamila Baczyńskiego dla polskiej sztuki, dla polskiej niepodległości i polskiej kultury, w stulecie jego urodzin, Sejm Rzeczypospolitej ogłasza rok 2021 Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.headline
Mural upamiętniający K. K. Baczyńskiego.

# data[].attributes.subject
Mural upamiętniający K. K. Baczyńskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Odsłonięcie muralu nastąpi 22.01.2021 r., tj. dokładnie w 100-lecie urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, o godz. 9.00.

W uroczystości wezmą udział: Wicepremier, Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, prof. Piotr Gliński oraz Dyrektor Narodowego Centrum Kultury, prof. Rafał Wiśniewski.

Poprzez to działanie wpisujemy postać i wizerunek wybitnego poety w krajobraz stolicy, za której wolność Baczyński zginął w czwartym dniu Powstania Warszawskiego, mając zaledwie 23 lata. Baczyński - poetycki geniusz Pokolenia Kolumbów - w bardzo krótkim czasie swojej niezwykle płodnej aktywności twórczej, która przypadła w głównej mierze na czasy wojny, napisał ponad 500 wierszy.

# data[].attributes.attachment_link.title
22 stycznia zaprezentujemy mural upamiętniający K. K. Baczyńskiego | Narodowe Centrum Kultury

# data[].attributes.attachment_link.description
W 2021 roku przypada 100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, ktrą uczcił Sejm RP stosowną okolicznościową uchwałą. Narodowe Centrum Kultury, chcąc upamiętnić ten wyjątkowy jubileusz, stworzyło na ścianie budynku przy ul. Solec 85 w Warszawie artystyczny mural, ktrego bohaterem jest właśnie Baczyński.

# data[].attributes.headline
Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek upamiętniający życie i twórczość Baczyńskiego.

# data[].attributes.subject
Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek upamiętniający życie i twórczość Baczyńskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W piątek 22 stycznia obchodzimy 100. rocznicę urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Z tej okazji Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek upamiętniający życie i twórczość poety, zaś w Warszawie odsłonięto mural poświęcony jego pamięci.
Wydany w wielomilionowym nakładzie znaczek przedstawia Krzysztofa Kamila Baczyńskiego na tle ściany z cegieł. Autorem projektu jest Jarosław Ochendzan. Poczta Polska wydała też w limitowanej wersji kopertę pierwszego dnia obiegu, na której widnieje fragment rękopisu utworu „Wesele poety" (na zdj. poniżej).

„Nasza najnowsza emisja filatelistyczna przypomina postać legendarną - poetę uznawanego za jednego z najwybitniejszych twórców pokolenia wojennego, który miał i ma ogromny wpływ na twórców następnych pokoleń. Krzysztof Kamil Baczyński dał przykład, że walczyć za ojczyznę można nie tylko z bronią w ręku, ale także mocą słowa" - mówi wiceprezes Poczty Polskiej Wiesław Włodek.

O godz. 9:00 na ścianie budynku przy ulicy Solec 85 w Warszawie dokonano uroczystego odsłonięcia muralu z wizerunkiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Portretowi poety towarzyszą słowa z wiersza „Spojrzenia": „I jeden z nas - to jestem ja, / którym pokochał. Świat mi rozkwitł / jak wielki obłok, ogień w snach / i tak jak drzewo jestem - prosty".

Mural powstał z inicjatywy Narodowego Centrum Kultury, które podkreśla, że Baczyński był utalentowany literacko, ale także plastycznie. Rozpoczęcie studiów na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych uniemożliwiła mu II wojna światowa, podczas której zginął. W związku z zamiłowaniami plastycznymi poety, uznano, że najlepiej oddać mu hołd właśnie w formie graficznej. Autorem projektu muralu jest Bartosz Kosowski.

„Jeśli chodzi o samo rysowanie portretu Baczyńskiego, było to trochę problematyczne, bo trzeba pamiętać, że żył niestety bardzo krótko. Tych fotografii jest mało. Fotografia w latach 40. różniła się troszeczkę od fotografii dzisiejszej. Nie było zdjęć w tak dużej rozdzielczości. Większość zdjęć była w jakiś sposób retuszowana. Są fotografie, na których go widać, ale te fotografie są na tyle małe, że pozostawia to sporo miejsca na własne interpretacje, co z jednej strony jest fajne, bo nie musimy się trzymać tego, co zastaliśmy, z drugiej strony jest nie lada wyzwaniem, bo na takiej bardzo ziarnistej fotografii nie wiemy dokładnie, jakie miał oczy, jakie miał brwi, jaki miał nos, jakie miał usta, jak wygląda jego fryzura, która na większości zdjęć jest bardzo zblurowana, więc nie wiadomo, co się tam w tych włosach dzieje" - powiedział Bartosz Kosowski.

„W związku z tym, że mam kreskę dość szczegółową, nie mogłem tego pozostawić, więc musiałem to sobie wykombinować, jakie były w tamtym okresie fryzury, jak wyglądali ludzi. I na tej podstawie spróbowałem zrekonstruować z tych fotografii to, jak mógł wyglądać, oczywiście z zachowaniem stylu, w którym rysuję. Ze zdjęć, które są dostępne, zdecydowałem się bazować na fotografii, która jest najbardziej znaną fotografią Baczyńskiego, a to z tego względu, że trzeba pamiętać, że projektując mural czy plakat, musi on być czytelny dla odbiorcy" - dodał autor muralu.

Krzysztof Kamil Baczyński był polskim poetą okresu wojennego, jednym z najwybitniejszych przedstawicieli tzw. Pokolenia Kolumbów, pokolenia literackiego obejmującego pisarzy polskich urodzonych około 1920 roku, dla których okres wchodzenia w dorosłość przypadł na lata II wojny światowej. Był żołnierzem Armii Krajowej i brał udział w Powstaniu Warszawskim, podczas którego poniósł śmierć w wieku 23 lat.

Twórczość Baczyńskiego charakteryzuje się dużą dynamiką zmian - ewolucją postawy wobec rzeczywistości, która pociągała za sobą zmianę w repertuarze środków artystycznych. W swoim 23-letnim życiu, zakończonym czwartego dnia Powstania Warszawskiego, stworzył ponad 500 wierszy, kilkanaście opowiadań i kilka poematów. Rok 2021 sejm ustanowił m.in. Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Tematy: fotografia, Krzysztof Kamil Baczyński, mural, Narodowe Centrum Kultury, poczta, poezja i dramat, Warszawa, znaczki pocztowe

# data[].attributes.attachment_link.title
100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego: Poczta Polska wypuściła okolicznościowy znaczek, w Warszawie odsłonięto mural poświęcony poecie

# data[].attributes.attachment_link.description
W piątek 22 stycznia obchodzimy 100. rocznicę urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Z tej okazji Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek upamiętniający życie i twórczość poety, zaś w Warszawie odsłonięto mural poświęcony jego pamięci. Wydany w wielomilionowym nakładzie znaczek przedstawia Krzysztofa Kamila Baczyńskiego na tle ściany z cegieł. Autorem projektu jest Jarosław Ochendzan.

# data[].attributes.headline
Wolne lektury - Kolekcja jest poświęcona poetom "wojennym", w tym Baczyńskiemu.

# data[].attributes.subject
Wolne lektury - Kolekcja jest poświęcona poetom "wojennym", w tym Baczyńskiemu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.body
Materiały dla nauczycieli przygotowane przez nauczycielki VII Liceum Ogólnokształcącego im. K.K. Baczyńskiego w Szczecinie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Ja, żołnierz, poeta, czasu kurz".
(K.K. Baczyński, Rodzicom)

22 stycznia 2021 roku przypada setna rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Z okazji tego jubileuszu Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2021 rokiem poety pokolenia Kolumbów. W ramach obchodów zapraszamy Państwa do zapoznania się z materiałami dla nauczycieli, przygotowanymi specjalnie z tej okazji przez nauczycielki VII Liceum Ogólnokształcącego im. K.K. Baczyńskiego w Szczecinie.

Krzysztof Kamil Baczyński jest patronem wielu szkół w Polsce. Rok 2021 jest dla tych placówek wyjątkowy, ze względu na przypadającą 22 stycznia setną rocznicę urodzin poety. VII Liceum Ogólnokształcące w Szczecinie jest jedną z pierwszych placówek w Polsce, które wybrały tego niezwykłego poetę i żołnierza na swojego patrona. Inicjatorką nadania szkole imienia Krzysztofa Kamila Baczyńskiego była Pani Dyrektor Czesława Baran.

Co roku szkoła obchodzi uroczyście dzień urodzin patrona, przygotowując konkursy, programy artystyczne i inne inicjatywy, które promują sylwetkę i twórczość poety. Na szkolnym sztandarze widnieją jego słowa: „Bo kochać znaczy tworzyć", a na tablicy poświęconej pamięci Baczyńskiego możemy przeczytać fragment wiersza: „Rozkwitaj ogniem znaczeń". Grono pedagogiczne szkoły podkreśla, że chce pielęgnować nie tylko pamięć o poecie, ale również zaszczepić w uczniach miłość do poezji i ojczyzny, za którą Krzysztof Kamil oddał swoje młode życie.
Materiały dla nauczycieli:
Opracowanie: dr Anna Szyntor-Bykowska, nauczycielka języka polskiego w VII Liceum Ogólnokształcącym im. K.K. Baczyńskiego w Szczecinie

Opracowanie: Anna Piasecka-Szymankiewicz, nauczycielka języka polskiego w VII Liceum Ogólnokształcącym im. K.K. Baczyńskiego w Szczecinie

Przygotowanie i prowadzenie: Joanna Sadłowska, nauczycielka języka polskiego VII Liceum Ogólnokształcącym im. K.K. Baczyńskiego w Szczecinie wraz z uczniami: Magdaleną Gospodarek, Martą Szyburską, Julią Igielską, Jakubem Gorgolem

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński patronem roku 2021 - ZCDN

# data[].attributes.attachment_link.description
22 stycznia 2021 roku przypada setna rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Z okazji tego jubileuszu Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2021 rokiem poety pokolenia Kolumbów. W ramach obchodów zapraszamy Państwa do zapoznania się z materiałami dla nauczycieli, przygotowanymi specjalnie z tej okazji przez nauczycielki VII Liceum Ogólnokształcącego im. K.K.

# data[].attributes.headline
Publikacja na stronie Biblioteki Narodowej.

# data[].attributes.subject
Publikacja na stronie Biblioteki Narodowej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W piątek 22 stycznia mija 100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego - poety pokolenia wojennego, zwanego pokoleniem Kolumbów, jednego z najwybitniejszych polskich twórców.
Publikował na łamach prasy podziemnej, a jego dwa pierwsze tomu poetyckie, Zamknięty echem i Dwie miłości, ukazały się w 1940 roku w konspiracyjnym Wydawnictwie Sublokatorów Przyszłości (każdy w nakładzie siedmiu egzemplarzy, antydatowany na 1939 rok). Zaś w 1942 roku ukazały się wydane przez Bibliotekę Rękopisów, liczące dwadzieścia stron, Wiersze wybrane Baczyńskiego, sygnowane pseudonimem Jan Bugaj. Ostatnim tomem opublikowanym za życia poety, pod pseudonimem Piotr Smugosz, był Śpiew z pożogi (1944).

Baczyński zginął czwartego dnia powstania warszawskiego w pałacu Blanka przy placu Teatralnym. Miał 23 lata.

Matka poety, Stefania Baczyńska, dołożyła wszelkich starań, by ocalić spuściznę syna, powierzyć ją osobom godnym zaufania. Wskazała Kazimierza Wykę, Jerzego Turowicza, Jerzego Andrzejewskiego i Jarosława Iwaszkiewicza (Baczyński bywał w Stawisku podczas okupacji, poznał tam wówczas między innymi Czesława Miłosza).

Już w 1947 roku ukazał się w wydawnictwie Wiedza pierwszy powojenny wybór wierszy Baczyńskiego, zatytułowany znacząco Śpiew z pożogi. Ów wybór Kazimierz Wyka opatrzył wstępem List do Jana Bugaja (datowanym na 5 maja 1943 roku), równając w nim talent poetycki Baczyńskiego z talentem Juliusza Słowackiego.

Wyka materiały z archiwum Krzysztofa Kamila Baczyńskiego powierzone mu przez Stefanię Baczyńską przekazał w 1964 roku do zbiorów Biblioteki Narodowej. W tym rękopisy wierszy, poematów, opowiadań, prób dramatycznych i rozpraw krytycznoliterackich, a także rysunki i grafiki oraz listy do rodziców.

W tym samym czasie zostały one uzupełnione rękopisami przekazanymi Narodowej Książnicy przez rodzinę żony poety, Barbary z Drapczyńskich. Wymienić tu można między innymi rękopiśmienny tom W żalu najczystszym, własnoręcznie przygotowany przez Baczyńskiego dla Barbary jako ślubny podarunek. Autor opatrzył go wzruszającą dedykacją: „Mojej ukochanej Basieńce w dniu naszego ślubu. Krzysztof. dn. 3/VI/1942r.".

Baczyński swoje tomy poetyckie projektował całościowo, traktował je również jako pole do realizowania talentu plastycznego: kaligrafował teksty wierszy, projektował okładkę, wykonywał barwne ilustracje, zszywał karty, dobierał papier... W zbiorach Biblioteki Narodowej przechowywane są również woluminy z pracami plastycznymi Baczyńskiego.

W 2012 roku na aukcji krakowskiego Antykwariatu Rara Avis, Biblioteka Narodowa zakupiła rękopis Krzysztofa Kamila Baczyńskiego zawierający odpis wiersza La Flûte verte Louis Codeta (1876-1914) i jego autorski przekład. Na tej samej karcie znajduje się też namalowana przez 18-letniego poetę akwarela przedstawiającą pastuszka grającego na flecie. Baczyński w lipcu 1939 roku podarował kartę z przekładem i rysunkiem Ewie Winnickiej, córce właściciela pensjonatu Willa „Bajka" w Zakopanem, w którym spędzał wakacje.

Archiwum Krzysztofa Kamila Baczyńskiego zostało szczegółowo opisane w tomie IX Katalogu Rękopisów Biblioteki Narodowej (w oprac. Barbary Koc, Warszawa 1979).

Kopie cyfrowe oryginalnych rękopisów poety można zobaczyć w POLONIE, w kolekcjach:

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński - setna rocznica urodzin

# data[].attributes.attachment_link.description
W piątek 22 stycznia mija 100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego - poety pokolenia wojennego, zwanego pokoleniem Kolumbów, jednego z najwybitniejszych polskich twórców. Publikował na łamach prasy podziemnej, a jego dwa pierwsze tomu poetyckie, Zamknięty echem i Dwie miłości , ukazały się w 1940 roku w konspiracyjnym Wydawnictwie Sublokatorów Przyszłości (każdy w nakładzie siedmiu egzemplarzy, antydatowany na 1939 rok).

# data[].attributes.headline
POLONA - zdigiralizowane rękopisy wierszy, opowiadań i szkiców krytycznoliterackich Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.subject
POLONA - zdigiralizowane rękopisy wierszy, opowiadań i szkiców krytycznoliterackich Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.headline
Krótki biogram na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego.

# data[].attributes.subject
Krótki biogram na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego.

# data[].attributes.attachment_link.title
Powstańcze Biogramy - Krzysztof Baczyński

# data[].attributes.attachment_link.description
Muzeum Powstania Warszawskiego to hołd mieszkańców Warszawy, dla tych, którzy walczyli i ginęli za wolną Polskę w 1944 roku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Magdalena Łysiak Kontakt z autorem

4 sierpnia na reducie „Ratusz-Pałac Blanka", zginął od strzału w głowę poeta Krzysztof Kamil Baczyński, podharcmistrz Szarych Szeregów, żołnierz batalionu „Parasol". Jego powstańczy dowódca Juliusz Deczkowski mówił, że Baczyński nie uważał poezji za swoje powołanie. Jego wielkim pragnieniem było zostać żołnierzem...

We wrześniu 1939 r. Baczyński z grupą kolegów ruszyli na wschód, posłuchawszy wezwania płk. Umiastowskiego, żeby mężczyźni opuścili miasto i dołączyli do mającej sformować się na kresach armii. Poszli w kierunku Lwowa, ale po 17 września zawrócili. Po drodze prawdopodobnie zobaczyli skutki ataku bolszewików na Polskę. Tak spotkanie z poetą po powrocie opisał kolega szkolny Baczyńskiego:

Wyszedł z Warszawy z komunistami, z jakąś grupą znajomych, a wrócił jako wierzący i niekomunista. (...) >>Krzysiu, co ty wygadujesz?!<< - zdziwiłem się, gdy mi to oznajmił. >>Kiedy ja to tak czuję<< - odparł.

Na początku okupacji Baczyński uczył się w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa. Gdyby nie wojna studiowałby na warszawskiej ASP lub we Francji. Był zdolnym grafikiem. Wiele swoich wierszy sam ilustrował.

Projekty okładek autorstwa K.K. Baczyńskiego (Wiesław Budzyński, Warszawa Baczyńskiego, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc)

3 czerwca 1942 r. w kościele na Solcu odbył się ślub Krzysztofa z Barbarą Drapczyńską, miłością jego życia. Od tej pory byli nierozłączni, a Basia stała się najważniejszą adresatką jego wierszy.

Do walki konspiracyjnej Baczyński zgłosił się latem 1943 r. Wcielony został do drużyny Juliusza Deczkowskiego „Laudańskiego" w batalionie „ Zośka".
W mieszkaniu Baczyńskich wykonano wówczas skrytkę na broń, w której oprócz pistoletów maszynowych, stenów i granatów, były mapy, podręczniki wojskowe i prasa konspiracyjna. Ojciec Barbary dowiedziawszy się o skrytce wyraził swoje obawy, na co Basia odpowiedziała: „A dlaczego ta broń ma być schowana gdzie indziej, a nie u nas?". Krzysztof również mawiał często: „Dlaczego inni mają walczyć, a ja mam stać z boku?".

(Wiesław Budzyński, Warszawa Baczyńskiego, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc)

Swoje wiersze publikował w wydawanych w podziemiu tomikach poezji i w prasie konspiracyjnej. Czytywał je na wieczorach literackich m.in. u Iwaszkiewiczów na Stawisku. Pisarz sam przyznał, że na początku nie polubił Baczyńskiego - „taki był szalenie pewny swoich wierszy".
Z kolei koleżanka Barbary opowiadała, jak po jakimś konspiracyjnym wieczorze, w trakcie którego Krzysztof czytał swoje wiersze, podszedł do niego obecny na spotkaniu Miłosz i powiedział: „Słuchaj, ty będziesz większy ode mnie!". „ Ja już jestem większy od ciebie " - odpowiedział Baczyński.

W październiku skierowano też poetę na naukę strzelania - w wyłożonej starymi materacami piwnicy domu na Wierzbnie. We wrześniu Baczyński rozpoczął kurs podchorążówki „Agricoli". Zajęcia odbywały się również w jego domu. Krzysztof brał udział w wielu akcjach m.in. „Tłuszcz-Urle" - zamachu na pociąg niemiecki, podczas której był w grupie odwodowej, która obrzucała wykolejony pociąg granatami. Niestety, ciągle dawała o sobie znać astma i Baczyński coraz gorzej się czuł. W lipcu 1944 r. jego dowódca „Andrzej Morro" zwolnił go z funkcji w kompanii drugiej z powodu „małej przydatności w warunkach polowych". Poprosił, aby objął „nieoficjalne stanowisko szefa prasowego kompanii". Baczyński odmówił i przeszedł do „ Parasola ".

Tuż przed samym wybuchem Powstania, gdy nie mógł już dojechać do matki, do Anina, pisał:

Pomyśl, że to wszystko są głupstwa wobec tego, co się dzieje z narodem, państwem, ze światem, pomyśl, że są gorsze nieszczęścia, zupełnie potworne, a przecież między nami nic się nie zmienia, niezależnie od sytuacji.

1 sierpnia o godz. 17 był na zbiórce w rejonie placu Teatralnego. Barbara u rodziców na Pańskiej. Nie zdążyli się pożegnać. Nie mogąc dotrzeć na Wolę do swego oddziału, poeta dołączył do żołnierzy w Ratuszu.

Był z nim Zbigniew Czajkowski, który przekazał pierwszą relację o jego śmierci.

(...) rano zawezwano patrol sanitarny do rannego w Pałacu Blanka. Poszedłem z tym patrolem, bo nie miałem nic do roboty. Na stanowisku w narożnym pokoju pierwszego piętra zastaliśmy Krzysztofa leżącego na dywanie z wielką raną głowy. Był martwy. Sanitariuszki przeniosły ciało do Ratusza. Pogrzeb odbył się tego samego dnia.

13 lipca, kiedy na Warszawę ruszyło natarcie Armii Czerwonej, Baczyński napisał swój ostatni wiersz, który kończył się słowami:

I wtedy budzą się płacząc, bo strzały pękają z daleka,
bo śnili, że dziecko poczęli całe czerwono od krwi.

Barbara ranna w głowę odłamkiem szkła, zmarła 1 września. Była w ciąży.

Po wojnie rodziny rozpoczęły poszukiwania zwłok swoich najbliższych. Matki, w tym Stefania Baczyńska (matka Krzysztofa) i Feliksa Drapczyńska (matka Basi), brały udział nierzadko w kilkunastu ekshumacjach, zanim znalazły swoich najbliższych. Komitet Ekshumacyjny, a także pogrzeby czy krzyże były opłacane ze składek rodzin. Wpłacały także te, które nie odnalazły grobów swych dzieci. 28 grudnia 1946 r. rozpoczęły się prace na terenie Ratusza. Brat Basi wspominał:

Był pochmurny, wietrzny, bardzo nieprzyjemny dzień, kilka stopni mrozu, gdy przystąpiono do ekshumacji na dziedzińcu Ratusza. Zmarzniętą ziemię trzeba było tłuc kilofami.

W żadnym z wykopanych szczątków rodzina nie rozpoznała poety. Następnej nocy Feliksa Drapczyńska miała sen. Obudziła męża, mówiąc: Przyśnił mi się Krzysztof. W panterce pochylił się nade mną i powiedział:
>>Mamo, ja leżę drugi od brzegu.<<
Natychmiast wstali, zawiadomili matkę Krzysia i pojechali do Ratusza. Kiedy otwarto tę „drugą z brzegu" trumnę, zauważono w okolicach szyi powstańca dziwną grudkę ziemi, kiedy ją rozgnieciono ze środka wypadł medalik Baczyńskiego z pierwszej komunii z jego inicjałami...

Poeta przy biurku, akwarela K.K. Baczyńskiego (Wiesław Budzyński, Warszawa Baczyńskiego, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc)

Nabożeństwo żałobne odbyło się w kościele oo. Kapucynów, przyszło tak wiele ludzi, że władze bały się manifestacji. Nie pozwolono więc, aby tuż po mszy kondukt wyruszył na Powązki. Zbliżały się wybory do Sejmu i pogrzeb zagrażał „ bezpieczeństwu publicznemu". Dopiero po jakimś czasie wydano zgodę na pogrzebanie szczątków.

Brat Basi wiele lat po wojnie ujawnił biografowi poety, Wiesławowi Budzyńskiemu, że kilka lat po pogrzebie, po Baczyńskiego przyszli funkcjonariusze UB.

Opowiedział mi w wielkiej tajemnicy, bo bał się, że gdyby nieznany wątek z życia jego szwagra wyszedł na jaw, mógłby stracić pracę, a nawet być poddany innym, bardziej dotkliwym represjom. Prosił, bym jego świadectwo ujawnił dopiero po jego śmierci.

- mówił Budzyński.

Próba aresztowania Baczyńskiego miała najprawdopodobniej miejsce 14 stycznia 1949 r. Tego dnia aresztowano innych żołnierzy baonu „ Zośka", którzy przeżyli Powstanie i wojnę. Zatrzymanych akowców oskarżano o próbę zmiany przemocą ustroju Państwa Polskiego i skazano na wieloletnie więzienia.

Do widzenia...
noc gwiazdami zaorana,
w piersiach naszych eksploduje pusty wieczór,
zbyt jest ciężko łzy przetapiać w męską szorstkość,
zbyt jest ciężko gorzkiej prawdy w ustach nie czuć.
Niebo w błocie zatopione pije ziemię
i zwichrzone, granatowe szarpie drzewa,
to zbyt trudno nigdy szczęścia swego nie mieć
i o szczęściu bohaterstwa swego śpiewać.
(...)
Zbyt jest trudno wrócić do was młodym, żywym,
zbyt jest trudno...
łatwo zostać bohaterem...
Jakie szczęście, że nie można tego dożyć,
kiedy pomnik ci wystawią, bohaterze,
i morderca na nagrobkach kwiaty złoży.

„Pożegnanie żałosnego strzelca" fragm. wiersza K.K. Baczyńskiego

Plakat Baczyńskiego z 1944 r. (Wiesław Budzyński, Warszawa Baczyńskiego, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc)

Promuj niezależne media! Podaj dalej ten artykuł na Facebooku i Twitterze

Źródło: Wiesław Budzyński, Warszawa Baczyńskiego, wyd. Oficyna Literacka Noir sur Blanc

# data[].attributes.attachment_link.title
„Mamo, ja leżę drugi od brzegu" - rocznica śmierci K.K. Baczyńskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
4 sierpnia na reducie „Ratusz-Pałac Blanka", zginął od strzału w głowę poeta Krzysztof Kamil Baczyński, podharcmistrz Szarych Szeregów, żołnierz batalionu „Parasol". Jego powstańczy dowódca Juliusz Deczkowski mówił, że Baczyński nie uważał poezji za swoje powołanie. Jego wielkim pragnieniem było zostać żołnierzem...

# data[].attributes.headline
Reprint zbioru wierszy podarowanego przez Krzysztofa Kamila Baczyńskiego żonie Basi w prezencie ślubnym.

# data[].attributes.subject
Reprint zbioru wierszy podarowanego przez Krzysztofa Kamila Baczyńskiego żonie Basi w prezencie ślubnym.

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński, "W żalu najczystszym"

# data[].attributes.attachment_link.description
Reprint zbioru podarowanego przez Krzysztofa Kamila Baczyńskiego żonie Basi w prezencie ślubnym. Książka opatrzona ilustracjami poety, własnoręcznie przez niego złożona i oprawiona.

# data[].attributes.headline
Analiza i ćwiczenia na stronie epodreczniki.pl. 

# data[].attributes.subject
Analiza i ćwiczenia na stronie epodreczniki.pl. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Czytanie poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego nie jest łatwe. Przede wszystkim dlatego, że wiersze tego poety odnoszą się do najbardziej skrajnych doświadczeń. Niewątpliwą trudność sprawiać metaforyka zawarta w liryce Baczyńskiego, niezwykle oryginalna, ale skomplikowana i trudna dla przeciętnego odbiorcy.

Kontekstem ułatwiającym czytelnikom odbiór twórczości autora Arkusza poetyckiego może być uwzględnienie tradycji, do których Baczyński odwoływał się w swoich lirykach. Trzeba dostrzec najważniejsze inspiracje, np. odwołania do poezji romantycznej (zwłaszcza do liryki Juliusza Słowackiego i Cypriana Kamila Norwida), poezji młodopolskiej i poezji awangardowej (zwłaszcza do poetyki katastrofizmu). Baczyński nie jest jednak w żadnym wypadku epigonem tych tradycji i każde nawiązanie wiąże się z różnego rodzaju przekształceniami zapożyczanego wzorca. Niewątpliwie z ducha młodopolskiego są zaczerpnięte pewne upodobania poety w zakresie obrazowania, takie jak: nastrojowość, estetyzm, nierealność. To samo można powiedzieć o innych cechach typowych dla tego przedstawiciela Kolumbów, tj. o ekspresji przeżyć osobistych i przedstawianiu metafizycznego niepokoju.

Inspiracje romantyczne, po które sięga Krzysztof Kamil Baczyński, znajdują swój wyraz na wielu płaszczyznach. Wybiera on wzorzec , dzięki czemu w sposób oczywisty wpisuje się w tradycję poezji wieszczej, chętnie nawet wykorzystuje konwencję „mowy wysokiej", retorycznej i deklamacyjnej, zwróconej do zbiorowości. I choć poecie zdarza się nawiązywać do etosu rycerskiego, to te inspiracje od razu stają się punktem wyjścia głębokiej refleksji o charakterze etycznym.
Podstawowym dylematem w poezji Baczyńskiego jest rozterka pacyfisty, który jest przekonany o konieczności militarnego zaangażowania w wydarzenia otaczającej go rzeczywistości. Nie jest to jednak wyłącznie kwestia walki zbrojnej z okupantem, ale wielka próba naprawy świata, jakiś rodzaj fundamentalnej walki dobra ze złem. Autor Arkusza poetyckiego ustawicznie poddaje ocenie moralnej kwestię zaangażowania się jednostki w działania zbrojne. Koncepcja moralności reprezentowana przez Baczyńskiego wyrasta z osobliwej religijności poety. Jest ona szczególna, ponieważ z założenia nie ma za wiele wspólnego z religią zinstytucjonalizowaną.

# data[].attributes.attachment_link.description
JPOL_E3_E4_Tekstykultury Czytanie poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego nie jest łatwe. Przede wszystkim dlatego, że wiersze tego poety odnoszą się do najbardziej skrajnych doświadczeń. Niewątpliwą trudność sprawiać metaforyka zawarta w liryce Baczyńskiego, niezwykle oryginalna, ale skomplikowana i trudna dla przeciętnego odbiorcy. Kontekstem ułatwiającym czytelnikom odbiór twórczości autora Arkusza poetyckiego może być uwzględnienie tradycji, do których Baczyński odwoływał się w swoich lirykach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński. Fot. PAP
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się 22 stycznia 1921 roku w Warszawie jako syn nauczycielki Stefanii z Zieleńczyków, z zasymilowanej rodziny żydowskiej, oraz znanego międzywojennego krytyka literackiego Stefana Baczyńskiego.
Stosunki między rodzicami poety nie układały się dobrze, co w końcu doprowadziło do separacji. Więź z matką, która samotnie go wychowywała, pozostanie do końca jedną z najważniejszych relacji w życiu poety.

Początki twórczości Baczyńskiego

Baczyński zaczął pisać wiersze już jako uczeń warszawskiego gimnazjum im. Stefana Batorego. Nie był wybitnym uczniem, na świadectwach przeważały trójki. Najwyższe oceny zbierał tylko z rysunków i po maturze zamierzał zdawać na Akademię Sztuk Pięknych. W szkole średniej Baczyński należał do tajnego radykalnego ugrupowania socjalistycznego "Spartakus".

Z tego okresu pochodzi jego pierwszy znany wiersz "Wypadek przy pracy" (1936). Należał też do harcerstwa. Zdał maturę w maju 1939 roku, miesiąc później zmarł jego ojciec a we wrześniu wybuchła wojna.

CZYTAJ TAKŻE

W okresie okupacji Baczyński mieszkał przy ul. Hołówki 3. Po utworzeniu w 1940 r. getta w Warszawie, pozostał z matką po aryjskiej stronie ryzykując, w razie wykrycia żydowskiego pochodzenia, rozstrzelanie na miejscu.

Od jesieni 1942 do lata 1943 studiował polonistykę na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Poza tym zajmował się pracą dorywczą: szklił okna, malował szyldy, pracował u węglarza, przyjmował telefonicznie zlecenia w Zakładach Sanitarnych.

Na początku okupacji Baczyński związał się z socjalistyczną grupą "Płomienie", pisał także w lewicowym miesięczniku literacko-społecznym "Droga". Jednak lewicowe sympatie młodego poety znacznie osłabły po 17 września 1939 roku, a ostatecznie wystygły po odkryciu w kwietniu 1943 roku grobów w Katyniu.

W czerwcu 1942 roku Krzysztof Kamil Baczyński ożenił się ze studentką podziemnej polonistyki Barbarą Drapczyńską. Małżeństwo okazało się wyjątkowo dobrane i zgodne.

Baczyński i czas okupacji

Podczas okupacji Baczyński ukończył podziemną Szkołę Podchorążych Rezerwy "Agricola", uczestniczył w kilku akcjach sabotażowych, m.in. w wysadzeniu pociągu niemieckiego na trasie Tłuszcz-Urle, która została przeprowadzona 27 kwietnia 1944 r.

Baczyński rwał się do czynnego udziału w akcjach zbrojnych choć dowódcy niechętnie ryzykowali życie znanego i cenionego poety, którym już w tym okresie był.

Na wieść o wstąpieniu Baczyńskiego do oddziału dywersyjnego Stanisław Pigoń powiedział Kazimierzowi Wyce: "Cóż, należymy do narodu, którego losem jest strzelać do wroga z brylantów".

Baczyński w okresie okupacji niemieckiej ogłosił 5 tomików poezji: "Zamknięty echem" (lato 1940), "Dwie miłości" (jesień 1940), "Wiersze wybrane" (maj 1942) i "Arkusz poetycki nr 1" (1944).

Jego poezja wyraża emocje i los generacji Kolumbów. Poeta zdawał sobie z tego sprawę, w wierszach często stosował liczbę mnogą, przemawiając w imieniu swoim i całego pokolenia. Pisał wiersze katastroficzne, chciał zmierzyć się ze swoją epoką, opisać czas wojny, która w jego wierszach ukazana jest jako ogromna, niszczycielska siła, niszcząca dawne systemy wartości i wprowadzająca nowe, okrutne prawa.

Od lipca 1943 Baczyński należał do II plutonu "Alek" 2. kompanii "Rudy" batalionu Zośka AK w stopniu starszego strzelca pod ps. Krzysztof.

Rozkazem dowódcy 2. kompanii batalionu "Zośka" pchor. Andrzeja Romockiego, z 1 lipca 1944 Baczyński został zwolniony z pełnionych funkcji "z powodu małej przydatności w warunkach polowych z jednoczesną prośbą o objęcie nieoficjalnego stanowiska szefa prasowego kompanii. Chodziło oczywiście o odsunięcie poety od walki.

Baczyński jednak nie skapitulował - kilka dni później przeszedł do harcerskiego batalionu "Parasol" na stanowisko zastępcy dowódcy III plutonu 3. kompanii. W "Parasolu" przyjął pseudonim "Krzyś".

Śmierć Baczyńskiego

Wybuch Powstania Warszawskiego zaskoczył Baczyńskiego w rejonie pl. Teatralnego, gdzie został wysłany po odbiór butów dla oddziału. Nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki na Woli przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. "Leszek" (Lesław Kossowski).

Poeta zginął w Pałacu Blanka 4 sierpnia około godziny 16. Trafił go niemiecki snajper strzelający z gmachu Teatru Wielkiego. 1 września zginęła jego żona - Barbara. Oboje pochowani są na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach. (PAP)

Agata Szwedowicz

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się 22 stycznia 1921 roku w Warszawie jako syn nauczycielki Stefanii z Zieleńczyków, z zasymilowanej rodziny żydowskiej, oraz znanego międzywojennego krytyka literackiego Stefana Baczyńskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński (1921 - 1944) urodził się w Warszawie. Przedstawiciel „pokolenia Kolumbów", podharcmistrz Szarych Szeregów, podczas okupacji niemieckiej ogłosił cztery tomiki wierszy. Liczne utwory drukowała również prasa podziemna. Twórczość poetycka miała stworzyć nową, dojrzałą postawę wobec wojny, okupacji i terroru narodowego socjalizmu, w obliczu których rozpadła się większość struktur i instytucji znanych z czasów II Rzeczypospolitej i wcześniejszych (można tu mówić o traumie zetknięcia z „realnym" w sensie J. Lacana). Pisał w konwencji symbolicznej i onirycznej, przemiawiając jako podmiot w centrum apokaliptycznego „tu i teraz". Poruszał problemy uniwersalne i ponadczasowe, pisząc w imieniu tak swoim, jak i swego pokolenia.

Jego ojciec - Stanisław (1890-1939) działał w PPS, walczył w Legionach, następnie służył w Wojsku Polskim jako oficer wywiadu. Wydawał miesięcznik „Europa", publikując przy tym własne teksty w pismach „Wiek XX" i „Lewy Tor". Dziadek Krzysztofa ze strony ojca był powstańcem styczniowym. Matka - Stefania - pochodziła z rodziny zasymilowanych Żydów stołecznych, ojciec jej wyrabiał rzemieślniczo nakrycia głowy. W latach 1922-32 prowadziła zajęcia w Seminarium Nauczycielskim Katolickiego Związku Polek. W roku 1942 Krzysztof Baczyński pojął za żonę Barbarę Drabczyńską. Zginęła, najprawdopodobniej będąc w ciąży z mężem, między 20 VIII a 1 IX 1944 r. w Warszawie.

Od roku 1933 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego, gdzie w roku 1939 uzyskał świadectwo dojrzałości. Jego kolegami ze szkolnej ławki byli m.in. późniejsi żołnierze Grup Szturmowych: Tadeusz Zawadzki ps. Zośka i Jan Bytnar ps. Rudy. W szkole średniej Baczyński należał do niechętnie widzianej przez administrację państwową Organizacji Młodzieży Socjalistycznej Spartakus. Patronowała jej Polska Partia Socjalistyczna, jednak organizacja była również powiązana z Komunistycznym Związkiem Młodzieży Polski. W tej swoistej „małej konspiracji" posługiwał się pseudonimem „Emil".

Napaść niemiecka we wrześniu roku 1939 udaremniła plany podjęcia studiów w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jesienią 1942 roku podjął studia polonistyczne na Tajnym Uniwersytecie Warszawskim, które kontynuował do lata roku 1943. W lipcu tegoż roku objął funkcję sekcyjnego w II plutonie „Alek" 2 kompanii „Rudy" należącej do batalionu Armii Krajowej „Zośka". Służył w stopniu starszego strzelca pod pseudonimem Krzysztof, następnie Zieliński. Wziął udział w akcji wykolejenia pociągu niemieckiego 27 kwietnia 1944 (akcja „TU"). 25 maja 1944 roku, ukończywszy turnus Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola", został starszym strzelcem podchorążym rezerwy piechoty.

Wobec coraz gorszego zdrowia, czyniącego go niezdatnym do walki zbrojnej, skupiał się przede wszystkim na twórczości literackiej. Był również kierownikiem działu poezji miesięcznika „Droga". Pismo do ukazywało się od grudnia 1943 roku. Wybuch Powstania Warszawskiego zaskoczył go na ul. Focha, niedaleko Placu Teatralnego. Wobec niemożliwości dostania się na miejsce koncentracji jednostki macierzystej (wobec zmian personalnych był to batalion „Parasol"), dołączył do oddziału ochotników pod komendą Lesława Kossowskiego ps. Leszek. Krzysztof Kamil Baczyński zginął w Pałacu Blanka na placu Teatralnym, pochowano go w prowizorycznej mogile na dziedzińcu warszawskiego Ratusza. Po zakończeniu wojny ciało ekshumowano i pogrzebano na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Zachowała się całość jego dzieł, obejmująca ponad 500 wierszy, m.in. Elegię o ... [chłopcu polskim]; Historia, Pokolenie, Białą Magię, Pragnienia oraz Spojrzenie. Ocalało również wiele rysunków i grafik Poety.

Rodzice, gimnazjum, matura

Krzysztof Kamil Baczyński herbu Sas, ps. Jan Bugaj, urodził się 22 stycznia 1921 roku w Warszawie w kamienicy przy ulicy Bagatela 10 (dziś znajduje się tam tablica pamiątkowa). W zasadzie nigdy nie cieszył się dobrym zdrowiem. Czesław Miłosz wspomina, że pisał leżąc w łóżku, wielkim zaskoczeniem było wstąpienie do wojska. Stale cierpiał na astmę, miał problemy kardiologiczne, a oprócz tego groziła mu gruźlica.

Jego ojcem był Stanisław Baczyński (zmarł w wieku 49 lat 27 lipca 1939 roku w Warszawie), pisarz publicysta i krytyk literacki. Początkowo zwolennik artystycznej niezależności literatury, z czasem skłaniał się ku marksistowskiej teorii kultury (rozprawy w piśmie Lewy Tor). W domu silne były tradycje tak lewicowe, jak i patriotyczne, gdyż ojciec był działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej, następnie walczył w Legionach oraz służył w wywiadzie Wojska Polskiego. Matka, Stefania de domo Zieleńczyk, była uzdolniona literacko i humanistycznie. Pracowała jako nauczycielka w jednym z prywatnych liceów Stolicy, pisywała do Płomyczka, wydała również kilka książek z wierszykami dla dzieci. Pochodziła ze zasymilowanej rodziny żydowskiej, wyznającej katolicyzm. Świadomość pochodzenia żydowskiego znalazła wyraz w twórczości Poety, zwłaszcza wobec decyzji pozostania po zamknięciu getta warszawskiego po „stronie aryjskiej", a tym samym stania się świadkiem kolejnych etapów „rozwiązania kwestii żydowskiej". Stefania Baczyńska była, odmiennie niż Stanisław Baczyński, mocno religijna. Krzysztof miał znacznie intensywniejsze kontakty z matką, zwłaszcza że ojciec często był nieobecny w domu, między innymi z powodu separacji małżonków. Dwoistość postaw rodziców powodowała u młodego Twórcy pewien dysonans, który próbował pokonać m.in. we własnej interpretacji dogmatów Kościoła.

Baczyński był jedynakiem, drugim dzieckiem urodzonym przez Stefanię. Pierwszym była Kamila, zmarła w wieku dziecięcym. To właśnie po niej swoje drugie imię otrzymał Krzysztof. Dla matki syn był oczkiem w głowie, ze względu na swój stan zdrowia, nieustannie rozpieszczanym. Jak wspomina Felicja Sarna, przyjaciółka żony Baczyńskiego: „ Była taką klasyczną mamusią żydowską, lwio nadopiekuńczą, potwornie zaborczą". Barbara skarżyła się także „ Krzyś to neurotyczny, rozpieszczony jedynak ", zakochała się w nim jednak bez pamięci od pierwszego wejrzenia.

W roku 1931 rozpoczął naukę w I. Gimnazjum Państwowym imienia Stefana Batorego, zaś od roku 1937 uczęszczał do powołanego w tejże szkole liceum ogólnokształcącego, do klasy humanistycznej. Na program nauczania wpływ miała tzw. reforma jędrzejewiczowska. Egzamin maturalny zdał w maju roku 1939. Należał do działającej przy szkole 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia". Jego kolegami z klasy byli późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów, między innymi Tadeusz Zawadzki ps. „Zośka", Jan Bytnar ps. „Rudy" oraz Maciej Aleksy Dawidowski ps. „Alek".

Jeszcze jako gimnazjalista Baczyński wyróżniał się bardzo dobrą orientacją, czy wręcz znawstwem, literatury współczesnej. Był zafascynowany Ferdydurke Witolda Gombrowicza, pod jej wpływem napisał podobny utwór pt. Gimnazjum imienia Boobalka I, w którym zawarł naśladujący nieco Gombrowicza obraz swej szkoły. Zwracała uwagę współczesnych również jego znajomość literatury francuskiej, pisał też wiersze w tym języku.

Był też zaangażowany w działalność polityczno-ideologiczną, nieco podobną do dzisiejszych młodzieżówek partyjnych - jako gimnazjalista wstąpił do mającego orientację lewicową Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus", działającej w prawnej „szarej strefie" organizacji pod egidą PPS. Od roku 1937 był członkiem jego komitetu wykonawczego. Niejako szedł w ślady ojca, który w podobnym wieku wstąpił do organizacji socjalistycznej „Promień". Radykalizacja w środowisku młodzieży o największym potencjale intelektualnym przejawiła się w młodzieńczych fascynacjach doktryną bolszewizmu trockistowskiego, którą Baczyński dzielił ze swym przyjacielem Konstantym Jeleńskim. Według wspomnień Baczyński, posługujący się w latach szkolnej kontestacji pseudonimem „Emil" do gimnazjum i liceum uczęszczał niechętnie, był rzadkim gościem na lekcjach, z czego brały się słabe stopnie.

Jako licealista współredagował pismo organizacji „Spartakus" Strzały, na którego łamach zadebiutował młodzieńczym wierszem Wypadek przy pracy. Tam też ukazał się poemat o starożytnym powstaniu niewolników pt. Bunt. Niestety, o ile wiemy, nie zachował się żaden egzemplarz tego czasopisma. Po roku 1939 Baczyński kontaktu ze „Spartakusem", który działał jako konspiracyjna organizacja komunistyczna (zatem powiązana albo infiltrowana przez wywiad radziecki), nie podjął.

Baczyński jako poeta, mąż i żołnierz

Wrzesień 1939 sprawił, że Baczyński nie mógł podjąć planowanych studiów na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W okresie okupacji mieszkał przy ul. Hołówki 3, co upamiętnia rzeźbiona tablica odsłonięta w roku 1989. W razie donosu lub skrupulatnej kontroli policji niemieckiej ryzykował wraz z matką śmierć na miejscu jako Żyd. Pierwszy rok wojny jest od strony biograficznej mało znany. Twórczość pozwala wnioskować o pracy nad sobą i szukaniu drogi. Wiersze powstałe od września 1939 do jesieni 1940 Poeta odrzucił.

W roku akademickim 1942/1943 studiował polonistykę na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Utrzymywał się z rozmaitych prac dorywczych: szklenia szyb, malowania szyldów, telefonicznej obsługi zleceń w Zakładach Sanitarnych w Warszawie. Uczęszczał również do Szkoły Sztuk Zdobniczych i malarstwa. Trzeciego czerwca 1942 zawarł związek małżeński w kościele św. Trójcy na Solcu z Barbarą Stanisławą Drapczyńską, również studentką polonistyki, pisującą do Drogi pod pseudonimem Agnieszka Dembowa. Według Jarosława Iwaszkiewicza(link), przyjaciela Poety, Mama Baczyńskiego, sam uroczystość przypominała bardziej niewielką komunię niż ślub. Stefania, podobno nie była zachwycona tym wyborem: „Cóż to za drukarzównę sobie wybrałeś". Obie panie miały niezwykle silne charaktery, początkowo na Hołówki mieszkali we trójkę, po nasileniu się ataków astmy u Krzysztofa, wyprowadziła się żona, Barbara. „Krzysiowi" udało się ją jednak przebłagać do powrotu - warunek był jeden, musiała odejść matka. W mieszkaniu młodego małżeństwa odbywało się czytanie polskich książek oraz spotkania żołnierzy Armii Krajowej. W roku 1943 podjął też współpracę z nakierowanym na humanizm socjalistyczny pismem Płomienie..

W lipcu 1943 roku został sekcyjnym w II plutonie „Alek" 2 kompanii „Rudy" batalionu AK „Zośka". Otrzymał stopień starszego strzelca. Wtedy też porzucił studiowanie filologii polskiej na rzecz walki konspiracyjnej i twórczości poetyckiej. W ramach realizacji zadań wojskowych, w jego mieszkaniu znajdowała się skrytka, gdzie przechowywano pistolety maszynowe: niemiecki MP 40, amerykański Thompson i dwa brytyjskie Steny. Przy ul. Hołówki 3 odbywały się też zajęcia szkoły podchorążych. Był uczestnikiem akcji wykolejenia niemieckiego pociągu wojskowego kierującego się z frontu wschodniego do Berlina 27 kwietnia 1944 roku. Atak ten, przeprowadzony na odcinku Tłuszcz-Urle spowodował ponad dobową przerwę w ruchu kolejowym. 25 maja 1944 został na mocy rozkazu osobowego komendanta Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola" awansowany na stopień starszego strzelca podchorążego rezerwy piechoty.

Krzysztof Kamil Baczyński pełnił również funkcję kierownika działu poezji miesięcznika społeczno-literackiego Droga, który ukazywał się od grudnia 1943 do kwietnia 1944 roku. 1 lipca 1944 rozkazem dowódcy 2. kompanii batalionu „Zośka" pchor. Andrzeja Romockiego, Baczyńskiego zwolniono z funkcji ze względu na małą przydatność w warunkach polowych, co łączyło się z prośbą o przydzielenie mu nieoficjalnego stanowiska szefa prasowego kompanii. Wkrótce jednak Baczyńskiego przeniesiono do batalionu harcerskiego „Parasol", gdzie otrzymał stanowisko zastępcy dowódcy plutonu w 3. kompanii. W batalionie „Parasol" posługiwał się pseudonimem „Krzyś".

Godzina W, 1 sierpnia 1944 roku, zaskoczyła Poetę na ulicy Focha, w okolicach Placu Teatralnego. Był tam wysłany po odbiór obuwia dla oddziału. Nie był w stanie przedostać się do miejsca koncentracji swej jednostki, które znajdowało się w Domu Starców na Woli przy ul. Karolkowej, zatem przyłączył się do składającej się z ochotników jednostki dowodzonej przez ppor. Lesława Kossowskiego ps. Leszek. Już wkrótce, bo czwartego sierpnia, Baczyński zginął na posterunku w Pałacu Blanka, ok. godziny 16. O ile wiadomo, został zabity przez strzelca wyborowego ulokowanego najpewniej w gmachu Teatru Wielkiego. „ Kule, które przelatywały przez otwory okienne, odbijały się od ściany. Uniemożliwiały swobodne poruszanie się. Z największą ostrożnością doczołgałam się do rannego powstańca. Z lewej strony głowy miał ranę wielkości pięciozłotówki, lekko wydłużoną, w której prześwitywał mózg. Rana nie krwawiła, twarz była śmiertelnie blada. Ranny to drobny blondyn, którego z trudem ułożyłyśmy na noszach będąc w pozycji półleżącej. (...) Potem dowiedziałam się, że był to młody poeta lat okupacji, Krzysztof Kamil Baczyński" wspomina sanitariuszka, Krystyna Sypniewska-Kiełczyńska-Prekier ps. Stella we wspomnieniach „ Powstanie Warszawskie i Medycyna tom I ". Pogrzebano go prowizorycznie na tyłach Pałacu Blanka. Po zakończeniu działań wojennych został ekshumowany i pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Zwłoki zidentyfikowano po medaliku na szyi opatrzonym inicjałami K.K.B. i sześciu palcach u nogi. Kilka tygodni później, bo 1 września 1944, zmarła w szpitalu powstańczym raniona 24 sierpnia odłamkiem szkła żona Poety. Podobno była w ciąży. Baczyńscy spoczywają we wspólnym grobie, w miejscu spoczynku stoi pomnik Nike.

W roku 2018 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej pośmiertnie odznaczył Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Poeta otrzymał też Medal za Warszawę (1947) oraz został odznaczony ustanowionym w roku 1966 przez gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego Krzyżem Armii Krajowej.

Wiersze Baczyńskiego śpiewali m.in. Ewa Demarczyk, Janusz Radek, Michał Bajor i Grzegorz Turnau. Powstał też film paradokumentalny Ludmiły Niedbalskiej Dzień czwarty (1984) i dokument fabularyzowany Konrada Piwowarskiego Baczyński (2013). W roku 2009, w związku z 65. rocznicą Powstania Warszawskiego, Narodowy Bank Polski wybił srebrne 10 złotych upamiętniające Twórcę.

Twórczość Baczyńskiego

Chociaż bardzo młody, Krzysztof Kamil Baczyński był ceniony w kręgach literackich polskiej konspiracji, zwłaszcza tych nastawionych lewicowo. Chociaż zginął niemalże u progu dorosłego życia, całość jego spuścizny zachowała się w rękopisach, podobnie jak wiele rysunków i szkiców (np. studia kocich główek, rysunki psa, orientalia). Zdążył stworzyć ok. 500 wierszy, w tym kilkanaście poematów dużych rozmiarów. Dwa pierwsze zachowane bruliony juweniliów Autor zdyskwalifikował, zastrzegając, że „nie mają być nigdy drukowane". Te najwcześniejsze utwory to rodzaj dziennika osobistego, journal intime, zatem zapisu impresji, nastrojów i wrażeń. Warte uwagi są jego liryki miłosne, w tym subtelne erotyki adresowane do żony, w których postać kobieca ulega quasi-mistycznemu odrealnieniu, podobnie jak Beatrycze Dantego. Jest zintegrowana z kosmosem, przenikająca naturę niczym Wenus-gwiazda-płodność w swych migotliwych przeobrażeniach ( Rzeczy niepokój, Kołysanka, Wyroki, orfickie Wesele poety[„ W każdej przemianie... "]). Pozostawił też po sobie ok. 20 opowiadań oraz fragmentów prozaicznych, a nawet dramat wierszem.

Pokolenie Kolumbów

W 1940 roku ukazał się jego debiut w postaci tomiku poetyckiego zatytułowany Za-mknięty echem. W kolejnych cyklach wierszy kontynuował tematy pokolenia Kolum-bów, którego stał się głównym przedstawicielem. Utwory tejże grupy charakteryzowały się pró-bą przepracowania wspólnej traumy, jakim były druga wojna światowa, okupacja oraz liczne utraty bliskich osób. Należeli do niej m.in. Roman Bratny (od jego powieści zaczerpnięto nazwę), Gustaw Herling-Grudziński, Tadeusz Gajcy, Tadeusz Borowski, Józef Hen czy Anna Kamieńska.

Baczyński opublikował cztery zbiory poezji. Dwa pierwsze były odbite dzięki Jerzemu Kamilowi Weintraubowi i jego „Bibliotece Sublokatorów Przyszłości" na hektografie w zaledwie 7 egzemplarzach ( Zamknięty echem oraz Dwie miłości z roku 1940). Już po „porażeniu okupacyjnym" (określenie K. Wyki), które nastąpiło jesienią 1941 roku, w związku ze wzmożonym terrorem i represjami niemieckimi, ukazały się Wiersze wybrane (1942), zaś w roku 1944 Arkusz poetycki nr 1. W tymże roku wyszła drukiem składka Śpiew z pożogi. Wiele utworów drukowała prasa podziemna. Wiersze Baczyńskiego znalazły się też w dwóch konspiracyjnych antologiach poezji wydanych w roku 1942: Pieśń Niepodległa oraz Słowo prawdziwe. Poeta porzucił już całkowicie egotyzm, oraz pozę estety-sybaryty, uciekającego w świat kultury, mitu i liryki przed realiami Warszawy pod panowaniem Rzeszy. Poeta rozlicza się i ze sobą, trzeźwieje niejako (por. np. wiersz Świat sen jeszcze z lutego 1941, Jesień 41 r.). Znika eskapizm, wzrastają zaś elementy tyrtejskie. Poeta to budziciel sumień, krytyk was, quasi-kapłan czy liturg narodowego przybytku, ujmowanego autorsko, na nowo, jednak w perspektywie tradycji (por. np. Szklany ptak w kontekście Lilli Wenedy Słowackiego). Po „porażeniu okupacyjnym" eksplodują też emocje i nastroje religijne Poety, powstaje przeniknięta symboliką religijną liryka mistyczna, w kręgu dogmatów wiary, interpretowanych subiektywnie, pod wpływem tak Słowackiego, jak i modernistycznej teologii (por. np. Noc wiary, Modlitwa II). Słowo „kościół" ma konotacje negatywne, jako skupisko faryzejskich profanów i obłudników (tak jeszcze w Poemacie o Chrystusie dziecięcym oraz późniejszym Wyznaniu). Na bardzo szybki, może i zbyt szybki, proces dojrzewania poetyckiego Baczyńskiego wpłynął w wielkiej mierze Norwid, oddziałujący w obszarze poetyki, w nawiązaniach, mottach. Cyprian Kamil Norwid uczył też cierpliwości, pewnej ascezy i opanowania wobec dramatu historycznego i doświadczeń skłaniających ku radykalnemu czynowi, porywczemu gestowi prowadzącemu ku zatraceniu „ludzi gorących" (por. np. Modlitwa II [O miasto, miasto...]).

Jerzy Andrzejewski dedykował Poecie tom opowiadań Noc, zaś gdy Stanisław Pigoń dowiedział się, że Baczyński wstąpił do jednostki dywersji, powiedział Kazimierzowi Wyce słynne zdanie, że „ należymy do narodu, losem którego jest strzelać do wroga brylantami". Negatywnie przyjmowana była twórczość Baczyńskiego w kręgach prawicowo-nacjonalistycznych skupionych wokół Konfederacji Narodu i pisma Sztuka i Naród. Szczególnie rozczarowany i krytyczny był Stanisław Marczak (ps. Andrzej Obornicki). Bardziej wyważony, lecz również w kierunku oceny negatywnej, był osąd Tadeusza Gajcego. Odpowiedzią na nie był List do Jana Bugaja Kazimierza Wyki, opublikowany w krakowskim Miesięczniku literackim z czerwca 1943 roku.

W roku 1947 ukazało się wspomnienie o Krzysztofie Baczyńskim pióra Jerzego Zagórskiego zatytułowane Śmierć Słowackiego. W tymże roku ogłoszono też pierwszy po wojnie wybór wierszy Poety ( Śpiew z pożogi). Po udostępnieniu całości dorobku, doczekał się szybko uznania za najwybitniejszego literata pokolenia wojennego. Postać młodego geniusza doczekała się swoistego kultu (patronowanie szkołom, drużynom harcerskim, bibliotekom). Ukazały się również przekłady na język francuski, niemiecki, czeski i kilka innych.

Rafał Marek

Literatura: Krzysztof Kamil Baczyński, Wybór poezji, oprac. J. Święch, Ossolineum, Wrocław et al. 1989;
Andrzej Biernacki s.v. Stanisław Baczyński [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, PWN, Warszawa 1984-1985, vol .I, s. 39;
Kazimierz Wyka s.v. Krzysztof Kamil Baczyński [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, PWN, Warszawa 1984-1985, vol .I, s. 38;
Kazimierz Wyka, List do Jana Bugaja https://pl.wikisource.org/wiki/Rzecz_wyobra%C5%BAni/List_do_Jana_Bugaja
Wikipedia, Krzysztof Kamil Baczyński, https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Kamil_Baczy%C5%84ski

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzysztof Kamil Baczyński (1921 - 1944) urodził się w Warszawie. Przedstawiciel „pokolenia Kolumbów", podharcmistrz Szarych Szeregów, podczas okupacji niemieckiej ogłosił cztery tomiki wierszy. Liczne utwory drukowała również prasa podziemna. Twórczość poetycka miała stworzyć nową, dojrzałą postawę wobec wojny, okupacji i terroru narodowego socjalizmu, w obliczu których rozpadła się większość struktur i instytucji znanych z czasów II Rzeczypospolitej i wcześniejszych (można tu mówić o traumie zetknięcia z „realnym" w sensie J.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński (1921 - 1944) był polskim poetą i żołnierzem AK. Był przedstawicielem pokolenia „Kolumbów". Posługiwał się pseudonimem m.in. Jan Bugaj.

Krótki życiorys

Krzysztof Kamil Baczyński urodził się 22 stycznia 1921 roku w Warszawie. Jego rodzicami byli Stanisław Baczyński, krytyk literacki, pisarz i żołnierz Legionów Polskich, matka Stefania natomiast była nauczycielką i autorką podręczników szkolnych. Od 1933 roku uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego, maturę zdał w 1939 roku. Od 1937 roku był współredaktorem pisma „Strzały" oraz członkiem Komitetu Wykonawczego „Spartakus". Od 1942 roku do 1943 był studentem polonistyki tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, pobierał również nauki w Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa. Od lipca 1943 roku był sekcyjnym w II plutonie „Alek" 2. kompanii „Rudy" batalionu Zośka AK, w stopniu starszego strzelca pod ps. „Krzysztof" oraz „Zieliński". W końcu poświęcił się poezji. Tymczasem 25 maja 1944 awansował na starszego strzelca podchorążego rezerwy piechoty. Był wówczas również kierownikiem działu poezji miesięcznika społeczno-literackiego „Droga". Następnie przeszedł do harcerskiego batalionu „Parasol" na stanowisko zastępcy dowódcy III plutonu 3. kompanii. Posługiwał się pseudonimem „Krzyś". Wybuch powstania warszawskiego zaskoczył go. Był wtedy w okolicy placu Teatralnego. Zginął na posterunku w Pałacu Blanka 4 sierpnia 1944 roku.

Biografia rozszerzona

Początki

Jego ojciec działał w polskim wywiadzie oraz w Polskiej Partii Socjalistycznej, będąc jednocześnie krytykiem i pisarzem, natomiast matka posiadała korzenie żydowskie - była autorką podręczników i nauczycielką. Krzysztof Kamil Baczyński był dzieckiem bardzo chorowitym, cierpiał na astmę, serce i gruźlicę. Uczył się w gimnazjum i liceum ogólnokształcącym, kończąc edukację świadectwem dojrzałości.

Czasy szkolne

Był pod znacznym wpływem literatury w ogóle, a zwłaszcza prac Gombrowicza. Pisywał wiersze pod natchnieniem języka francuskiego, francuskiej poezji i prozy. Znał się już w szkole z takimi jak Maciej Aleksy Dawidowski, Jan Bytnar czy Tadeusz Zawadzki, którzy byli w późniejszych Grupach Szturmowych Szarych Szeregów. Krzysztof Kamil Baczyński był przy tym wcześniej harcerzem. Należał też do lewicującego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus", jako trockista. Używał wtedy pseudonimu „Emil". Baczyński co najmniej nie przepadał za szkołą, bywając w niej rzadko. Od 1937 był członkiem Komitetu Wykonawczego „Spartakusa", współredagował również pismo „Strzały", tam też zadebiutował twórczo.

Studia i praktyki

Marzył o podjęciu kariery artystycznej, co przekreślił wybuch wojny. Swoje żydowskie korzenie ukrywał, pozostając po aryjskiej stronie życia Warszawy. W roku 1942 poślubił Barbarę Drapczyńską. Podjął następnie studia na polonistyce tajnego Uniwersytetu Warszawskiego. Oprócz tego zajmował się pracami fizycznymi, jako malarz i konserwator.

Działalność w podziemiu

W polskich wojskach podziemnych był od roku 1943. Wówczas zarzucił studia, poświęcając się poezji. W swoim mieszkaniu przetrzymywał broń. Brał udział w udanych akcjach partyzanckich, na przykład w wykolejaniu pociągów z zaopatrzeniem dla okupanta. Otrzymał stopień starszego strzelca.

Powstanie Warszawskie

Krzysztof Kamil Baczyński został zabity kulą snajpera już czwartego dnia powstania. Był wybitnym poetą. Zmarł 4 sierpnia 1944 roku. Zostawił po sobie 4 tomiki poezji: „Zamknięty echem" (lato 1940), „Dwie miłości" (jesień 1940), „Wiersze wybrane" (maj 1942), „Arkusz poetycki Nr 1" (1944).

Tematyka poezji

Poezja Baczyńskiego to głos „pokolenia Kolumbów". Zasadniczą kwestią tego rodzaju twórczości było poradzenie sobie z wojną, z jej totalnym oddziaływaniem na psychikę. Twórcy, a na ich czele Baczyński, poruszali refleksje na temat młodości i życia jako zjawiska w czasie. Charakterystyczny jest katastrofizm, który przejawia się na wielu płaszczyznach symbolizmu. Poezja jest więc próbą określenia tożsamości, również próbą ustanowienia wartości ponadczasowych, pomimo wizji apokaliptycznych. Baczyński stosował przy tym rozbudowane metafory, budując pewną nastrojowość. Nie unikał bynajmniej spraw nadziei, którą poezja winna wskazywać. Baczyński stosuje urozmaiconą wersyfikację i sylabizm. W jego twórczości pojawia się motyw arkadii, krainy szczęśliwości. Poezja Baczyńskiego to również pytania o rolę poety, natchnionego poety lub nawet budziciela sumień. Baczyński to przy tym romantyk, upatrujący sensu w nurcie romantycznym. Wykorzystuje takie elementy, jak baśń, legenda, mit, sen. Zaznacza się w jego twórczości konflikt dwóch tendencji artystycznych - liryki „czystej", która daje pierwszeństwo swobodnej grze wyobraźni, oraz liryki zaangażowanej, zajmującej aktywną postawę wobec bieżących wydarzeń.

Poezja zaangażowana

Ważnym elementem twórczości Baczyńskiego są erotyki. Poświęcone bowiem jego pierwszej miłości, czyli żonie, Barbarze Drapaczyńskiej - jego poetyka w tym zakresie wykracza poza dotychczasowe konwencje liryki miłosnej. Ukazując portret kobiety w znacznym odrealnieniu, stającej się częścią natury, jakby w niej roztopionej, maluje wspaniały obraz miłości idealnej. Natomiast po wstąpieniu w 1943 do Harcerskich Grup Szturmowych nasila się w jego poezji tematyka walki. Obecny jest wówczas etos żołnierski, bogate rozważania o wyborze, którego trzeba dokonać, aby włączyć się do działalności zbrojnej - najdoskonalszym przykładem wykorzystania tej tematyki jest poemat „Wybór", z jego parabolą losów i motywów, z jakimi zmagała się młodzież AK-owska.

Ciekawostki

Poezję Baczyńskiego wykorzystywali artyści muzyki rockowej, tacy jak na przykład Budka Suflera.

Doczekał się ekranizacji kilku filmów biograficznych, z których na uwagę zasługuje np. „Dzień Czwarty".

Kilka dni po Baczyńskim odeszła jego żona, która była wówczas w ciąży.

Był nieprawdopodobnie chorowity. Astma, słabe serce i gruźlica były schorzeniami jednymi z wielu, na które cierpiał.

Drugie imię Kamil oznaczało pamięć Baczyńskich po wcześnie zmarłej siostrze poety.

Władze Helu na plakacie z okazji 73. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego zamieściły przez pomyłkę zamiast zdjęcia Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wizerunek Stalina.

Fragment poematu „Szczęśliwe drogi" K. K. Baczyńskiego został wykorzystany w utworze Czesława Mozila i Meli Koteluk pt. „Pieśń o szczęściu".

Cytaty

„I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc,
i poczułeś, jak się czai w dzwięku minut - zło.
Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką.
Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?"

„Chcę czerwień zerwać z kwiatów polnych,
Czerwienią nocy spalić krew,
Jak piersi nieba chcę być wolny,
W chmury się wbić w koronach drzew."

Źródła

https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Kamil_Baczy%C5%84ski

http://baczynski.klp.pl/ser-129.html

http://culture.pl/pl/tworca/krzysztof-kamil-baczynski

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński - biografia, życiorys, cytaty i ciekawostki

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzysztof Kamil Baczyński (1921 - 1944) był polskim poetą i żołnierzem AK. Był przedstawicielem pokolenia „Kolumbów". Posługiwał się pseudonimem m.in. Jan Bugaj.

# data[].attributes.body
Wycieczka śladami lektury "Kamienie na szaniec".

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Przewodnik po Warszawie - PoznajWarszawe.com

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na wycieczkę śladami lektury Kamienie na szaniec zapraszamy młodzież klas 7 i 8 SP. Z wieloletniego doświadczenia możemy zasugerować, aby spacer odbywał się w trakcie omawiania książki, lub gdy na lekcjach już poruszany był temat II Wojny Światowej. Niniejszy temat jest bardzo trudny w przekazie dla młodych, szczególnie gdy nie wszyscy zdają sobie sprawę z powagi poruszanych zagadnień.

Wycieczka przybliży uczestnikom zarówno najważniejsze wydarzenia z życia Zośki, Rudego i Alka, jak również obraz życia w okupowanej Warszawie. Będziemy chcieli opowiedzieć o problemach życia codziennego, walce o honor i bohaterstwie ludzi, którzy musieli zmierzyć się z obliczem wojny.

Posłuchajcie opowiadania o Alku, Rudym, Zośce
i kilku innych cudownych ludziach,
o niezapomnianych czasach 1939-1943 roku,
o czasach bohaterstwa i grozy.
Posłuchajcie opowiadania o ludziach,
którzy w tych niesamowitych latach
Potrafili żyć pełnią życia,
których czyny i rozmach wycisnęły piętno na stolicy
oraz rozeszły się echem po kraju,
którzy w życiu wcielić potrafili dwa wspaniałe ideały:
BRATERSTWO i SŁUŻBĘ.

Aleksander Kamiński "Kamienie na szaniec"

Podczas spaceru pokażemy Państwu przede wszystkim miejsca opisywane przez autora książki. Przypomnimy sobie co i gdzie się wydarzyło, który z Bohaterów książki w danej akcji/sytuacji grał pierwsze skrzypce, chcąc zaimponować kolegom odwagą, męstwem i sprytem.

Będą pod Arsenałem warszawskim, opiszemy jak dokładnie wyglądała akcja o kryptonimie Meksyk II i wspomnimy, dlaczego akurat II a nie I. Kto był odpowiedzialny za przeprowadzenie akcji? Kto wydał rozkaz i dlaczego, pozwolono przystąpić do tak trudnej i niebezpiecznej akcji?

Odwiedzimy Muzeum Więzienia Pawiak oraz Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Alejach Szucha. Zwiedzając wnętrza muzeów postaramy się przybliżyć grupie realia życia w skrajnie trudnych warunkach więziennych. Opowiemy również jak wyglądał dzień na Pawiaku, oraz jak wyglądały przesłuchania na Szucha.

Czy można był stamtąd uciec?

Czy można było w jakiś sposób skontaktować się z najbliższymi?

Jaki los czekał tych wszystkich, którzy trafili w ręce Gestapo?

spotkanie z grupą przed Liceum im. Stefana Batorego, czyli przed szkołą do której chodzili bohaterowie książki i gdzie rodziły się ich wspólne przyjaźnie - jest możliwość zwiedzania szkoły, po wcześniejszym umówieniu grupy.

przejazd na al. Szucha, do Mauzoleum Walki i Męczeństwa, czyli dawnej siedziby Gestapo, gdzie przesłuchiwany był Rudy -rezerwacja nie jest tam potrzebna, grupy wchodzą zgodnie z kolejką dotarcia na miejsce.

zwiedzanie miejsc związanych z książką "Kamienie na szaniec" oraz akcjami Małego Sabotażu. Odwiedzimy przede wszystkim: Plac Unii Lubelskiej, gdzie stał Pomnik Lotnika, Krakowskie Przedmieście z pomnikiem Mikołaja Kopernika, Gmach "Zachęty", a także pl. Piłsudskiego z Grobem Nieznanego Żołnierza.

spacer śladami akcji pod kryptonimem Meksyk II, podczas której odbito Rudego z rąk Niemców, czyli Akcja pod Arsenałem

przejazd do Muzeum Więzienia Pawiak, gdzie przetrzymywany był Rudy. Opowiemy tam o realiach życia w najstraszniejszym warszawskim więzieniu, a także zobaczymy pierwsze wydanie książki "Kamienie na szaniec" z VII 1943 r.

Cmentarz Powązki Wojskowe jako ostatni punkt programu, jest miejscem zadumy, jak również oddania hołdu tym młodym ludziom, którzy z narażeniem życia walczyli z okupantem. To tutaj w słynnej kwaterze Białych Brzozowych Krzyży pochowani zostali bohaterowie książki Zośka, Alek i Rudy. Na czele harcerzy/żołnierzy pochowano przede wszystkim autora książki "Kamyka" Aleksander Kamiński oraz "Orszę" Stanisława Broniewskiego.

Kończąc spacer na Cmentarzu Powązki Wojskowe, w kwaterze Białych Brzozowych Krzyży, opowiemy, dlaczego właśnie takie krzyże stoją na grobach harcerzy? Dlaczego Bohaterowie spoczęli właśnie w tym miejscu?
Chwilą ciszy oddamy Im cześć, a może niektórzy z Was będą mieli znicze lub kwiaty, aby postawić je na grobach Zośki, Rudego, Alka, czy Aleksandra Kamińskiego.

Spacer zakończymy pod pomnikiem Gloria Victis - Chwała Zwyciężonym - aby uczcić pamięć wszystkich walczących o Polskę i Warszawę w czasach zarówno okupacji niemieckiej, jak i Powstania Warszawskiego.

Program wycieczki Śladami lektury Kamienie na szaniec jest tylko przykładowy i jeśli będzie taka potrzeba jego kolejność może ulec zmianie.

Mamy głęboką wiarę w to, że mimo współczesnej komputeryzacji, braku ochoty na czytanie lektur, w czasach czytania bryków i streszczeń, po naszym spacerze nawet ci najbardziej "oporni" uczniowie, sięgną po tą lekturę.

Naszym mottem przewodnim podczas tej wycieczki jest wcielanie w życie i realizowanie prośby Maryli Dawidowskiej - siostry Alka, która w obliczu śmierci swojego brata mówiła:

SightseeingWarsaw.com - Warsaw tour guides

"On przeżył już swoją Wielką Przygodę!
Każdy z nas ma przecież coś do spełnienia;
tylko jeden całym życiem pracuje,
a inny zabłyśnie, świeci krótko, a grzeje mocno i daje przykład:
Tak żyjcie!
Tak walczcie!
I tacy bądźcie mocni!
Bierzecie z niego przykład"

Maryla Dawidowska

Zapraszam do lektury artykułów pt.: Zośka, Rudy i Alek - gdzie chciałam przedstawić kilka ciekawostek z życia rodzinnego bohaterów książki "Kamienie na szaniec", jak również o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim oraz o Aleksandrze Kamińskim.
M. Arabas

Wycieczka Śladami lektury Kamienie na szaniec przewidziana jest na około 5 godzin. Zwiedzając dodatkowo LO im. Stefana Batorego wycieczka wydłuży się o ok. godzinę - 6 godzin.

Koszt spaceru to - 450 zł/brutto za grupę

Dodatkowy koszt biletów wstępu do Mauzoleum Walki i Męczeństwa oraz Muzeum Więzienia Pawiak wynosi 10 zł od ucznia. Dniem bezpłatnego wstępu do powyższych muzeów jest czwartek.

Powyższe muzea zamknięte są w każdy poniedziałek i wtorek!!!

Jeśli grupa życzyłaby sobie zwiedzić LO Batorego to koszt zwiedzania wynosi 100 zł za grupę. Aby odwiedzić szkołę, trzeba dokonać wcześniejszej rezerwacji.

# data[].attributes.attachment_link.title
Śladami lektury Kamienie na szaniec | Warszawa Kamienie na szaniec

# data[].attributes.attachment_link.description
Na wycieczkę śladami lektury Kamienie na szaniec zapraszamy młodzież klas 7 i 8 SP. Z wieloletniego doświadczenia możemy zasugerować, aby spacer odbywał się w trakcie omawiania książki, lub gdy na lekcjach już poruszany był temat II Wojny Światowej. Niniejszy temat jest bardzo trudny w przekazie dla młodych, szczególnie gdy nie wszyscy zdają sobie sprawę z powagi poruszanych zagadnień.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wybitne wiersze, pełna absurdalnego humoru proza, grafiki i rysunki - o tym mówią badacze i znawców literatury Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.headline
Obszerny zbiór wierszy i biografia poety.

# data[].attributes.subject
Obszerny zbiór wierszy i biografia poety.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli masz zamiar opuścić kogoś, kogo kochasz, napisanie wiersza pożegnalnego może być emocjonalnym przedsięwzięciem. W tym artykule omówimy kilka najlepszych przykładów wierszy pożegnalnych. Są to wiersze od wiersza Wordswortha po Envoi Vitezslava Nezvala. Warto również przeczytać wiersz Philipa Larkina, podobnie jak Pożegnanie Johna Donne'a. Najpierw jednak porozmawiajmy o tym, co Czytaj dalej...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński przyszedł na świat sto lat temu, 22 stycznia 1921 r.

Więź z matką, która samotnie go wychowywała, pozostanie do końca jedną z najważniejszych relacji w krótkim życiu poety

Żona Baczyńskiego, Barbara, poszła do powstania, będąc w ciąży. Zginęła niespełna miesiąc po nim. W ten sposób wojna zabrała nie dwoje, lecz troje Baczyńskich

Poeci, którzy wraz z Baczyńskim zginęli podczas Powstania Warszawskiego, należeli do pokolenia Kolumbów, które w 1939 r. zdawało maturę. Większość z nich miała niewiele ponad 20 lat

Więcej takich historii znajdziesz na stronie głównej Onet.pl

Więź z matką

W uznaniu zasług Krzysztofa Kamila Baczyńskiego dla polskiej sztuki, polskiej niepodległości i polskiej kultury, w 100-lecie jego urodzin, Sejm podjął w listopadzie minionego roku uchwałę ogłaszającą rok 2021 Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Jak przypomniano, "w roku 2021 upłynie 100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Jest on, obok Tadeusza Gajcego, najwybitniejszym przedstawicielem poetów pokolenia Kolumbów-pokolenia, które swoje życie poświęciło Ojczyźnie".

Krzysztof Kamil Baczyński należał do pierwszego pokolenia urodzonego w niepodległej Polsce. Przyszedł na świat 22 stycznia 1921 r. w Warszawie jako syn nauczycielki Stefanii z Zieleńczyków, z zasymilowanej rodziny żydowskiej, oraz znanego międzywojennego krytyka literackiego Stefana Baczyńskiego. Stosunki między rodzicami poety nie układały się dobrze, co w końcu doprowadziło do separacji. Więź z matką, która samotnie go wychowywała, pozostanie do końca jedną z najważniejszych relacji w życiu poety.

Na świadectwach przeważały trójki

Baczyński zaczął pisać wiersze już jako uczeń warszawskiego gimnazjum im. Stefana Batorego. Nie był wybitnym uczniem, na świadectwach przeważały trójki.

Najwyższe oceny zbierał tylko z rysunków i po maturze zamierzał zdawać na Akademię Sztuk Pięknych. W jego klasie uczyli się późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów: Tadeusz Zawadzki "Zośka", Jan Bytnar "Rudy" i Maciej Aleksy Dawidowski "Alek". Na początku liceum Baczyński należał razem z nimi do drużyny harcerskiej - słynnej Pomarańczarni, potem związał się z tajnym radykalnym ugrupowaniem socjalistycznym "Spartakus". Z tego okresu pochodzi jego pierwszy znany wiersz "Wypadek przy pracy" (1936).

Baczyński w okresie okupacji niemieckiej ogłosił pięć tomików wierszy: "Zamknięty echem" (lato 1940), "Dwie miłości" (jesień 1940), "Wiersze wybrane" (maj 1942) i "Arkusz poetycki nr 1" (1944). Jego poezja wyraża emocje i los generacji Kolumbów. Poeta zdawał sobie z tego sprawę, w wierszach często stosował liczbę mnogą, przemawiając w imieniu swoim i całego pokolenia. Pisał wiersze katastroficzne, chciał zmierzyć się ze swoją epoką, opisać czas wojny, która w jego wierszach ukazana jest jako ogromna, niszczycielska siła, niszcząca dawne systemy wartości i wprowadzająca nowe, okrutne prawa. Szczególną wymowę, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że poeta miał żydowskie korzenie, ma wiersz "Byłeś jak wielkie stare drzewo" napisany w kwietniu 1943 r., podczas powstania w warszawskim getcie.

Dwuletnie małżeństwo

Od jesieni 1942 do lata 1943 Baczyński studiował polonistykę na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Poza tym zajmował się pracą dorywczą: szklił okna, malował szyldy, pracował u węglarza, przyjmował telefonicznie zlecenia w Zakładach Sanitarnych. Na początku okupacji Baczyński związał się z socjalistyczną grupą "Płomienie", pisał także w lewicowym miesięczniku literacko-społecznym "Droga". Jednak lewicowe sympatie młodego poety znacznie osłabły po odkryciu w kwietniu 1943 r. grobów w Katyniu.

W czerwcu 1942 r. Baczyński ożenił się ze studentką podziemnej polonistyki Barbarą Drapczyńską. Małżeństwo okazało się wyjątkowo dobrane i zgodne. Podczas okupacji Baczyński ukończył podziemną Szkołę Podchorążych Rezerwy "Agricola", uczestniczył w kilku akcjach sabotażowych, m.in. w wysadzeniu pociągu niemieckiego na trasie Tłuszcz-Urle, która została przeprowadzona 27 kwietnia 1944 r. Baczyński rwał się do czynnego udziału w akcjach zbrojnych, choć dowódcy niechętnie ryzykowali życie znanego i cenionego poety, którym już w tym okresie był.

Na wieść o wstąpieniu Baczyńskiego do oddziału dywersyjnego Stanisław Pigoń powiedział Kazimierzowi Wyce: "Cóż, należymy do narodu, którego losem jest strzelać do wroga z brylantów".

Małżeństwo z Barbarą nie trwało długo. Zginęli w odstępie niespełna miesiąca. Jak tragiczne były tamte dni świadczy też fakt, że żona Baczyńskiego Barbara poszła do powstania, będąc w ciąży. - Zmarła 1 września 1944. W ten sposób wojna zabrała nam nie dwoje Baczyńskich, lecz troje - mówił w Polskim Radiu Zbigniew Wasilewski.

20-letni powstańcy

W Powstaniu Warszawskim zginęli także inni młodzi twórcy, m.in. Tadeusz Gajcy, Zdzisław Stroiński, Krystyna Krahelska. Poeci, którzy zginęli podczas Powstania Warszawskiego, którego 75 rocznica przypada 1 sierpnia, należeli do pokolenia Kolumbów, które w 1939 r. zdawało maturę. Większość z nich miała niewiele ponad 20 lat.

Od lipca 1943 r. Baczyński należał do II plutonu "Alek" 2. kompanii "Rudy" batalionu Zośka AK w stopniu starszego strzelca pod ps. Krzysztof. Rozkazem dowódcy 2. kompanii batalionu "Zośka" pchor. Andrzeja Romockiego, z 1 lipca 1944 Baczyński został zwolniony z pełnionych funkcji 'z powodu małej przydatności w warunkach polowych" z jednoczesną prośbą o objęcie nieoficjalnego stanowiska szefa prasowego kompanii. Chodziło oczywiście o odsunięcie poety od walki. Baczyński jednak nie skapitulował - kilka dni później przeszedł do harcerskiego batalionu "Parasol" na stanowisko zastępcy dowódcy III plutonu 3. kompanii. W "Parasolu" przyjął pseudonim "Krzyś".

Wybuch Powstania Warszawskiego zaskoczył Baczyńskiego w rejonie pl. Teatralnego, gdzie został wysłany po odbiór butów dla oddziału. Nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki na Woli, przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. "Leszek" (Lesław Kossowski).

"Wartości patriotyczne przekazano mu w domu rodzinnym oraz w słynnej 23 Warszawskiej Drużynie Harcerskiej "Pomarańczarni". Krzysztof Kamil Baczyński rozumiał, że okres okupacji niemieckiej jest czasem, w którym młodzież musi czynnie uczestniczyć w działaniach mających na celu odzyskanie niepodległości przez Polskę. Zaangażował się w działalność konspiracyjną. Jako żołnierz Armii Krajowej służył w dwóch harcerskich batalionach, które zapisały się złotymi zgłoskami w historii Polski: najpierw w batalionie "Zośka", a następnie w batalionie "Parasol"" - głosi uchwała ogłaszająca rok 2021 Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Bohaterska śmierć

Poeta zginął w Pałacu Blanka 4 sierpnia około godziny 16. Trafił go niemiecki snajper strzelający z gmachu Teatru Wielkiego. 1 września zginęła jego żona - Barbara Baczyńska z domu Drapczyńska. Oboje pochowani są na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach.

- Pamiętam go z tych ostatnich miesięcy - mówił w Polskim Radiu Zbigniew Wasilewski, przyjaciel Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i badacz jego biografii, autor książki "Legenda Baczyńskiego". - Nie mógł określonych rzeczy robić tylko cząstką siebie. Jeśli nie był do czegoś przekonany, nie robił tego wcale. Nie dawał się do czegoś namówić wbrew sobie - dodał.

Poeta został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Armii Krajowej, a 2 lata temu, na mocy postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej oraz osiągnięcia w działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury.

"Artysta zginął w wieku 23 lat, jednak poezja, którą intensywnie tworzył zaledwie przez kilka lat, jest dowodem jego wybitnego talentu. Poeta w swoich wierszach mówi o sprawach ważnych i ponadczasowych, takich jak wierność, miłość, Ojczyzna, ale też pokazuje tragiczną stronę ludzkiego życia, związaną z koniecznością wyboru, poświęceniem i strachem przed śmiercią" - podkreślono w ustawie.

# data[].attributes.attachment_link.title
100. rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Najważniejsze fakty z życia poety

# data[].attributes.attachment_link.description
"Brylant, którym strzelamy we wroga" - tak historyk literatury Stanisław Pigoń nazwał Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, poetę, który najpełniej wyraził los tzw. pokolenia Kolumbów. 22 stycznia mija 100. rocznica urodzin poety, podharcmistrza Szarych Szeregów, żołnierza Armii Krajowej, który poległ w czasie Powstania Warszawskiego walcząc w szeregach batalionu "Parasol".

# data[].attributes.headline
Nieznana powieść Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.subject
Nieznana powieść Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tak, zdarzają się odkrycia w muzealnych archiwach... " Przygody Pana Pinzla Rudego", czyli nieukończona „powieść fantastyczna" Krzysztofa Baczyńskiego, jest właśnie takim muzealnym znaleziskiem, „olśnieniem" kustosz, którą po wielu latach od opracowania archiwum, dręczyć zaczyna jakiś wyjątkowo „charakterystyczny dukt okrągłego, wyraźnego pisma", wraca więc do opracowanego dawno materiału i...

Stary, zielony zeszyt, z odręcznym rysunkiem mężczyzny z jamnikiem i globusem na okładce, wiele lat leżał w zbiorze rękopisów Jerzego Kamila Weintrauba - poety niesłusznie zapomnianego, serdecznego przyjaciela Krzysztofa K. Baczyńskiego. Odkrycie, że jest to jednak nieznane dzieło Baczyńskiego przyszło nagle. Jak doszło do tego sensacyjnego znaleziska wyjaśnia we wstępie do publikacji kustosz Małgorzata Wichowska.

Książka ukazała się jako drugi tom serii „Biblioteka Muzeum Literatury", w której publikowane są utwory literackie ze zbiorów Działu Rękopisów muzeum, a wydrukowany tekst zestawiony jest z podobizną jego autografu. Czytelnik w prezencie otrzymuje również zakładkę według oryginalnego projektu K.K. Baczyńskiego.
Ze wspomnień szkolnych kolegów Baczyńskiego wynika, że nie należał on do prymusów, miał problemy z matematyką, doceniano jednak jego talent do „kawałów". Fantastycznie naśladował profesorów [...] i z zacięciem satyrycznym redagował własny dział w klasowym pisemku [...]. Pan Pinzel, profesor geografii w powiatowym mieście Kulków, bohater „powieści fantastycznej" [...] zdecydowanie może dołączyć do grona karykaturalnie przedstawionych nauczycieli znanych chociażby z Ferdydurke czy Wspomnień niebieskiego mundurka. Na uwagę i uśmiech czytelnika zasługuje zwłaszcza jego wykład o „faunie i florze Australii" oraz niedoszłym „poświęceniu obywatelskim" kangura, który chciał służyć na wojnie...
Ze wstępu kustosz Małgorzaty Wichowskiej

Więcej o książce tutaj. (za: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza)

# data[].attributes.attachment_link.title
Odnaleziono nieznaną powieść Krzysztofa Kamila Baczyńskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Tak, zdarzają się odkrycia w muzealnych archiwach... " Przygody Pana Pinzla Rudego", czyli nieukończona „powieść fantastyczna" Krzysztofa Baczyńskiego, jest właśnie takim muzealnym znaleziskiem, „olśnieniem" kustosz, którą po wielu latach od opracowania archiwum, dręczyć zaczyna jakiś wyjątkowo „charakterystyczny dukt okrągłego, wyraźnego pisma", wraca więc do opracowanego dawno materiału i...

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) - poeta polski.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
4 sierpnia 1944
W czwartym dniu Powstania Warszawskiego, podczas walk o Pałac Blanka przy pl. Teatralnym zginął Krzysztof Kamil Baczyński, jeden z najważniejszych poetów pokolenia Kolumbów. W swoich wierszach jak nikt inny oddawał grozę wojny, nie chcąc jednak dać się opanować niszczycielskiemu wpływowi okupacyjnego pesymizmu szukał ostoi człowieczeństwa w rozpadającym się dookoła świecie. Do AK wstąpił jeszcze w lipcu 1943 roku. Wiersze wydawał od 1940 pod pseudonimem Jan Bugaj. Zginał na miejscu od kuli snajpera, który miał stanowisko na budynku Teatru Wielkiego. Nikt nie wiedział, że to jest poeta. Może jego dowódca wiedział, może najbliżsi koledzy, ale myśmy nie wiedzieli - wspomina Łucja Kossakowska.
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się 22 stycznia 1921 w Warszawie. Uczył się w gimnazjum, a później liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, w roku 1939 zrobił maturę, planował dostać się na ASP. W tej szkole poznał późniejszych bohaterów Szarych Szeregów: "Zośkę", "Rudego" i "Alka". Już w trakcie nauki związał się ze 23. Szczepem Warszawskich Drużyn Harcerskich i Zuchowych „Pomarańczarnia", ponadto udzielał się w Spartakusie, półlegalnej organizacji młodzieżowej o orientacji lewicowej. Z tego kresu pochodzą pierwsze próby literackie i plastyczne.

Czas wojny to przyspieszony kurs dorosłości: Baczyński zarabiał wykonując dorywcze prace fizyczne. W czerwcu ożenił się z Barbarą Drapczyńską, jego wielką miłością, której dedykował część swoich wierszy. Nawiasem mówiąc, Barbara przeżyła Krzysztofa o niecały miesiąc, zmarła od ran odniesionych niedaleko miejsca, gdzie umierał jej mąż...

Okupacyjne wiersze pisał i wydawał pod pseudonimami. Dla wielu przedstawicieli pokolenia Kolumbów wiersze Baczyńskiego wyrażały tragizm ich własnej sytuacji: dzieciństwo i dorosłość w niepodległej Polsce, marzenia i plany na przyszłość w twardym zderzeniu z wojną 1939 roku, upadkiem państwa i ponura okupacyjną rzeczywistością.

Baczyński zginął w 4 sierpnia 1944. Pochowany został na dziedzińcu Ratusza z honorami - to był jeszcze początek powstania, jeszcze był czas na oddawanie czci poległym. Po wojnie jego ciało przeniesiono na Cmentarz Wojskowy na Powązkach.

Postać Krzysztofa Kamila Baczyńskiego była bohaterem kilku filmów fabularnych i dokumentalnych, niestety nie zawsze artystycznie udanych. Lepiej było ze śpiewanymi interpretacjami wierszy, do muzycznego kanonu weszła kompilacja tekstów Baczyńskiego w wykonaniu Ewy Demarczyk przy akompaniamencie muzyki autorstwa Zygmunta Koniecznego. Jeszcze inną wersję zaproponował Jacek Kaczmarski, po swojemu naśladując poezję Baczyńskiego - oba utwory poniżej.

Na kilka miesięcy przed śmiercią Baczyński napisał wiersz Elegia o... zinterpretowany później jako profetyczny wyraz własnego losu:
I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc,
i poczułeś, jak się jeży w dźwięku minut - zło.
Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką.
Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?
Ewa Demarczyk - "Wiersze wojenne" (1965)

Jacek Kaczmarski - "Barykada (Śmierć Baczyńskiego)" (1987)

Źródła:
Śmierć Krzysztofa Kamila Baczyńskiego przy placu Teatralnym | PolskieRadio.pl

Fotografia:

Fotografia Krzysztofa Kamila Baczyńskiego - Fot. Andrzej Szypowski/East News

# data[].attributes.attachment_link.title
Śmierć Baczyńskiego - e-kartka z Warszawy

# data[].attributes.attachment_link.description
W czwartym dniu Powstania Warszawskiego, podczas walk o Pałac Blanka przy pl. Teatralnym zginął Krzysztof Kamil Baczyński, jeden z najważniejszych poetów pokolenia Kolumbów. W swoich wierszach jak nikt inny oddawał grozę wojny, nie chcąc jednak dać się opanować niszczycielskiemu wpływowi okupacyjnego pesymizmu szukał ostoi człowieczeństwa w rozpadającym się dookoła świecie.

# data[].attributes.headline
Interpretacje i analizy wierszy, biografia i twórczość.

# data[].attributes.subject
Interpretacje i analizy wierszy, biografia i twórczość.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński (1939)

Krzysztof Kamil Baczyński przyszedł na świat 22 stycznia 1921 r. Należał do rodziny inteligenckiej. Jego ojciec - Stanisław Baczyński - był żołnierzem Legionów Polskich, oficerem Wojska Polskiego oraz krytykiem literackim. Matka - Stefania z domu Zieleńczyk - także odebrała staranne wykształcenie. Kobieta była nauczycielką i autorką podręczników.

W domu państwa Baczyńskich nierzadko dochodziło do konfliktów. Ich głównym tłem były przekonania religijne. Matka przyszłego poety należała do grona osób głęboko wierzących, z kolei ojciec mający poglądy lewicowe - wręcz przeciwnie. Młody Krzysztof Kamil dorastał jednak w atmosferze wielkiego szacunku dla dóbr kultury. Jego nauczycielka - Władysława Cuszlak - wspominała go jako chłopca utalentowanego i uczuciowego, lecz także kapryśnego.

W młodości Baczyńskiego dotknęła astma, co w połączeniu z jego słabym sercem i nie najlepszą kondycją ogólną owocowało stałym zagrożeniem gruźlicą. W 1931 r. rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Stefana Batorego. W nowej szkole dołączył do konspiracyjnej organizacji ZNMS (Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej) „Spartakus". Było to ugrupowanie lewicowo-komunistyczne. W tym czasie Baczyński przeżywał

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński - biografia, życiorys, twórczość

# data[].attributes.attachment_link.description
✅ Krzysztof Kamil Baczyński (1939) Krzysztof Kamil Baczyński przyszedł na świat 22 stycznia 1921 r. Należał do rodziny inteligenckiej. Jego ojciec - Stanisław Baczyński - był żołnierzem Legionów Polskich, oficerem Wojska Polskiego oraz krytykiem literackim. Matka - Stefania z domu Zieleń...

# data[].attributes.attachment_link.description
Moneta Kolekcjonerska 10 złotych Kamil Baczyński. Sklep Numizmatyczny.Com - Pełna oferta monet okolicznościowych i kolekcjonerskich

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2 stycznia 1921 - w domu przy ulicy Bagatela 10 w Warszawie urodził się Krzysztof Baczyński. Rodzice dali mu na drugie imię Kamil ,,po Norwidzie''.

Czerwiec 1937 - ukończenie gimnazjum, ,,mała matura'' Baczyńskiego; od września zaczyna naukę w liceum im. S. Batorego

Lipiec i sierpień 1937 - wakacje na kolonii w Jugosławii, na wyspie Solt koło Splitu, podczas których Krzysztof poznaje Annę Żelazny - swą pierwszą młodzieńczą miłość.

Wiosna 1938 - Baczyński współpracował przy redagowaniu przez spartakusowców numeru pisma warszawskiej młodzieży licealnej ,,Czerwone Tarcze'' w którym miał się znaleźć jego wiersz podpisany ,,Jan Żelazny''

1938 - liczne utwory poetyckie min. pierwsze erotyki, wiersze dla matki, przekłady Horacego, Heredii Baudelaire'a; jesienią - wiersz ,, Ars poetica''; pod koniec roku początek pracy nad poematem ,, Bunt (Ucieczka na Wezewiusz)'' o powstaniu Spartakusa.

Luty 1939 - w rozmowie z Tadeuszem Sołtanem Baczyński ,,zdecydowanie zadeklarował'' wybór drogi życiowej : będzie poetą!

Maj 1939 - egzamin maturalny i świadectwo dojrzałości; na jesieni Baczyński zamierzał podjąć studia w Akademii Sztuk Pięknych na wydziale grafiki użytkowej

1940 - 19-letni Baczyński poznaje pisarzy warszawskich (St. R. Dobrowolskiego, J. K. Weintrauba i innych), co zaowocowało przyjaźnią z Weintraubem i publikacja dwóch wierszy w półżartobliwym z nazwy ,,Wydawnictwie Sublokatorów Przyszłości''. W lecie jako ,, Biblioteki poetyckiej tom jedenasty'' ukazał się zeszyt ,,Zamknięty echem'', a jesienią tejże Biblioteki ,,tom trzynasty'' : ,,Dwie miłości''

Sierpień i październik 1940 - rozczarowania miłosne po ponownym spotkaniu z Anną Żelazny, przeżycia pierwszego roku wojny, rozterki światopoglądowe, kłopoty zdrowotne wpędzają Krzysztofa w głęboką depresję. W wierszach z tego okresu ( min.: ,,Nokturn niespokojny'', ,,Zła kołysanka'', ,,Pożegnanie'', ,,Ballada o wisielcach'', ,,Ballada o szczurach'', ,,Noc samobójcza'') pojawiają się motywy rozpaczy, zagubienia, samobójczej śmierci.

Od pierwszej dekady marsa do ostatniej kwietnia 1941 - pobyt Żelaznego w szpitalu PCK przy ul. Smolnej; jego plon poetycki to trzynaście wierszy ,,szpitalnych'', min.: ,,Śpiew na wiosnę'', ,,Sumple pont d'Avignon''

Wiosna, w końcu kwietnia lub w maju - Baczyński poznał Jerzego Andrzejewskiego; odtąd zaczęła się przyjaźń obu pisarzy, a przez kontakty Andrzejewskiego nastąpiły bliższe znajomości Krzysztofa z gronem czołowych twórców literatury podziemnej : Iwaszkiewiczem oraz Zgórskim, Miłoszem i innymi. Szybko ugruntowało się w środowisku pisarskim przekonanie o wybitnym talencie Baczyńskiego. Bodaj w II połowie roku otrzymał on stałe stypendium z podziemnego funduszu literatury, wypłacane regularnie aż do powstania w 1944 r.

Jesień 1941 do września 1942 - ,,wybuch'' twórczości Baczyńskiego! Jeszcze w 1941 min. utwory: ,,Magia'', ,,Przypowieść'': dedykowany matce bluźnierczy wiersz o stworzeniu świata, ,,Bez imienia'': pierwszy wg Wyki, wiersz świadczący o ,,porażeniu okupacyjnym'' Baczyńskiego, ,,Pokolenie'', ,,Z szopką''.

Maj 1942 - w analogii konspiracyjnej ,,Pieśń niepodległa''. ,,Poezja polska w czasu wojny'' ks. J. Robaka ( pseudonim zbiorowy Andrzejewskiego, Miłosza i Zagórskiego) ukazały się dwa wiersze Baczyńskiego: *** (,,O miasto, miasto, Jeruzalem żalu...'' i ,,Psalm o łasce'' - obok utworów min. Staffa, Tuwima, Słonimskiego, Broniewskiego, Balińskiego, Miłosza, Świerczyńskiej. Baczyński uczestniczył w niektórych naradach poprzedzających wydanie zbioru.

3 czerwca 1942 - ślub Barbary i Krzysztofa Baczyńskich w kościółku na Solcu. Świadkowie: Jerzy Andrzejewski i Marian Drabczyński, stryj Barbary; poza rodzinami i przyjaciółmi obecni min.: Iwaszkiewicz, Dobrowolski, Zagórski. Na prezent ślubny Krzysztof przygotował dla żony ozdobny ,,tom'' pt. ,,W żalu najczystszym złożony z 18 wierszy przepisanych ręcznie na 20 kartach grubego kartonu, które umieścił w czarnej kartonowej okładce; Całość zdobiły gęsto inicjały i naklejone winietki akwarelowe. Dedykację: ,,Mojej ukochanej Basieńce w dniu naszego ślubu...'' dopełniło motto: ,,>> Pieśń twa - nie skona z nieskończoności - Jeśli anielstwo jej wyżywić zdołam<< C. K. Norwid''.

Listopad 1942 - Baczyński zamknął pierwszy ,,kodeks'' rękopiśmienny swych utworów z lat 1939 - 1942, zawierający - jak zapisał - ,, 170 wierszy i 6 poematów'' i opatrzył go dedykacją: ,,Wiersze te poświęcam Matce i Basi, mojej żonie'' oraz mottem z Norwida: ,, Oj zapłakałbym nad wami, że to ceni macie państwo, ale błędom do kolebki i jam przysiągł na poddaństwo''. W analogii konspiracyjnej ,, Słowo prawdziwe'' okazały się wiersze Baczyńskiego ,,Ojczyzna'' i ,,Rzeka''.

Koniec listopada lub początek grudnia 1942 - Skoncentrowany atak kilku autorów ,,Sztuki i Narodu'' na Bugaja Baczyńskiego w piątym numerze tego pisma. Bardzo krytyczny dwugłos o jego ,,Wierszach wybranych'' napisali Tadeusz Gajcy i Stanisław Marczak, a zjadliwa uwagę o jednym wierszu w analogii ,,Pieśń niepodległa'' dołożył Wacław Bojarski.

4 grudnia 1942 - zupełnie odmienną kumulację uczuć ujawnił ozdobnie ,,wydany'' wiersz Baczyńskiego ,,Narzeczona'', który otrzymał następnie dedykację: ,,Basieńce w >>półrocze<< naszego małżeństwa, w rocznicę naszego poznania i w dodatku na imieniny - Krzysztof''

24 grudnia 1942 - Stefania Baczyńska ofiarowała synowi okazały stustronicowy notes w oprawie z dedykacją: ,,Doskonałemu poecie, najlepszemu synowi, radości moich oczu, chlubie mego serca, który mimo to jest krwią z krwi i kością z kości mnie - niedoskonałej, tę >>rzecz ziemską<< na gwiazdkę daję - S.B. 24 XII 42''. W tym notesie znalazły się potem teksty pięćdziesięciu trzech wierszy z lat 1942-1944, tworząc ,,kodeks II'' zachowanych rękopisów Baczyńskiego, niedokończony (35 z tych utworów, z lat 1943-1944, Krzysztof powtórzył w zachowanym innym notesie, który stanowi ,,kodeks III'' jego twórczości).

4 grudnia 1943 - wiersz ,,Z głową na karabinie'' (,,...Umrzeć przyjdzie, gdy się kochało wielkie sprawy głupią miłością'')

Grudzień 1943 - ukazał się z inicjatywy i staraniem Juliusza Garzteckiego, pierwszy numer pisma artystyczno-społecznego ,,Droga'' pod redakcją Ewy Poholskiej; Baczyński prowadził w nim dział poezji.

Styczeń 1944 - wiersze: ,,Poległym'', ,,Piosenka śnieżna żołnierza''. ***(,,Tych miłości które z nami...'') z 27 stycznia. W jedną z niedziel odbył się poranek Baczyńskiego otwierający cykl podobnych imprez organizowanych przez Bratnią Pomoc studentów polonistyki tajnego UW w lokalu szkoły handlowej przy ul. Świętokrzyskiej - róg Jasnej. W numerze 14-15 ,,Sztuki i narodu'', za grudzień-styczeń, Tadeusz Gajcy omówił ,,Arkusz poetycki'' Bugaja. W tym czasie poezja Baczyńskiego w literaturze podziemnej była już ugruntowana i wysoka.

Styczeń-kwiecień 1944 - udział obojga Baczyńskich w akcji tworzenia jednolitego frontu inteligencji lewicowej przed zbliżającym się wyzwoleniem kraju spod okupacji hitlerowskiej. Akcja polegała na inspiracji prac publicystycznych, organizacji narad i prelekcji połączonych z dyskusją.

Luty 1944 - wyszedł drugi numer ,,Drogi'', a w nim min. wiersze Baczyńskiego: ,,Z głową na karabinie'' i ,,Pokolenie''

Marzec 1944 - wiersze: ***(,,Gdy broń dymiącą z dłoni wyjmę...''), ,,Elegia o chłopcu polskim'', ,,Modlitwa do Bogurodzicy'', ***(,,Których nam nikt nie wynagrodzi...'').

25 lipca 1944 - w ostatnim liście do matki Krzysztof przekazał jej gorączkowość przygotowań powstańczych, wiarę w szybkie zwycięstwo i prośbę: ,,Bądź spokojny o mnie, na pewno nic mi nie będzie''.

Koniec lipca 1944 - stan alarmowy dla oddziału konspiracji akowskiej, min. codzienne odprawy plutonu ,,Morsa''-Czarnieckiego i Krzysztofa; 28 lipca odprawa taka odbyła się w mieszkaniu Baczyńskich przy ul. Hołówki.

1 sierpnia 1944 - wybuch powstania zaskoczył Baczyńskiego i czterech jego podkomendnych, niemal całe dowództwo plutonu, podczas wykonywania zadania służbowego na ul. Focha (dziś Moliera). Rozkazu o wybuchu powstania i miejscu koncentracji oddziału nie otrzymali, do swego oddziału nie dołączyli.

2 sierpnia rano 1944 - Krzysztof i jego chłopcy dołączyli do oddziału AK w Ratuszu na Placu Teatralnym i wzięli udział w zdobyciu pałacu Blanka.

4 sierpnia po południu 1944 - śmierć Baczyńskiego. Na posterunku strzeleckim we wschodnim skrzydle pałacu Blanka w oknie na pierwszym piętrze ( na rogu Daniłowiczowskiej lub w sąsiednim) został trafiony kulą w głowę. Tego samego dnia odbył się pogrzeb na dziedzińcu Ratusza, tuz za bramą - niemal dokładnie tam gdzie po latach wzniesiono pomnik Bohaterów Warszawy.

1 września 1944 - śmierć Barbary Baczyńskiej, kilka dni przedtem rannej w głowę szkłem po wybuch pocisku; żyła niespełna 2 lata. Ostatni ofiarowany jej ,,tomik'' Krzysztofa zawierał ,,poemat-baśń'' ,,Szklany ptak'' ( z roku 1941); kończyły go słowa ,,z popiołów powstanie feniks''. W dedykacji autor umieścił lekko strawestowany cytat z wiersz Norwida ,,tymczasem: ,,A Ojczyzna, czy zawsze jest tragedią Ojczyzny?''...

Luty 1945 - Juliusz Garztecki wydobył ze skrytki w domu przy ulicy Kaniowskiej 12 na Żoliborzu notesy z wierszami Baczyńskiego, nazwane później przez wydawców ,,Kodeksami''; schował je tam w lecie 1944, gdy przed powstaniem nie zdążył już wydać uzgodnionego z Krzysztofem kolejnego tomiku jego wierszy. Teraz przekazał rękopisy Stefanii Baczyńskiej. W ten sposób ocalał podstawowy zrąb twórczości poety; reszta (,,wierszy rozproszone'' i inne materiały) przetrwały przede wszystkim u matki w Aninie, bo mieszkanie Baczyńskich przy ul. Hołówki zostało w powstaniu, lub po jego upadku doszczętnie rozgrabione.

Marzec 1945 - niemal jednocześnie ukazały się w Krakowie dwa opublikowane drukiem (nie na powielaczu) wiersze Baczyńskiego : ,,Z wiatrem'' w 1. numerze ,,Tygodnika Powszechnego'' i ,,Prolog (Ojczyzna)'' w 5. numerze ,,Walki''

14 stycznia 1947 - pogrzeb Krzysztofa Baczyńskiego na powązkowskim Cmentarzu Wojskowym (Komunalnym) w kwaterze A-22-20-25. Kilka dni wcześniej, po ekshumacji zwłok powstańców pochowanych na dziedzińcu Ratusza, Stefania Baczyńska rozpoznała ciało syna po łańcuszku na szyi. Dziwnym trafem grób Baczyńskich (bo później spoczęła tam i Barbara) znajduje się między kwaterami poległych ,,Zośki'' i ,,Parasola''.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kalendarium życia i twórczości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
2 stycznia 1921 - w domu przy ulicy Bagatela 10 w Warszawie urodził się Krzysztof Baczyński. Rodzice dali mu na drugie imię Kamil ,,po Norwidzie''. Czerwiec 1937 - ukończenie gimnazjum, ,,mała matura'' Baczyńskiego; od września zaczyna naukę w liceum im. S.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od wielu lat twórczość Krzysztofa Kamila Baczyńskiego cieszy się nieustającym zainteresowaniem, zwłaszcza wśród młodszych miłośników poezji. Można by bez większych obaw zaryzykować twierdzenie, że mimo zmieniających się pokoleń, jest to wciąż poezja na swój sposób modna. W pierwszej kolejności jej źródeł popularności należałoby dopatrywać się w tragicznym losie poety, którego już za życia i wkrótce po śmierci porównywano z Juliuszem Słowackim (Jerzy Zawieyski), czy nazywano „poetyckim diamentem" (według relacji Kazimierza Wyki - określenie Stanisława Pigonia). Po początkowym okresie naukowej „wstrzemięźliwości", wynikającej między innymi z przynależności poety do Armii Krajowej (co samo w sobie stanowiło w początkowej fazie Polski Ludowej czynnik dyskwalifikujący i w przypadku pisarza czy poety, skazujący go, jeśli nie na całkowite zapomnienie, to przynajmniej na funkcjonowanie na odległych peryferiach obiegu kulturowego To samo dotyczy publikacji samych utworów poety (a także innych jego rówieśników „obciążonych" w oczach ówczesnych decydentów przynależnością do Armii Krajowej lub innych „reakcyjnych" formacji). Wprawdzie w 1947 roku ukazał się obszerny wybór utworów Baczyńskiego pod tytułem Śpiew z pożogi (publikowanie w owym czasie utworów poetów przynależących do Armii Krajowej jest „efektem ubocznym" niedostatecznego jeszcze okrzepnięcia nowej władzy. Jest to najwyraźniej okres przejściowy, a jego kres wyznacza szczeciński zjazd Związku Literatów Polskich w 1949 roku), od tego czasu do 1955 roku twórczość jego znika „niemal zupełnie z oficjalnych czasopism i wydawnictw" (zob. J. Święch, „Wstęp" [w:] K.K. Baczyński, „Wybór poezji", oprac. J. Święch, Wrocław - Warszawa - Kraków 2007, s. CI).[1]), twórczość jego trafiła „na warsztat" literaturoznawców. Dziś należy ją uznać za względnie dobrze przebadaną i opracowaną Po klasycznej już monografii Kazimierza Wyki („Krzysztof Baczyński (1921-1944)", Kraków 1961), która nie tylko „przechowała" dla potomności pamięć o poecie, ale jednocześnie legła u podstaw jego legendy (mitotwórczy charakter tej pracy ma też swoje złe strony, ponieważ zafałszował w pewnym stopniu obraz Baczyńskiego i jego poezji), ukazało się jeszcze kilka publikacji książkowych (by do takich jedynie się tu ograniczyć) o charakterze bądź to syntetyzującym, bądź też zbiorów analiz poszczególnych wierszy. Warto tu wymienić przynajmniej niektóre z nich: „Krzysztof Kamil Baczyński: twórczość, legenda, recepcja", red. J. Detka, Kielce 2002; „Nad wierszami Baczyńskiego. Interpretacje, szkice i rozprawy", red. G. Ostasz, Rzeszów 1998; Z. Ożóg, „Romantycy czasu wojny: liryka Krzysztofa Kamila Baczyńskiego oraz poetów „Sztuki i Narodu" wobec tradycji romantycznej", Rzeszów 2002; S. Stabro, „Chwila bez imienia. O poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego", Kraków 2003; J. Święch, „Wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego", Warszawa 1991; A. K. Waśkiewicz, „Krzysztof Kamil Baczyński - poezja, historia, los", Gdańsk 1994.[2].

Badacze twórczości Baczyńskiego jako zasadniczy rys jego poezji już dawno wskazali wewnętrzny konflikt wynikający z zestawienia akceptowalnych, pozytywnych wartości, w jakich wychowywano jego pokolenie, a czasem i ciężkimi warunkami do życia, do których zmusiła ich wojna i okupacja Oceny takie trafiły już między innymi i do adresowanych do możliwie szerokiego grona odbiorców syntez historycznoliterackich. Anna Nasiłowska pisze: „Baczyński wypowiedział podstawowy konflikt moralny swego pokolenia. W dramatyczny sposób odczuwał sprzeczność między kręgiem akceptowanych, jasnych wartości, jak miłość, czułość, a przemianą, jakiej doznał cały świat, skażony przez kainową zbrodnię" (cytat według: A. Nasiłowska, „Trzydziestolecie: 1914-1944", Warszawa 1997, s. 201.)[3]. Zdaniem Anny Legeżyńskiej taki kontrast - między przeszłością a teraźniejszością - charakterystyczny jest przede wszystkim dla pierwszej fazy jego twórczości Zob. A. Legeżyńska, „Poetycka autobiografia Krzysztofa Kamila Baczyńskiego", „Polonistyka" 2004, nr 4, s. 5.[4]. Wydaje się jednak, że można śmiało rozszerzyć to uogólnienie na całość jego poezji. Świadczyć może o tym chociażby datowany na grudzień 1943 roku (a zatem przynależący raczej do ostatniej fazy jego twórczości) znany wiersz Z głową na karabinie. Przy okazji lektury tego utworu warto zwrócić uwagę na to, jak współgrają w nim, uzupełniają, czy wręcz dublują swoją semantykę różne poziomy organizacji tekstu:

Nocą słyszę, jak coraz bardziej
drżąc i grając krąg się zaciska.
A mnie przecież zdrój rzeźbił chyży,
wyhuśtała mnie chmur kołyska.

A mnie przecież wody szerokie
na dźwigarach swych niosły płatki
bzu dzikiego: bujne obłoki
były dla mnie jak uśmiech matki.

Krąg powolny dzień czy noc krąży,
ostrzem świszcząc tnie już przy ustach,
a mnie przecież tak jak i innym
ziemia rosła tęga - nie pusta.

I mnie przecież jak dymu laska
wytryskała gołębia młodość;
teraz na dnie śmierci wyrastam
ja - syn dziki mego narodu.

Krąg jak nożem z wolna rozcina,
przetnie światło zanim dzień minie,
a ja prześpię czas wielkiej rzeźby
z głową ciężką na karabinie.

Obskoczony przez zdarzeń zamęt,
kręgiem ostrym rozdarty na pół,
głowę rzucę pod wiatr jak granat,
piersi zgniecie czas czarną łapą;

bo to była życia zuchwałość,
a odwaga - gdy śmiercią niosło.
Umrzeć przyjdzie gdy się kochało
wielkie sprawy głupią miłością.

4 grudzień 1943 r. K.K. Baczyński, „Wybór poezji", oprac. J. Święch, Wrocław - Warszawa - Kraków 2007, s. 208-209.[5]

Wiersz ten doczekał się już dwóch oddzielnych, ale wzajemnie dopełniających się interpretacji autorstwa Barbary Jasińskiej B. Jasińska, „Próba analizy wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego "Z głową na karabinie"", „Polonistyka" 1988, nr 6, s. 443-448.[6] i Tadeusza Rutkowskiego T. Rutkowski, „Czytając Baczyńskiego", „Polonistyka" 1988, nr 6, s. 449-454.[7]. Jasińska odnosi monolog liryczny do sytuacji samego autora. Stąd, jak sama zaznacza, interpretacja tego wiersza zawiera próbę charakterystyki bohatera i jego sytuacji w świecie. Z kolei Rutkowski skupia się przede wszystkim na warstwie językowej wiersza i jego brzmieniu - poczynając od współbrzmień oraz powtórzeń na poziomie fonicznym, po układy akcentowe i intonacyjne. W dalszej części niniejszej pracy wyniki obu tych prac są uwzględniane, natomiast odwołania do nich pojawiać się tu będą w miarę potrzeb.

Konstrukcja wiersza

Utwór Baczyńskiego składa się z siedmiu czterowersowych strof o stałej długości wersu (dziewięciozgłoskowiec) i stałym układzie rymowym (abab). Zatem na pozór mamy tu do czynienia z tekstem jednolitym pod względem konstrukcyjnym. Jednak już na pierwszy rzut oka można zauważyć inne zakończenie wiersza (ostatnie dwie strofy - szósta oraz siódma, a częściowo i strofa piąta różnią się od całości tekstu). Odmienność ta manifestuje się przede wszystkim w płaszczyźnie treściowej, ale jeszcze istotniejszym może okazać się wewnętrzne zróżnicowanie na poziomie semiotyki wypowiedzi (sposobu prezentacji świata z perspektywy podmiotu lirycznego).

Treść strofy szóstej daje się krótko ująć jako opis sytuacji oraz okoliczności śmierci mówiącego „ja", natomiast strofa siódma daje się odczytać na pewnym poziomie jako metatekstowy komentarz do sytuacji przedstawionej w utworze (ze wspomnianym opisem śmierci włącznie). Tym też należy tłumaczyć sentencjonalny charakter dystychu zamykającego wiersz Za niewystarczające i nieco naiwnie „psychologistyczne" należy uznać objaśnienia Jasińskiej: „Zakończenie wiersza jest surowe, pozbawione metafor, patetyczne dzięki wielkości wyznania. Z patosu tego wyznania z pewnością zdał sobie sprawę młody poeta pisząc te słowa. A ponieważ młodość nie lubi patosu, nie lubi wielkich słów, poeta, jakby obawiając się fałszywej wzniosłości, dodaje tu epitet "głupia" (miłość), ściszając tym zabiegiem podniosłą tonację zakończenia wiersza". (B. Jasińska, „Próba analizy wiersza...", s. 446).[8] . Idąc tym tropem należałoby uznać, że mamy tu do czynienia z wypowiedzią podmiotu wiersza o innym statusie niż całość utworu.

Co do warstwy treściowej utworu Z głową na karabinie, to o ile początkowe partie tekstu oparte są na przeciwstawieniu tragicznej teraźniejszości i idyllicznego wspomnienia przeszłości, to jego część końcowa stanowi „autotematyczną" zapowiedź o charakterze profetycznym. Co zrozumiałe, różnice te można zaobserwować także na poziomie kategorii gramatycznych. W początkowych strofach pojawiają się na przemian zdania w czasie teraźniejszym i przeszłym, natomiast w jego partiach końcowych dominuje gramatyczny czas przyszły. W ogóle, jeśli mowa o kategorii czasu gramatycznego, to tekst skonstruowany jest na zasadzie swoistej równowagi pomiędzy wszystkimi możliwościami wypowiedzi - z dwudziestu ośmiu wersów, dziesięć odnosi się do przeszłości, a pozostałe do teraźniejszości i przyszłości Z tej nieznacznej przewagi wersów dotyczących przeszłości można byłoby wysnuć wniosek, że to ten period jest szczególnie istotny dla wymowy całości utworu.[9].

Poza tym różnice pomiędzy zasadniczą częścią wiersza, a jego zakończeniem dają się zaobserwować również na poziomie środków wierszotwórczych. W początkowej partii utworu daje się zauważyć w obrębie strof nieparzystych (to znaczy pierwszej, trzeciej i piątej) pewna prawidłowość. Rymują się tu ze sobą jedynie wersy parzyste, podczas gdy w klauzulach odpowiadających sobie wersów nieparzystych nie sposób doszukać się jakiejkolwiek zgodności brzmieniowej. W strofach parzystych tej części (to znaczy w drugiej i czwartej) mamy natomiast do czynienia ze względnie dokładnymi rymami żeńskimi we wszystkich odpowiadających sobie wersach. Nieco odmiennie na tym tle wygląda strofa szósta, w której dochodzi wprawdzie do osłabienia zgodności brzmieniowej końcówek wyrazowych. W przypadku wersów parzystych rym jest już niemal niesłyszalny („n a pół" - „ł apą"), ale rymują się ze sobą wszystkie odpowiadające sobie wersy W zasadzie w obrębie strof parzystych możemy zaobserwować stopniowe osłabianie zgodności rymów - od pełnej zgodności brzmieniowej odpowiadających sobie klauzul wersowych (w strofie drugiej) do znacznych różnic brzmieniowych w strofie szóstej.[10]. Jeszcze inaczej wygląda sprawa w przypadku strofy ostatniej. Zamiast spodziewanej (na podstawie dotychczasowego „rytmu" zgodności i niezgodności współbrzmień w obrębie strof) niezgodności brzmieniowej wersów nieparzystych mamy tu układ typowy dla strof parzystych - pełną zgodność na poziomie rymów. Sugerowałoby to, że strofa ta funkcjonuje w tekście na nieco odmiennym statusie niż poprzedzające ją. Jednocześnie można wnosić, że ponieważ brak zgodności brzmieniowej w klauzulach strof nieparzystych w pierwszej części wiersza ma w pewnym sensie charakter uporządkowany, to oba te „cykle" (skonstruowane na zasadzie zgodności brzmieniowej w klauzulach wersów strof parzystych i zachwianiu takiej zgodności w klauzulach strof nieparzystych) są znaczące. Warto przy tym zwrócić uwagę na klauzule strof nieparzystych. Otóż okazuje się, że w przypadku strof pierwszej i trzeciej jeden z nierymujących się wersów odnosi się do teraźniejszości, a drugi do przeszłości. Byłby to na poziomie wierszowej organizacji utworu odpowiednik czytelnego dysonansu między teraźniejszością a przeszłością, jaki wyłania się na poziomie treści wypowiedzi. Z tego „kanonu" wyłamuje się strofa piąta, w której nie rymują się wersy dotyczące teraźniejszości i przyszłości. Tu jednak zamiast zgodności na poziomie brzmieniowym, zarysowuje się pewne pokrewieństwo nie rymujących się wyrazów na poziomie semantycznym („rozcina" - „rzeźba" Na temat znaczenia słowa „rzeźba" w tej strofie zobacz dalej.[11] ). To zaś pozwala doszukiwać się podobieństw między teraźniejszością i przyszłością. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że zgodność brzmieniowa rymujących się wersów w pierwszej części utworu ma miejsce albo w strofie w całości traktującej o przeszłości (druga), albo w takiej, w której przeszłość jest punktem wyjściowym w zestawianiu jej z teraźniejszością (czwarta). Wskazywałoby to jeszcze raz na znaczący charakter wierszowego ukształtowania utworu, gdzie semantyka ładu i harmonii właściwa jest jedynie przeszłości. Teraźniejszość natomiast nacechowana jest brakiem harmonii oraz niepokojem. Starcie tych dwóch sprzeczności prowadzi na poziomie środków wierszotwórczych do ich swoistej syntezy - wiersza opartego na rymach niedokładnych (strofa szósta), natomiast na poziomie wierszowych realiów do śmierci, wynikającej z niemożności pogodzenia się ze stanem obecnym w perspektywie idyllicznej przeszłości. Aby jednak precyzyjniej odczytać profetyczne zakończenie utworu i jego podłoże, należy najpierw przyjrzeć się początkowym strofom wiersza, a tym samym wzajemnym relacjom (tu różnicy) pomiędzy teraźniejszością a przeszłością. Relacja ta jest podstawą dla całości konstrukcji wiersza, ponieważ „rozpada się", a może raczej „przekłada się" i dubluje w szeregu opozycji, na poziomie świata przedstawionego, a także dotyczących go relacji przestrzennych oraz kolorystyki. Prócz tego znaczące wydają się tu być kategorie brzmieniowe czy zmiany semantyczne na poziomie leksyki.

Warstwa foniczna

Już pierwsze wersy utworu wprowadzają w obszar świata przedstawionego utworu motyw zaciskającego się „kręgu". Jego zamkniętość, zaciskanie się w tej części wiersza podkreślać może nagromadzenie dla jego opisu spółgłosek szczelinowych (a zatem takich, których delimitacja opiera się na zbliżeniu do siebie określonych narządów mowy) z zamykającym ten wstępny opis słowem „zaciska", gdzie owo zaciskanie ma miejsce również w płaszczyźnie fonicznej (przez zbitkę spółgłosek -. W ogóle cała wstępna prezentacja kręgu oraz zarysowanego i rozwijającego się w dalszych strofach wewnętrznego konfliktu opisywanego przez mówiące „ja", wydaje się opierać w warstwie fonicznej na skontrastowaniu teraźniejszości i przeszłości również na poziomie brzmieniowym. Przy czym zjawiska zachodzące na poziomie fonicznym dublują semantykę tej partii wypowiedzi. Drżenie i granie kręgu zostało tu bowiem oddane poprzez nagromadzenie spółgłoski sk-) Mamy tu zatem do czynienia z tekstem o charakterze samozwrotnym, autoreferencjalnym (w terminologii Romana Jakobsona - z tekstem o dominującej funkcji poetyckiej, nastawionym na sam komunikat), komunikującym sam siebie. Jest to swoiste sprzężenie zwrotne. Poziom „treściowy" tego komunikatu zawiera informacje dotyczące różnych poziomów organizacji językowej tekstu, te zaś dublują semantykę zawartą na poziomie treściowym.[13] r, spółgłosek dźwięcznych ( d, ż, g, z) oraz samogłosek nosowych Rutkowski, za Kazimierzem Wóycickim, nazywa je „ciemnymi", „ponurymi" - zobacz T. Rutkowski, „Czytając Baczyńskiego...", s. 451.[14] Nadinterpretacją wydaje się opinia wyrażona przez Tadeusza Rutkowskiego, który odczytuje to nagromadzenie w dwu pierwszych wersach syczących głosek szczelinowych jako dźwiękonaśladowczy zabieg oddający świst kuli - zob. T. Rutkowski, „Czytając Baczyńskiego...", s. 451. Wydaje się, że autor miesza w tym momencie dwa różne teksty - wiersz i biografię poety. By móc mówić o tego typu dźwiękonaśladownictwie niezbędne jest umotywowanie go w tekście utworu. W przypadku tego jednak wiersza to „ja" mówi o sobie „prześpię czas wielkiej rzeźby | z głową ciężką na karabinie", to „ja" ma karabin (nie ma jednak w tekście mowy o wystrzale).[12] , które zgromadzone w jednym wersie dają efekt dźwięczności. Z kolei w części dotyczącej przeszłości, dostrzec można nagromadzenie głosek palatalnych (spalatalizowanych), przedniojęzykowych i dźwięcznych, co najprawdopodobniej należy wiązać z tematyką młodości, a także witalności w pierwszej części strofy.

Z analogiczną sytuacją w stosunku do „kręgu" spotykamy się i w kolejnych jego werbalnych (fonicznych) prezentacjach. W strofie trzeciej, świst kręgu oddany zostaje za pomocą nagromadzenia spółgłosek syczących, szczelinowych („o). A w strofie szóstej wers „kręgiem ostrym rozdarty na pół", zdaniem Tadeusza Rutkowskiego „obrazujący śmierć w walce" jest „pełen zgrzytliwych, metalicznych I nieprzyjemnych połączeń spółgłoskowych: "kr", "g", "tr", "roz", "rt"" strzem T. Rutkowski, „Czytając Baczyńskiego...", s. 451.[16] świ szczą ctnie tu żp rzy u stach" Wprawdzie niektóre z wyróżnionych tu spółgłosek występując samodzielnie lub w innych kontekstach nie mogłyby zostać uznane za spółgłoski „syczące", tu jednak decyduje kontekst językowy. W fonetycznym zapisie wers ten brzmiałby następująco: [ostšem śfiščąc tnie tuš pšy ustaχ].[15] .

Relacje przestrzenne („otwarte ↔ zamknięte", „góra ↔ dół")

„Krąg", który pojawia się w wypowiedzi mówiącego „ja" już w pierwszej strofie jest figurą zamkniętą z punktu widzenia geometrii. Użyte do jego opisu słowo „zaciska" jeszcze bardziej podkreśla jego zamkniętość, ograniczoność, a jednocześnie sytuuje mówiące „ja" w jego środku (kieruje go do wewnątrz). W kolejnych „odsłonach" krąg przybiera stopniowo postać jakiegoś wirującego ostrza, które w finale „rozdziera na pół", unicestwia. Trzeba tu zaznaczyć, że za każdym razem, kiedy w tekście utworu pojawia się „krąg", zostaje on wpisany w szereg motywów przynależących do teraźniejszości, a każde jego pojawienie się wyrażane jest formami czasu teraźniejszego.

Już w pierwszej strofie utworu wpisana wizja świata teraźniejszości zostaje skontrastowana ze światem przeszłości. W planie przestrzennym przeciwstawienie to manifestuje się przeciwstawieniem „zaciskającego się kręgu" - „zdrojowi chyżemu" i „chmur kołysce". Przy czym we wstępnej fazie rozwoju wiersza, gdyby nie otwierające, drugie zdanie (odnoszące się do przeszłości) i wyrażenie „A mnie przecież", trudno byłoby doszukać się jakiegokolwiek przeciwstawienia tych sfer. Jedynym kryterium wydaje się być początkowo zdolność do swobodnego poruszania. W przypadku „kręgu" mamy do czynienia z czymś, co taką zdolność ogranicza, odbierając znajdującemu się wewnątrz wszelką swobodę, aktywność i dynamikę. W przeciwieństwie do niego „zdrój" jest „chyży", a więc szybko (i jak należy przypuszczać - swobodnie) płynący. Z kolei „chmur kołyska", która „wyhuśtała" mówiącego, w oczywisty sposób wprowadza tu przestrzenną kategorię „góry" z jej wszystkimi kulturowymi konotacjami oraz symboliką (a więc między innymi - „jasność", „otwartość", „nieograniczoność", „swoboda"). Ten ciąg pozytywnych konotacji dodatkowo wzmacnia nazwanie chmur „kołyską", które wpisuje i wiąże wspominane obrazy w szerszy, tradycyjnie w kulturze idyllizowany „obszar dzieciństwa" i motyw dziecka z całym ich ładunkiem symbolicznym (jako jego najważniejsze cechy należałoby wymienić „niewinność", „czystość duszy", „prostotę", czy jak się wydaje najistotniejsze w świetle utworu „poczucie bezpieczeństwa"). W wierszu jego swoistymi synonimami są „kołyska", służąca do uspakajania i usypiania dziecka oraz „uśmiech matki" Szerzej o przestrzennej opozycji „góra ↔dół" na materiale rosyjskiej poezji rosyjskiej - zob. J. Łotman, „Problem przestrzeni artystycznej", tłum. J. Faryno, „Pamiętnik Literacki" 1976, z. 1, s. 213-226. Warto przytoczyć tu zrekonstruowany przez Łotmana skrótowy opis relacji w osi „góra - dół" w systemie poetyckim Nikołaja Zabołockiego: „[...] podstawowa oś „góra-dół" realizuje się w tekstach poprzez szereg wariantnych przeciwstawień: góra - dół; daleko - blisko; przestronnie - ciasno; ruch - bezruch; metamorfoza - ruch mechaniczny; wolność - niewola; informacja - nadmiar; myśl (kultura) - przyroda; twórczość - brak twórczości; (tworzenie nowych form) - (formy zastygłe); harmonia - brak harmonii" (s. 222). Przynajmniej połowa z tych przeciwstawień (skonstruowanych przecież nie na podstawie jednego wiersza, ale całej twórczości poetyckiej Zabołockiego) pojawia się w utworze Baczyńskiego. Świadczy to o pewnej uniwersalności tego typu wyobrażeń. O kulturowej symbolice relacji „góra - dół" - zob. też „Мифы народов мира. Энциклопедия", tом 1, „Советская Энциклопедия", Москва 1987, с. 233-234, „Славянские древности. Этнолингвистический словарь. Под редакцией Н. И. Толстого", tом 1, „Международные отношения", Москва 1995, с. 345-346. Warto tu wspomnieć o rozważaniach Jerzego Święcha na temat kategorii przestrzennych w poezji polskiej okresu wojny i okupacji (w tym sporo miejsca zajmuje tu opis tych relacji w twórczości Baczyńskiego). Jego zdaniem główną rolę we wszelkich relacjach przestrzennych twórczości poetyckiej tego okresu odgrywa oś pionowa. Przy czym w przypadku poezji Baczyńskiego, zdaniem Święcha, typowa relacja między „górą" a „dołem" ulega zatarciu, rozmyciu, traci swój walor semantyczny, a konstruowany w niej świat charakteryzuje się płynnością, nieokreślonością, wzajemnym „zachodzeniem" rzeczy i zjawisk na siebie. Przekłada się to i na konstrukcję bohatera, którego „Baczyński pozbawił [...] wszelkich zabsolutyzowanych przez zbiorowy punkt widzenia danych, orientujących go pewnie w czasie i przestrzeni" - zob. J. Święch, „Obszary zagrożenia, czyli o kategoriach przestrzennych w poezji" [w:] tegoż, „Poeci i wojna. Rozprawy i szkice", Warszawa 2000, s. 50-66. Jak się jednak wydaje sytuacja taka zachodzi jedynie w odniesieniu do jakiejś „teraźniejszości". W przypadku interesującego nas utworu zasadniczą osią jego konstrukcji jest przeciwstawienie sobie dwóch planów czasowych (przeszłości i teraźniejszości), a co za tym idzie, także dwóch porządków świata.[17] O ogólnokulturowej symbolice „dziecka/dzieciństwa" - zob. na przykład „Leksykon symboli", oprac. M. Oesterreicher-Mollwo, przeł. J. Prokopiuk, Warszawa 1992, s. 38. O symbolice dziecka/dzieciństwa w kulturze chrześcijańskiej - zob. na przykład „Słownik teologii biblijnej", red. X. Leon-Dufour, tłum. i oprac. bp K. Romaniuk, Poznań 1994, s. 242-243. O symbolice "dziecka/dzieciństwa" w twórczości bułgarskich symbolistów - zob.: Добрин Добрев, „Справочник на символите в българския символизъм", Шумен 1996, c. 63-64. Warto tu też zaznaczyć, że choć wprawdzie ciąg kulturowych konotacji związanych ze słowem „matka" jest dość oczywisty i zdecydowanie pozytywny, to źródeł semantyzacji tego motywu można doszukiwać się już w językowych korzeniach samego słowa, w jego etymologii. Jak pisze Mark Makowskij: „Английское слово mother „мать" (корень представлен в большинстве индоевропейских языков) соотносится с и.-е [индоевропейским] *ma- „благоприятный, ранний" + корень, представленный литов. doras „хороший, пригодный" (т.е. находящийся в Порядке, Гармонии). С другой стороны, мать ассоцируется с морем, с водой (ср. и.-е. mad- „wet, damp", лат. mare „море") и с землей (ср. ср.-в.-нем. mot „земля" + лат. terra „земля"), мать является как бы „сосудом" содержащим жизнь (ср. ср.-в.-нем. muoder, mueder „pad, coating, corselet"). В образе матери диалектически сочетаются понятия жизни и смерти [ср. и.-е. * mat- „хороший" (типологически ср. нем. leben „жить", но литов. labas „хороший", т.е. „находящийся в порядке, в гармонии" и *ter- <и.-е. *ter-(p) (ср. нем. sterben „умирать", но и.-е. *terp- „процветать, жить")]. Понятие матери как источника всего сущего связано с разрыванием надвое [...]" - М.М. Маковский, „Сравнительный словарь мифологической символики в индоевропейских языках. Образ мира и миры образов", Москва 1996, с. 254. [18]. W ogóle zjawiska czysto przestrzenne, a przy tym związane ze sferą „góry/nieba" zostały tu opisane za pomocą słów konotujących semantykę dzieciństwa, przy czym rozumianego raczej w kategoriach psychologicznych oraz powiązanego ze słowami określającymi ruch oraz kołysanie („wyhuśtała", „kołyska", ale także związane etymologicznie z „bujaniem", na przykład „bujne obłoki" Wyrażenie to może też być odczytywane jako nawiązujące do frazeologizmu „bujać w obłokach", którego semantykę współczesne słowniki frazeologiczne języka polskiego objaśniają jako „być pogrążonym w marzeniach, być dalekim od rzeczywistego życia" (S. Skorupka, „Słownik frazeologiczny języka polskiego", Warszawa 1977, s. 119), czy „nie liczyć się z realiami, fantazjować" (S. Bąba, J. Liberek, „Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny", Warszawa 2001, s. 51). W takim przypadku wierszowa przeszłość (dzieciństwo i młodość) jawią się jeszcze wyraźniej jako stan idylliczny.[19] ).

W dalszych partiach wiersza przeszłość związana jest z przestrzenną kategorią „góry" i w planie psychologicznym z „bezpieczeństwem", „spokojem". Wydawać by się wprawdzie mogło, że „wody szerokie" pozwalają się w kategoriach przestrzennych opisywać jedynie w związku z horyzontalną organizacją świata, ale już „dźwigary" (a zatem coś „podpierającego", „unoszącego", „podtrzymującego" na sobie oraz nad sobą) tych wód niosące (na powierzchni) „płatki bzu dzikiego" w pewnym przynajmniej stopniu mogą stanowić element organizacji tego świata także w osi wertykalnej. Podkreślić tu jednocześnie należy, że nawet rozpatrywane jedynie w płaszczyźnie horyzontalnej „wody szerokie" Tą wyeksplikowaną „szerokość wód" na poziomie środków językowych i wierszotwórczych niejako dubluje i rozpiętość opisującego je zdania i przerzutnia międzywersowa, która „wypycha" płatki „bzu dzikiego" z wersu, rozbija jego granice. Daje to w sumie efekt „rozlania" tych „wód" poza przeznaczone dla nich granice wiersza, a więc wzmacnia wrażenie przestrzenności i swobody.[20] nadal pozostają przeciwstawne w stosunku do „zaciskającego się kręgu".

Także kolejne porównanie - „gołębiej młodości" do wytryskającej „dymu laski" łączy w sobie aspekt przestrzenny z psychologicznym. „Wytryskanie" w oczywisty sposób równoznaczne jest z ruchem ku górze; w przypadku dymu - w niebo. Sposób, w jaki ulatuje ku górze dym jest jednak zależny od pogody - kształt laski (czy innymi słowy - pionowego słupa) może przybrać jedynie przy idealnie bezwietrznej i bezchmurnej aurze. Zatem i „gołębia młodość" bezpośrednio wiąże się tu z poczuciem bezpieczeństwa, spokojem, idyllą. W zasadzie ewokuje to w pewnym stopniu i przymiotnik „gołębia", który w zasadzie sprawia, że sam mówiący porównuje się do gołębia - ptaka łagodnego, którego jedynym w zasadzie „zajęciem" jest swobodne latanie w przestworzach Nie bez znaczenia jest tu zapewne i kulturowa symbolika gołębia. W kulturach starożytnych wiązała się ona z kultem, bóstwami płodności i miłości, w islamie zaś uważa się go za ptaka świętego, ponieważ uchronił Mahometa w czasie ucieczki. W starotestamentowej „Księdze Rodzaju" gołąb wypuszczony przez Noego przyniósł w dziobie gałązkę oliwną, co interpretuje się jako znak pojednania z Bogiem i odtąd uważa się go za symbol pokoju. Gołąb jest też symbolem prostoty, czystości, niewinności i łagodności, a w ikonografii chrześcijańskiej - Ducha Świętego. O symbolice gołębia zob. „Leksykon symboli", s. 45. O symbolice gołębia w kulturze żydowskiej zob. - A. Unterman, „Encyklopedia tradycji i legend żydowskich", tłum. O. Zienkiewicz, Warszawa 1998, s. 102-103. O symbolice gołębia/gołębicy w Biblii zob. „Słownik teologii...", s. 295; M. Lurker, „Słownik obrazów i symboli biblijnych", tłum. bp K. Romaniuk, Poznań 1989, s. 60-62. O symbolice gołębia w kulturze Słowian zob. „Славянские древности...", c. 515-517.[21](co w jakimś stopniu i ten motyw wiąże z przestrzenią otwartą i z kategorią „góry").

Przestrzeń teraźniejszości jest przeciwieństwem tej przeszłej, wspominanej nie tylko pod względem „otwartości-zamkniętości", ale także pod względem (auto-)lokalizacji mówiącego „ja" na osi góra-dół. „Górze" z przeszłości przeciwstawiane jest „dno śmierci". Słowo „dno" jednoznacznie wiąże sytuację teraźniejszą z przestrzenną kategorią „dołu", „dno śmierci" jest miejscem jej największego „stężenia" Warto tu zwrócić uwagę i na fakt, że metaforyczne znaczenie słowa „dno" ma charakter wartościujący (negatywnie) i odcień zdecydowanie pejoratywny.[22].

Kolorystyka

W tekście wiersza explicite wymieniony jest jedynie kolor czarny. W wierszowych odniesieniach czasowych wpisany jest on w obszar przyszłości, a odnosi się do czasu („czarna łapa") i wiąże się z przeczuwanym momentem śmierci mówiącego „ja". Jeśli jednak spojrzeć na całość utworu pod kątem kolorystyki presuponowanej, w jakimś stopniu konotowanej pośrednio przez wprowadzane w świat przedstawiony przedmioty czy zjawiska, okaże się, że i na poziomie barw zostaje zachowany układ kontrastowy między tym, co związane z przeszłością, a tym, co wiąże się z teraźniejszością (i ostatecznie także z przyszłością).

Elementami świata przeszłości są między innymi „zdrój", „chmury", „obłoki", „płatki bzu dzikiego". Wszystkim tym przedmiotom czy też zjawiskom właściwe są w świecie rzeczywistym barwy jasne. Co do „zdroju", to właściwie trudno tu mówić o jakiejkolwiek barwie. Jeśli przypisywać mu jakąś kolorystykę, to najwłaściwsze będzie stwierdzenie, że zwykle bywa on bezbarwny, przejrzysty. Przejrzystość jednak, w zestawieniu z czernią i nocą może się w świetle wiersza jawić jako ich przeciwieństwo. To samo dotyczy „płatków bzu dzikiego", które nie tylko są bardzo drobne, delikatne Co w jakimś stopniu sytuuje je na przykład w opozycji do „łapy" czasu, które to określenie odnosić się musi do czegoś wielkiego, budzącego grozę - zobacz dalej.[23] , ale przede wszystkim białe. Biel może być też śmiało przypisywana (oczywiście w kontekście wiersza) „chmur kołysce" i „obłokom".

W przeciwieństwie do jasnej kolorystyki przeszłości, teraźniejszość i przyszłość prezentowane są w wypowiedzi „ja" w ciemnych barwach. Tylko takie bowiem konotacje kolorystyczne może wywoływać „noc", w czasie której „krąg się zaciska". Także wspominana tu już „czarna łapa" czasu nie wymaga komentarzy.

Taki „rozkład" kolorystyki jednoznacznie charakteryzuje i wartościuje oba obszary czasowe. Charakterystyka ta jest w tym przypadku zgodna z tradycyjną, utrwaloną w zwrotach językowych. „Widzieć coś w jasnych barwach" oznacza „być optymistą". Tymczasem zwroty typu „czarno to widzę" oznaczają zwykle „nie mam nadziei, że coś się uda", „spodziewam się kłopotów" i tym podobne. W tym świetle wierszowa przeszłość, zarysowana w jasnych barwach, nabiera cech zdecydowanie pozytywnych, natomiast teraźniejszość (i w perspektywie - przyszłość) jest prezentowana jako trudna do akceptacji, złowroga Być może nie bez znaczenia jest tu i fakt, że słyszany nocami „krąg" „przetnie światło" (to znaczy oderwie od jasności, pozbawi światła - unicestwi).[24] .

„Życie ↔ śmierć"

Trzeci wers czwartej strofy jednoznacznie wpisuje śmierć w szereg motywów przynależących do teraźniejszości. Śmiercionośne właściwości ma zaciskający się „krąg", który w finale (przyszłości) „przetnie światło zanim dzień minie". To „przecięcie światła", będące zapewne poetycką metaforą nawiązującą do mitologicznego wyobrażenia o życiu ludzkim jako nici przędzonej przez Parki (Mojry), które kończy się w momencie przecięcia jej przez ostatnią z nich - Atropos, jest równoznaczne ze śmiercią. Dzieje się to zarówno na poziomie rzeczywistości (umarłym zwykle zamyka się oczy), jak i na poziomie symbolicznym. Światło jest bowiem w wielu kulturach związane z symboliką życia Lurker pisze: „Jak bardzo człowiek zależy od światła, wynika z formuły opisującej narodziny człowieka: „ujrzeć światłość świata". Bez światła nie ma żadnego życia. [...]. W staroegipskich świątyniach przed posągami bogów paliły się światła, które - prócz tego, że symbolizowały życie - posiadały także właściwości odstraszania złych mocy". (Manfred Lurker, „Słownik obrazów...", s. 237.) O związkach „światła" z „życiem" zob. też - Ольга М. Фрейденберг, „Поэтика сюжета и жанра", Подготовка текста и общая редакция Н. В. Брагинской. „Лабиринт", Москва 1997, с. 72, 124. O symbolice światła zob. też na przykład - „Славянская мифология. Энциклопедический словарь", „ЭЛЛИС ЛАК", Москва 1995, с. 349-351; „Энциклопедия символов, знаков, эмблем", Авторы-составители: В. Андреева, В. Куклев, А. Ровнер. „Локид-Миф", Москва 1990, с. 443-445.[25] .

W przeciwieństwie do teraźniejszości, w obrazach przywoływanych z przeszłości dominuje niczym nie skrępowany „żywioł życia". Jego przejawem jest choćby przyjęty sposób prezentacji przeszłości jako „dzieciństwa", czy wręcz „niemowlęctwa". Prócz tego jest on widoczny także w przyjętym dla opisu wszystkiego, co związane z przeszłością kodzie „akwatyczno-wegetatywnym".

Zarówno ziemia, jak i niebo przeszłości charakteryzują się możliwością swobodnego rozrostu. „Bujne obłoki" nawiązują wprawdzie, przez podobieństwo tematów słowotwórczych do „bujania" („kołyski"), ale podstawowe znaczenie słowa „bujny" odnosi się przede wszystkim do świata roślinnego Lub, szerzej, do „tego, co rośnie", jeśli uwzględnić użycia tego słowa w związkach typu „bujny zarost", czy „bujna czupryna".[26]. Oznacza ono tyle, co „duży", „rozłożysty", „wyrośnięty", czy „imponujących rozmiarów", a od tego samego rdzenia pochodzi też między innymi „wybujały", którego semantykę można objaśniać jako „rozrośnięty ponad miarę". Taką też jest przywoływany z przeszłości obraz ziemi, która dla wszystkich była „tęga - nie pusta". Przy czym, jak można przypuszczać, określenie „pusta" przeciwstawiane tu „ziemi" z przeszłości należy w świetle całości utworu postrzegać jako cechę „ziemi" (świata) teraźniejszej.

W partiach wypowiedzi wierszowego „ja", zawierających opisy przeszłości, daje się też zauważyć znaczne nagromadzenie słownictwa związanego z „wodą". Są to albo nazwy różnego rodzaju cieków wodnych („zdrój", „wody szerokie"), albo nazwy „czynności" typowych dla wody („wytryskała"). Przy uwzględnieniu, że teraźniejszość wierszowa ściśle wiąże się ze śmiercią („teraz na dnie śmierci wyrastam"), możemy z dużą dozą prawdopodobieństwa uznać, że motywy akwatyczne są tu - na zasadzie opozycji - wprowadzane ze względu na ich kulturową symbolikę życia, witalności czy wręcz płodności, rozrodczości i młodości. W szereg tych motywów prócz „zdroju" oraz „wód szerokich" wpisuje się też „gołębia młodość". Jest to bowiem okres pełni sił witalnych (tu wyeksponowanych jeszcze „wytryskaniem"), który został przy tym scharakteryzowany w wierszu słowem odnoszącym się zwykle do wody i jej źródła, a zatem swoistego „początku", miejsca, w którym „rodzi się" rzeka Trzeba tu zaznaczyć, że woda bywa w kulturze postrzegana albo pozytywnie - jako symbol życia, płodności, źródło urodzaju, albo negatywnie - jako groźny i niszczący żywioł. W kontekście utworu aktywna pozostaje jedynie jej pozytywna symbolika. Warto zaznaczyć, jak postrzegana jest w kulturze ludowej: „Ruch wody kojarzony jest z życiem, witalnością, zalotami i miłością, często w połączeniu z innymi symbolami erotycznymi, na przykład dębem, jaworem, łączką [...], także ze zmiennością. W pieśniach czerpanie, noszenie, rozlewanie wody, stanie w wodzie, picie wody, chłodzenie się wodą - to symboliczne określenia zalotów i aktu miłosnego. Ciągłe upływanie jest symbolem przemijania; wyschnięcie lub zatrzymanie wody symbolizuje koniec na przykład miłości. Ruch wody bywa też obrazem emocji człowieka, na przykład radości, smutku, szaleństwa. [...] W mitach i rytuałach zanurzenie w wodzie i wynurzenie kogoś/czegoś z wody symbolizuje śmierć i ponowne narodziny. Kontakt z wodą (obmycia, kąpiele, oblewanie, kropienie, picie itp.) symbolicznie oczyszcza oraz regeneruje, przenosi życiodajną moc wody na kogoś/na coś; w magii płodnościowej woda symbolizuje nasienie, rezerwuar zarodków życia." - zob. „Słownik stereotypów i symboli ludowych", red. J. Bartmiński, t. I: „Kosmos", Zeszyt 2: „Ziemia. Woda. Podziemie", Lublin 1999, s. 186-187. Szerzej o ludowej symbolice i wyobrażeniach związanych z wodą (różnymi jej rodzajami, typami zbiorników, cieków wodnych) zob. - Tamże, s. 153-464. O związkach „wody" z życiem i młodością (w oparciu o badania porównawcze języków indoeuropejskich) pisze Mark Makowskij: „Древние говорили о спасительной силе воды, о ее омолаживающем действии: ср. хет. war „вода", но тох. A wir „молодой"; и.-е. *leidh- „вода", но и.-е. *ledh- „новый, молодой" (ср. серб.-хорв. ledina „новь"), ср. кельт. *leth „середина"; лаь. aqua „вода", но греч. Άγιος „святой"; и.-ар. kora „молодой", но и.-е. *krosno- „текучая вода"; лат. aqua „вода", но *iek- „исцелять". [...] Следует обратить внимание на соотношение значений "вода" > "огонь" > "жизнь": ср. и.-е. leibh- „мокрый, жидкий", „вода", но нем. Leben „жизнь", leben „жить", ср. латыш. lipt „зажигать", литов. liepsna „пламя", литьв. liaupsinti „хвалить, превозносить", букв. „молиться перед огнем"; и.-е. *gre-m (*ker-) „жидкий, мокрый", но и.-е. *ker- „гореть", осет. coeryn „жить"; и.-е. * gheu- „лить", но *guei- „жить", др.-русск. гоить „лечить, кормить"; и.-е. *ues- „жидкость, вода", но др.-инд. as „жизнь, жить", и.-е. *eus „гореть" - Марк М. Маковский, „Сравнительный словарь...", s. 76-77 [wyróżnienia moje - R.B.]. O symbolice wody w kulturze (i jej związkach z życiem, leczeniem/zdrowiem) zob. też: J. Chevalier, A. Gheerbrant, „Dictionaire des symboles. Mythes, reves, coutumes, gestes, formes, figures, couleurs, nombers", Réalisation M. Berlewi, t. II: „CHE à G", Ed. "Seghers" et Ed. "Jupiter", Paris 1973, p. 221-232; W. Kopaliński, „Słownik symboli," wyd. II, Warszawa 1991, s. 475-479; W. Kopaliński, „Słownik mitów i tradycji kultury", Warszawa 1993, s. 1298-1299; „Leksykon symboli...", s. 178-179; M. Lurker, „Słownik...", s. 270-271; „Słownik teologii...", s. 1058-1062; „Мифы народов мира. Энциклопедия", tом 1, Второе издание. Главный редактор С.А. Токарев, „Советская Энциклопедия", Москва 1987, с. 240-241; „Славянские древности...", tом 1: А-Г, s. 386-390; „Энциклопедия знаков...", s. 92-94. [27] Porównaj na przykład u Lurkera: „Żywiołowe wydobywanie się żywej wody z wnętrza ziemi, np. w przypadku źródła, może przypominać człowiekowi związanemu z naturą proces narodzin. Greckie słowo nymphe oznacza zarówno "źródło", jak i "dojrzałą dziewczynę", a nawet pierwotnie "nabrzmiałą, brzemienną"". (M. Lurker, „Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach", tłum. R. Wojnakowski, Kraków 1994, s. 355). W polskiej kulturze ludowej źródło symbolizuje „centrum świata i początek zdarzeń", może też oznaczać życie, zdrowie, czystość (w sensie moralnym), szczęście, „w pieśniach zalotnych bywa kojarzone z miłością" - zob. - „Słownik stereotypów i symboli ludowych", s. 270. Szerzej o ludowej symbolice i wyobrażeniach związanych ze źródłem i wodą źródlaną zob. - tamże, s. 265-278. O symbolice źródła i jego związkach z życiem i płodnością zob. też: „Leksykon...", s. 188; M. Lurker, „Słownik...", s. 283-284; „Славянские древности. Этнолингвистический словарь", Под общей редакцией Н. И. Толстого. Том 2: Д-К (Крошки) „Международные отношения", Москва 1999, с. 426-429. [28].

Przeciwieństwem tych związanych z przeszłością akwatyczno-witalnych motywów jest w pierwszej kolejności „dno śmierci" z jego wyraźnie wyeksplikowanym związkiem z teraźniejszością („teraz na dnie śmierci wyrastam"). „Wyrastanie" zdaje się wprawdzie wpisywać w szereg motywów wegetatywnych, związanych z rośnięciem, jest to jednak wyrastanie polegające na „zakorzenieniu" w śmierci, a zatem - nie życie, a śmierć. Co do „dna", to konotuje ono zwykle albo upadek (najczęściej w sensie moralnym, duchowym), albo kres, koniec (na przykład we frazeologizmie „zobaczyć dno" - „dopić do końca").

Dynamiczność ↔ Statyczność (Aktywność ↔ Bierność)

Wspólną cechą wszystkich motywów akwatycznych jest to, że w każdym z przywoływanych obrazów, w których występują, woda (lub to, co zajmuje we frazie jej miejsce - na przykład „gołębia młodość") znajduje się w ruchu i ma charakter dynamiczny. W przypadku „zdroju", dynamika i ruch konotowane są w zasadzie już przez samą nazwę - „zdrój" to „miejsce w ziemi, z którego wypływa woda" lub „strumień wypływający z takiego miejsca". W wierszu dodatkowo został on jeszcze opatrzony przymiotnikiem „chyży" (co oznacza „szybki", „prędki", „żwawy", „bystry"). Nieco inaczej przedstawia się sprawa w przypadku „wód szerokich". I je jednak charakteryzuje ruch, aktywność, skoro „na dźwigarach swych niosły płatki". Z kolei „wytryskiwanie" samo w sobie ma charakter zdecydowanie dynamiczny.

W przeciwieństwie do tak zarysowanej przeszłości, teraźniejszość charakteryzuje się raczej biernym stosunkiem do tego, co się wokół dzieje. Jedyne czasowniki, które odnoszą się do teraźniejszego stanu mówiącego „ja" to „słyszę" i „wyrastam". Pierwszy w zasadzie określa stan mówiącego jako wyczekiwanie na to, co ma się stać, określa jego bierność, a być może bezradność wobec „zaciskającego się kręgu". Drugi daje się odczytywać w kategoriach zatrzymania w miejscu, „zakorzenienia"(„prześpię czas wielkiej rzeźby"), a zatem stan spoczynku, swoistego zawieszenia aktywności życiowej, a w płaszczyźnie symbolicznej - synonim śmierci Wprawdzie i w przeszłości podmiot charakteryzuje się raczej w kategoriach statycznych (ruchomy, „aktywny" jest świat), jest to jednak statyczność innego typu, statyczność wynikająca z braku konieczności aktywności, z idylliczności otaczającego świata, który wszystko „robi za" bohatera. Tymczasem stan teraźniejszy jest stanem statyczności wymuszonej, bezruchu wynikającego z braku możliwości poruszania się, statyczności wynikającej z bezsilności, bezradności w stosunku do zaciskającego się kręgu.[29]. Stan takiej stagnacji przedłuża się na przyszłość, a podmiot charakteryzuje swój stan przyszły jako sen W mitologii greckiej bóg snu - Hypnos - jest bratem boga śmierci - Thanatosa. Warto też wspomnieć tu chociażby o opinii Klemensa Aleksandryjskiego, według którego „człowiek śpiący jest tak samo nieprzydatny do niczego jak trup" zob. - M. Lurker, „Słownik obrazów...", s. 209.[31]. Na uwagę zasługuje spostrzeżenie Włodzimierza Maciąga, który pisze, że „W jednym z liryków Baczyński ukazuje rzeczywistość okupacyjną jako świat snu (Świat sen, luty 1941) - dla którego opozycją jest jawa przypominanego dzieciństwa. "Uwierzyć łatwo: żyjesz tam, / a teraz śnisz tylko / oślepiający sen piorunów, krzywd i blasku". Zob. - W. Maciąg, „Krzysztof Kamil Baczyński" [w:] tegoż, „Nasz wiek XX. Przewodnie idee literatury polskiej 1918-1980", Wrocław - Warszawa - Kraków 1992, s. 182. W przypadku interesującego nas wiersza sytuacja wygląda nieco inaczej. I tu jednak sen powiązany jest z teraźniejszością (i przyszłością).[30]

Desemantyzacja i resemantyzacja świata (zmiany semantyki na poziomie leksykalnym)

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że wypowiedź podmiotu lirycznego ma charakter jednolity stylistycznie i poza anaforycznie rozpoczynającymi się zdaniami i strofami trudno doszukać się w nim jakichkolwiek innych powtórzeń językowych. Tymczasem w przestrzeni zasadniczej części wiersza dają się zauważyć (w różnych, co prawda, językowych kontekstach) wyrazy, które można by w oderwaniu od kontekstu utworu potraktować jako tożsame lub przynajmniej utworzone od tej samej podstawy słowotwórczej. Słowa te pojawiają się raz w partiach wypowiedzi odnoszących się do przeszłości, a raz do teraźniejszości. Chodzi tu o następujące pary wyrazów: „rzeźbił" (strofa pierwsza) i „rzeźba" (strofa piąta) oraz „dzikiego" (strofa druga) i „dziki" (strofa czwarta). Rzut oka na lokalizację zawierających je strof w przestrzeni zasadniczej części wiersza (to jest strof od pierwszej do piątej) sugeruje, że mamy tu do czynienia z układem symetrycznym Nota bene przy znacznej „odległości" semantycznej pary wyrażeń „bzu dzikiego" i „syn dziki" to właśnie ten symetryczny układ strof zasadniczej partii utworu, w których się one znajdują, sugeruje, że można je ze sobą powiązać.[32] .

Z pozoru wydaje się, że wyrazy „rzeźbił" i „rzeźba" są tożsame. Tak wydaje się sądzić Barbara Jasińska, która jednoznacznie odczytuje „czas wielkiej rzeźby" jako okres, który „kształtuje przyszłą osobowość człowieka" B. Jasińska, „Próba analizy wiersza...", s. 447. Podobne opinie pojawiają się jednak znacznie wcześniej - Jerzy Kwiatkowski pisze: „Jest u Baczyńskiego w motywie rzeźby, w obsesji poszukiwania "kształtu" - metafora modelowania własnej duszy, żądza doskonalenia się, moralistyczna pasja świętości" - cytat według J. Kwiatkowski, „Potop i posąg" [w:] tegoż, „Klucze do wyobraźni", Kraków 1973, s. 28. Kwiatkowski zauważa jednak, że w poetyce Baczyńskiego ostateczne ukształtowanie, uformowanie jest równoznaczne z zastojem, skostnieniem, śmiercią.[33], a zatem jako synonimiczny w stosunku do metaforycznego wyrażenia „zdrój rzeźbił chyży". Rutkowski z kolei dostrzega tu metaforę młodości, zauważa jednak przy tym, że:

W cytowanym sformułowaniu [„czas wielkiej rzeźby"] językoznawca łatwo zahacza o etymologiczny związek wyrazu „rzeźbić" z „rzezią", mordowaniem, co miałoby pewien logiczny związek, gdy się zważy, że „czas wielkiej rzeźby" (okres młodości) u Baczyńskiego przypada na lata wojny, lata rzezi i pożogi T. Rutkowski, „Czytając Baczyńskiego...", s. 450.[34].

Wydaje się jednak, że jakkolwiek odczytanie wiersza zaproponowane przez Rutkowskiego jest wielce prawdopodobne i nie ma potrzeby jego podważania, to wspomniany tu niejako na marginesie i raczej nie wiązany z całością interpretacji etymologiczny związek z „rzeźby" z „rzezią" Z punktu widzenia tradycyjnej stylistyki literackiej mielibyśmy tu do czynienia z archaizmem leksykalnym, a z perspektywy gramatyki historycznej - ze zmianą zakresu znaczeniowego słowa „rzeźba". W „Pamiętnikach" Paska słowo to funkcjonuje w znaczeniu „rzeź".[35]będzie dla lektury utworu dość istotny, jeśli nie najistotniejszy „Rzeźba/rzeźbienie" wbrew stereotypowym wyobrażeniom, które ukazują symbol kształtowania siebie, może mieć w poetyce Baczyńskiego symbolikę negatywną, pokazuje też Tomasz Żukowski: „[...] W "Pokoleniu" Baczyński roztacza obraz okrutnie torturowanego brata i kończy: "i drąży ciężko bolesne dłuto". Rzeźbienie posągu przywoływane często jako obraz kształtowania siebie, samospełnienia, staje się tu własną karykaturą. Dłuto, o którym mowa, rzeźbi groteskową maskę, która może być tylko kpiną z właściwego wzoru". T. Żukowski, „"Abym jak wiór ognisty spłonął w oddechu nocy". Okupacyjne doświadczenie świata w poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego", „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa" 1998, nr 3/4, s. 27.[36]. Sugerować to może właśnie druga ze wspominanych tu para wyrażeń zawierających takie same wyrazy: „bzu dzikiego" i „syn dziki". W pierwszym przypadku mamy do czynienia ze stałym związkiem frazeologicznym i jednocześnie nazwą własną rośliny. W drugim - z w pewnym sensie „naśladującym" poprzedni związek na poziomie konstrukcyjnym, ale jednocześnie nienaturalnym dla języka polskiego ze względu na sztuczność szyku wyrazów (graniczącą z błędem językowym) - związkiem luźnym. Różnice te przenoszą się na poziom wartościowania obu wyrażeń i ich kulturowych odniesień. „Bez dziki" jako nazwa potoczna jest wyrażeniem językowo neutralnym, a w płaszczyźnie świata rzeczywistego przypisany jest do obszaru natury, do świata roślinnego, realnie istniejącego. Natomiast słowo „dziki" w odniesieniu do osoby („syna") wartościuje tę osobę negatywnie, ujemnie, jest to bowiem dzikość będąca efektem „zdziczenia", odejścia od stanu naturalnego. Przy tym ta dzikość odnosi się do świata wewnętrznego, duchowego W takim świetle wartościujący charakter należy przypisać także słowu „łapa", które można uznać za swoiste zgrubienie (formą neutralną w odniesieniu do człowieka byłaby w tym przypadku raczej „ręka"). Łapy mają też zwierzęta - zwłaszcza drapieżniki (na przykład pies, kot, lew, tygrys i tym podobne), co może sugerować, że „czas" albo ma jakieś cechy zwierzęce, albo wręcz jest jakimś monstrum.[37].

Jeśli zatem przyjmiemy, że „czas wielkiej rzeźby" należy wiązać przede wszystkim z „rzezią", „rzezaniem" i uwzględnimy jego lokalizację w wierszowej chronologii, okaże się, że w rzeczywistości teraźniejszej wszystkie słowa ulegają przewartościowaniu, zmienia się ich semantyka. To, co w przeszłości było oceniane i odbierane pozytywnie, nabiera cech ujemnych. Wszystko zmienia swoje pierwotne znaczenie. Przy tym daje się zauważyć jeszcze i ta prawidłowość, że to, co należało do świata duchowego („rzeźbienie" przez „zdrój chyży") przechodzi w obszar świata materialnego, namacalnego „rzeźby" (w znaczeniu „rzezi"). To zaś, co przynależało do świata materii i natury („bez dziki") przechodzi w obszar duchowości i psychiki („dziki" w znaczeniu „cechujący się dzikością'", „zdziczały"). Ostatecznym efektem może być zapowiadana przez mówiące „ja" własna śmierć.

„Spojrzenie" w przyszłość

Zakończenie piątej strofy wprowadza w świat wiersza nową perspektywę czasową - mające nadejść. Ten określa swój stan jako „rozdarty na pół", co w perspektywie pierwszej części ma swoje odbicie w rozdarciu pomiędzy tragiczną teraźniejszością, a sielankową przeszłością. Można to uzupełnić o dodatkowe aspekty, które wprowadzają dwa ostatnie wersy tej strofy. Mówi się w nich o głowie i piersiach, te zaś nawet w potocznych wyrażeniach oraz powszechnych wyobrażeniach wiążą się z dwiema głównymi siłami rządzącymi zachowaniami człowieka - intelektem, rozumem (a także związaną z nim świadomością dokonywanych wyborów) i uczuciami futurum. W zasadzie całe zakończenie utworu (od strofy piątej do siódmej) zawiera profetyczną w swym tonie zapowiedź śmierci mówiącego „ja". Przy czym opis jej „okoliczności" i samego jej momentu zawarty został w strofie szóstej, natomiast strofa siódma (powiązana z poprzednią nie tylko zgodnością na poziomie czasu gramatycznego, ale - przez przerzutnię międzystrofową - także bezpośrednio na poziomie organizacji i ciągłości wypowiedzi) zawiera swoisty komentarz dotyczący przyczyn (a w zasadzie konieczności i motywacji) nadchodzącej śmierci. Jeśli chodzi o te okoliczności, to, jak się wydaje, otaczający świat („zdarzeń zamęt") kreowany jest na kształt sfory dzikich zwierząt lub psów myśliwskich, które osaczyły („obskoczyły") mówiącego Trzeba tu zaznaczyć, że w przypadku „piersi" takie ich odczytanie uzasadnione jest przede wszystkim na zasadzie „pars pro toto" - w piersiach znajduje się serce, które zwykło się uznawać za symbol i siedlisko uczuć.[39] Zob. też przypis 33.[38] . O ile w przypadku użycia głowy stroną aktywną jest mówiący, który potrafi ją skierować „pod wiatr" (a zatem nawet wbrew przeciwnościom), to w przypadku piersi stroną aktywną jest już czas („instancja" zewnętrzna i nadrzędna w stosunku do mówiącego).

Ostatnia strofa wydaje się być swoistym metatekstem w stosunku do całości utworu, to znaczy prezentuje na innym poziomie zasadniczy rys treści poprzedzających ją strof, niejako „przekłada" na inny system relacji to, co zostało do tej pory powiedziane. I tu bowiem podstawową zasadą organizacji pozostaje kontrastowanie. Na tej zasadzie, choć nie zostało to może nazbyt wyraźnie wyeksplikowane, skonstruowane są dwa ostatnie wersy. Pierwszy z nich (zwłaszcza jeśli potraktować go jako odrębną całostkę) można odbierać jako oparty na zasadzie paradoksu, który czyni ze śmierci naturalną konsekwencję miłości (a więc linia podziału przebiegałaby tu między „umrzeć" a „kochać"). Ostatni wers dopowiada tu jednak, że chodzi o umiłowanie „wielkich spraw". I tu jednak niejako w opozycji do nich pojawia się ambiwalentne określenie „głupia" (a zatem „naiwna", ale też „niedorzeczna", czy wręcz „bezsensowna").

Strategia ta jest jednak najbardziej czytelna w dwu pierwszych wersach ostatniej strofy, gdzie „życia nieśmiałość" zestawiona zostaje z „odwagą" w sytuacji zagrożenia, jaką jest śmierć. Warto zwrócić uwagę na kolejność przeciwstawnych sobie słów w tych wersach: „życie", „nieśmiałość", „odwaga", „śmierć". Zarówno szyk, jak i funkcje syntaktyczne tych wyrazów wskazują, że mamy tu do czynienia z konstrukcją chiazmiczną. W tym przypadku oparta jest ona, w odróżnieniu od „klasycznego" chiazmu, który traktuje się jako odmianę paralelizmu składniowego opartego na odwróconej symetrii dwóch całostek składniowych, z których druga powtarza w odwrotnej kolejności porządek syntaktyczny składników pierwszej, na zasadzie uporządkowania (odwróconej symetrii) odpowiednich jednostek semantycznych. Analogiczna zasada dotyczy też kompozycji całej pierwszej części utworu (od pierwszej do piątej strofy), gdzie elementy świata natury „zamieniają się miejscami" z elementami świata duchowego i psychiki, a duchowe - z materialnymi (co pociąga za sobą jeszcze i zmianę wartościowania) Zob. - M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, „Słownik terminów literackich", red. J. Sławiński, Wrocław - Warszawa - Kraków 1998, s. 77. Tak samo (jeśli sądzić na podstawie przytaczanych przykładów) rozumie chiazm Heinrich Lausberg (H. Lausberg, „Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze", tłum. Albert Gorzkowski, Bydgoszcz 2002, s. 402 [zwłaszcza § 723 i przypis 1]) i Boris W. Tomaszewski (Борис В. Томашевский, „Теория литературы. Поэтика", Москва 1996 [pierwodruk - 1925], с. 76). We współczesnym literaturoznawstwie pojawiają się też próby przeniesienia niektórych kategorii retoryki (figur retorycznych), w tym i chiazmu, do opisu zjawisk szerszych, jak na przykład fabuła. Przykładem próby takiego poszerzenia zakresu posługiwania się kategoriami retoryki dla opisu dzieła literackiego może być propozycja Árpáda Kovácsa (zaprezentowana w referacie pod tytułem „Сюжет-хиазм" wygłoszonym na Piątym Międzynarodowym Kolokwium Puszkinologicznym „Aleksander Puszkin i rosyjski tekst", Budapeszt, 2-4 września 1999 [Пятый Международный Пушкинологический Коллоквиум Александр Пушкин и русский текст. Будапешт, 2-4 сентября 1999]), w którym pokazał on na wybranych przykładach z literatury rosyjskiej, że przebieg fabuły utworu literackiego dość często oparty jest na zasadzie konstrukcyjnej chiazmu.[40] W pewnym sensie chiazm jest też zasadą konstrukcyjną układu wyrazów w klauzulach (a więc miejscach szczególnie eksponowanych w konstrukcji wersu, miejscach o szczególnym znaczeniu także na poziomie semantycznej organizacji tekstu) wersów tej strofy. Na poziomie kategorii gramatycznych mamy tu bowiem konstrukcję o charakterze okalającym: rzeczownik → czasownik (nieosobowy, cz. przeszły, strona zwrotna) ↔ czasownik (nieosobowy, cz. przeszły, strona zwrotna) ← rzeczownik.[41].

Wiersz Baczyńskiego okazuje się zatem konstrukcją o charakterze autoreferencjalnym, samozwrotnym. To, co stanowi zasadniczą treść utworu zostało tu niejako zdublowane na niższych poziomach organizacji tekstu. Mamy tu do czynienia z sytuacją dublowania konstrukcji wypowiedzi podmiotu na różnych poziomach (przy różnym sposobie funkcjonowania). Taka złożoność i precyzja w organizacji tekstu świadczyć może o tym, że 4 sierpnia 1944 roku w Pałacu Blanka zginął poeta o dużej wrażliwości językowej, poeta w pełni dojrzały, dysponujący znakomitym warsztatem twórczym Na marginesie już tylko dodajmy, że musiała to być wiedza i warsztat zdobyty przez poetę samodzielnie lub wyniesione z domu i szkoły średniej. Jak bowiem pisze Lesław Maria Bartelski, Baczyński: „Z przeszkody raczej błahej, jakiejś niepoważnej scysji z sekretarką zapisującą na komplety polonistyczne, zrezygnował z dalszego uczęszczania na kursy. [...] w rezultacie studentką została jego żona Barbara, [...]. Fakt, że jego własna żona zaczęła studiować i pogłębiając swą wiedzę przewyższyła go wkrótce oczytaniem i teoretyczną znajomością przedmiotu, doprowadził u poety do programowej pogardy dla nauki "ministerialnej"". Uważał ponadto, i nie bez słuszności, że „usystematyzowana wiedza czy też dokładne poznanie procesu tworzenia przeszkadza w pisaniu". L.M. Bartelski, „Genealogia ocalonych. Szkice o latach 1939-1944", Kraków 1974, s. 239-240.[42].
Artykuł opublikowany w: „Europa Orientalis" XXXI / 2012, Salerno, s. 215-234.

# data[].attributes.attachment_link.title
Z „chmur kołyski" na „dno śmierci". „Z głową na karabinie" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego - Roman Bobryk | Nowy Napis

# data[].attributes.attachment_link.description
Od wielu lat twórczość Krzysztofa Kamila Baczyńskiego cieszy się nieustającym zainteresowaniem, zwłaszcza wśród młodszych miłośników poezji. Można by bez większych obaw zaryzykować twierdzenie, że mimo zmieniających się pokoleń, jest to wciąż poezja na swój sposób modna.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Człowiek-legenda, najwybitniejszy poeta z „pokolenia Kolumbów", poeta Apokalipsy spełnionej, znany z wierszy z okresu wojny, ukazujących tragedie teraźniejszości, mających jednak wymiar ponadczasowy oraz z wyjątkowych erotyków dedykowanych żonie Barbarze, poeta-żołnierz, który walczył i zginął w powstaniu warszawskim. Każdy tak definiuje Baczyńskiego, każdy czytał kiedyś jego wiersze. Zdecydowanie mniej znana jest jego twórczość plastyczna - licznie zachowane szkice, ilustracje do własnych wierszy, okładki ulubionych książek.

Baczyński uwielbiał rysować „od zawsze" i już w jego dziecinnych rysunkach było widać, że ma w tej dziedzinie ponadprzeciętne zdolności. Jego nauczycielka tak wspomina małego Krzysia: Odnosiłam wówczas wrażenie, że wyrośnie z niego malarz. Bardzo lubił rysować, ponosiła go fantazja, ilustrował tylko przez siebie zrozumiałe bajki, a kiedy opowiadał ich treść, to gorzały mu jego piękne sarnie oczy. Z wczesnego okresu pochodzą zapewne rysunki o fantastycznej tematyce ilustrujące zmyślone przez niego bajki, barwne akwarele o kształtach obwiedzionych delikatnym, cienkim konturem, na których widzimy domki jak grzybki, dziwne rośliny, malutkie postaci - może świat krasnoludków?, bajkowego rycerza w hełmie z kwiatowego kielicha, walczącego z wielką gąsienicą, księżniczkę uwięzioną w wieży.

Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944), ilustracja do bajki, źródło: Biblioteka Narodowa

Wiele prac poety jest niedatowanych, niektóre jednak są opatrzone datą, czasami komentarzem, co pozwala w pewien sposób prześledzić ewolucję jego rysunku. Jedną z najwcześniejszych opisanych jest akwarela, którą przyszły poeta namalował w wieku 12 lat. Zimowy krajobraz przedstawiający kępę drzew na śnieżnym polu na tle ołowiowego nieba, jest w zasadzie bardzo prosty, jednak urzekający i bezbłędny. Przypomina trochę dalekowschodnie drzeworyty z płaskimi plamami barwnymi i delikatną, giętką linią gałęzi drzew.

Szkolni koledzy i nauczyciele Krzysia wspominają go jako dobrego rysownika, poza tym był przeciętnym uczniem, a największe problemy miał - paradoksalnie - na lekcjach polskiego. Nauczyciel rysunku wspomina: W tym chłopcu coś drzemie, ma śmiałą linię i subtelne poczucie koloru, ale kpi sobie z perspektywy. Krzyś rysował wszędzie - zachowało się wiele jego rysunków i akwareli z podróży okresu nastoletniego - między innymi do Jugosławii - małe obrazki, mające charakter pamiątkowych pocztówek, oraz z wyjazdów zdrowotnych (chorował na astmę, a jego nadopiekuńcza matka dbała o to, by jak najczęściej odpoczywał od miasta) w Tatry i Beskidy, z których zachowały się miedzy innymi rysunek tuszem „Na halach" oraz krwistoczerwony zachód słońca w górach (mieszanka kilku intensywnych kolorów na obrazku jest bardzo nietypowa dla poety - prawie wszystkie jego prace są monochromatyczne).

Zachowały się też rysowane na skrawkach papieru studia roślin - kredką, ołówkiem, akwarelą - portrety kotów, mini-krajobrazy malowane z natury lub z wyobraźni. Wygląda na to, że poeta rysował wszystko wokół tym, co akurat miał pod ręką.

Krzysztof Baczyński miał określony plan na przyszłość - po skończeniu dobrego gimnazjum (matka widząc, że dziecko ma talent zadbała o to by uczył się w najlepszej szkole) i zdaniu matury chciał studiować na warszawskiej ASP. Podobno dzięki pomocy Fernauda, poety, lektora na Uniwersytecie Lwowskim oraz poparciu Rosy Bailly miał szansę na studia we Francji. Świetlana przyszłość dla artysty. Marzył o karierze ilustratora-grafika - i zdecydowanie przejawiał zdolności w tym kierunku. Ze wszystkich sztuk plastycznych właśnie grafika najbliższa była zawsze sztuce słowa - zauważa historyk sztuki Andrzej Jakimowicz. Ścisłe połączenie obrazu i słowa - cóż mogłoby być lepszego dla Baczyńskiego- młodego poety i rysownika? Na zainteresowania plastyczne [Baczyńskiego] wpłynęły też - jak wspomina jego biografista - kontakty z nauczycielem liceum „Batorego", znanym poetą, Stanisławem Młodożeńcem, zaangażowanym futurystą, dla którego forma poetycka była ściśle związana z układem graficznym wiersza.

Plany studiowania grafiki na ASP zostały brutalnie przekreślone przez śmierć ojca poety (nie był z nim w dobrych stosunkach, jednak było to dramatyczne wydarzenie) oraz, wkrótce potem, wybuch wojny. W czasie okupacji Baczyński przez pewien czas uczył się w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa, która była taką namiastką ASP. Nie poddawał się więc, a idea stworzenia „dzieła totalnego" zafascynowała go i udało mu się ją - na miarę ograniczonych w czasie wojny możliwości - zrealizować, o czym niebawem się przekonamy.

Dziełem wyjątkowym w historii polskiej poezji XX wieku jest własnoręcznie „wydany" przez Krzysztofa Baczyńskiego poemat „Serce jak obłok". Poemat ukończony w 1941 roku Krzysztof zadedykował swojej matce, jednak zaczął trafiać z rąk do rąk przyjaciół poety i - według niektórych relacji - to właśnie lektura tego poematu skłoniła Basię Drapczyńską, przyszłą żonę Krzysztofa, do nawiązania z nim znajomości. To była szaleńcza miłość od pierwszego wejrzenia - spotkali się na wieczorku literackim dla studentów tajnej polonistyki i cztery dni później Baczyński oświadczył się Basi. Mimo protestów rodziny wzięli ślub w okupowanej Warszawie, tłumacząc , że nie mogą czekać, bo Kto nam zaręczy że tę wojnę przeżyjemy?.

Mojej ukochanej Basieńce - ten poemat, który był pierwszą przyczyną naszego poznania, a w konsekwencji dalszych wiadomych następstw w rocznicę I naszego ślubu - ofiarowuje Mąż. Odręcznie napisany i złożony tomik poezji, z ozdobną, malowaną farbami okładką i autorskimi ilustracjami do wierszy - trudno wyobrazić sobie bardziej romantyczny prezent na rocznicę ślubu. Pomysł własnoręcznego wydania poematu wziął się zapewne z zamiłowania Krzysztofa do słowa i obrazu oraz idei połączenia ich w całość. Ale mógł być też dodatkowy, bardziej prozaiczny powód - trwała wojna i po prostu nikt się specjalnie nie zajmował drukowaniem i wydawaniem książek. Nawiasem mówiąc, Basia pochodziła z rodziny drukarzy i koledzy Baczyńskiego żartowali, że bardzo dobrze się ustawił w życiu, bo po wojnie teść wyda mu wszystkie książki.

„Serce jak obłok" zapisane jest bardzo starannym, wielokolorowym pismem w narysowanych przez poetę równych linijkach - co upodabnia tomik do szkolnego, bardzo porządnego zeszytu. Inicjały rozpoczynające tekst na każdej stronie, są znacznie większe i ozdobne, jak w średniowiecznych manuskryptach. Przyjrzyjmy się okładce książki - utrzymanej w monochromatycznej niebieskiej tonacji - z przodu widzimy znaki zodiaku: Ryby, Wodnik, Koziorożec i Waga, wokół monogramu BB (Barbara Baczyńska), statek na morzu i wyspy wulkaniczne. Z tyłu namalowany jest taki sam statek oraz morskie głębiny z rybami i podwodną roślinnością. W tekście poeta umieścił cztery małe obrazki utrzymane, podobnie jak okładka, w chłodnej, niebieskawej tonacji i niezwykłym, onirycznym nastroju. Tajemnicze, symboliczne przedstawienia wplecione są w słowa poematu - naga kobieta z łanią, promieniująca dziwnym światłem, młode dziewczyny tańczące w okręgu na łące - wszystko w niebieskich barwach.

Kilka lat temu wydano w niewielkim nakładzie „Serce jak obłok" w formie będącej wierną kopią oryginalnego rękopisu z zachowaniem wszystkich szczegółów. To bardzo oryginalny i godny pochwały pomysł - projekt Baczyńskiego został upowszechniony, a czytelnik może poczuć się jakby trzymał w rękach drogocenny oryginał.

„Serce jak obłok" to nie jedyny własnoręcznie wykonany i ozdobiony przez Krzysztofa Baczyńskiego tomik. W prezencie ślubnym podarował Basi zbiór swoich wierszy „W żalu najczystszym" i - tak jak poprzednio - jest to książeczka z odręcznie napisanymi utworami, równie starannie, choć nie ma już charakteru szkolnego zeszytu, oraz ozdobiona małymi akwarelkami na doklejonych kartkach. I znów mamy połączenie poezji i plastyki, niezwykłą dbałość o estetykę tekstu, ozdobne inicjały, tak jak w średniowiecznych rękopisach. Nie da się ukryć, że taka forma „wydania" tomiku wierszy ma bardziej osobisty charakter i znacznie większą wartość niż plik zszytych kartek zapisanych na maszynie - w końcu był to prezent ślubny dla ukochanej, idealny prezent od poety-rysownika.

Ilustracje w tomiku „W żalu najczystszym" są bardzo proste, niekiedy nawet naiwne, malowane szkicowo akwarelą. Jest ich też więcej niż poprzednio, prawie do każdego wiersza jest dołączona malutka ilustracja - na tej samej kartce - w przeciwieństwie do „Serca jak obłok", gdzie obrazki były na osobnych stronach, bardziej samodzielne. Akwarele przedstawiają fragmenty krajobrazów - zimowe i jesienne drzewa, fragmenty architektury, widok kościoła i zwierzęta: czerwony koń przy wierszu „Rycerz" i jelonek przy „Wolności". „W żalu najczystszym" również doczekało się niedawno wydania, będącego dokładnym odzwierciedleniem oryginału.

Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944), ilustracja z tomiku "W żalu najczystszym", źródło: Biblioteka Narodowa

Baczyński ilustrował nie tylko własne utwory - z upodobaniem projektował okładki do ulubionych książek, między innymi do „Baśni" Andersena, bajki „Kruk i lis" (czarno-biały rysunek tuszem), ornamenty do „Księgi dżungli" i nowel „Na skalnym Podhalu", okładkę „Życia zwierząt" z bardzo udanym wizerunkiem niedźwiedzia, okładki poezji Rimbauda i akwarele do książki E. A. Poe (bardzo minimalistyczna) oraz „Klubu Pickwicka" Dickensa i „Przygód Hucka" Twaina - gdzie uwagę zwraca kontrast między wyraźnym rysunkiem latarni, a postacią delikatnie zaznaczoną jakby była tylko cieniem. Przegląd tych okładek pokazuje, że Baczyński nie trzymał się kurczowo określonej maniery rysowania, ale że radził sobie z różnymi technikami i tematami, swobodnie przeskakując między stylami, dopasowując rysunek czy akwarelę do danej sytuacji. Zachowały się też liczne projekty ekslibrisów autorstwa Baczyńskiego.

Ulubioną modelką poety była z pewnością jego żona, jednak nie zachowało się zbyt wiele portretów Basi. Zachował się natomiast cały zeszycik z portretami innego bardzo bliskiego sercu Baczyńskiego modela... pieska Dana. Zeszyt opisany na okładce Portreciki ukochanego naszego psa Dana - wiersz do niego jest w „Śpiewie z pożogi" p.t. „Z psem" zawiera serię rysunków kredką (każdy z nich ma tytuł pisany na maszynie) przedstawiających małego, kosmatego, rudego pieska w różnych sytuacjach życiowych i - co za tym idzie - wyrażającego różne stany emocjonalne zwierzęcia. Scenki są urocze, a „kosmatość" psa oddana najzwyklejszymi kredkami jest bardzo przekonująca.

Koszmarne doświadczenia wojenne wpłynęły na twórczość zarówno literacką, jak i plastyczną Baczyńskiego, coraz więcej jego rysunków utrzymanych jest w klimacie strachu, niepokoju, ukazujących okropieństwa wojny - nawet nie bezpośrednią walkę, ale ogólny nastrój mieszkańców okupowanego miasta.

Zachowała się seria niedatowanych szkiców ołówkiem - wojennych, budzących niepokój, przerażających. Baczyński stworzył własny, charakterystyczny typ postaci - o takich samych wyrażających złość, trójkątnych twarzach z nienaturalnie dużym czołem - który pojawia się w kilku rysunkach. Rysował też trupy poległych, szubienice, druty kolczaste. Zaprojektował plakat ukazujący żołnierza w hełmie, próbującego przedrzeć się przez drut kolczasty. Niezwykle przejmującym rysunkiem jest ten przedstawiający małą postać człowieka, skulonego w kącie, osaczonego, w środku pustej, strasznej przestrzeni. Analogiczny typ postaci pojawia się też na rysunku kolorową kredką - bohater zwrócony w naszą stronę na tle płonącego domu.

Z okresu wojny pochodzą również dwa rysunki niebieskim tuszem. Pierwszy, ukazujący najprawdopodobniej scenę samobójstwa i drugi z dwiema pochylonymi, odwróconymi tyłem postaciami na tle parku - oba dotkliwie zimne i niespokojne.

Rysunki piórkiem z 1940 roku bardzo przypominają twórczość Brunona Schulza - mroczne, o ekspresyjnej i drapieżnej kresce. „Labirynt miasta" przedstawia dwie zacienione postaci w głębi i trzecią na pierwszym planie, chowającą się przed kimś, a wszystko dzieje się między murami które sprawiają wrażenie jakby się zacieśniały, przytłaczały. Drugi rysunek - „Pokolenie" - to chyba najbardziej znany szerszej publiczności rysunek Baczyńskiego, który mógłby być symbolem powstania warszawskiego. Trzech przygarbionych chłopaków o posępnych twarzach i ich odbicie w lustrze - żołnierze w hełmach z trupimi czaszkami zamiast twarzy - to symbol całego pokolenia Kolumbów, skazanego na zagładę wojenną. Baczyński pokazuje, że to jest los, którego absolutnie nie chcieli, że znaleźli się w złymi miejscu o złym czasie i zostali bohaterami „na siłę", walcząc z poczucia wewnętrznego obowiązku i ginąc za ojczyznę.

Wydaje się, że Baczyński „użyczał" czasami swoich rysów twarzy bohaterom niektórych rysunków (chociaż może to jest przypadkowe podobieństwo), jednak zachował się jeden, który z całą pewnością jest autoportretem samego poety. Jest to szkic ołówkiem, rysowany zdecydowaną kreską, na szybko przed lustrem. Poważne spojrzenie, może nawet wyrażające złość, dość posępny wyraz twarzy, który powtarza się też na zdjęciach portretowych Baczyńskiego. We wspomnieniach powtarza się opinia, że Baczyński wyglądał na starszego niż był w rzeczywistości i chyba coś w tym jest.

Przyjrzyjmy się jeszcze kilku pracom Baczyńskiego z ostatniego okresu. Dwa barwne obrazki, z których jeden przedstawia nagą kobietę z łanią (dokładnie ten sam motyw, który pojawił się w „Sercu jak obłok" tym razem w szerszej gamie barw), a drugi wizerunek nagiego mężczyzny - monochromatyczny w niebieskiej tonacji.

Mała akwarela z jelonkiem, wznoszącym główkę do góry w zimowym krajobrazie, podpisana na odwrocie „Melibee" jest ilustracją do bajki (którą napisał Baczyński) o księżniczce i jelonku o trochę zmienionym imieniu Maelibe. Poeta ozdobił też ilustracjami wiersz „Ballada o trzech królach" - jeden król jest przedstawiony jako jadący na wielbłądzie, drugi na tygrysie, a trzeci na rybie, każdy z nich o indywidualnym, charakterystycznym typie urody.

Krzysztof Baczyński zginął w wieku 23 lat w pierwszych dniach powstania warszawskiego. Czy musiało tak się stać? Widząc talent Baczyńskiego, jego przyjaciele-literaci starali się go odwieść od działania w konspiracji i zbrojnej walki, jeden z jego dowódców prosił ich wspólną znajomą: Znasz Baczyńskiego, powiedz mu, żeby pisał wiersze, a nie bawił się w wojsko, wojna nie dla takich jak on. Basia odpowiadała na te wątpliwości z uporem: Przeczytaj uważnie jego wiersze, a zobaczysz, że on nie miał innego wyjścia. A sam Baczyński? - Dlaczego inni mają walczyć, a ja mam stać z boku!

Zostawił po sobie setki wierszy, poematy, opowiadania, dziesiątki rysunków - jego dorobkiem można by spokojnie obdzielić kilku twórców. Co by się stało gdyby przeżył wojnę, gdyby skończył studia na ASP? Trudno sobie wyobrazić ile mógłby stworzyć gdyby żył 20 czy 50 lat dłużej. Na szczęście Baczyński miał bardzo dobrych „opiekunów" swojej spuścizny, o bezpieczeństwo jego rękopisów, a później ich wydanie zadbała matka poety oraz rodzina Basi Baczyńskiej (ona sama zginęła w powstaniu).

Po wygaśnięciu majątkowych praw autorskich (czyli po upływie 70 lat od śmierci twórcy) jego dorobek mógł zostać w całości upubliczniony. W związku z tym Polona - Cyfrowa Biblioteka Narodowa zaprezentowała na swoim portalu cały zbiór zachowanych rękopisów Baczyńskiego, w tym rysunków - zdecydowanie warto skorzystać z okazji i wszystkie obejrzeć.

Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) "Autoportret", źródło: Biblioteka Narodowa

Źródła:

Baczyński K. K., Utwory zebrane, tom I i II, Kraków 1979

Budzyński W., Testament Krzysztofa Kamila, Warszawa 1998

Budzyński W., Miłość i śmierć Krzysztofa Kamila, Warszawa 1999

W żalu najczystszym, blog.polona.pl

Autor: Małgorzata Bednorz

Po krótkiej przygodzie z malarstwem studiowała historię sztuki, którą rozpoczęła na UMK, a skończyła na UJ. Od czasu do czasu pisze teksty o sztuce dla kilku czasopism. Wielbicielka twórczości kaskaderów literatury, a w sztukach plastycznych - wszelkich przejawów ekspresjonizmu (chociaż ceni wielu artystów z różnych epok i nurtów).
zobacz inne teksty tego autora >>

# data[].attributes.attachment_link.title
Nie tylko poeta. Rysunki Krzysztofa Kamila Baczyńskiego | Sztuki Piękne

# data[].attributes.attachment_link.description
Człowiek-legenda, najwybitniejszy poeta z „pokolenia Kolumbów", poeta Apokalipsy spełnionej, znany z wierszy z okresu wojny, ukazujących tragedie teraźniejszości, mających jednak wymiar ponadczasowy oraz z wyjątkowych erotyków dedykowanych żonie Barbarze, poeta-żołnierz, który walczył i zginął w powstaniu warszawskim. Każdy tak definiuje Baczyńskiego, każdy czytał kiedyś jego wiersze.

# data[].attributes.body
Mniej znane fakty z życia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy przeglądasz strony internetowe w globalnej sieci, to Twoja przeglądarka zbiera tzw. ciasteczka (pliki "cookies"). Są to niewielkie informacje tekstowe zapisywane przez Twoją przeglądarkę, które pozwalają nam m.in. szybciej wczytać treść naszej strony na Twoim komputerze. Jeśli chcesz poznać więcej informacji o tej niesamowitej technologii, z której korzystasz każdego dnia, polecamy Informacje o naszej polityce prywatności znajdziesz O CIASTECZKACH
ten artykuł na Wikipedii (która oczywiście też z niej korzysta :) ).
Pamiętaj, że zawsze możesz skonfigurować swoją przeglądarkę tak, by nie zapisywała żadnych ciasteczek, wejść na naszą stronę w trybie "incognito" (w nim ciasteczka też nie są zapisywane) lub kasować ciasteczka ze swojej przeglądarki po wybranej przez Ciebie sesji.
Accept
TUTAJ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzysztof Kamil Baczyński jakiego nie znacie - Czytaj PL

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy przeglądasz strony internetowe w globalnej sieci, to Twoja przeglądarka zbiera tzw. ciasteczka (pliki "cookies"). Są to niewielkie informacje tekstowe zapisywane przez Twoją przeglądarkę, które pozwalają nam m.in. szybciej wczytać treść naszej strony na Twoim komputerze.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
opublikowany: , Marlena Salwowska

Krzysztof Kamil Baczyński należał do grona najbardziej znanych polskich poetów okresu wojennego. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli tzw. pokolenia Kolumbów, żołnierzem Armii Krajowej i uczestnikiem Powstania Warszawskiego.

W Warszawie jest wiele miejsc upamiętniających tę wybitną postać. W dzielnicy Śródmieście znajduje się ulica Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Jego imieniem nazywane są szkoły m.in. Szkoła Podstawowa nr 381 czy LVIII Liceum Ogólnokształcące w Warszawie.

Tablice na pamiątkę Krzysztofa Kamila Baczyńskiego umieszczone są na kamienicy przy Bagatela 10, na ścianie pałacu Blanka przy ulicy Senatorskiej 14 i na budynku przy ul. Hołówki 3. Na podwórku między blokami Waszyngtona 37, 39 i Kinowa 24 znajduje się kamienna róża opatrzona inskrypcją "Kamilowi Baczyńskiemu 1979".
Wydarzenia rocznicowe
Z okazji 100 rocznicy urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Wawerskie Centrum Kultury przygotowało 22 stycznia o godz. 16.00 projekcję online filmu "100 rocznica urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego", a o godz. 17.00 wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego przeczyta Adam Tkaczyk (live streaming).

23 stycznia w godzinach 10.00-15.00 Urząd Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy organizuje grę miejską „Szczęśliwe drogi" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.
Warszawski poeta
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się w Warszawie. Jego ojciec, Stanisław Baczyński, był pisarzem, krytykiem literackim i historykiem literatury; natomiast matka, Stefania z domu Zielańczyk - nauczycielką. Pochodził z rodziny o głębokich korzeniach patriotycznych. Jego dziadek był uczestnikiem powstania styczniowego, ojciec żołnierzem Legionów Polskich
i kapitanem piechoty Wojska Polskiego. Od najmłodszych lat rodzice wpajali mu wartości patriotyczne i uczyli miłości do ojczyzny.

Krzysztof Kamil Baczyński po ukończeniu w 1939 roku Liceum im. Stefana Batorego studiował filologię polską na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Marzył o karierze grafika lub ilustratora, niestety wybuch wojny uniemożliwił mu podjęcie studiów w Akademii Sztuk Pięknych.

Jego twórczość literacka w główniej mierze była poświęcona okrucieństwu II wojny światowej. W czasie okupacji wydawał tomiki wierszy pod pseudonimem Jan Bugaj. Jego utwory były drukowane przez prasę podziemną. Pisał w imieniu swoim i całego swojego pokolenia, poruszając również tematy uniwersalne i ponadczasowe.

Poległ w czwartym dniu powstania w pałacu Blanka na pl. Teatralnym w wieku zaledwie 23 lat. Pochowany tymczasowo na dziedzińcu ratusza, po wojnie ekshumowany na Cmentarz Wojskowy na Powązkach (kw. A22 rz. 2 gr. 25).

# data[].attributes.attachment_link.title
Warszawa pamięta o Baczyńskim | Warszawa - oficjalny portal stolicy Polski

# data[].attributes.attachment_link.description
opublikowany: , Marlena Salwowska Krzysztof Kamil Baczyński należał do grona najbardziej znanych polskich poetów okresu wojennego. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli tzw. pokolenia Kolumbów, żołnierzem Armii Krajowej i uczestnikiem Powstania Warszawskiego. W Warszawie jest wiele miejsc upamiętniających tę wybitną postać. W dzielnicy Śródmieście znajduje się ulica Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Miłość od pierwszego wejrzenia, przeciwni związkowi rodzice, a w tle wojna - ta historia do złudzenia przypomina „Romea i Julię". I niestety kończy się równie tragicznie, choć uczucia, które połączyło Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i jego żonę Barbarę Drapczyńską, nie zdołała pokonać nawet śmierć.
Wszędzie pojawiali się w duecie - tam, gdzie ona, musiał być i on. Nie widzieli poza sobą świata, ale też (przynajmniej z początku) nie byli szczególnie zainteresowani szarą, wojenną rzeczywistością. Owocem ich miłości są jedne z najpiękniejszych erotyków w historii polskiej poezji. Krzysztof Kamil Baczyński pisał je dla żony, nie mogąc wyobrazić sobie życia bez niej. Agnieszka Cubała w książce „Miłość '44" tak charakteryzuje ich relację:
Basia i Krzysztof stanowili dowód na to, że teoria o dwóch połówkach pomarańczy jest prawdziwa. Przyszli na świat po to, by się spotkać. A kiedy już to nastąpiło, żyli tylko dla siebie, we własnym świecie, niespecjalnie zwracając uwagę na to, co myślą inni.
Tymczasem inni przyglądali się im uważnie - bo i było na co patrzeć.

Zwykły on, zwykła ona...

Już na pierwszy rzut oka było widać, że są dobraną parą. On - niewysoki (miał sto sześćdziesiąt pięć centymetrów wzrostu), zdaniem wielu kobiet „zgrabny, foremny, wrażliwy i nad wiek poważny", a dla niektórych wręcz „swojski". Ona - szczupła, drobna, z lekko skośnymi oczami, zadartym nosem i brązowymi włosami, skromna „szara myszka".

Jak podkreśla w książce „Miłość '44" Agnieszka Cubała: „Krzysztofa zafascynowały przede wszystkim jej inteligencja i żywe usposobienie. A także fakt, że potrafiła dotrzymać mu kroku w dyskusji, zwłaszcza na temat poezji i literatury ". Tymczasem Barbara, wręcz ślepo zapatrzona w poetę, była najwierniejszą fanką jego twórczości.

Poznali się właściwie przypadkiem, 1 grudnia 1941 roku podczas tajnych kompletów. On miał 20 lat, ona dwa tygodnie wcześniej skończyła 19. Kiedy wokół trwała gorąca dyskusja na temat literatury (a może logiki), w nich rodziło się uczucie, które miało okazać się silniejsze niż wojna i śmierć. To była miłość od pierwszego wejrzenia.

Już czwartego dnia znajomości Krzysztof oświadczył się wybrance - a Basia z miejsca się zgodziła. I choć postronny obserwator mógłby uznać ich rozmowę za żart, już wkrótce narzeczeni o swoich planach powiadomili rodziców. Ci - jak można się domyślać - nie byli zachwyceni. Szczególnie matka poety, która krzywym okiem patrzyła na „drukarzównę" (jak pogardliwie określała Barbarę). Młodzi postawili jednak na swoim. Wymusili nawet przesunięcie terminu ceremonii z września na czerwiec 1942 roku. Skąd taki pośpiech? Możliwe wytłumaczenie przedstawia Agnieszka Cubała w książce „Miłość '44":
Decyzję o tak szybkim ślubie Krzyś podjął z dwóch powodów. Pierwszym z nich była miłość, drugim - przeczucie śmierci, które nieustannie w sobie nosił. „Mamo, ja muszę bardzo szybko przeżyć moje życie" - powiedział pewnego dnia.
I że cię nie opuszczę

Po zaledwie półrocznej znajomości Barbara Drapczyńska i Krzysztof Kamil Baczyński stanęli na ślubnym kobiercu. W warunkach hitlerowskiej okupacji państwo młodzi nie mogli nawet marzyć o wystawnej ceremonii i hucznym weselu. Ale i tego nie potrzebowali. Wiesław Budzyński relacjonuje:
Ślub odbył się w środę przed Bożym Ciałem, trzeciego czerwca 1942 roku o godzinie dziesiątej, w kościele na Solcu... Był piękny dzień. Basia ubrana była w kremowy kostium, w ręku trzymała bukiet konwalii, Krzyś był w ciemnym garniturze.
Według relacji świadków państwo młodzi wyglądali niemal dziecinnie. Jak wspominał Jarosław Iwaszkiewicz, który na uroczystość przybył z olbrzymim bukietem bzu:
Po ślubie powiedziałem do kogoś: właściwie wyglądało to nie na ślub, ale na pierwszą komunię. Oboje Baczyńscy, bardzo młodzi, wyglądali jeszcze młodziej, a ponieważ oboje byli niewielkiego wzrostu, rzeczywiście wydawało się, że to dwoje dzieci klęczy przed ołtarzem.
Po mszy goście bawili się w domu Drapczyńskich. Żeby zapłacić za przyjęcie, tata Basi podobno sprzedał nawet zegarek! Wśród weselników zabrakło jednak matki pana młodego: Stefania Baczyńska, po tym jak zakochani powiedzieli sobie sakramentalne „tak", zasłabła. Przez kolejne dni nie chciała nikogo widzieć, nie potrafiła bowiem pogodzić się z wyborem syna.

Niechęć Stefanii do synowej wkrótce zmieniła się w prawdziwą nienawiść. Co gorsza, obie kobiety musiały zamieszkać razem w jednopokojowym mieszkaniu. Podobno próbowały nawet rozdzielić wspólną przestrzeń za pomocą rozwieszonych w pomieszczeniu prześcieradeł, by zapewnić sobie minimum intymności; niewykluczone zresztą, że po prostu nie mogły na siebie patrzeć. Ale i to nie zapobiegło spięciom, które z czasem przerodziły się w awantury.

Zdarzało się, że Basia uciekała przed teściową do rodziców. Żaliła się też koleżankom, w jak trudnej znalazła się swojej sytuacji. Musiało być naprawdę nieciekawie, skoro Stefania, jak konstatował przyjaciel Baczyńskiego Jerzy Andrzejewski: „ uważała małżeństwo syna za dopust boży i wielki mezalians ". W końcu postanowiła jednak się wycofać i - być może pod wpływem interwencji Krzysztofa - wyniosła się z mieszkanka. Biograf poety Zbigniew Wasilewski opisuje:
Po wcześniejszych ostrych konfliktach między Stefanią i Barbarą Baczyńską matka Krzysztofa opuściła wspólne mieszkanie i przeniosła się do Anina, gdzie podjęła pracę nauczycielską na tajnych kompletach (...).

Od tego wydarzenia, które do domu młodego małżeństwa wprowadziło pożądany spokój, nieustannym zadaniem Krzysztofa było łagodzenie matczynego poczucia osamotnienia i krzywdy, obdarowywanie jej szczególnymi dowodami miłości i oddania.
Skazani na śmierć

Młodzi w końcu mogli zacząć żyć po swojemu. Niedługo cieszyli się jednak małżeńskim szczęściem. Wkrótce dał o sobie znać niespokojny duch poety, który - jak tylu innych z jego pokolenia - marzył o tym, by zamienić pióro na karabin. Nie przemawiały do niego żadne argumenty przeciw. Jerzy Zagórski po latach wspominał:
Było nas tylu dojrzałych ludzi. Nie umieliśmy samą liczebną przewagą i autorytetami natrzeć wtedy na niego i zmusić i wytłumaczyć, że nie ma czego szukać na tych wojskowych ćwiczeniach podziemia, "manewrach" Armii Krajowej, jakie miał odbyć w następnych tygodniach ten szczupły chłopak dwudziestoletni, wiecznie zagrożony gruźlicą, chory na astmę, z aureolą talentu nad czołem. Dlaczegośmy tego nie potrafili, choć zdawaliśmy sobie z tego sprawę, że jakiś jest błąd w tej strategii, która wiosną posyłała tego młodzieńca na wyprawy w bród przez rzeki, na biwakowanie, przebijanie się z zasadzek. Mówiliśmy o tym między sobą, jemuśmy nie umieli dość silnie powiedzieć.
W decyzji o wstąpieniu do konspiracji wspierała Krzysztofa chyba tylko Barbara. Tym, którzy głośno wypowiadali swoje wątpliwości, tłumaczyła: „ Przeczytaj uważnie jego wiersze, a zobaczysz, że on nie miał innego wyjścia ". Działalność opozycyjną jej mąż zaczął w słynnym batalionie „Zośka", później przeszedł do „Parasola".

Okazał się zdecydowanie lepszym poetą niż żołnierzem. Jego dowódca w 2 kompanii batalionu „Zośka", podchorąży Andrzej Romocki wprost stwierdził, że Krzysztof jest mało przydatny w warunkach polowych. Podobno kiepsko strzelał, a z uwagi na zły stan zdrowia często brakowało mu sił. Kolega z oddziału Stanisław Sieradzki opowiadał: „Był tak słabowity, że pomagałem mu nosić karabin". Mimo to w godzinie „W" bez wahania ruszył do walki o wyzwolenie stolicy z rąk hitlerowców. Zginął czwartego dnia Powstania Warszawskiego od kuli niemieckiego snajpera. Koledzy pospiesznie pochowali go na tyłach pałacu Blanka - tam, gdzie zmarł.

Miłość pokonała śmierć

Basia w tym czasie pracowała jako ochotniczka w szpitalu przy ulicy Mariańskiej. Agnieszka Cubała w książce „Miłość '44" relacjonuje: „Chodziła po domach, zbierając dla rannych żywność i papierosy. Nie miała jednak żadnych wieści od Krzysia, co bardzo ją niepokoiło".

Zapewne przeczuwała najgorsze, lecz nie traciła nadziei. Nie mogła sobie na to pozwolić, bo - jak twierdziła później jej matka - była w ciąży. Szukała męża, by podzielić się z nim dobrą nowiną i przekonać się, że jest bezpieczny. Nigdy nie dowiedziała się na pewno, że jej poszukiwania nie mają sensu. Nikt nie odważył się przekazać jej tragicznej wiadomości.

Podczas jednego ze swoich „rajdów" pod koniec sierpnia została zraniona w głowę odłamkiem szkła, wyrzuconym w powietrze podczas bombardowania. Tylko kilka kroków dzieliło ją od kamienicy, w której mieszkali jej rodzice. Parę dni później, 1 września 1944 roku zmarła. Podobno w ostatnich chwilach ściskała kurczowo tomik poezji męża i powtarzała w malignie: „Idę do ciebie, już idę".

Według Feliksy Drapczyńskiej, ukochany towarzyszył Barbarze w tej ostatniej drodze. Agnieszka Cubała opisuje: „W nocy, bezpośrednio przed śmiercią córki, matka miała sen. Do Basi przyszedł w nim Krzysztof. Nakrył ją całą swoim płaszczem, a potem zabrał ją ze sobą ". Ile jest w tym prawdy, a ile życzeniowego myślenia kobiety, która straciła córkę i (prawdopodobnie) wnuka? Trudno powiedzieć.

Śmierć nie zdołała jednak rozłączyć tej niezwykłej pary. Ciało Krzysztofa Kamila Baczyńskiego zostało ekshumowane w styczniu 1947 roku. Ostatecznie tragicznie zmarły poeta spoczął obok swojej żony i nienarodzonego dziecka we wspólnym grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Bibliografia:

1. Wiesław Budzyński, Miłość i śmierć Krzysztofa Kamila. Biografia K. K. Baczyńskiego, Wydawnictwo M 2014.

2. Wiesław Budzyński, Taniec z Baczyńskim. Historia miłości Barbary i Krzysztofa Baczyńskich, Prószyński i S-ka 2001.

3. Agnieszka Cubała, Miłość '44. 44 prawdziwe historie powstańczej miłości, Prószyński Media 2019.

4. Józef Lewandowski, Wokół biografii Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, [w:] Szkło bolesne, obraz dni... Eseje nieprzedawnione, Ex libris 1991.

5. Zbigniew Wasilewski, Kronika życia i twórczości Krzysztofa Baczyńskiego, „Poezja" nr 1/1989.

6. Stefan Zabierowski, Krzysztof Kamil Baczyński. Biografia i legenda, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1990.

7. Żołnierz, poeta, czasu kurz... Wspomnienia o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim, red. Zbigniew Wasilewski, Wydawnictwo Literackie 1979.

Sprawdź, gdzie kupić „Miłość '44. 44 prawdziwe historie powstańczej miłości":

...as pancerny w szeregach 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte, podporucznik Mark Weissenberg, zginął w bardzo niefortunnym wypadku? Podczas nocnego natarcia na Bydgoszcz usiadł na błotniku, aby pomagać w kierowaniu czołgiem. Zmęczony zasnął i osunął się pod gąsienice.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Kiedy się miłość śmiercią stała". Najtragiczniejsza historia miłosna powstania warszawskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Miłość od pierwszego wejrzenia, przeciwni związkowi rodzice, a w tle wojna - ta historia do złudzenia przypomina „Romea i Julię". I niestety kończy się równie tragicznie, choć uczucia, które połączyło Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i jego żonę Barbarę Drapczyńską, nie zdołała pokonać nawet śmierć. Wszędzie pojawiali się w duecie - tam, gdzie ona, musiał być i on.

# data[].attributes.headline
Krótka biografia (również w jęz. angielskim) i Patriotyczna Gra Komunikacyjna.

# data[].attributes.subject
Krótka biografia (również w jęz. angielskim) i Patriotyczna Gra Komunikacyjna.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński

Tablica upamiętniająca Krzysztofa Kamila Baczyńskiego na frontowej ścianie Pałacu Blanka, ul. Senatorska 14
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_Blanka#/media/File:Tablica_Krzysztof_Kamil_Baczy%C5%84ski_pa%C5%82ac_Blanka_01.JPG

Krzysztof Kamil Baczyński herbu Sas ps. „Jan Bugaj", „Emil", „Jan Krzyski", „Krzysztof", „Piotr Smugosz", „Krzysztof Zieliński", „Krzyś" (ur. 22 stycznia 1921 w Warszawie, zm. 4 sierpnia 1944 tamże) - polski poeta czasu wojny, podchorąży, żołnierz Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli pokolenia Kolumbów, w czasie okupacji związany z pismem „Płomienie" oraz miesięcznikiem „Droga". Zginął w czasie Powstania Warszawskiego jako żołnierz batalionu „Parasol" Armii Krajowej.
Krzysztof Kamil Baczyński

Krzysztof Kamil Baczyński, of the Sas coat of arms, had many codenames: Jan Bugaj, Emil, Jan Krzyski, Krzysztof, Piotr Szmugosz, Krzysztof Zielinski, and Krzyś. He was born on 22 January 1921. A Polish wartime poet, cadet, soldier of the Home Army, scout leader of the Grey Ranks and one of the representatives of the Columbus generation. From 1931 he attended the Stefan Batory Polish State Gymnasium and in 1937 he entered the newly created two-year high school which opened as part of the same school. He joined a class specializing in the humanities. In May 1939 he received his secondary school leaving certificate. He was a scout of the 23rd Warsaw Scout Troop Pomarańczarnia.

In July 1943, he became section leader in 2nd Alek Platoon of 2nd Rudy Company of Home Army Zośka Battalion at the rank of senior rifleman. He took part in the derailment of the German train at the Tłuszcz-Urle section on 27 April 1944. After completing a course in the Agricola School of Reserve Infantry Cadets, he gained the rank of senior reserve infantry cadet rifleman. At the same time, he headed the poetry section of the monthly social and literary journal Droga. At the beginning of July 1944 he was transferred to Parasol Scout Battalion Parasol as the deputy commander of the 3rd platoon of the 3rd company.

The outbreak of the Warsaw Uprising caught him on Theatre Square. He did not manage to reach his unit's place of assembly, so he joined a unit of volunteers commanded by Second Lieutenant Lesław Kossowski Leszek. He was killed at his post in Blank's Palace on 4 August 1944, fatally wounded by a marksman, most likely shooting from the building of the Grand Theatre. He was buried behind the palace.

After the war, his body was moved to Powązki Cemetery. He published 4 volumes of poetry during the German occupation.

He is recognized as one of the most prominent poets of the occupation period.

Był synem Stanisława Baczyńskiego, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, żołnierza Legionów Polskich, oficera wywiadu, tzw. dwójki WP, pisarza i krytyka literackiego oraz Stefanii z domu Zieleńczyk, nauczycielki i autorki podręczników szkolnych.
Od 1931 roku uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego, a następnie w tej samej szkole w roku 1937 rozpoczął naukę w nowo utworzonym dwuletnim liceum ogólnokształcącym, w klasie o profilu humanistycznym. W maju 1939 roku otrzymał świadectwo dojrzałości.
Już w czasie gimnazjalnym Baczyński odznaczał się wielkim znawstwem także współczesnej mu literatury. W jego klasie uczyli się późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów: Tadeusz Zawadzki „Zośka", Jan Bytnar „Rudy" i Maciej Aleksy Dawidowski „Alek". Był harcerzem działającej przy szkole 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia".

Od lipca 1943 roku sekcyjny w II plutonie „Alek" 2. kompanii „Rudy" batalionu „Zośka" AK w stopniu starszego strzelca pod ps. „Krzysztof", „Zieliński". W mieszkaniu miał skrytkę na broń, w której trzymał Thompsona, dwa Steny, MP 40, granaty, materiały minerskie, a także podręczniki, mapy i prasę konspiracyjną.
Uczestniczył w akcji wykolejenia pociągu niemieckiego (jadącego z frontu wschodniego do Berlina) na odcinku Tłuszcz - Urle (kryptonim „TU") 27 kwietnia 1944 roku. Akcja ta spowodowała 26-godzinną przerwę w ruchu. Po ukończeniu turnusu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola" rozkazem jej komendanta, por. „Gustawa" z 25 maja 1944 roku otrzymał stopień starszego strzelca podchorążego rezerwy piechoty.
Jednocześnie był kierownikiem działu poezji miesięcznika społeczno-literackiego „Droga", wydawanego od grudnia 1943 do kwietnia 1944 roku.
Na początku lipca 1944 roku przeszedł do harcerskiego batalionu „Parasol" na stanowisko zastępcy dowódcy III plutonu 3. kompanii. W „Parasolu" przyjął pseudonim „Krzyś".
Wybuch Powstania Warszawskiego zaskoczył go w rejonie pl. Teatralnego. Nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki (Wola - Dom Starców przy Karolkowej), przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. „Leszek" (Lesław Kossowski, dowódca reduty „Ratusz-Pałac Blanka" na odcinku kpt. „Gozdawy").

Krzysztof Kamil Baczyński poległ na posterunku w pałacu Blanka 4 sierpnia 1944 roku w godzinach popołudniowych (ok. 16.00), śmiertelnie raniony przez strzelca wyborowego ulokowanego prawdopodobnie w gmachu Teatru Wielkiego. Pochowany pierwotnie na tyłach pałacu. Po wojnie ciało przeniesiono na Cmentarz Wojskowy na Powązkach (kwatera A22-5-25).
W powstaniu warszawskim, 1 września 1944 roku, zginęła także żona Baczyńskiego - Barbara Drapczyńska.

W okresie okupacji niemieckiej ogłosił 4 tomiki poezji: Zamknięty echem (lato 1940), Dwie miłości (jesień 1940), Wiersze wybrane (maj 1942), Arkusz poetycki Nr 1 (1944) i składkę Śpiew z pożogi (1944) oraz wiele utworów w prasie konspiracyjnej. Uznany powszechnie za jednego z najwybitniejszych poetów czasów okupacji. Poezja Baczyńskiego najpełniej wyraża cechy pokolenia Kolumbów. Dla nich konsekwencją wybuchu wojny była konieczność poradzenia sobie z tym wstrząsem i odnalezienie własnej postawy wobec tych wydarzeń. Pisał wiersze katastroficzne, ze środka „spełniającej się apokalipsy", pragnąc zmierzyć się ze swoją epoką i czasem historycznym.
Zachowały się wszystkie jego dzieła: ponad 500 wierszy, kilkanaście poematów i około 20 opowiadań.
Zachowało się również kilkaset rysunków i grafik Baczyńskiego, jak na przykład ilustracje do poszczególnych wierszy poety, projekty okładek własnych tomików, kolekcja rysunków z psem Baczyńskiego, studium kocich łebków czy rysunki o tematyce orientalnej.
Życie i twórczość Baczyńskiego stały się tematem kilku filmów, m.in. Dzień czwarty, w którym poetę zagrał Krzysztof Pieczyński, i Baczyński w reżyserii Kordiana Piwowarskiego (z tytułową rolą Mateusza Kościukiewicza).

Opracowanie streszczenia opisu, tłumaczenie na język angielski, nagranie w językach polskim i angielskim oraz obróbka nagrań i testowanie oprogramowania dofinansowano ze środków otrzymanych od Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w ramach zadania publicznego „Opracowanie i udostępnianie informacji multimedialnych dotyczących życiorysów żołnierzy AK i wydarzeń dotyczących Armii Krajowej z tabliczek z kodami QR".

# data[].attributes.attachment_link.description
Tablica upamiętniająca Krzysztofa Kamila Baczyńskiego na frontowej ścianie Pałacu Blanka, ul. Senatorska 14 https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_Blanka#/media/File:Tablica_Krzysztof_Kamil_Baczy%C5%84ski_pa%C5%82ac_Blanka_01.JPG Krzysztof Kamil Baczyński herbu Sas ps. „Jan Bugaj", „Emil", „Jan Krzyski", „Krzysztof", „Piotr Smugosz", „Krzysztof Zieliński", „Krzyś" (ur. 22 stycznia 1921 w Warszawie, zm.

# data[].attributes.headline
Teksty wierszy w "Zeszytach Literackich.

# data[].attributes.subject
Teksty wierszy w "Zeszytach Literackich.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzysztof Kamil Baczyński, połowa lat 30. Fot. z archiwum Marty Wyki
Historia
Płacz, matko, kochanko, przebacz,
bo nie anioł, nie anioł prowadzi.
Wy te same drżące u nieba,
wy te same róże sadzić jak głos
na grobach przyjdziecie i dłonią
odgarniecie wspomnienia i liście, jak włos
siwiejący na płytach płaskich.

Idą, idą pochody, dokąd idą,
których prowadzi jak wygnańców łaski
ląd krążący po niebie. A może
niebo po lądzie dmące piaskiem
tak kształt ich zasypuje. Jak noże
giną w chleb pogrążone - tak oni
z wolna spływają. Piach ich pokrywa.

Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni.
dn. 8 III [19]42 r.
Wolność
Przebudź się - jesteś wolny,
choćbyś jak w ziemi duch
szedł dołem dookolny,
przebudź się, jesteś wolny,
zbudź tylko słuch.

Otworzysz bramy gwarne
i łuki triumfalne
muzyki, która w chmury
trwa dymami pożarów
z dołu do góry.

Otwórz oczy, to jesteś
tryskającym powietrzem
zdrój żywy.
Żeś przez ciało przykuty
i żeś ciała upływem,
żyj w wietrze.

Albo cheruba nazwij
i uczyń mocom nazwy,
i uczyń z niedojrzanych
wrzące sokiem obrazy,
i rzeknij „Niech się stanę
w nich" albo: „Niech się staną".
Wtedyś lękom wygnany,
burzom cichym przyjaciel
w snów srebrnym majestacie.

A jeśli nie uwierzysz,
żeś wolny, bo cię skuto,
będziesz się krokiem mierzył
i będziesz ludzkie dłuto,
i będziesz w dłoń ujęty
przez czas, przez czas - przeklęty.

Bo tym, co w nim przystają,
otworzy chwilę, zgasi
i nim sen rozpoznają,
i nim opłaczą ciało,
przykuci martwą chwałą,
miną; zostanie wolny,
tworzeniem dookolny.
marzec [19]42 r.
Śpiew I
Co się zdarzy przy drodze - nie wraca,
i to, co w wieczność odchodzi - ginie.
Nie płacz, nie płacz, zawsze pozostaje
urojona podróż po obłokach.
Nie płacz, zawsze jeszcze zostanie
tabun drzew niby masztów ze złota,
jeszcze pragnień w powietrzu śpiewanie,
jeszcze w trawach wędrówka zostanie
albo grób - z niego jodłą wyfruniesz.
[...]

Dom poety

II
Oto dźwierze wiatrem rozwarte na przestrzał,
kute w ciężkim metalu powietrza,
ponad nimi dzwony liliowe, nad niemi
drzew korony jak zielone ręce ziemi.
A nad furtą chodzi niby paw
herb w koronie z purpurowych traw.
Wozem ani karetą tam nie zajedziesz,
bo do dworu nie droga - strumień wiedzie,
po nim złote łabędzie - w ich biegu
sercem spłyniesz - i staniesz na brzegu.

IV
Dom jest jasny, zbudowany z blasku,
jak powietrza bańka, która w więcierz
księżycowym rybakom uwięzła
i ma ściany jakby z roślin i światła
i z jeziora pułap czy zwierciadła,
które gwiazdy odbijając wróży
do muzyki podobne i róży.

V
Tam się wiedzie miłość wszechstworzeniu
jak łodyga różowego zioła,
która rośnie w takim zamyśleniu,
że podobna jest sklepieniu kościoła
w stylu ptaków, a te wkoło licząc
krople głosu - są harfą słowiczą.
[...]
Rozpoczęte 17 I 1942 r. ukończone 18 I 1942 r. KRZYSZTOF KAMIL BACZYŃSKI
KRZYSZTOF KAMIL BACZYŃSKI ur. 22 stycznia 1921 r. w Warszawie, zm. 4 sierpnia 1944 tamże. Syn Stefanii i Stanisława. Ukończył Gimnazjum i Liceum im. St. Batorego w Warszawie 1939 r. Studia polonistyczne na tajnym uniwersytecie w Warszawie przerywa, wstępuje do tajnej Podchorążówki i kończy ją. Latem 1943 wstąpił do harcerskiego batalionu ,,Zośka", był sekcyjnym w 2. plutonie ,,Alek" 2. kompanii ,,Rudy" w stopniu starszego strzelca. Bierze czynny udział w tzw. Wielkiej Dywersji w „Szarych Szeregach" aż do wybuchu powstania. Należał do grupy „Zośka", a potem „Parasol" - harcerskiego batalionu AK, zajmującego się głównie wykonywaniem wyroków śmierci wydanych przez Państwo Podziemne; w lipcu 1944 został zastępcą dowódcy 3. plutonu 3. kompanii batalionu ,,Parasol", ale w powstaniu walczy w szeregach grupy „Gozdawa" na „Reducie Ratusza". Ginie od kuli niemieckiej w początkach sierpnia 1944 r. raniony w głowę. Napisał słowa do kilku pieśni żołnierskich, które śpiewali powstańcy, idąc do boju. Po wojnie „Tygodnik Powszechny" publikował regularnie wiersze Baczyńskiego (w samym 1945 roku pojawiły się w sześciu numerach) oraz poświęcone mu teksty, w tym słynny szkic J. Zagórskiego Śmierć Słowackiego (1947 nr 14-15), a sam Turowicz ogłosił uwagi o Baczyńskim i katolicyzmie (1947 nr 19); kres tym publikacjom położyła cenzura i w latach 1949-51 oraz 1953-56 w tygodniku nie ukazał się ani jeden artykuł o autorze Śpiewu z pożogi.

# data[].attributes.attachment_link.title
KRZYSZTOF KAMIL BACZYŃSKI, Wiersze | Zeszyty Literackie

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzysztof Kamil Baczyński, połowa lat 30. Fot. z archiwum Marty Wyki Historia Płacz, matko, kochanko, przebacz,bo nie anioł, nie anioł prowadzi.Wy te same drżące u nieba,wy te same róże sadzić jak głosna grobach przyjdziecie i dłoniąodgarniecie wspomnienia i liście, jak włossiwiejący na płytach płaskich. Idą, idą pochody, dokąd idą,których prowadzi jak wygnańców łaskiląd krążący po niebie.

# data[].attributes.body
Artykuły z czasopism

# data[].attributes.headline
Utwory Baczyńskiego w katalogu BP Radom - książki i multimedia.

# data[].attributes.subject
Utwory Baczyńskiego w katalogu BP Radom - książki i multimedia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Prolib Integro - Katalog OPAC WWW - Autor:"baczyński krzysztof kamil (1921-1944)"

# data[].attributes.attachment_link.description
Drogi użytkowniku, aplikacja do prawidłowego działania wymaga obsługi JavaScript. Proszę włącz obsługę JavaScript w Twojej przeglądarce.

# data[].attributes.headline
Opracowania na temat biografii i twórczości poety.

# data[].attributes.subject
Opracowania na temat biografii i twórczości poety.

# data[].attributes.attachment_link.title
Prolib Integro - Katalog OPAC WWW - Temat:"baczyński krzysztof kamil (1921-1944)"

# data[].attributes.attachment_link.description
Drogi użytkowniku, aplikacja do prawidłowego działania wymaga obsługi JavaScript. Proszę włącz obsługę JavaScript w Twojej przeglądarce.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Warszawa i Mazowsze - najnowsze wiadomości w RDC

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pan Rafał Miastowski Burmistrz Dzielnicy Mokotów m. st. Warszawy zaprasza do udziału w grze miejskiej „Szczęśliwe drogi", która przeniesie uczestników do Warszawy okresu dwudziestolecia międzywojennego, aż po moment zagłady stolicy, czyli do czasu Powstania Warszawskiego 1944 roku. Gra miejska przybliży uczestnikom postać i twórczość Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w sposób ciekawy i kreatywny.

Uczestnicy gry w formie aktywnego zwiedzania poznają postać Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Po dotarciu do każdego z punktów będą musieli wykonać zadanie polegające na wykazaniu się sprawnością fizyczną jak i intelektualną.

Na graczy przemierzających przestrzeń miasta, zgodnie z określonym scenariuszem, będą czekać postacie związane z życiem i twórczością Baczyńskiego. Uczestnicy gry wcielą się w rolę fotoreporterów. Gracze będą mieli wyjątkową możliwość podróżowania w czasie Uczestnicy otrzymają na starcie gry mapę z podpowiedzią gdzie znajdą punkty gry.

Gra miejska „Szczęśliwe drogi" - Krzysztofa Kamila Baczyńskiego to wyjątkową okazja do spędzenia wolnego czasu w gronie rodzinnym. Uczestnicy w trakcie trwania gry poznają również skomplikowane korzenie rodziny Baczyńskiego, które wpłynęły na jego wyjątkową twórczość, rzeczywistość Warszawy okresu młodości poety.

Scenariusz gry nawiązuje również do współczesnych odniesień do twórczości Krzysztofa Kamila

Baczyńskiego. Gra miejska będzie składała się z 6 punków na Warszawskim Mokotowie, które są również związane z postacią Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Punkty będą się znajdować w miejscach związanych z poetą lub okresem Powstania Warszawskiego znajdujących się na terenie Mokotowa.

Wydarzenia rozpoczyna się o godz. 10:00 do 15:00 w dniu 23.01.2021r.

Na wydarzenie obowiązują zapisy internetowe:
kulturalneeventypl@gmail.com
Serdecznie Zapraszamy!!!

# data[].attributes.attachment_link.title
Gra miejska „Szczęśliwe drogi" - Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w 100-lecie urodzin - Warszawa i Mazowsze - najnowsze wiadomości w RDC

# data[].attributes.attachment_link.description
Pan Rafał Miastowski Burmistrz Dzielnicy Mokotów m. st. Warszawy zaprasza do udziału w grze miejskiej "Szczęśliwe drogi", która przeniesie uczestników do Warszawy okresu dwudziestolecia międzywojennego, aż po moment zagłady stolicy, czyli do czasu Powstania Warszawskiego 1944 roku. Gra miejska przybliży uczestnikom postać i twórczość Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w sposób ciekawy i kreatywny.