# data[].attributes.attachment_link.description
Zaloguj się do Facebooka, aby zacząć udostępniać różne rzeczy oraz łączyć się ze znajomymi, rodziną i ludźmi, których znasz.

# data[].attributes.body
Najprawdopodobniej najstarsza, odrestaurowana naramowicka kapliczka.

Źródło:
http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.body
W marcu 1946 r. zradiofonizowano Naramowice. Z 150 domów 130 otrzymało głośnik radiowęzłowy, zwany powszechnie „kołchoźnikiem”. Był on połączony kablowo z węzłem nadawczym usytuowanym na Piątkowie.

Źródło:
Tu Naramowice nr 14/2013 s. 8 http://www.tunaramowice.pl/files/014.pdf

# data[].attributes.body
W trakcie drugiej wojny światowej ul. Rubież nazywała się: „Reimarstrasse”.

Źródło:

TuNaramowice nr 80/2019 s. 8 i 14 http://www.tunaramowice.pl/files/080.pdf

# data[].attributes.body
W trakcie drugiej wojny światowej nazwę Naramowice zmieniono na: „Guntershausen”, a ul. Naramowickiej na: „Wissmannstrasse”. Każda ulica oraz miejsce otrzymało nową, niemiecką nazwę.

Więcej:

TuNaramowice nr 80/2019 s. 8 i 14 http://www.tunaramowice.pl/files/080.pdf

# data[].attributes.headline
„Wojna światowa – co za straszny tytuł wydarzenia w tej kronice” M. Mleczko

# data[].attributes.subject
„Wojna światowa – co za straszny tytuł wydarzenia w tej kronice” M. Mleczko

# data[].attributes.body
Widmo wojny bardzo silnie dotknęło mieszkańców Naramowic – splądrowane mieszkania w poszukiwaniu broni, zburzona figura Matki Bożej Królowej Korony Polskiej, spalony drewniany kościółek, wywózki naramowiczan w głąb Niemiec czy obozów zagłady. Tak wspomina lata dzieciństwa Ryszard Czarnecki: TuNaramowice nr 34/2015 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/034.pdf.

# data[].attributes.headline
1925 – przyłączenie Naramowic do Poznania 

# data[].attributes.subject
1925 – przyłączenie Naramowic do Poznania 

# data[].attributes.body
1 stycznia 1925 r., po czteroletnich zabiegach władz miasta, Naramowice zostały włączone do Poznania. Wówczas liczyły ok. 273 mieszkańców, w tym 270 wyznania rzymsko-katolickiego oraz 3 – ewangelickiego (stan na: 30 września 1921 r.).

Naramowice dzieliły się na Naramowice-wieś i Naramowice-Dominium. W granice Poznania włączono te drugie, czyli leżące w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Po dziś dzień trudno wskazać zasięg terenowym poszczególnych części.

Źródło:
TuNaramowice nr 6/2013 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/006.pdf

TuNaramowice nr 25/2014 s. 8 http://www.tunaramowice.pl/files/025.pdf

TuNaramowice nr 26/2014 s. 4 http://www.tunaramowice.pl/files/026.pdf

# data[].attributes.headline
Wizyta prezydenta II RP Stanisława Wojciechowskiego na Naramowicach

# data[].attributes.subject
Wizyta prezydenta II RP Stanisława Wojciechowskiego na Naramowicach

# data[].attributes.body
W 1924 r. podczas pięciodniowej wizyty w Poznaniu prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski przebywał na Naramowicach. Odwiedził wówczas majątek dworski. Głowę państwa witały, podobnie jak rok wcześniej francuskiego marszałka Focha, dzieci. Do 148 uczniów naramowickiej szkoły dołączyli ci ze szkoły w Winiarach. Wraz z rodzicami utworzyli przed dworem powitalny szpaler. Władek Mleczko, syn kierownika szkoły, wręczył gościowi bukiet bzów i róż, zgromadzeni wykonali śpiewy powitalno-patriotyczne, a w budynku przygotowano bankiet.

Źródło:
TuNaramowice nr 79/2019 s. 16 http://www.tunaramowice.pl/files/079.pdf

# data[].attributes.headline
Marszałek Ferdynand Foch na Naramowicach

# data[].attributes.subject
Marszałek Ferdynand Foch na Naramowicach

# data[].attributes.body
13 maja 1923 r. przez Naramowice przejeżdżał niebywały gość – marszałek Ferdynand Foch. W drodze z Poznania do Biedruska zatrzymał się nawet przy ul. Rubież, by przyjąć powitanie uczniów tutejszej szkoły.

Więcej:
TuNaramowice nr 47/2016 s. 10 http://www.tunaramowice.pl/files/047.pdf

# data[].attributes.headline
Michał Mleczko, kierownik Szkoły Podstawowej nr 60 

# data[].attributes.subject
Michał Mleczko, kierownik Szkoły Podstawowej nr 60 

# data[].attributes.body
Michał Mleczko, gdy przybył z Podkarpacia, pewnie nie spodziewał się jak ważną rolę odegra dla społeczności Naramowic.
Kierownictwo tutejszej placówki objął 1 kwietnia 1922 r. Pod jego zwierzchnictwem do szkoły doprowadzono prąd, założono dzwonek elektryczny czy piorunochron, wprowadzono świadectwa półroczne (wydawane 30 stycznia i 28 czerwca), oraz dwumiesięczne wakacje letnie, postawiono posąg Królowej Korony Polskiej w podziękowaniu za odzyskaną niepodległość, powołano Koło Towarzystwa Popierania Budowy Publicznej Szkoły Podstawowej, otrzymano w 1939 r. radioodbiornik firmy „EMKA”. Niestety, wszystkie działania pokrzyżował wybuch II wojny światowej. Dzień po wkroczeniu Niemców do Poznania, tj. 11 września 1939 r. splądrowali oni szkołę i mieszkania nauczycielskie w poszukiwaniu broni. Kierownik Mleczko pospiesznie ukrył czternaście worków z książkami, dokumentami, w tym kroniką szkolną, ocalając przed zniszczeniem.

Po wyzwoleniu stolicy Wielkopolski Michał Mleczko przystąpił do ponownej organizacji szkoły – usunięto uszkodzenia budynku z 1945 r., wyposażono w podstawowy sprzęt.

W 1950 r. odszedł na zasłużoną emeryturę.

Więcej:
TuNaramowice 45/2016 s. 10 http://www.tunaramowice.pl/files/045.pdf

# data[].attributes.headline
Moraczewski Jakób, właściciel Naramowic 

# data[].attributes.subject
Moraczewski Jakób, właściciel Naramowic 

# data[].attributes.body
Człowiek skromny, roztropny, oszczędny, taktowny, pracowity… .

Jakób Moraczewski herbu Cholewa, dziedzic oraz właściciel dóbr w Naramowicach, Lednogórze pod Pobiedziskami oraz Zielątkowie pod Obornikami, urodził się w 1784 r. w Zembowie pod Lwówkiem. Wśród przodków rodziny Moraczewskich znalazł się Henryk V Żelazny Piast, książę żagański i głogowski.

Poza pracą znajdował czas na literaturę oraz rozwijanie naukowych zainteresowań. Był jednym z pierwszych członków powstałego w 1857 r. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Umarł bezdzietnie 31 sierpnia 1862 r. w Naramowicach, a jego ciało pochowano na cmentarzu zasłużonych Wielkopolan na Wzgórzu Św. Wojciecha.

W swoim testamencie zapisał 1000 talarów na budowę nowej szkoły. Budynek znajduje się przy rondzie na zbiegu ulic Rubież i Czarnucha.

Źródło:
TuNaramowice nr 11/2013 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/011.pdf

TuNaramowice 46/2016 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/046.pdf

# data[].attributes.headline
Wośkowiak Edmund, więzień w obozie koncentracyjnym Mauthausen

# data[].attributes.subject
Wośkowiak Edmund, więzień w obozie koncentracyjnym Mauthausen

# data[].attributes.body
Historia często zapomina o tysiącach więźniów, zamordowanych w obozach koncentracyjnych. Jednym z nich jest Edmund Wośkowiak, młody chłopak z Naramowic, który zapłacił wysoką cenę za lekkomyślność.

Wspomnienie:

TuNaramowice nr 58/2017 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/058.pdf

# data[].attributes.body
Drewniany krzyż u zbiegu ulic Sarmackiej i Alzackiej, na terenie osiedla „Działek”, stanowił miejsce spotkań, modlitwy czy wielkanocnej święconki mieszkańców. Początkowo znajdował się na rogu ulicy Sarmackiej oraz Umultowskiej. Prace budowlane pod koniec XX w. spowodowały zmianę lokalizacji krzyża.

Źródło:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.body
Kapliczka Matki Bożej z inskrypcją:  „Matko wszelkich łask módl się za nami”.

Źródło:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.body
Metalowy krzyż wniesiony w drugiej połowie XX w.

Źródło:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.body
Figura Matki Bożej Fatimskiej ufundowana w 1997 r.

Więcej:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.body
Znajdująca się na prywatnej posesji kapliczka Matki Bożej pochodzi z lat pięćdziesiątych XX w. Stanowi wotum wdzięczności rodziny.

Źródło:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.body
Na prywatnej posesji znajduje się pomnik Matki Bożej. Na cokole widnieje inskrypcja: „Matuchno broń nas”.

Źródło:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

# data[].attributes.headline
Figura Matki Bożej Królowej Korony Polskiej

# data[].attributes.subject
Figura Matki Bożej Królowej Korony Polskiej

# data[].attributes.body
Dla mieszkańców Naramowic ma ona szczególne znaczenie. Wokół niej koncentrowało się życie wsi, a w latach 1932-1935 wskazywała lokalizację tymczasowej kaplicy, urządzonej w jednej ze sal lekcyjnych.
Pomnik powstał decyzją Rady Pedagogicznej Szkoły Powszechnej w Naramowicach w dziesiątą rocznicę odzyskania niepodległości jako podziękowanie za oswobodzenie ojczyzny. Zaledwie miesiąc od posiedzenia przed szkołą stanęła statua na ponad trzymetrowej kolumnie. 11 listopada 1928 r. odbyło się jej odsłonięcie i poświęcenie przez bł. ks. Narcyza Putza. Wydarzenie przyciągnęło tłumy mieszkańców. Figura przywoływała wśród naramowiczan bardzo silne jeszcze wspomnienia braku wolności czy powszechnie obowiązującego języka niemieckiego. Nic dziwnego, że ubodzy mieszkańcy w kilka dni zebrali kwotę 728 zł, potrzebną do wzniesienia postumentu.

Uśmiechnięta Matka Boża z dzieciątkiem stanowiła symbol patriotyzmu i pamięci do 1939 r., kiedy to w nocy z 30 na 31 grudnia Niemcy rozkazali naramowiczanom zburzyć pomnik. Kierownik szkoły oraz inspirator postawienia figury, Michał Mleczko, z bólem serca uderzał młotem. Już wtedy obiecał, że jeśli przeżyje wojnę, go odbuduje. Słowa dotrzymał i 6 października 1946 r. miało miejsce poświęcenie odbudowanej figury.

Źródło:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

TuNaramowice 70/2018 s. 18 http://www.tunaramowice.pl/files/070.pdf

TuNaramowice 69/2018 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/069.pdf

# data[].attributes.body
W 1986 r. rozpoczęto budową Osiedla Władysława Łokietka, stawiając budynki nr 10, 9, 1. Architekturą nawiązywało ono do innych naramowickich bloków. Obecnie kompleks liczy czternaście domów (ostatni oddano do użytku w 1998 r.), w których mieszka ok. 2500 mieszkańców. Na terenie osiedla powstały również: szkoła, przedszkola, pawilon usługowo-handlowy (1993) zawierający sklep (dziś Netto), pocztę, agencję PKO, administrację spółdzielczą, przychodnię lekarską oraz aptekę.

Więcej:

TuNaramowice 59/2017 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/059.pdf

# data[].attributes.body
Kombinat Naramowice skupiał się na produkcji: warzyw, owoców oraz mleka. Posiadał 20 ha szklarni na licencji bułgarskiej, 400 ha sadów nowoczesnych odmian jabłoni w Pamiątkowie i Rosnowie, nowoczesne obory dla ponad 1000 krów. Ponadto dysponował suszarnią warzyw, przechowalnią owoców czy siecią sklepów detalicznych, m.in. na Starym Rynku przy Pałacu Działyńskich.
PGR Naramowice przyciągał nie tylko gości z kraju, ale również z zagranicy. Na terenie kombinatu miały miejsce: Dożynki Centralne oraz Wystawa Zwierząt Hodowlanych i Eksportowych (1974), wizyta delegacji z Hanoweru (1986).

Więcej o Państwowym Gospodarstwie Rolnym Naramowice można przeczytać na:

TuNaramowice nr 18/2014 s. 5. http://www.tunaramowice.pl/files/018.pdf

TuNaramowice nr 19/2014 s. 10.  http://www.tunaramowice.pl/files/019.pdf

TuNaramowice nr 77/2019 s. 4 i 6 http://www.tunaramowice.pl/files/077.pdf

# data[].attributes.body
Pierwszy proboszcz parafii pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Poznaniu. W lutym 1940 r. został wywieziony do Generalnej Guberni, gdzie zginął od pocisku. Po wojnie jego ciało sprowadzono i złożono na naramowickim cmentarzu.

Więcej:

TuNaramowice nr 62/2018 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/062.pdf

# data[].attributes.headline
Ks. kanonik, radca Narcyz Putz (1877-1942)

# data[].attributes.subject
Ks. kanonik, radca Narcyz Putz (1877-1942)

# data[].attributes.body
Inspirator utworzenia naramowickiej parafii pw. Matki Boskiej Częstochowskiej. Został aresztowany w 1939 r. Z poznańskiego Fortu VII został przewieziony do obozu koncentracyjnego Gusen, a następnie do Dachau. Tam zginął w 1942 r. Pięćdziesiąt siedem lat później papież Jan Paweł II beatyfikował ks. Narcyza Putza.

Więcej:

TuNaramowice nr 62/2018 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/062.pdf

TuNaramowice nr 61/2018 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/061.pdf

# data[].attributes.body
Figura Matki Boskiej wzniesiona w 1949 r. staraniami ks. Mariana Bogackiego na miejscu spalonego w 1945 r. kościółka.

Więcej:
TuNaramowice nr 63/2018 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/063.pdf

# data[].attributes.headline
Parafia pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Poznaniu

# data[].attributes.subject
Parafia pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Poznaniu

# data[].attributes.body
Przez długi czas mieszkańcy Naramowic nie posiadali własnego kościoła. Należeli do parafii św. Wojciecha, a na nabożeństwa udawali się do odległych świątyń na terenie miasta. Dopiero ks. kanonik, radca Narcyz Putz zainicjował utworzenie parafii. Zanim jednak to nastąpiło urządzono kaplicę w sali lekcyjnej w szkole podstawowej przy ul. Rubież (obecnie Technikum im. J. W. Zamoyskich). W latach 1932-1935 odprawiano w niej msze św. co dwa tygodnie.

Parafia pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Poznaniu-Naramowicach powstała 1 września 1935 r. na mocy dekretu erekcyjnego J. Em. Ks. Kardynała Augusta Hlonda, Prymasa Polski. Obejmowała ona obszar Naramowic (po włączeniu w 1925 r. dzielnicy w granice miasta), Umultowa, Nowej Wsi Górnej i Nowej Wsi Dolnej. Jeszcze w tym samym roku zbudowano niewielki, drewniany kościółek projektu inż. arch. Cybichowskiego. Pierwszym proboszczem został ks. Antoni Hałas.

W trakcie drugiej wojny światowej coraz bardziej ograniczano liczbę nabożeństw, a w kwietniu 1941 r. zamknięto kościółek. Urządzono w nim magazyn artykułów odzieżowych oraz skórzanych. Natomiast w styczniu 1945 r. wycofujący się z miasta Niemcy podpalili drewnianą świątynię oraz plebanię. Nabożeństwa ponownie odprawiano w szkole przy ul. Rubież. Ocalały dom katolicki przebudowano na kościół dla 500 wiernych.

W sierpniu 1947 r. nowym proboszczem został ks. Marian Bogacki. Duchowny przystąpił do odbudowy plebanii, zbudowania kaplicy cmentarnej, jak również różnych prac remontowych w kościele. Dwa lata później w budynku plebanii uruchomiono przedszkole parafialne, a na miejscu spalonego kościółka wzniesiono i poświęcono figurę Matki Boskiej.

W 1958 r. zawiązał się Komitet Budowy Nowego Kościoła, który po szesnastu latach starań otrzymał zgodę na budowę nowej świątyni. We wrześniu 1976 r. rozpoczęto prace budowlane na tzw. „górce” według projektu poznańskiego architekta Henryka Marcinkowskiego. Pół roku później stanął w stanie surowym dolny kościół. 9 października 1977 r. miała miejsce uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego przywiezionego przez proboszcza z katakumb rzymskich. Ksiądz Marian Bogacki nie nacieszył się nowym kościołem, gdyż zmarł 9 kwietnia 1983 r. Uroczystość konsekracji świątyni, a także pięćdziesięciolecia parafii odbyła się 15 grudnia 1985 r.

Więcej:

TuNaramowice nr 64/2018 s. 8 http://www.tunaramowice.pl/files/064.pdf

TuNaramowice nr 63/2018 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/063.pdf

TuNaramowice nr 62/2018 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/062.pdf

TuNaramowice nr 61/2018 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/061.pdf

# data[].attributes.headline
Szkoła Podstawowa nr 60 im. Wojciecha Bogusławskiego

# data[].attributes.subject
Szkoła Podstawowa nr 60 im. Wojciecha Bogusławskiego

# data[].attributes.body
Naramowicka Szkoła Podstawowa jest jedną z najstarszych szkół podstawowych w Polsce oraz najstarszą w Poznaniu. Jej początki sięgają czasów zaborów, a dokładnie lat trzydziestych XIX w.

Zaprzysiężenie pierwszego nauczyciela, Fryderyka Siega, odbyło się 19 grudnia 1832 r. Kilka dni później, 7 stycznia, uczniowie rozpoczęli naukę w glinianym, krytym słomianą strzechą budynku przy ul. Rubież. Przed powstaniem szkoły dzieci z Naramowic nie uczęszczały do żadnej szkoły. Dlatego otwarcie placówki oświatowej przyczyniło się do znacznego wzrostu poziomu wykształcenia mieszkańców rejonu, jak i zmniejszenia odsetka analfabetyzmu.

Dzięki darowiźnie Jakóba Moraczewskiego w postaci 1000 talarów oraz staraniom ks. kanonika Brzezińskiego w 1867 r. oddano do użytku nowy budynek przy ul. Rubież 18. Mimo nasilającej się w XIX w. germanizacji społeczność szkolna przeciwstawiała się działaniom zaborcy. W 1906 r. wybuchł strajk uczniowski przeciw obowiązkowi nauki religii i odmawiania modlitw w języku niemieckim.

W 1910 r. rozpoczęto naukę w trzecim budynku przy ul. Rubież 20. Osiem lat później Polska odzyskuje niepodległość, a w wyniku zwycięskiego powstania Wielkopolska zostaje włączona w struktury niepodległego państwa. Wówczas, 16 czerwca 1919 r., kierownikiem placówki został Sylwester Mausz, nauczyciel języka polskiego oraz religii. Natomiast 1 kwietnia 1922 r. kierownictwo objął Michał Mleczko, autor zachowanej do dzisiaj kroniki szkolnej. Pod jego zwierzchnictwem do szkoły doprowadzono prąd, założono dzwonek elektryczny czy piorunochron, wprowadzono świadectwa półroczne (wydawane 30 stycznia i 28 czerwca), oraz dwumiesięczne wakacje letnie, postawiono posąg Królowej Korony Polskiej w podziękowaniu za odzyskaną niepodległość, powołano Koło Towarzystwa Popierania Budowy Publicznej Szkoły Podstawowej, otrzymano w 1939 r. radioodbiornik firmy „EMKA”. Niestety, wszystkie działania pokrzyżował wybuch II wojny światowej. Dzień po wkroczeniu Niemców do Poznania, tj. 11 września 1939 r. splądrowali oni szkołę i mieszkania nauczycielskie w poszukiwaniu broni. Kierownik Mleczko pospiesznie ukrył czternaście worków z książkami, dokumentami, w tym kroniką szkolną, ocalając przed zniszczeniem.

Po wyzwoleniu stolicy Wielkopolski Michał Mleczko przystąpił do ponownej organizacji szkoły – usunięto uszkodzenia budynku z 1945 r., wyposażono w podstawowy sprzęt. W międzyczasie, 1 marca 1945 r., Naramowice zostają włączone do Poznania. Po szybkich zapisach uczniów w dniach 18-20 marca, rozpoczęto naukę 22 marca.

Problem niewystarczającej liczby pomieszczeń lekcyjnych zaspokoiły powołanie w 1962 r. Społecznego Komitetu Budowy Szkoły w Poznaniu oraz rozpoczęcie budowy nowej szkoły przy ul. Boranta. 1 września 1965 r. uczniowie rozpoczęli naukę w dwunastoizbowym budynku z salą gimnastyczną, pracownią do zajęć technicznych, jak również fizyczno-chemiczną, biblioteką, świetlicą, gabinetem lekarsko-stomatologicznym. Niemniej nie udało się zrealizować budowy boisk oraz zagospodarować otoczenia szkoły.

W 1972 r. w szkole powstaje SKS „Borant” z sekcjami kolarską i turystyki rowerowej. Wkrótce kolarze z naramowickiej szkoły odnieśli zwycięstwa w prestiżowych wyścigach.

W latach osiemdziesiątych XX w. ponownie pogarszają się warunki funkcjonowania szkoły. W wyniku utworzenia os. Kosmonautów oraz Kombinatu PGO Poznań-Naramowice wzrasta liczba uczniów. Dopiero oddanie do użytku kolejnych szkół poprawiło sytuację.

Po 1989 r. nastąpiły ważne zmiany – przywrócono naukę religii, doprowadzono gaz do kuchni, podłączono kotłownię do sieci gazowej, wymieniono okna, unowocześniono toalety i szatnie, a także utworzono pracownię komputerową. W następnych latach powstał hymn, logo oraz strona internetowa szkoły.

Więcej:
TuNaramowice nr 10/2013 s. 5, 6 i 9 http://www.tunaramowice.pl/files/010.pdf

TuNaramowice nr 9/2013 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/009.pdf

TuNaramowice nr 8/2013 s. 8 http://www.tunaramowice.pl/files/008.pdf

TuNaramowice nr 58/2017 s. 6 i 12 http://www.tunaramowice.pl/files/058.pdf

TuNaramowice nr 45/2016 s. 10 http://www.tunaramowice.pl/files/045.pdf

TuNaramowice nr 67/2018 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/067.pdf

TuNaramowice nr 66/2018 s. 16 http://www.tunaramowice.pl/files/066.pdf

TuNaramowice nr 65/2018 s. 8 http://www.tunaramowice.pl/files/066.pdf

TuNaramowice nr 64/2018 s. 10 http://www.tunaramowice.pl/files/064.pdf

https://pl.wikipedia.org/wiki/Szkoła_Podstawowa_nr_60_w_Poznaniu

http://www.sp60.szkola.pl

# data[].attributes.headline
Wincenty Władysław Kasprowicz - pieniński pustelnik

# data[].attributes.subject
Wincenty Władysław Kasprowicz - pieniński pustelnik

# data[].attributes.body
Z Naramowicami związany był Wincenty Władysław Kasprowicz - powstaniec wielkopolski, pieniński pustelnik i kościelny naramowickiej parafii.
Więcej:
http://retropress.pl/slowo/ponura-tajemnica-nie-stotalizowanego-pustelnika/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wincenty_W%C5%82adys%C5%82aw_Kasprowicz
Źródła:
https://www.pieninypn.pl/pl/1378/0/pustelnia-i-pustelnicy-na-g-zamkowej.html

# data[].attributes.location_name
Macieja Rataja 138-158, 61-695 Poznań, Polska

# data[].attributes.headline
Zdzisław Lis – społecznik z Wilczego Młyna

# data[].attributes.subject
Zdzisław Lis – społecznik z Wilczego Młyna

# data[].attributes.body
Wspomnienie:

TuNaramowice nr 43/2016 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/043.pdf

# data[].attributes.body
Ważną częścią naramowickiego krajobrazu są kapliczki i krzyże.

Więcej:

TuNaramowice 53/2017 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/053.pdf

TuNaramowice 70/2018 s. 18 http://www.tunaramowice.pl/files/070.pdf

TuNaramowice 69/2018 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/069.pdf

# data[].attributes.location_name
Żołnierzy Narwiku 27-5, 61-695 Poznań, Polska

# data[].attributes.body
Wilczy Młyn – Wolfsmuhle, usytuowany był nad Potokiem Naramowickim. Istnieją dwie teorie pochodzenia nazwy. Helena Szafran w książce Poznań i Okolice twierdziła, iż nazwa pochodzi od pobliskiego strumienia Wilczak. Konrad Dąbrowski z Porozumienia dla Twierdzy Poznań głosił tezę, że młynarz miał najprawdopodobniej nazwisko Wolf, a nazwa została źle przetłumaczona i winno być Młyn Wolfa.

Dawny młyn się nie zachował.  Obecnie jest to osiedle domków jednorodzinnych.

Więcej o historii Wilczego Młyna:

TuNaramowice nr 54/2017 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/054.pdf

TuNaramowice nr 52/2017 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/052.pdf

# data[].attributes.location_name
osiedle Władysława Łokietka 104, 61-616 Poznań, Polska

# data[].attributes.headline
Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 os. Władysława Łokietka

# data[].attributes.subject
Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 os. Władysława Łokietka

# data[].attributes.body
W 1988 r. rozpoczęła się budowa Szkoły Podstawowej nr 35 na terenie os. Władysława Łokietka. Uroczyste otwarcie szkoły nastąpiło 04.09.1989 r. W roku szkolnym 1992-1993 powstało XXIV Liceum Ogólnokształcące i powołany został Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 5. Dnia 01.09.1999 r. w wyniku reformy powołane zostało Gimnazjum Nr 10 im. Władysława Łokietka w Poznaniu. Od pierwszego września 2012 szkoła podstawowa funkcjonuje w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1. Gimnazjum i Liceum zostały rozwiązane.

Więcej:

http://sp35poznan.pl/

TuNaramowice 34/2015 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/034.pdf

# data[].attributes.body
Trolejbus oznaczony literą „T” i jeździł od Dworca Garbary, przez Szelągowską na Naramowice. Pętla znajdywała się przy obecnym skrzyżowaniu Sarmacka/Naramowicka. W latach pięćdziesiątych doszło do zmiany numeracji - naramowicki trolejbus został oznaczony numerem 104.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych trolejbusy były sukcesywnie zamieniane na zwykłe autobusy.

Do idei tej wrócił prezydent Ryszard Grobelny, chcąc budować trolejbus na Naramowice, jednak pomysł ten został zgodnie oprotestowany przez ekspertów i mieszkańców.

Więcej:

TuNaramowice nr 59/2017 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/059.pdf
http://naszglospoznanski.pl/gdy-do-naramowic-jezdzily-trolejbusy/
https://poznan.naszemiasto.pl/w-poznaniu-tez-jezdzily-trolejbusy-zdjecia/ar/c4-1677965
https://www.codziennypoznan.pl/artykul/2016-03-29/poznan-jakiego-juz-nie-ma-46-lat-temu-trolejbusy-zniknely-z-ulic-poznania

# data[].attributes.body
Nazwa ulicy została nadana w 1938 roku od pobliskich stawów rybnych.
Więcej:
TuNaramowice nr 68/2018 s. 8 http://www.tunaramowice.pl/files/068.pdf

# data[].attributes.body
Olędrzy byli to osadnicy Holenderscy i Niemieccy, którzy posiadali wiedzę dotyczącą melioracji. Ich osady znajdywały się również na Naramowicach. Były to Naramowice Olędry oraz Nowa Wieś Górna i Nowa Wieś Dolna.

TuNaramowice nr 50/2017 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/050.pdf

# data[].attributes.body
Inicjatorką powstania szkoły była Halina Frank - wdowa po Oswaldzie Franku, dowódcy Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu. Kierując się najprawdopodobniej wolą zmarłego męża, Halina kupiła za pozostawione przezeń pieniądze ziemię. Wkrótce, przy dużym zaangażowaniu wdowy, rozpoczęto tam budowę szkoły. Ostatecznie 26 marca 1938 roku poświęcono nowy budynek. Jej patronem został zmarły cztery lata wcześniej generał Oswald Frank. Niestety, po II wojnie światowej sanacyjny oficer był dla władz komunistycznych nie do zaakceptowania jako patron. Jego imię szkoła mogła nosić ponownie dopiero po 1989 roku.

Od 1998 roku w szkole funkcjonują oddziały integracyjne.

Więcej:

http://www.sp48.poznan.pl/

TuNaramowice nr 62/2018 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/062.pdf

TuNaramowice nr 77/2019 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/077.pdf

TuNaramowice nr 76/2019 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/076.pdf

TuNaramowice nr 75/2019 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/075.pdf

https://tytus.edu.pl/2018/11/08/jak-walczono-z-bieda-w-ii-rp-eksperymentalne-osiedle-na-ulicy-sarmackiej-w-poznaniu/

# data[].attributes.body
„Żurawiniec” w  lesie Piątkowskim, o  powierzchni 1,5 ha, został uznany za rezerwat przyrody na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa Drzewnego z  dnia 20 października 1959 r. (M.P. Nr93, poz.497). Do jego powstania przyczyniła się między innymi Helena Szafran. Celem powołania rezerwatu była ochrona zespołu roślinności charakterystycznej dla torfowisk przejściowych.

W związku z intensywną zabudową okolicy doszło do obniżenia wód gruntowych i wyschnięcia bagien oraz stawów. Z inicjatywy Michała Kucharskiego i Adama Szabelskiego z Rady Osiedla Naramowice doszło do przekazania środków z budżetu osiedla Naramowice na podjęcie badań i opracowania planów odbudowy stosunków wodnych. Na ich podstawie Zakład Lasów Poznańskich, we współpracy z UAM, mógł rozpocząć starania mające na celu ratowanie tych cennych obszarów. Wkrótce wybudowano sieć drenów i rur, które doprowadziły do skierowania wody do rezerwatu i jego rewitalizacji.

Więcej:

TuNaramowice nr 37/2015 s. 6 i 10. http://www.tunaramowice.pl/files/037.pdf

TuNaramowice nr 32/2015 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/032.pdf

TuNaramowice nr 42/2016 s. 5  http://www.tunaramowice.pl/files/042.pdf

TuNaramowice nr 38/2016 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/038.pdf

TuNaramowice nr 63/2018 s. 10 http://www.tunaramowice.pl/files/063.pdf

# data[].attributes.body
Kolejka wąskotorowa łącząca Cytadelę z Biedruskiem została wybudowana w 1923 roku przez wojsko. Wcześniej dowóz zaopatrzenia dla poligonu wywoływał spore problemy, dlatego armia postanowiła połączyć Biedrusko z miastem torami.

Ludność cywilna mogła korzystać z nowego środka transportu bez przeszkód. Kolejka osiągała prędkość do 15 km/h, a trasę o długości ponad 17 km z Biedruska do Cytadeli pokonywała zazwyczaj w około godzinę i kwadrans.

Niestety iskry sypiące się w trakcie jazdy doprowadziły do kilku pożarów (raz spłonęło nawet kilka domów w Radojewie). Ponadto, wybudowanie nowego mostu w Biedrusku umożliwiło wojsku ściąganie zaopatrzenia i potrzebnych towarów inną drogą.

Więcej:

TuNaramowice nr 59/2017 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/059.pdf
https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/124311/edition/134246/content

# data[].attributes.body
W celu zapewnienia połączenia między poszczególnymi fortami twierdzy Poznań wytyczono drogę, którą nazwano Aleją Obwodową (jej północy odcinek to obecnie ul. Lechicka i ul. Bałtycka). Problem stanowiła jednak rzeka Warta, przecinająca ów trakt. Przez ponad pół wieku oba brzegi łączyła przeprawa promowa.

Dopiero w latach pięćdziesiątych podjęto decyzję o budowie stałego mostu. Inwestycja przebiegała niezwykle sprawnie: rozpoczęła się w 1952 r., a zakończyła w 1954 r. Wzrost natężenia ruchu samochodowego spowodował jednak, że dotychczasowa przeprawa okazała się zbyt wąska, dlatego w 1995 roku postanowiono zbudować nowy most, który stanął cztery lata później. Obecnie zakończyła się trwająca kilkanaście miesięcy przebudowa starej nitki mostu.

Więcej:

TuNaramowice nr 59/2017 s. 14 http://www.tunaramowice.pl/files/059.pdf

# data[].attributes.body
Rozbudowujący się kombinat ogrodniczy potrzebował kadr. W tym celu w budynku dawnej szkoły podstawowej utworzono technikum ogrodnicze. Obecnie technikum przy ul. Rubież 20 wchodzi w skład Zespołu Szkół im. Jadwigi i Władysława Zamojskich w Rokietnicy.

Więcej:

TuNaramowice nr 8/2013 s.6 http://www.tunaramowice.pl/files/008.pdf

# data[].attributes.body
Zbiornik na gaz na Naramowicach miał średnicę 44 m, obwód 140 m i wysokość 80 m. Mógł pomieścić Jego budowę rozpoczęli w 1942 roku Niemcy, a dokończyli w 1955 roku Polacy. W 1981 roku został wyłączony z użytku, a 23 lipca 1995 roku został wysadzony.

Więcej:

https://poznan.naszemiasto.pl/naramowice-wielki-wybuch-zbiornika-gazu-zdjecia/ar/c1-1943419

https://www.miastopoznaj.pl/kultura-i-styl/2803-zbiornik-gazu-czy-wieza-spadochronowa

# data[].attributes.body
O sytuacji na Naramowicach w latach 30tych XX wieku można przeczytać w Przewodniku Katolickim z 2 lutego 1936 r. w artykule "Najnieszczęśliwsza parafia".

Link do skanu gazety:

https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/182056/edition/196167/content

# data[].attributes.attachment_link.title
Przewodnik Katolicki. 1936 R.42 nr5 - Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa

# data[].attributes.body
Fort V powstał na północnych peryferiach Poznania w latach 1879-1883. Nadano mu tytuł: „Waldersee I” na cześć Afreda von Waldersee. Po zmianie patronów na polskich, w 1931 r. otrzymał nazwę rodziny Mycielskich. W okresie międzywojnia nieużytkowany obiekt, został najprawdopodobniej zaadaptowany przez miejscową biedotę na prymitywne mieszkania. Krótko przed wybuchem II wojny światowej Wojsko Polskie zainteresowało się budynkiem, jednak okazał się on już bezużyteczny dla działań obronnych. Wkrótce Fort V zajęli Niemcy, którzy zrobili z niego więzienie, a następnie fabrykę działek 20 mm czy skład amunicji. Po konflikcie zbrojnym obiekt wysadzono natomiast elementy mogące się przydać w biedzie rozebrane i rozgrabione.

Więcej:

TuNaramowice nr 41/2026 s. 12 http://www.tunaramowice.pl/files/041.pdf

TuNaramowice nr 40/2026 s. 5 i 6 http://www.tunaramowice.pl/files/040.pdf

https://pl.wikipedia.org/wiki/Fort_V_w_Poznaniu

# data[].attributes.body
W 2011 roku w wyniku reformy Jednostek Pomocniczych Miasta Poznania doszło do połączenia Osiedla Naramowice, Osiedla Wilczy Młyn oraz terenów spółdzielczego osiedla Władysława Łokietka.
W 2011 roku Przewodniczącym Rady Osiedla został Adam Szabelski, a Przewodniczącą Zarządu Osiedla Anna Wachowska-Kucharska.
W kadencji 2015-2019 Przewodniczącym Rady Osiedla był Paweł Nowak, a Przewodniczącą Zarządu Osiedla drugą kadencję Anna Wachowska-Kucharska.
Od 2019 roku Przewodniczącą Rady Osiedla jest Joanna Kraus a Przewodniczącym Zarządu Krzysztof Kaczyński.

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.body
W 2019 roku otwarto nowe Domy Młodzieży, które zapewnią dzieciom w trudnej sytuacji opiekę i wychowanie na czas, gdy rodzice lub opiekunowie nie są w stanie tego spełnić. Budynki powstały u zbiegu ulic Sarmackiej i Aragońskiej.

POKAŻ WIĘCEJ

# data[].attributes.headline
Kombinat Naramowice - Polska Kronika Filmowa

# data[].attributes.subject
Kombinat Naramowice - Polska Kronika Filmowa

# data[].attributes.body
Film. Naramowice od 2:54 do 4:18.

# data[].attributes.headline
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 4 - Różany Potok

# data[].attributes.subject
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 4 - Różany Potok

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.attachment_link.title
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 4 - Różany Potok

# data[].attributes.headline
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 3 - Żurawiniec-bagna

# data[].attributes.subject
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 3 - Żurawiniec-bagna

# data[].attributes.attachment_link.title
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 3 - Żurawiniec-bagna

# data[].attributes.headline
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 2 - Żurawiniec

# data[].attributes.subject
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 2 - Żurawiniec

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.attachment_link.title
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 2 - Żurawiniec

# data[].attributes.headline
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 1 - Fort V

# data[].attributes.subject
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 1 - Fort V

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.attachment_link.title
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 1 - Fort V

# data[].attributes.headline
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 5 - Bobry

# data[].attributes.subject
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 5 - Bobry

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.attachment_link.title
OdkrywaMY Naramowice - przystanek 5 - Bobry

# data[].attributes.body
Film.

# data[].attributes.headline
Eskapada kolejowa z lotu ptaka o wschodzie słońca.

# data[].attributes.subject
Eskapada kolejowa z lotu ptaka o wschodzie słońca.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolej Obwodowa Poznań Naramowice Mavic Air

# data[].attributes.body
Poświęcenie kamienia  węgielnego i wmurowanie aktu erekcyjnego kościoła pw. św. Jana Pawła II w Poznaniu przy ul. Mołdawskiej 19.05.2015 r.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poświecenie kamienia węgielnego i wmurowanie aktu erekcyjnego  Poznan Naramowice

# data[].attributes.headline
Wirtualna mikrowyprawa "Czego nie wiecie o lesie na Naramowicach".

# data[].attributes.subject
Wirtualna mikrowyprawa "Czego nie wiecie o lesie na Naramowicach".

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.attachment_link.title
Wirtualna mikrowyprawa "Czego nie wiecie o lesie na Naramowicach"

# data[].attributes.headline
Tramwaj na Naramowice - policja ćwiczyła w budynku przeznaczonym do wyburzenia.

# data[].attributes.subject
Tramwaj na Naramowice - policja ćwiczyła w budynku przeznaczonym do wyburzenia.

# data[].attributes.body
Film

# data[].attributes.attachment_link.title
Tramwaj na Naramowice - policja ćwiczyła w budynku przeznaczonym do wyburzenia.

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.attachment_link.title
Tramwaj na Naramowice - aktualny postęp prac

# data[].attributes.headline
Budowa tramwaju na Naramowice - wyburzenia ostatnich budynków (2020 r.).

# data[].attributes.subject
Budowa tramwaju na Naramowice - wyburzenia ostatnich budynków (2020 r.).

# data[].attributes.attachment_link.title
Wyburzono ostatni budynek kolidujący z budową trasy tramwajowej na Naramowice.

# data[].attributes.attachment_link.title
Inna perspektywa - Poznań Naramowice, Łąki nadwarciańskie #dron

# data[].attributes.body
Wizualizacje I etapu (2017 r.).

# data[].attributes.attachment_link.title
Tramwaj na Naramowice - wirtualny przejazd

# data[].attributes.body
Film o historii szkoły.

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Szkoły Podstawowej nr 60 w Poznaniu

# data[].attributes.body
Pierwsza Komunia Święta w latach 30tych. W tle budynek przy ul. Rubież istniejący do dzisiaj.

# data[].attributes.body
Niegdyś wiejska droga, której nazwa pochodzi od słabej jakości gleby w tej części Naramowic. W wyniku gwałtownej urbanizacji zachodnich Naramowic stała się główną trasą dojazdową do domów kilku tysięcy mieszkańców nowych osiedli deweloperskich. Długoletnia walka Naramowiczan, skupionych między innymi w nieistniejącym już stowarzyszeniu „Jasna Rola”, którego przewodniczącym był Adam Szabelski, doprowadziła do wyasfaltowania etapami drogi w latach 2013-2015.

Więcej:
https://poznan.naszemiasto.pl/jasna-rola-w-poznaniu-na-naramowicach-koszmar-trwa/ar/c4-1970278
https://gloswielkopolski.pl/ul-jasna-rola-mieszkancy-nie-moga-bezpiecznie-dojechac-do-domow-zdjecia/ar/1063448
https://gloswielkopolski.pl/drogowcy-demoluja-swiezo-zrobiona-ulice-jasna-rola-takie-normy-zobacz-zdjecia/ar/1041545
https://gloswielkopolski.pl/ul-jasna-rola-w-poznaniu-dziury-zastapi-asfalt-i-kostka-brukowa/ar/3533001
https://gloswielkopolski.pl/poznan-ulica-jasna-rola-juz-prawie-gotowa/ar/7431389

# data[].attributes.headline
Walka o budowę tramwaju na Naramowice i przebudowę układu drogowego (2013 r.).

# data[].attributes.subject
Walka o budowę tramwaju na Naramowice i przebudowę układu drogowego (2013 r.).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przedstawiciele poznańskich stowarzyszeń przygotowali apel do Prezydenta Miasta i Rady Miasta Poznania. Powód? Narastające problemy komunikacyjne północnej części miasta. Zdaniem działaczy rozwiązaniem kłopotu byłaby linia tramwajowa na Naramowice. "To absolutny priorytet" - mówią zgodnie.

Przedstawiciele poznańskich stowarzyszeń spotkali się na skrzyżowaniu ulic Lechickiej i Naramowickiej. W ramach protestu podpisali wspólny apel.

- Uważamy, że to, co dzieje się na Naramowicach to skandal - mówi Adam Szabelski, przewodniczący Rady Osiedla Naramowice. - W ciągu ostatnich 20 lat liczba mieszkańców samych tylko Naramowice wzrosła z 5 do 16 tysięcy mieszkańców. Wciąż powstają nowe osiedla. Za rok będzie tutaj mieszkać około 30 tysięcy osób. Za rozwojem nie idzie jednak rozwiązanie problemu komunikacji.

- Ta duża dzielnica miasta nie posiada dostępu do komunikacji publicznej. Autobusy stoją w korkach, które tworzą się na wąskiej ulicy Naramowickiej - dodaje Paweł Sowa z Inwestycji dla Poznania.

Przedstawiciele poznańskich stowarzyszeń zwrócili uwagę, że problemu nie rozwiąże trolejbus ani autobus elektryczny, o których wspominają ostatnio władze miasta. One również staną w korkach na Naramowickiej. To także dodatkowe koszty, związane z koniecznością zakupu i obslugi zupełnie nowego rodzaju taboru.

- Należy stawiać na rozwiązania sprawdzone i rozwijać sieć tramwajową, którą już posiadamy - po to, aby więcej pasażerów mogło z niej korzystać - tłumaczy Paweł Sowa.

Rozmów na temat problemów mieszkańców Północy unikają też radni. To również ma się w najbliższym czasie zmienić.

- Tramwaj na Naramowice wydaje się dziś rozwiązaniem najpilniejszym i nieuniknionym jeśli ta dzielnica miasta ma się dalej rozwijać - stwierdza Szymon Szynkowski vel Sęk, radny i przewodniczący Stowarzyszenia Projekt Poznań. - Mogę się zadeklarować jako radny, że będziemy robić wszystko, aby zainicjować tą dyskusje również w łonie rady miasta.

Tramwaj to jednak nie wszystko. Przy pętli mógłby powstać parking park&ride oraz bike&ride. W następnej kolejności pomysleć należy także o udogodnieniu dla samochodów.

- Z parkingu park&ride korzystaliby nie tylko mieszkańcy północnych dzielnic, ale też podpoznańskich gmin - zapewnia Michał Kucharski ze Stowarzyszenia My Poznaniacy i Rady Osiedla Naramowice. - Dobrym rozwiązaniem jest też podobny parking dla rowerów.

Na liście postulatów, skierowanych do prezydenta i rady miasta znalazła się: budowa linii tramwajowej na Naramowice z pętlą przy torach kolejowych, przedłużenie Poznańskiego Szybkiego Tramwaju do Kampusu Uniwersyteckiego, przebudowa skrzyżowania ulicy Lechickiej z Naramoiwcką i budowa Nowej Naramowickiej.

Stowarzyszenia zwróciły również uwagę, że warto rozważyć wykorzystanie obwodnicy kolejowej do uruchomienia jednej z linii kolei aglomeracyjnej (wraz z nowymi stacjami "Uniwersytet". "Podolany" i "Naramoiwce").

Pod apelem podpisali się przedstawiciele rady Osiedla Naramowice oraz kilku stowarzyszeń: My Poznaniacy, Projekt Poznań, Inwestycje dla Poznania, Jasna Rola i Sarmacka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Chcemy tramwaju na Naramowice - apel poznańskich stowarzyszeń do prezydenta miasta [ZDJĘCIA]

# data[].attributes.attachment_link.description
Przedstawiciele poznańskich stowarzyszeń przygotowali apel do Prezydenta Miasta i Rady Miasta Poznania. Powód? Narastające problemy komunikacyjne północnej części miasta. Zdaniem działaczy rozwiązaniem kłopotu byłaby linia tramwajowa na Naramowice. "To absolutny priorytet" - mówią zgodnie. Przedstawiciele poznańskich stowarzyszeń spotkali się na skrzyżowaniu ulic Lechickiej i Naramowickiej. W ramach protestu podpisali wspólny apel.

# data[].attributes.body
Przedszkole nr 16 w Poznaniu rozpoczęło swą działalność w dniu 1 stycznia 1946 roku na terenie sąsiedniej Szkoły Podstawowej nr 48 w domku działkowym o powierzchni 30 m². Obecne przedszkole zostało oddane do użytku w 1954 roku.
Przedszkole od 2019 roku wchodzi w skład Zespołu Przedszkolnego nr 1 w Poznaniu.

Źródło: Relacja pani dyrektor Beaty Nowickiej (2018 rok).
http://zp1poznan.pl/przedszkole-nr-16/kronika-2019-2020/ wgląd 18.11.2020.

# data[].attributes.body
W XIX w. na terenie Poznania powstała ogromna twierdza poligonalna. W latach 1876-1886 wniesiono dziewięć fortów głównych (nr I-XI) oraz trzy mniejsze (IVa, VIa, IXa). Zbudowany w latach 1879-1885, po wojnie francusko-pruskiej, Fort IVa niszczeje i ulega aktom wandalizmu. Początkowo obiektem zajmował się Harcerski Krąg Miłośników Fortyfikacji i Eksploracji, a następnie organizacja „Porozumienie dla Twierdzy Poznań”. Ich działania zaowocowały utworzeniem izby pamięci w sieni bramnej czy zachowaniem elementów fortyfikacji, np. fragmentu kaponiery szyjowej. Uważni zwiedzający mogą znaleźć tu zachowane na cementowej posadzce ślady psa oraz jego właściciela w podkutych butach oficerskich. Pochodzą one najprawdopodobniej z okresu przebudowy tunelu w 1890 r.

Więcej:

http://www.twierdza.poznan.pl/fort4/

Tu Naramowice nr 9/2013 s. 5 i 8 http://www.tunaramowice.pl/files/009.pdf

Tu Naramowice nr 8/2013 s. 5 i 8 http://www.tunaramowice.pl/files/008.pdf

# data[].attributes.headline
Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM 

# data[].attributes.subject
Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM 

# data[].attributes.body
Poznański Park Naukowo-Technologiczny (PPNT) ma na celu kreować współpracę nauki i biznesu. Jest to pierwsza w Polsce placówka tego typu powstała w 1995 roku. Jest również jedynym w Polsce parkiem technologicznym posiadającym status jednostki naukowej.

Więcej:

Tu Naramowice nr 5/2013 s. 9 http://www.tunaramowice.pl/files/005.pdf

https://fuam.pl/pl/ppnt/

https://ppnt.poznan.pl/

# data[].attributes.headline
Przedszkole nr 141 im. Dziadka Borodzieja

# data[].attributes.subject
Przedszkole nr 141 im. Dziadka Borodzieja

# data[].attributes.body
Jest jednym z najstarszych naramowickich przedszkoli. Powstało dokładnie 1 lipca 1977 roku.

Patronem przedszkola jest Dziadek Borodziej, główny bohater książki Hanny Zdzitowieckiej pt. „Borowy dziadek – Borodziej”.

W 2019 roku przedszkole wraz z Przedszkolem nr 16  utworzyło Zespół Przedszkoli nr 1 w Poznaniu.

Więcej:

TuNaramowice nr 6/2013 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/006.pdf

TuNaramowice nr 57/2017 s. 3 http://www.tunaramowice.pl/files/057.pdf
http://zp1poznan.pl/przedszkole-nr-141/ wgląd 18.11.2020.

# data[].attributes.headline
Schron (część fortyfikacji Twierdzy Poznań)

# data[].attributes.subject
Schron (część fortyfikacji Twierdzy Poznań)

# data[].attributes.body
Dziewiętnastowieczny schron, który stał się najważniejszym elementem konstrukcji, a tym samym sercem okazałej Restauracji Fortezza. Odrestaurowany i wkomponowany w nowoczesne wnętrza obiekt należy do nielicznych ocalałych budynków Twierdzy Poznań.  Fortyfikacja powstała w latach 1887-1888 z przeznaczeniem dla 250 żołnierzy (kompania piechoty). W rzeczywistości każde z sześciu pomieszczeń o wymiarach 7,5 x 4 m i wysokości 2,5-3 m mogło pomieścić po 50 osób. Dziś po wzmocnieniach nie ma najmniejszego śladu. Inwestorzy oraz projektanci, wkomponowując fragmenty schronu, skonstruowali niezwykły dialog tradycji z nowoczesnością.

Więcej:
TuNaramowice nr 13/2013 s. 13 http://www.tunaramowice.pl/files/013.pdf

TuNaramowice nr 12/2013 s. 9 http://www.tunaramowice.pl/files/012.pdf

TuNaramowice nr 11/2013 s. 9 http://www.tunaramowice.pl/files/011.pdf

# data[].attributes.body
Fundacji L’ Arche to międzynarodowa organizacja niosąca pomoc osobom niepełnosprawnym intelektualnie. W 1964 roku została założona pierwsza wspólnota L’Arche we Francji, a od kilkunastu lat działa również na poznańskich Naramowicach.

Więcej:
TuNaramowice nr 11/2013 s. 5 i 10 http://www.tunaramowice.pl/files/011.pdf
TuNaramowice nr 12/2013 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/012.pdf

# data[].attributes.headline
Biblioteka Raczyńskich - Filia Naramowicka

# data[].attributes.subject
Biblioteka Raczyńskich - Filia Naramowicka

# data[].attributes.body
W 1925 roku, gdy przyłączono Naramowice do Poznania, władze miasta zobowiązały się rozwijać kulturę w tej nowej dzielnicy. 9 lutego 2018 roku obietnice dane mieszkańcom Naramowic zostały zrealizowane. Przy rynku za kościołem została otworzona nowa filia Biblioteki Raczyńskich.

Więcej:

TuNaramowice nr 61/2018 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/061.pdf

http://www.bracz.edu.pl/filia-naramowicka-fn-dla-doroslych-i-dzieci/

# data[].attributes.body
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych firm z tradycjami na Naramowicach jest tutejsza mleczarnia. Powstała ona w 1985 roku, jako zakład podlegający pod Kombinat Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego w Poznaniu – Naramowicach. W wyniku likwidacji kombinatu przeszła pod zarząd Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a w 2011 roku została sprywatyzowana.

Źródło: http://www.mleczarnia-naramowice.pl wgląd 17.11.2020.

# data[].attributes.body
Jednym z ulubionych miejsc spacerów mieszkańców Naramowic są okolice ponad 150-letniej  leśniczówki. W jej pobliżu zawsze można było zobaczyć perliczki, psy, dziki i wiele innych zwierząt. Od kilku pokoleń zamieszkuje ją rodzina Przybylaków.

Wywiad dotyczący tego niezwykłego miejsca i historii rodziny można przeczytać na:

TuNaramowice nr 3/2012 s. 6 http://www.tunaramowice.pl/files/003.pdf

TuNaramowice nr 4/2012 s. 5 http://www.tunaramowice.pl/files/004.pdf

# data[].attributes.body
Jednym z symboli Naramowic jest bezimienny most kolejowy nad Wartą (linia 395).

# data[].attributes.headline
Użytek Ekologiczny Wilczy Młyn - przewodnik

# data[].attributes.subject
Użytek Ekologiczny Wilczy Młyn - przewodnik

# data[].attributes.body
https://www.poznan.pl/mim/wos/przewodniki-po-uzytkach-ekologicznych,doc,679/uzytek-ekologiczny-rozany-mlyn-i-wilczy-mlyn-przewodnik-dla-zaawansowanych,16490.html

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przewodnik przyrodniczy dla zaawansowanych.

Autor : Małgorzata Klimko

Przewodnik opisujący florę i faunę dwóch użytków ekologicznych w okolicy rzeki Warty. Przeznaczony jest dla młodzieży licealnej oraz do wykorzystania jako pomoc edukacyjna dla nauczycieli i wychowawców.

Przewodnik dostępny w formacie PDF. Otwarcie pliku przy pomocy programu Acrobat Reader.

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 1-5 (PDF, 1257.87kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 6-10 (PDF, 2148.89kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 11-15 (PDF, 2225.49kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 16-20 (PDF, 2522.21kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 21-25 (PDF, 2378.02kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 26-30 (PDF, 2310.75kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 31-35 (PDF, 1219.2kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 36-40 (PDF, 2048.11kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 41-45 (PDF, 2258.71kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 46-50 (PDF, 2513.21kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 51-55 (PDF, 2542.54kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 56-60 (PDF, 2377.05kB)

Przewodnik ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn strony 61-63 (PDF, 1217.85kB)

# data[].attributes.attachment_link.title
Użytek ekologiczny Różany Młyn i Wilczy Młyn. Przewodnik dla zaawansowanych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przewodnik przyrodniczy dla zaawansowanych. Autor : Małgorzata Klimko Przewodnik opisujący florę i faunę dwóch użytków ekologicznych w okolicy rzeki Warty. Przeznaczony jest dla młodzieży licealnej oraz do wykorzystania jako pomoc edukacyjna dla nauczycieli i wychowawców. Przewodnik dostępny w formacie PDF. Otwarcie pliku przy pomocy programu Acrobat Reader.

# data[].attributes.body
użytek ekologiczny położony w północno-wschodniej części Poznania. Zajmuje powierzchnię 78,01 hektarów i znajduje się po obu stronach Warty. Użytek ustanowiony został z myślą o ochronie roślinności łęgowej i łąkowej, pozostałości łęgów wierzbowych, wiklinisk, starorzeczy, szuwarów i łąk pokrywających tereny zalewowe doliny rzeki wraz z fragmentami muraw kserotermicznych.

# data[].attributes.headline
Jak walczono z biedą w II RP. Eksperymentalne osiedle na ulicy Sarmackiej w Poznaniu

# data[].attributes.subject
Jak walczono z biedą w II RP. Eksperymentalne osiedle na ulicy Sarmackiej w Poznaniu

# data[].attributes.body
https://tytus.edu.pl/2018/11/08/jak-walczono-z-bieda-w-ii-rp-eksperymentalne-osiedle-na-ulicy-sarmackiej-w-poznaniu/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
II RP była jednym z najbiedniejszych krajów Europy. Niezwykły eksperyment mający na celu walkę z biedą przeprowadzono w Poznaniu. Przy projekcie połączyli siły przyszły komunistyczny marszałek Polski, najsłynniejszy poznański architekt, wdowa po sanacyjnym generale i fałszerz dolarów.
Ulica Sarmacka położona jest na poznańskich Naramowicach. Nie wydaje się, aby mogła skrywać jakieś tajemnice. Ot, zwyczajna osiedlowa uliczka, jakich nie brakuje na przedmieściach grodu Przemysła. A jednak, pokonując 1300 metrów, bo tyle wynosi jej długość, można odbyć niesamowitą podróż w czasie.

Tuż za niewielkimi willami z lat 90. mieści się częściowo wysadzony fort V. Jest to element systemu pruskich fortyfikacji, mających na celu obronę wschodnich rubieży cesarstwa niemieckiego przed hordami cara, a jednocześnie (jak to powiedział generał Karl von Grolman) „ukrócenie odwiecznych intryg i knowań Polaków".

Kilka kroków dalej widzimy niepozorne bloki. Dziś nie robią one większego wrażenia, tymczasem są świadectwem dawnej świetności Naramowic. Mieszkania te miały zapewnić dach nad głową pracownikom Kombinatu Państwowych Gospodarstw Ogrodniczych Poznań-Naramowice. Był to jeden z najnowocześniejszych tego typu zakładów w kraju.

Naszą uwagę skupmy jednak na niepozornych domkach znajdujących na zachodzie ulicy Sarmackiej, bliżej ulicy Umultowskiej. Niezorientowany obserwator mógłby uznać, iż są to jakieś ogródki działkowe. Tymczasem jest to pozostałość po jednym z najciekawszych eksperymentów dotyczących walki z bezdomnością i bezrobociem w II Rzeczpospolitej.

Myśląc o Polsce przedwojennej, widzimy oczami wyobraźni zwycięskich ułanów, Gdynię, Centralny Okręg Przemysłowy, niesamowity rozwój życia politycznego, kulturalnego i gospodarczego. To oczywiście wszystko prawda. Często jednak zapominamy, że II RP była też jednym z najbiedniejszych państw na kontynencie europejskim. Nasza ojczyzna po latach rozbiorów, wyniszczona wojnami, hiperinflacją i wreszcie wielkim kryzysem gospodarczym, borykała się z ogromnymi problemami społecznymi.

Sytuacja była trudna także w Poznaniu - jednym z najzamożniejszych miast II RP, którego nie dotknęły bezpośrednio działania zbrojne w trakcie I wojny światowej. Ogromna liczba ludzi koczowała w prowizorycznych schronieniach. Jednym z takich osiedli biedy była „Abisynia" na Grunwaldzie, opisana w znakomitej książce Aleksandra Przybylskiego pod tym właśnie tytułem.

W samych Naramowicach również panował ogromny niedostatek i bieda. W artykule „Najnieszczęśliwsza parafia", który ukazał się w „Przewodniku Katolickim" 2 lutego 1936 roku, czytamy:

Niema więc w tej parafii ludzi zamożniejszych, którzby mogli wesprzeć biedującego sąsiada. Jest tylko nędza, płacz, narzekanie i przekleństwo. Około 500 ludzi żyje w jaskiniach, lepiankach, które mozolnie wykopali sobie w ziemi i wybili deskami, oblepiając je gliną. Co było ze sprzętów domowych, to już dawno wysprzedano. Dzieciszczka bez łóżek, bez sienników, leżą pokotem na ziemi, na jakichś łachmanach, przykryte zaledwie chudą pierzynką.

Wszystko zaczęło się zmieniać za sprawą przedwojennego architekta miasta Poznania, Władysława Czarneckiego. W czasie swoich prac spotykał się z tym, że osoby ubogie z braku mieszkań przez cały rok zamieszkiwały altany na rodzinnych ogródkach działkowych (widać, że niektóre problemy z czasów II RP nie zostały w Polsce współczesnej jeszcze rozwiązane).

Po rozmowach z urzędnikami, działaczami społecznymi i ekonomistami Czarnecki postanowił zmienić ten stan rzeczy. Stwierdził, iż mogłyby powstać niewielkie domki, zbudowane według wcześniej określonego planu, z dużymi ogrodami, które pozwolą wyżywić zamieszkujące je rodziny.

Uwaga architekta skupiła się na Naramowicach. Dlaczego? W 1925 roku miasto włączyło tę wieś w swoje granice administracyjne i przejęło znajdujący się tam majątek ziemski. Istniał tam w owym czasie folwark, dwór i szkółka drzew, jednak spora część gruntów w Naramowicach nie nadawała się do niczego. Ziemia była piaszczysta i nieurodzajna. Stąd też pochodzi zresztą nazwa pobliskiej ulicy: Jasna Rola.

Wykonanie szczegółowego planu zagospodarowania tych terenów zlecił Władysław Czarnecki swojemu stażyście - młodemu, dobrze zapowiadającemu się inżynierowi. Ten zabrał się z ochotą do dzieła. Wkrótce powstał projekt osiedla, w którym przewidziano 170 działek o wielkości około 800 metrów każda. Na środku każdej z nich miał znajdować się niewielki budynek mieszkalny (32 m ²) oraz gospodarczy (8 m ²). Na dziesięć domków przypadała jedna studnia. Jednocześnie na środku wspomnianego obszaru przewidziano miejsce na szkołę i przedszkole.

Władysław Czarnecki, chwaląc zaangażowanie podwładnego, napisał w swoich pamiętnikach: „Inż. M. Spychalski włożył w ten projekt dużo serca. Rozumiał ważność problemu i starał się, aby eksperyment wypadł jak najlepiej".

Cóż, najsłynniejszy poznański architekt zapewne nie zdawał sobie sprawy, że zapał Mariana Spychalskiego do projektu mógł wynikać z przyczyn ideologicznych. Młody inżynier skrywał tajemnicę - działał w Komunistycznej Partii Polski, zdelegalizowanej za akty terrorystyczne i działalność szpiegowską na rzecz Związku Radzieckiego.

Najprawdopodobniej przyjechał on do Poznania i podjął pracę w tym mieście, gdyż uciekał przed inwigilacją ze strony warszawskiej policji. Zadaniem Spychalskiego w Poznaniu było też pozyskiwanie inteligencji dla idei komunistycznych. W PRL-u został on marszałkiem (był ostatnią osobą, której nadano ten stopień wojskowy), a także Przewodniczącym Rady Państwa.

W założeniu Czarneckiego rodziny osadzone na wspomnianych działkach miały płacić po 12 zł miesięcznie i po dwudziestu latach stać się właścicielami gruntu. Jeśli ktoś nie miał gotówki, mógł odpracować czynsz. Większość mieszkańców pracowała również przy budowie swoich przyszłych domów.

Osoby, które miały tworzyć nową wspólnotę, miały różną historię. Wśród bezdomnych i bezrobotnych znajdowali się m.in. powstańcy wielkopolscy czy reemigranci z krajów Europy Zachodniej. Potomkini tych pierwszych mieszkańców wspominała mi, że jej przodek zostawił swoją żonę wraz z małym płaczącym dzieckiem pod Urzędem Miasta Poznania. Nie mogąc znieść już widoku kobiety, któryś z urzędników wyszedł w końcu z ratusza i postanowił dopisać ją do listy osób, które otrzymały działkę przy przyszłej ulicy Sarmackiej. Wtedy też „cudownie odnalazł się" mąż nieszczęśniczki.

Czarnecki pragnął, aby ktoś zarządzał nowopowstałym osiedlem. Jego uwagę przyciągnął były sierżant, który szybko zdobył autorytet wśród reszty społeczności. Wykazywał się dużą energią i pomysłowością. To on założył pierwszy sklep spożywczy w tym rejonie. Wydawał się pewnym kandydatem na lidera i jednogłośnie został wybrany na przewodniczącego osiedla.

Tu jednak pojawił się problem z zatwierdzeniem tego wyboru przez władze miasta i starostę. Okazało się, że były sierżant miał dość spory talent plastyczny, a wykorzystywał go głównie do podrabiania amerykańskiej waluty. Artysta i wspomagająca go żona nie byli jednak wystarczająco dobrzy w swoim fachu, gdyż wkrótce zostali wykryci i skazani prawomocnym wyrokiem na kilka lat więzienia.

W tej sytuacji postanowiono poszukać innej osoby na to stanowisko. Niestety, jak relacjonował w swoich pamiętnikach Czarnecki, wszyscy kandydaci „mieli coś na sumieniu, a raczej w kartotekach policyjnych". I choć może nie były to tak spektakularne przestępstwa, jak handel fałszywymi dolarami, to nie ułatwiało to zadania twórcy osiedla.

W końcu architekt postanowił postawić na swoim i udał się jeszcze raz do starosty. Przedstawił mu historię sierżanta, który jako legionista przeszedł cały szlak bojowy o wolność Polski, a potem w wymarzonej ojczyźnie z biedy musiał parać się nielegalnymi działaniami. W końcu starosta uległ i wyraził zgodę na nominację fałszerza na przewodniczącego osiedla. Sierżant zaś okazał się znakomitym organizatorem.

Na tym jednak problemy przy tworzeniu nowej osady się nie kończyły. Obiekcje wobec sprowadzenia do jego parafii „czeredy chuliganów, opryszków, pijaków i ludzi niemoralnie prowadzących się" zgłosił proboszcz. Żaden z urzędników miejskich nie wiedział, jak udobruchać księdza, wysłano go więc do Czarneckiego. Ten postawił sprawę jasno: osiedle można przenieść, pod warunkiem, że proboszcz sam wskaże, do której parafii. Ten, nie chcąc skonfliktować się z żadnym z sąsiednich duszpasterzy, w końcu zaakceptował plany architekta.

Ostatecznie jednak obawy się nie sprawdziły. Przybysze szybko się zintegrowali oraz zaczęli uczestniczyć w nabożeństwach. Wkrótce też utworzono nową parafię, której przewodził ksiądz Antoni Hałas. Zapisał się on w powszechnej pamięci jako duszpasterz, który organizował ogromną pomoc dla nowych owieczek i pomagał im wyjść z biedy. O jego działalności pisał między innymi we wspomnianym już artykule „Przewodnik Katolicki":

I Bóg jeden wie, skąd to się bierze, że mimo strasznej nędzy tak dużo jeszcze ludzi uczciwych, zacnych, cnotliwych, spokojnych, szlachetnych, którzy najdrobniejszą przysługę potrafią ocenić i wdzięcznym wynagrodzić słowem. Z tymi to zawarł młody duszpasterz, znany Poznaniowi, X. Antoni Hałas, ciche, lecz mocne przymierze. Na nich się opierając kroczy ofiarnie po krzyżowej drodze swego powołania. Jeżeli gdzie, to tu w Naramowicach, musi wykrzesać z siebie całego kapłana! Musi się stać w najściślejszym słowa znaczeniu i pastor ovium (duszpasterzem) i defensor fidei (obrońcą wiary św.)!

Uważa się, że poznański eksperyment w Naramowicach był udany. Osoby, które zamieszkały na osiedlu, zmieniły się. Ogródki wkrótce obsadzone zostały drzewami owocowymi, na działkach uprawiano warzywa, hodowano króliki i drób. Mieszkańcy dorabiali sobie w pobliskiej szkółce drzew, a także rozwijali własną działalność. Część z nich zaczęła na przykład produkować w domach zabawki dla dzieci. Wkrótce osiedle rozbudowano. Liczba mieszkańców szybko się zwiększała i przed wojną wyniosła około 1500 osób. Sam projekt wzbudził zaś spore zainteresowanie również w innych miastach, które pragnęły skopiować u siebie to rozwiązanie.

Niestety, wzrost liczby mieszkańców rodził kolejne problemy. Mała szkoła w Naramowicach, leżąca na dodatek w znacznym oddaleniu od osiedla, nie mogła pomieścić wszystkich uczniów. Problem stał się na tyle poważny, że w 1936 roku część dzieci, dla których nie znalazło się miejsce w budynku, zostało decyzją inspektoratu szkolnego „urlopowanych". Tragiczną sytuację uratowała dopiero Halina Frank.

Była ona wdową po zmarłym 7 grudnia 1934 roku Oswaldzie Franku, dowódcy Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu. Kierując się najprawdopodobniej wolą zmarłego męża, Halina kupiła za pozostawione przezeń pieniądze ziemię w tym rejonie Naramowic. Wkrótce, przy dużym zaangażowaniu wdowy, rozpoczęto tam budowę szkoły. Ostatecznie 26 marca 1938 roku poświęcono nowy budynek. Jej patronem został zmarły cztery lata wcześniej generał Oswald Frank.

Niestety, po II wojnie światowej sanacyjny oficer był dla władz komunistycznych nie do zaakceptowania jako patron. Jego imię szkoła mogła nosić ponownie dopiero po 1989 roku. Budynek szczęśliwie przetrwał zawieruchę wojenną. Już w 1945 roku mogły w nim ponownie ruszyć lekcje, a 1 stycznia 1946 roku uruchomiono także przedszkole, które w 1954 roku przeniesiono do osobnego budynku.

Dzieje dawnego osiedla dla bezdomnych z lat 30. mają swoje reperkusje dla dzisiejszych Naramowic. Wybuch II wojny światowej, a następnie półwiecze komunizmu, uniemożliwiły wykup działek po 20 latach, zgodnie z wcześniejszymi założeniami. Od lat 90. potomkowie osób, których ściągnął do Naramowic Władysław Czarnecki, starają się uregulować status własności działek na osiedlu.

Niestety, przez kilkanaście lat władze miasta uniemożliwiały wykup ziemi. Obecnie nadal trwają rozmowy w tej kwestii i wydaje się, że mieszkańcy ulic w rejonie Sarmackiej wreszcie będą mogli odkupić od samorządu swoje domy, które z takim trudem zbudowali ich przodkowie.

Władysław Czarnecki, To był też mój Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987.

Kronika Szkoły Podstawowej nr 48 w Poznaniu.

„Kurier Poznański" z 11 grudnia 1934 r.

Odpis zatwierdzenia uchwały Rady Miasta Poznania z 11.10.1933 r. przez Urząd Wojewódzki w Poznaniu z dnia 5.12.1933 r.

„Przewodniku Katolicki" z 2 lutego 1936 r.

Relacje ustne mieszkańców rejonu ul. Sarmackiej.

„TuNaramowice", nr 27, 28, 29 (2015), 62 (2018).

Zapiski kronikarskie Przedszkola nr 16 „Pszczółki" w Poznaniu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak walczono z biedą w II RP. Eksperymentalne osiedle na ulicy Sarmackiej w Poznaniu

# data[].attributes.attachment_link.description
II RP była jednym z najbiedniejszych krajów Europy. Niezwykły eksperyment mający na celu walkę z biedą przeprowadzono w Poznaniu. Przy projekcie połączyli siły przyszły komunistyczny marszałek Polski, najsłynniejszy poznański architekt, wdowa po sanacyjnym generale i fałszerz dolarów. Ulica Sarmacka położona jest na poznańskich Naramowicach. Nie wydaje się, aby mogła skrywać jakieś tajemnice.