# data[].attributes.headline
Küresel ısınma aşırı soğuklara nasıl neden oluyor?

# data[].attributes.subject
Küresel ısınma aşırı soğuklara nasıl neden oluyor?

# data[].attributes.body
İklim değişikliğinin yaşanmadığını savunanlar Avrupa’daki aşırı soğuk hava dalgasını karbon emisyonlarının dünyayı ısıtmadığı fikrini yaymak için argüman olarak kullanıyor. Peki küresel ısınma havayı nasıl soğutuyor?Almanya’da sıcaklıklar çift haneli eksi derecelerde seyrediyor, ülkenin bazı bölgelerinde kar kalınlığı 80 santimetreye kadar ulaşmış durumda. İklim değişikliğine karşı çıkanlar ise bu durumu küresel ısınmanın bir "aldatmaca" olduğu iddiasını sosyal medyada yaymak için kullanıyor.

Aslında küresel ısınma aşırı soğuk havalara yol açmış olabilir. Peki nasıl?

Neden bu kadar soğuk?

Geçen günlerde eksiye düşen hava sıcaklıkları ve yoğun kar yağışları soğuk bir kış mevsiminin ötesine geçti. Buna Kuzey Kutbu'ndaki kutupsal girdabın aşağı doğru çöküşü neden oldu.

Kutupsal girdap (polar vortex) adlı hava olayı, yeryüzünden 10 kilometre yükseklikte meydana gelen jet akımı ile yakından bağlantılı. Jet akımı Avrupa'da kış mevsiminin nasıl geçtiğini belirliyor. Eğer güçlü ve batıdan doğuya eserse yumuşak, rüzgarlı ve yağmurlu Atlantik havasını getiriyor ve soğuk Arktik havayı engelliyor.

Ancak jet akımı güçsüz ve dalgalı seyrederse kutup girdabı da güçsüz oluyor ve bazen tamamen kırılıyor. Avrupa’daki soğuk hava dalgası işte bu güçsüz jet akımının sonucu güçlü bir kutupsal girdabın çökmesiyle meydana geldi.İklim değişikliği havayı nasıl soğutuyor?

Fosil yakıtların kullanılması sonucu Endüstri Devrimi’nden bu yana hava sıcaklıkları 1 derece artış gösterdi. 2010-2019 yılları ise tarihteki en sıcak on yıl olarak kayıtlara geçti. İklim değişikliği sadece havanın ısınmasına neden olmuyor ama aynı zamanda aşırı hava olaylarının meydana gelmesine neden oluyor.Potsdam İklim Etkisi Araştırmaları Enstitüsü'nden (PIK) Stefan Rahmstorf, işte bu noktada ölçüsüz Arktik ısınmanın devreye girdiğini söylüyor. Arktik’te hava sıcaklıkları son 40 yılda küresel ortalamadan 2 kattan daha fazla hızda yükseldi. Rahmstorf’a göre bu değişiklikler Avrupa'daki havayı etkiliyor.

Arktik ısınmanın kışın daha da güçlendiğini belirten Alfred Wegener Enstitüsü'ne bağlı Helmholtz Kutup ve Deniz Araştırmaları Merkezi'nden Dörthe Handorf, araştırmaların bu durumun jet akımını güçsüzleştirdiğini ortaya koyduğunu ve bunun da Avrupa'daki hava sıcaklıklarını etkilediğini söylüyor

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Almanya'da sıcaklıklar çift haneli eksi derecelerde seyrediyor, ülkenin bazı bölgelerinde kar kalınlığı 80 santimetreye kadar ulaşmış durumda. İklim değişikliğine karşı çıkanlar ise bu durumu küresel ısınmanın bir "aldatmaca" olduğu iddiasını sosyal medyada yaymak için kullanıyor.

Aslında küresel ısınma aşırı soğuk havalara yol açmış olabilir. Peki nasıl?

Neden bu kadar soğuk?

Geçen günlerde eksiye düşen hava sıcaklıkları ve yoğun kar yağışları soğuk bir kış mevsiminin ötesine geçti. Buna Kuzey Kutbu'ndaki kutupsal girdabın aşağı doğru çöküşü neden oldu.

Kutupsal girdap (polar vortex) adlı hava olayı, yeryüzünden 10 kilometre yükseklikte meydana gelen jet akımı ile yakından bağlantılı. Jet akımı Avrupa'da kış mevsiminin nasıl geçtiğini belirliyor. Eğer güçlü ve batıdan doğuya eserse yumuşak, rüzgarlı ve yağmurlu Atlantik havasını getiriyor ve soğuk Arktik havayı engelliyor.

Ancak jet akımı güçsüz ve dalgalı seyrederse kutup girdabı da güçsüz oluyor ve bazen tamamen kırılıyor. Avrupa'daki soğuk hava dalgası işte bu güçsüz jet akımının sonucu güçlü bir kutupsal girdabın çökmesiyle meydana geldi.

İklim değişikliği havayı nasıl soğutuyor?

Fosil yakıtların kullanılması sonucu Endüstri Devrimi'nden bu yana hava sıcaklıkları 1 derece artış gösterdi. 2010-2019 yılları ise tarihteki en sıcak on yıl olarak kayıtlara geçti. İklim değişikliği sadece havanın ısınmasına neden olmuyor ama aynı zamanda aşırı hava olaylarının meydana gelmesine neden oluyor.

Potsdam İklim Etkisi Araştırmaları Enstitüsü'nden (PIK) Stefan Rahmstorf, işte bu noktada ölçüsüz Arktik ısınmanın devreye girdiğini söylüyor. Arktik'te hava sıcaklıkları son 40 yılda küresel ortalamadan 2 kattan daha fazla hızda yükseldi. Rahmstorf'a göre bu değişiklikler Avrupa'daki havayı etkiliyor.

Arktik ısınmanın kışın daha da güçlendiğini belirten Alfred Wegener Enstitüsü'ne bağlı Helmholtz Kutup ve Deniz Araştırmaları Merkezi'nden Dörthe Handorf, araştırmaların bu durumun jet akımını güçsüzleştirdiğini ortaya koyduğunu ve bunun da Avrupa'daki hava sıcaklıklarını etkilediğini söylüyor

İklim değişikliği Avrupa'da kışların daha soğuk geçmesine mi neden olur?

İklim değişikliği Avrupa'daki kışların daha soğuk geçmesine neden olmaz çünkü kutup girdabından gelen soğuk hava bazen mevcut soğuk havadan daha yumuşak olabilir. Ancak Kuzey Kutbu dünyada hava akımlarının yükselen ısı nedeniyle değiştiği tek yer değil.

Handorf'a göre alt tropikal bölgenin üstündeki ısınma da jet akımını etkiliyor. Kuzey Kutbu'ndaki ısınma jet akımını güneye doğru yönlendirirken ve Avrupa'da soğuk havaya neden olurken, alt tropikal bölgedeki ısınma da bu bandı yukarı doğru itiyor. Bu durum gerçekleştiğinde Avrupa'da kış mevsimi daha yumuşak geçiyor. Handorf gelecekte hangi ısınma trendinin etkili olacağını iklim modellerinin henüz tespit edemediğini belirtiyor.

Küresel ısınma havanın soğumasına nasıl yol açıyor?

Ortalama sıcaklıklar rekor seviyelere yükselse bile iklim değişikliği her yerde hava sıcaklıklarında artışa neden olmuyor.

Handorf geçtiğimiz 20 yılda kışların ılıman bölgelerde uzun vadeli ortalamadan daha sıcak geçmediğini söylüyor. Kutupsal girdap gibi karmaşık hava sistemleri Kuzey Kutbu ısınırken Avrupa'nın bazı kısımlarını soğutabiliyor. Şubat ayı bu yıl soğuk olsa da Ocak ayı uzun vadeli ortalamalara göre sıcak geçmiş olabilir. Handorf "Bölgesel veya yerel olarak ısınmayı her zaman görmesek de küresel ısınmanın zayıfladığına dair bir işaret yok. Tam tersine" diyor.

Handor değişen jet akımının yaz sıcaklıklarını da etkilediğini, bu nedenle sıcaklıkların yaz aylarında alışılmadık derecede uzun sürebildiğini söylüyor. 2019 yılı Haziran ayında sıcak Sahra havası Avrupa'ya jet akımı ile ulaşıp uzun süren bir sıcak dalgasına neden olmuştu.

Jeannette Cwienk

© Deutsche Welle Türkçe

# data[].attributes.attachment_link.title
Küresel ısınma aşırı soğuklara nasıl neden oluyor? | DW | 11.02.2021

# data[].attributes.attachment_link.description
Almanya'da sıcaklıklar çift haneli eksi derecelerde seyrediyor, ülkenin bazı bölgelerinde kar kalınlığı 80 santimetreye kadar ulaşmış durumda. İklim değişikliğine karşı çıkanlar ise bu durumu küresel ısınmanın bir "aldatmaca" olduğu iddiasını sosyal medyada yaymak için kullanıyor. Aslında küresel ısınma aşırı soğuk havalara yol açmış olabilir. Peki nasıl?

# data[].attributes.headline
Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Servisinin hava ve yüzey sıcaklıklarını analiz ettiği rapor, Kasım 2020'nin 1981-2010 arasındaki ortalamadan 0,8 derece daha sıcak geçtiğini ortaya koydu.Raporda Kasım 2020 sıcaklığının 2019 kasımında ölçülenin 0,1 derece üzerinde olduğu, Avrupa'da eylül-kasım sıcaklıklarının, standart referans döneminin 1,9 derece üzerinde seyrettiği, ayrıca bundan önce en sıcak dönemin yaşandığı 2006'daki ortalama sıcaklığın 0,4 derece üstüne çıktığı vurgulandı.Kopernik İklim Değişikliği Servisi yöneticilerinden Carlo Buontempo, "rekor sıcaklıkların, küresel iklim değişikliğinin uzun süreli ısınma eğilimiyle tutarlı" olduğunu söyledi.Buontempo, "İklim risklerini yatıştırmayı önceleyen tüm karar vericiler, bu kayıtları tehlike çanları olarak görmeli ve 2015 Paris Anlaşması'nın uluslararası taahhütlerine nasıl en iyi şekilde uyulacağını her zamankinden daha ciddi biçimde düşünmelidir." ifadesini kullandı.

# data[].attributes.subject
Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Servisinin hava ve yüzey sıcaklıklarını analiz ettiği rapor, Kasım 2020'nin 1981-2010 arasındaki ortalamadan 0,8 derece daha sıcak geçtiğini ortaya koydu.Raporda Kasım 2020 sıcaklığının 2019 kasımında ölçülenin 0,1 derece üzerinde olduğu, Avrupa'da eylül-kasım sıcaklıklarının, standart referans döneminin 1,9 derece üzerinde seyrettiği, ayrıca bundan önce en sıcak dönemin yaşandığı 2006'daki ortalama sıcaklığın 0,4 derece üstüne çıktığı vurgulandı.Kopernik İklim Değişikliği Servisi yöneticilerinden Carlo Buontempo, "rekor sıcaklıkların, küresel iklim değişikliğinin uzun süreli ısınma eğilimiyle tutarlı" olduğunu söyledi.Buontempo, "İklim risklerini yatıştırmayı önceleyen tüm karar vericiler, bu kayıtları tehlike çanları olarak görmeli ve 2015 Paris Anlaşması'nın uluslararası taahhütlerine nasıl en iyi şekilde uyulacağını her zamankinden daha ciddi biçimde düşünmelidir." ifadesini kullandı.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Servisinin hava ve yüzey sıcaklıklarını analiz ettiği rapor, Kasım 2020'nin 1981-2010 arasındaki ortalamadan 0,8 derece daha sıcak geçtiğini ortaya koydu.

Raporda Kasım 2020 sıcaklığının 2019 kasımında ölçülenin 0,1 derece üzerinde olduğu, Avrupa'da eylül-kasım sıcaklıklarının, standart referans döneminin 1,9 derece üzerinde seyrettiği, ayrıca bundan önce en sıcak dönemin yaşandığı 2006'daki ortalama sıcaklığın 0,4 derece üstüne çıktığı vurgulandı.

Kopernik İklim Değişikliği Servisi yöneticilerinden Carlo Buontempo, "rekor sıcaklıkların, küresel iklim değişikliğinin uzun süreli ısınma eğilimiyle tutarlı" olduğunu söyledi.

Buontempo, "İklim risklerini yatıştırmayı önceleyen tüm karar vericiler, bu kayıtları tehlike çanları olarak görmeli ve 2015 Paris Anlaşması'nın uluslararası taahhütlerine nasıl en iyi şekilde uyulacağını her zamankinden daha ciddi biçimde düşünmelidir." ifadesini kullandı.

Kuzey Kutup Bölgesinde ve Sibirya'nın kuzeyinde sıcaklıkların, deniz buzu en düşük boyutuna yaklaşırken, kalıcı biçimde yüksek seyrettiğine de işaret eden Buontempo, "Bu eğilim endişe verici ve dünyanın geri kalanından daha hızlı ısındığından Kuzey Kutup Bölgesinin kapsamlı izlenmesinin önemini ortaya koyuyor." diye konuştu.

Dünya Meteoroloji Örgütü geçen hafta yayınladığı yıllık iklim raporunda 2020'nin, 2016 ve 2019'dan sonra rekor derecede sıcak geçen üçüncü yıl olma yolunda ilerlediği açıklanmıştı.

# data[].attributes.attachment_link.title
Geçtiğimiz ay tarihin en sıcak kasım ayı olarak kayıtlara geçti

# data[].attributes.attachment_link.description
Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Servisinin hava ve yüzey sıcaklıklarını analiz ettiği rapor, Kasım 2020'nin 1981-2010 arasındaki ortalamadan 0,8 derece daha sıcak geçtiğini ortaya koydu. Raporda Kasım 2020 sıcaklığının 2019 kasımında ölçülenin 0,1 derece üzerinde olduğu, Avrupa'da eylül-kasım sıcaklıklarının, standart referans döneminin 1,9 derece üzerinde seyrettiği, ayrıca bundan önce en sıcak dönemin yaşandığı 2006'daki ortalama sıcaklığın 0,4 derece üstüne çıktığı vurgulandı.

# data[].attributes.headline
Dünya 12.000 Yıldır En Sıcak Dönemini Yaşıyor

# data[].attributes.subject
Dünya 12.000 Yıldır En Sıcak Dönemini Yaşıyor

# data[].attributes.body
Yeni bir araştırmaya göre gezegenimiz şu an, insan uygarlığının tüm gelişimini kapsayan bir dönem olan en az 12.000 yıldır olduğundan daha sıcak.

Bilim insanları, okyanus yüzey sıcaklıklarının analizinin, insan kaynaklı iklim değişikliğinin dünyayı “keşfedilmemiş bir bölgeye” soktuğunu gösterdiğini söylüyor. Gezegen 125.000 yıldır en sıcak durumunda bile olabilir, ancak bu kadar geriye dönük verilerin kesinlik oranı daha düşük.

Nature dergisinde yayımlanan araştırma, bu sonuçlara “Holosen sıcaklık bilmecesi” olarak bilinen uzun süredir devam eden bir bulmacayı çözerek ulaştı. İklim modelleri, son buzul çağının 12.000 yıl önce sona ermesinden ve Holosen döneminin başlamasından bu yana sürekli ısınmaya işaret ediyor. Ancak fosil kabuklardan elde edilen sıcaklık tahminlerine göre, 6.000 yıl önce bir ısınma zirvesinin ardından gerçekleşen soğumayı sanayi devrimi ile yükselen karbon emisyonları takip etti.

Araştırmayı yürüten ABD’deki New Brunswick Rutgers Üniversitesi’nden Samantha Bova, “Küresel ortalama yıllık sıcaklığın önceki sonuçların aksine son 12.000 yılda yükseldiğini görüyoruz” dedi. Bova, “Bu, modern, insan kaynaklı küresel ısınma döneminin, küresel sıcaklıklarda uzun vadeli bir artışı hızlandırdığı ve bugün tamamen keşfedilmemiş bölge haline geldiği anlamına geliyor. Bu durum temeli değiştirirken durumumuzu ciddiye almanın ne kadar kritik olduğunu vurguluyor” diye konuştu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Yeni bir araştırmaya göre gezegenimiz şu an, insan uygarlığının tüm gelişimini kapsayan bir dönem olan en az 12.000 yıldır olduğundan daha sıcak.

Bilim insanları, okyanus yüzey sıcaklıklarının analizinin, insan kaynaklı iklim değişikliğinin dünyayı "keşfedilmemiş bir bölgeye" soktuğunu gösterdiğini söylüyor. Gezegen 125.000 yıldır en sıcak durumunda bile olabilir, ancak bu kadar geriye dönük verilerin kesinlik oranı daha düşük.

Nature dergisinde yayımlanan araştırma, bu sonuçlara "Holosen sıcaklık bilmecesi" olarak bilinen uzun süredir devam eden bir bulmacayı çözerek ulaştı. İklim modelleri, son buzul çağının 12.000 yıl önce sona ermesinden ve Holosen döneminin başlamasından bu yana sürekli ısınmaya işaret ediyor. Ancak fosil kabuklardan elde edilen sıcaklık tahminlerine göre, 6.000 yıl önce bir ısınma zirvesinin ardından gerçekleşen soğumayı sanayi devrimi ile yükselen karbon emisyonları takip etti.

Araştırmayı yürüten ABD'deki New Brunswick Rutgers Üniversitesi'nden Samantha Bova, "Küresel ortalama yıllık sıcaklığın önceki sonuçların aksine son 12.000 yılda yükseldiğini görüyoruz" dedi. Bova, "Bu, modern, insan kaynaklı küresel ısınma döneminin, küresel sıcaklıklarda uzun vadeli bir artışı hızlandırdığı ve bugün tamamen keşfedilmemiş bölge haline geldiği anlamına geliyor. Bu durum temeli değiştirirken durumumuzu ciddiye almanın ne kadar kritik olduğunu vurguluyor" diye konuştu.

2017'de yayımlanan bir çalışma, küresel sıcaklıkların 115.000 yıl önceki kadar yüksek olduğunu öne sürmüştü, ancak çalışma daha az veriye dayanıyordu.

Yeni araştırma, okyanus çökeltilerinin çekirdeklerinde bulunan küçük kabukların ve alg bileşiklerinin kimyasından elde edilen sıcaklık ölçümlerini inceledi ve iki faktörü hesaba katarak karışıklığı çözdü.
Birincisi, kabukların ve organik materyallerin tüm bir yılı temsil ettiği varsayılmıştı, ancak gerçekte büyük olasılıkla organizmaların geliştiği yaz aylarında oluşmuşlardı. İkincisi, Dünyanın ısınmasında öngörülebilir doğal döngüler var. Bu döngülerdeki değişiklikler, ortalama yıllık sıcaklıklar sadece biraz değişim yaratırken, yazların daha sıcak ve kışların daha soğuk olmasına neden olabiliyor.

Bu verileri birleştirmek, 6.000 yıl önce kabuk verileriyle ortaya çıkan ılık zirveden sonra görünen soğumanın yanıltıcı olduğunu gösterdi. Kabuklar aslında sadece yaz sıcaklıklarında bir düşüş kaydediyordu, ancak ortalama yıllık sıcaklıklar, modellerin gösterdiği gibi hâlâ yavaş bir şekilde artıyordu.

Bova, "Şimdi gerçekten çok iyi bir şekilde eşleşiyorlar ve bu bize iklim modellerimizin gerçekten iyi bir iş çıkardığına dair çok fazla güven veriyor" dedi.

Çalışma sadece okyanus sıcaklık kayıtlarını inceledi, ancak Bova, "Deniz yüzeyinin sıcaklığının dünyanın iklimi üzerinde gerçekten kontrol edici bir etkisi var. Bunu bilmemiz küresel iklimin ne yaptığının en iyi göstergesidir" dedi. Bova, daha fazla okyanus tortusu çekirdeği almak ve mevcut verilere eklemek için 2020'de Şili kıyılarında bir araştırma gezisine liderlik etti.

ABD'deTexas A & M Üniversitesi'nden Jennifer Hertzberg, "Yıllardır iklim bilimcilerini şaşırtan bir muammayı çözen, Bova ve meslektaşlarının çalışması ileriye doğru atılmış büyük bir adım. Geçmişteki iklim değişikliğini anlamak, modern küresel ısınmayı bağlama oturtmak için büyük önem taşıyor" dedi.

Çin, Pekin'de Uluslararası İklim ve Çevre Bilimleri Merkezi'nde çalışan Lijing Cheng, geçtiğimiz günlerde 2020'de dünyadaki okyanusların en yüksek seviyesine ulaştığını gösteren ancak 1940'lara kadar uzanan kayıtlarda bir araştırmaya öncülük etti. Küresel ısınmanın %90'ından fazlası denizler tarafından tutuluyor.

Bugün karbondioksit seviyesi yaklaşık 4 milyon yıldır en yüksek seviyede ve son 66 milyon yıldır en hızlı şekilde yükseliyor. Seragazı emisyonları net sıfıra düşürülene kadar sıcaklık ve deniz seviyesinde daha fazla artış yaşanması ise kaçınılmaz.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dünya 12.000 Yıldır En Sıcak Dönemini Yaşıyor - İklim Haber

# data[].attributes.attachment_link.description
Bilim insanları, uygarlığın başlangıcından bu yana küresel olarak en yüksek seviyede sıcaklıkları yaşadığımızı söylüyor. Yeni bir araştırmaya göre gezegenimiz şu an, insan uygarlığının tüm gelişimini kapsayan bir dönem olan en az 12.000 yıldır olduğundan daha sıcak. Bilim insanları, okyanus yüzey sıcaklıklarının analizinin, insan kaynaklı iklim değişikliğinin dünyayı "keşfedilmemiş bir bölgeye" soktuğunu gösterdiğini söylüyor.

# data[].attributes.body
Bilindiği gibi yaz mevsimi sıcak kış mevsimi soğuk geçer.
ülkemizde 2020 yılında bir istisna oldu ve son 90 yılın en kurak senesi geçti. Buna bağlı olarak çok fazla orman yangınları meydana geldi. Sadace Kastamonu da 2020 yılında 264 adet yangın meydana geldi. Geçmiş yıllara göre ciddi bir artış gösterdi. 2019'da meydana gelen orman yangınlarında 11 bin 332 hektarlık alan tahrip oldu. 2020'de ekim ayı itibarıyla toplam 16 bin 441 hektar alan zarar gördü.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2021 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda, orman yangınları, ormancılık faaliyetleri ile bu alandaki hedeflere de yer verildi.

Türkiye yüz ölçümünün yüzde 29,2'sini oluşturan ormanların korunması ve geliştirilmesi amacıyla geçen yıl 73 bin hektar bozuk orman alanı rehabilite edildi.

Bu kapsamda, 18 bin hektar alanda ağaçlandırma ve 16 bin hektar alanda erozyon kontrolü faaliyeti gerçekleştirildi. Söz konusu çalışmalarla ormanların ülke yüz ölçümü oranının bu yıl yüzde 29,5'e çıkarılması hedefleniyor.

İnsansız hava araçları da kullanılıyor

Son yıllarda giderek artan küresel sıcaklık, bireysel ihmaller ve kuraklıkla birlikte dünyanın birçok yerinde olduğu gibi Türkiye'de de orman yangınlarının daha uzun süreli ve daha şiddetli hale geldiği, beraberinde ciddi ekolojik ve ekonomik hasarlar meydana getirdiği görüldü.

Orman yangınlarında zarar gören alan miktarı bu yıl 2019'a göre arttı. Geçen yıl meydana gelen 2 bin 668 orman yangınında 11 bin 332 hektarlık alan tahrip olurken, bu yıl ekim ayı itibarıyla 2 bin 957 yangında toplam 16 bin 441 hektarlık alan zarar gördü.

Orman Genel Müdürlüğü, yangınlarla mücadelede önleyici tedbirlerin ve müdahale kapasitesinin artırılması amacıyla kara araç filosuna 275 arazöz ve 30 yangın müdahale aracı dahil etti. Ayrıca yangın yoğunluğunun fazla olduğu bölgelerde de insansız hava araçları kullanılmaya başlandı.

Boş arazilerin üretime kazandırılması için çalışmalar sürüyor

Odun ham maddesi kaynaklı ithalatın önlenmesi ve bu alandaki ihtiyaçların yerli kaynaklardan karşılanması amacıyla endüstriyel plantasyon ve endüstriyel ormancılık çalışmalarına bu yıldan itibaren hız verildi. Bu kapsamda 20 bin hektar alanda endüstriyel plantasyon, 35 bin hektar alanda bakım ve 150 bin hektar alanda etüt proje çalışması yapılacak.

Bozuk orman alanlarında sürdürülebilir orman yönetimi kriterleri çerçevesinde rehabilitasyon çalışmalarıyla verimli orman alanlarının artırılması ve Hazineye ait boş arazilerin üretime kazandırılmasına yönelik çalışmalara ağırlık verilecek.

Orman Bilgi Sistemi Projesi

Ayrıca, bu yıl içinde Orman Bilgi Sistemi Projesi tamamlandı, geliştirme çalışmalarına başlandı. Orman Bilgi Sistemi'nin devreye alınmasıyla bu sektöre ilişkin veriler tek sistemde toplanarak diğer kurumların uygulamalarıyla entegrasyon sağlanacak. Bu sistemle, yangın anında mesajlaşma servisiyle ekipler daha koordineli çalışabilecek. Bunun yanında orman yangınlarına gönüllülük başvuruları, izin-irtifa işlemleri, orman ürünlerinin açık artırmalı satışları gibi işlemler de elektronik ortama taşındı.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
2021 yılı cumhurbaşkanlığı yıllık programı

# data[].attributes.attachment_link.title
2020'de yangınlarda zarar gören orman alanı 2019'u geçti

# data[].attributes.attachment_link.description
2021 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda, orman yangınları, ormancılık faaliyetleri ile bu alandaki hedeflere de yer verildi. Türkiye yüz ölçümünün yüzde 29,2'sini oluşturan ormanların korunması ve geliştirilmesi amacıyla geçen yıl 73 bin hektar bozuk orman alanı rehabilite edildi. Bu kapsamda, 18 bin hektar alanda ağaçlandırma ve 16 bin hektar alanda erozyon kontrolü faaliyeti gerçekleştirildi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
SD Platform yazarı olan Öztürk, 1962 yılında İkizdere'de (Rize) doğdu. Tulumpınar Köyü Mehmet Akif İlkokulu, İkizdere Ortaokulu, Rize Lisesi, İstanbul Üniversitesi (İ.Ü.) Cerrahpaşa Tıp Fakültesinden mezun oldu (1984). Enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanlığını İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde yaptı. 1994'te doçent, 2000'de profesör oldu. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Öğretim Üyeliğinden 2016'da emekli oldu. 2009-2013'te Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Üyeliği, 2011-2015'te Tıpta Uzmanlık Kurulu (TUK) üyeliği ve başkan vekilliği yapmıştır. Sağlık Bakanlığı Ulusal Enfeksiyon Önleme ve Kontrol Kurulu ile Bağışıklama Danışma Kurulu üyesidir. Öncelikli uğraş alanları hastane enfeksiyonları, enfeksiyöz ishaller, enfeksiyon hastalıkları laboratuvar tanısı ile yükseköğretimde kalite ve akreditasyondur. Dr. Öztürk, halen İstanbul Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Başkanı ve Üniversite Kalite Koordinatörüdür.
Tüm Yazıları İçin Tıklayınız
İklim değişikliği, küresel ısınma ve enfeksiyon hastalıkları

Bu yazıda öncelikle, iklim değişikliği ve dünya ölçeğindeki etkilerinin küresel ısınma ve sera gazları etkileri açısından açıklanmasına yer verilmiştir. Yazının ikinci kısmında ise iklim değişikliğinin sebep olabileceği enfeksiyon hastalıkları, bunlara karşı korunmanın ve kontrolün ne şekilde yapılacağı konularında bilgiler sunulmuştur.

İklim Değişikliği ve Küresel Isınma

Dünya yaratılışından günümüze kadar, çeşitli iklim evrelerinden geçerek bugünkü yaşanabilir halini almıştır. Yeryüzünde insanın var olabilmesi için iklim ve onun bir parçası olan su kaynaklarının yeterince ve elverişli şartlar içinde bulunması gereklidir. Özellikle dünya atmosferi, canlıların hayatlarını sürdürebilmesi için değişik kimyasal bileşiklerini uygun oranlarda bir arada tutarak, bu canlılığın sürmesine meydan vermektedir. İklimin en önemli bileşenleri atmosferdeki kimyasal terkip ile bunun hareketini sağlayan güneş ışınımı enerjisi ve bu ışınımın yeryüzü ile olan etkileşimleridir. Bunlar arasında troposferdeki su buharı yani nemliliğin, karbondioksit (CO2) ve metan (CH4) gazlarının çok düşük yüzdelerde bulunmasına karşılık, canlıların hayatında oynadıkları rol, oksijen (O2) kadar hassastır. Atmosferin, değişik insan faaliyetlerinden meydana gelen salgıları (emisyon) içine alarak hazmetmesi beklenir. Ancak bu hazmetme sürecinde bir doygunluk, sınırlara yaklaşma veya ona yakın durumlar ortaya çıkarsa çevrede insanları da rahatsız eden belirtiler baş göstermeye başlar. Bunun sonucunda sadece atmosfer değil, onunla doğrudan ilişki içinde bulunan canlılar için gerekli olan su kaynaklarında azalma veya bazı bölgelerde gereğinden fazla çoğalma, su kalitesinde değişme veya kuraklığın hakim hale gelmesi gibi durumlar ortaya çıkabilmektedir.

İklim değişikliği yerkürenin yaklaşık 4,5 milyar senelik tarihi boyunca değişik zamanlarda atmosfer kimyasının farklılaşması ile ortaya çıkagelmiştir. Bu değişikliklerle ilgili genel bilgiler yapılacak bir arazi gezisi ve çalışması ile jeoloji, yüzey şekilleri (jeomorfoloji), coğrafya ve iklimle ilgili durumların gözden geçirilmesi ile kolayca anlaşılabilir. Doğal iklim değişiklikleri bugüne kadar insanların ihtiyacı olan teneffüs edilebilen hava, tatlı su kaynakları, petrol, kömür yatakları ve diğer yeraltı ve yerüstü servetlerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Mesela basit bir düşünce olarak dünya 4,5 milyar senelik ömrü boyunca bugüne kadar hiç iklim değişikliğine maruz kalmamış olsaydı her şey ilk yaratıldığı biçimde ve miktarda kalacak ve yeryüzünde hayatın sürdürülebilmesi belki de pek değişmeden devam edecekti. Kur'an'ı Kerim'de Allah insanların hayatlarını sürdürebilmeleri için kainatın hazırlandığını ve doğal olan her şeyin belirli elastik sınırlar içinde kalmak üzere denge halinde varlığa sunulduğunu birçok ayette parça parça açıklamıştır. Bu sınırlar kırılgan yani kesin olsaydı dünyada yaşamak mümkün olmazdı. İşte bu elastik veya hoşgörülü sınırlar bir doğal denge içinde her şeyin değişimine ve gelişmesine müsaade etmektedir. Petrol zengini ülkeler aslında geçmişteki doğal iklim değişikliğinin bugün için var olan kalıntılarından yararlanmaktadır. Mesela, Arap Yarımadası ve diğer petrol yataklarının bulunduğu çöl bölgelerinin milyon yıllar öncesi jeolojik zaman dilimlerinde ormanlık ve diğer yeşilliklerin bulunduğu mıntıkalar olduğu bilimsel çalışmalarla artık gün ışığına çıkmıştır. Türklerin Orta Asya'dan çıkarak batıya doğru göç etmelerinin sebepleri arasında ata yurtlarında baş gösteren kuraklığın olduğu bilinmektedir. İşte bu doğal iklim değişikliklerinin sonucunda insan sürdürülebilir hayatını devam ettirebilmesi için özellikle gerekli su kaynaklarının kolay ve daha bol bulunduğu yörelere doğru göç etmiştir. Anadolu toprakları su kaynakları bakımından her zaman ilgi çeken yöreler olmuştur ve halen de aynı özelliğini korumaktadır.

Gelecek iklim değişikliklerinin su kaynaklarını etkileyeceği gerçeği herkes tarafından kabul görmektedir. Çünkü iklimin geçmişte değişmiş olduğunu bugün yapılan araştırmalardan bilmekteyiz. Hatta tarih öncesi devirlerde (bundan yaklaşık 8-10 bin sene önce) dünyamızın birçok yeri buzullarla kaplı ve insanoğlu da bu sıralarda, hayvanları avlayarak et yiyici olarak hayatını sürdürmekteydi. O devirlerde doğal olarak ortaya çıkan iklim değişikliği sonucunda ısınan atmosfer buzulları eriterek kutup bölgelerine çekilmiştir. İşte bu durum ilk insanlardan olan "homo neandertalensis"lerin kutup bölgelerine giderek oralarda ren geyikleri avlamaktansa, bulundukları yerde bitkilerden yararlanarak hayatlarını devam ettirmelerine sebep olmuştur. Böylece insanlar artık göçebe hayatı yerine yerleşik düzene alışmış, bitki yetiştirme becerisi sonucunda tarım yapmayı öğrenmiş ve zamanla yiyecek türü, etten bitkiye doğru kaymıştır. Bütün bunlar tarihteki iklim değişikliklerinin insan hayatında, gıdasında, barınmasında ve korunmasında köklü değişikliklerin ortaya çıkmasına sebep olduğunu göstermektedir. Benzer şekilde gelecekte ortaya çıkabilecek iklim değişikliklerine karşı öncekilerden farklı olarak şimdiden plan ve projeler geliştirerek hazırlıklı olmakta yarar vardır. Bugün için başlamış görülen ve yakın gelecekte etkisi gittikçe artması beklenen iklim değişikliğinin ana sebepleri arasında insan kaynaklı etkiler bulunmaktadır.

Gün içi iklim değişiklikleri dünyanın kendi ekseni etrafında dönerek gece ve gündüzün birbirini takip etmesi ile aylık veya mevsimlik iklim değişiklikleri dünyanın güneş etrafındaki dolaşımının sonucu olduğu bilinmektedir. Astronomik kökenli iklim değişikliklerinde gezegenlerin dönme hareketlerine ilave olarak insanoğlunun bugüne kadar gelişmiş bilimsel bilgi ve yöntemleri ile bile birkaç gün sonrasında neler olabileceğini kesinlikle kestirememesi bir gerçektir. İlave belirsizliklerle anlık hava olayları ve bunun daha uzun zaman sürelerindeki ortalamalarının ifadesi olan iklimin belirli ve bir miktarda belirsizlik içeren kısımları vardır. Aslında iklimin değişmesi bu iki bileşendeki değişmelere bağlıdır ama belirsiz olan yani meteorolojik olayların sosyo-ekonomik hayatta etkisi daha fazla olmaktadır. İklimdeki bu değişikliğin sonucunda bugün için meteorolojik olayların buhranlı (kaotik) olduğu sonucuna varılarak insanlığın iklim değişmelerini kesin olarak belirleyemeyeceği görüşü önem kazanmıştır. Ancak iklimin ortalama davranış biçimlerini ifade eden gidişler (genel temayüller, trendler) ortaya konularak bazı genel hükümlere varmak mümkündür.

Yaklaşık 150 yıl öncesine kadar iklimdeki doğal değişimler insanların sosyo-ekonomik ve günlük hayatlarına tesir etmekte idi. Bugün artık insanın kendisi de israfkâr davranışları sebebi ile çevresine ve özellikle de iklime tesir eder hale gelmiştir. Bu tür etkiler daha önceki asırlarda da çok küçük ölçeklerde vardı. Bunların yığışımlı etkileri bile insanlar tarafından hissedilemeyecek kadar küçük kalmıştır. Ancak 19. yüzyılda başlayan sanayi devrimleri ile beraber her ne kadar insan refahını artıran bilimsel ve özellikle de teknolojik yenilikler ortaya çıkmış ise de, bunların atmosfer kimyasına olan etkileri ve oradan da tüm doğa olaylarına yansıyan zararlarının olduğu ancak 1970 yıllarından sonra insanlığın hayat mücadelesinde ilk sıraya doğru yükselme eğilimi göstermiştir.

İşte bu sebeplerle tüm dünyayı ilgilendiren bu durumun tartışılması, etkilerinin azaltılması, uzun vadede ortadan kaldırılması veya daha zararsız (yumuşak) hale getirilmesi için ortak bir akıl ile çözümler üretmek üzere değişik uluslararası toplantılar düzenlene gelmiştir. Bunlardan en belirgin ve tüm dünya ülke ve topluluklarının ihtiyaç duyacağı bilgileri üreten ve dağıtan bir kurum olarak UNESCO ve Dünya Meteoroloji Teşkilatının (WMO) 1988 yılında ortaklaşa kurdukları Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) gelmektedir. Bu panel 1989 yılında ilki olmak üzere 1996, 2001 ve 2006 yıllarında sırası ile ikinci, üçüncü ve dördüncü IPCC toplantıları sonucunda tüm dünyayı bilinçlendirmek amacı ile raporlar yazmıştır. Böylece kamuoyuna, politikacılara, ilgili kuruluş ve kişilere ortak sorun olan iklim değişikliğinin orta ve uzun vadede ortaya çıkarabileceği sorunlar hakkında bilgiler sunmuştur. Her bir IPCC toplantısı 4-5 yıllık uluslararası ortak çalışmayı gerektirmekte ve bu çalışmalar sırasında gerek bilimsel saygın dergilere, gerekse "gri literatür" olarak adlandırılan ve uluslararası literatüre geçmeyen yerel raporlar, dosyalar, yazılar ve makalelerin hemen hepsi önce titizlik ile seçilmiştir. Bunların ortak değerlendirilmesi değişik ülkelerden gelen bilim adamları tarafından yapılmıştır. Daha sonra IPCC içinde yer almamış diğer bilimsel kişi ve dünyada iklim değişikliği ile uğraşan kuruluşların görüş ve eleştirileri de alınmıştır. Böylece her bir IPCC raporu belirli bir olgunluk seviyesine ulaşır. Bu aşamadan sonra IPCC görüş ve tekliflerinin bir uygulayıcısı durumunda olan hükümetler ve onlara bağlı kamu kuruluşları tarafından incelenmek üzere ülkelere gönderilir. Onların da görüş, öneri ve teklifleri ile daha da paylaşımlı bir IPCC rapor ortaya çıkar. Elde edilen bu bilgiler uzun vadeli felaketlerin meydana gelişindeki küresel gidişleri (trendleri) göstermeleri bakımından faydalıdır.

İklim Değişikliği ve Enfeksiyon Hastalıkları

Dünyanın en önemli sağlık sorunlarından biri olan enfeksiyon hastalıkları, antimikrobik maddelerin bulunması, pek çok hastalığa karşı geliştirilip uygulanan aşılar, insektisitler, şehir altyapısında kaydedilen ilerlemeler ve düzenli sürveyansla özellikle gelişmiş ülkelerde zaman içinde önemli oranda azaltılabilmiş, hatta bazı hastalıkların eradike edilmesi sağlanabilmiştir. Bununla birlikte enfeksiyon hastalıkları özellikle düşük gelirli ülkelerde büyük bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmekte olup dünya genelinde meydana gelen ölümlerin yaklaşık %20-25'inden sorumludur; bu oran düşük gelirli ülkelerde daha yüksektir.

Enfeksiyon hastalıklarının sıklığı değişik faktörlerden etkilenir. Mevsimsel iklim koşulları ve diğer biyolojik ve ekolojik şartlar, patojenin virülansı, konağın yaş ve bağışıklık durumu enfeksiyonların görülme sıklığını etkiler. Özellikle yeni ve/veya yeniden önem kazanan enfeksiyonların görülmesinde iklim ve ekolojik değişiklikler dikkat çekmektedir. Bahse konu iklim değişikliği durumları "küresel ısınma" kavramı altında gündeme gelmektedir. "Küresel ısınma, insanların çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan, sera gazları (karbondioksit, kloroflourkarbon gazları, metan, azotoksitleri, ozon ve su buharı) olarak nitelenen bazı gazların atmosferde yoğun bir şekilde artmasıyla, yeryüzüne yakın atmosfer tabakaları ile yeryüzü sıcaklığının 'yapay olarak' artması sürecidir." Başka bir anlatımla, "küresel ısınma"; bütün dünyada sıcaklığın sistematik bir şekilde artması yani dünyanın "ateşinin" yükselmesidir. Küresel iklim değişimi ise küresel ısınmaya bağlı olarak, diğer iklim öğelerinin de (yağış, nem, hava hareketleri, kuraklık, vb.) değişmesi olayı olup, şimdiye kadar gerçekleşmiş ve gerçekleşmekte olan ekolojik afetlerin en tehlikelisi olarak kabul edilmektedir.

Başta ormanların yok edilmesi ve teknolojik atıkların ölçüsüz birikimi ve insanlar eliyle oluşan diğer faaliyetler nedeniyle 1970'lerden bu yana bir küresel ısınma ve küresel iklim değişikliğinin doğurmaya başladığı sonuçlara (kasırgalar, sel felaketleri ve kuraklıkta artış, besin üretiminde azalma/kıtlık) ilgili bilim adamları işaret etmektedir. Küresel ısınma, insanlık için değişik felaketlere neden olma yanında enfeksiyon hastalıkları sıklığı ve etkenlerini de etkileyecektir. İklim değişikliği insan sağlığını doğrudan ve dolaylı yollardan etkilemektedir. IPCC 2001 raporunda, iklimin değişme sürecine girdiği, bu değişime insanların katkıda bulunduğu, hava koşullarının daha aşırı hale geldiği ve tüm kıtalardaki biyolojik sistemlerin ısınmaya tepki verdiği sonucuna varılmıştır.

İklim değişikliği ile ilgili olaylar (sıcaklık, yağışlar, rüzgârlar, deniz seviyesinde yükselme vd.) çevre değişimine, su kalitesinin ve miktarının değişimine neden olmaktadır. Kontamine suların içilmesi, yıkanan sebze ve meyvelerin bu sularla teması enfeksiyonların bulaşmasına neden olmaktadır. Yağışlar da mikroorganizmaların yayılmasını ve bulaşmasını etkiler; uygun sıcaklık etkenlerin üremelerini ve daha uzun süre hayatta kalmalarını temin eder. Ayrıca enfeksiyon hastalıkları etkenlerinin vektörleri, aracı konakları da etkilenmekte ve sonuçta enfeksiyon hastalıklarının coğrafi dağılımı ve sıklığı etkilenmektedir (Tablo). İklim değişimi, ekolojik ve sosyal faktörlerin etkisi ile 1976'dan bu yana insanda hastalık oluşturan 40'tan fazla yeni etken belirlenmiştir.

İklim değişikliğinin en önemli etkisi su kaynakları üzerine olup, özellikle sularda kalite düşüklüğü değişik hastalıklara sebep olabilecektir. Ayrıca su miktarındaki azalmalar, genel olarak bir yörede su sıkıntısı çekilmesine ve bu sebeple de bazı hastalıkların yayılmasına neden olabilecektir. İklim değişikliği enfeksiyon hastalıklarına aracılık eden kemirgenler gibi konakları/ara konakları ve vektörleri (sivrisinekler, tatarcık sinekleri, keneler vd.) etkileyerek enfeksiyonların dağılım ve sıklığını etkilemektedir. İklim değişikliği, enfeksiyon hastalıkları dışında bazı toz ve polenden kaynaklanan hastalıkların sıklığını da etkilemektedir. PubMed'de 1966-2017 (Eylül) arasında "iklim değişikliği" ve "sağlık" anahtar kelimeleri girildiğinde 6349; "iklim değişikliği" ve "enfeksiyon hastalıkları" girildiğinde 883 yayın görülmektedir.

Ortalama dünya sıcaklığının 2100 yılına kadar 2 oC'ye kadar yükselmesi beklenmektedir; bu durum enfeksiyon hastalıklarının bulaşma ve yayılmasını etkileyecektir. Artan sıcaklığın değişik patojenlerin üremesini artırıp, kuluçka dönemini kısaltacağı bildirilmektedir. Sıcaklığın daha da yükseldiği bölgelerde yeni vektörler yaşayabilecek ve doğal olarak yeni enfeksiyon hastalıkları gözlenecek ve enfeksiyon hastalıklarının coğrafyası değişecektir. Küresel ısınma sonucu daha önce görülmeyen bazı enfeksiyon etkenlerinin vektörü olan böceklerin daha yüksek yerlerde son iki dekattır görülmeye başlanması konunun örnekleri arasındadır. Gece sıcaklığını artması sıtma ve deng hastalığı vektörü sivrisinekler için uygun ortam oluşturmaktadır. Deng ateşi, 1000 m veya daha az yüksekliğe sahip, kışın 10 oC izotermik sıcaklıktaki tropik bölgelerde görülürken, Meksika'da 1700 m yükseklikteki bölgelerde saptanmıştır. "Aedes aegypti" sivrisinekleri (deng ateşi, Chikungunya ateşi, Rift vadisi ateşi, sarıhumma etkeni vektörü) daha önce 1000 m yüksekliğin altındaki bölgelere kısıtlı olup daha yüksek alanlarda saptanmazken, And Dağlarında 2200 m'de saptanmıştır. Deng ateşi, Vietnam'da yayla bölgelerinde de tespit edilmiştir.

Enfeksiyon hastalıklarının mevsimlerle ilişkisi iyi bilinen bir husustur. Soğuk algınlığı, grip, pnömokok enfeksiyonları ve rota virüs ishalleri kış aylarında, solunum yolu sinsitisi virüsü (RSV) enfeksiyonları ve kızamık ilkbaharda, çocuk felci ve diğer enterovirus enfeksiyonları yaz, parainfluenza virüs enfeksiyonları güz mevsiminde daha sık görülmektedir. İklim değişiklikleri sonucu sıcaklığa bağlı ölümler artık değişik ülkelerde oluşabilmektedir. Kuraklık sonucu su kaynaklarının giderek azalması sanitasyon eksikliğini doğuracak ve salgın hastalıklar insanlığı tehdit edecektir. Günümüzde Amerika kıtası dahil değişik ülkelerde görülen kolera salgınları bunun bir örneğidir. İklim değişikleri arasında dengesiz yağmurların yol açtığı taşkınlar ve su baskınları su kaynaklı enfeksiyonları; virütik (norovirus, rota virüs enfeksiyonları), bakteri kaynaklı (Vibrio cholerae, Campylobacter, Shigella spp, Salmonella paratyphi, E.coli O157 enfeksiyonu vd.) ve paraziter (Cryptosporidium vd.) ishalleri artırmaktadır. Sıtma, deng ateşi ve diğer viral ensefalitler iklim değişikliklerinden en sık etkilenen enfeksiyon hastalıkları arasındadır. Meningokok menenjti salgınlarının kurak mevsimlerde, kuru rüzgârlardan sonra ortaya çıkıp yağmurların başlamasıyla azaldığı da gözlenen özellikler arasındadır. ABD, Romanya ve Rusya'daki Batı Nil ateşi salgınları da ilgili dönemlerdeki kuraklıkla ilgili bulunmuştur. ABD de kuraklıkla ilgili olarak azalan kemirgenler hantavirus pulmoner vakalarında azalmaya, altı yıllık kuraklık sonrasında erken ve bol yağmur kemirgenlerin ve dolayısıyla hantavirus pulmoner sendrom vakalarının 1993'te artmasına neden olmuştur

El-Nino fırtınası (1997-98 yıllarında görülmüştü) sonrası yapılan gözlemler, sivrinsek, kemirgen ve su kaynaklı enfeksiyonların arttığını göstermiştir. Bu fırtınanın sadece sıtma salgınlarını beş kat artırdığı hesaplanmıştır. Tayfunlar ve yoğun muson yağmurları sıtmayı artıran diğer önemli bir nedendir. Bangladeş ve Peru'da kolera, ABD'de kriptosporidyoz ve arbovirus ensefalitleri, hantavirus enfeksiyonları, leişmanyöz, su kaynaklı enfeksiyonlar ve başta Güney Asya ve Güney Amerika'da olmak üzere dünyanın değişik bölgelerinde sıtma ve deng ateşinde artış kayıt edilmiştir. Brezilya'da orman tahribatı ve insanların iç bölgelere göç etmesi sıtma sıklığını beş kat artırmış, "plasmodium vivax" azalarak, daha ağır seyirli "p.falciparum" enfeksiyonları artmıştır. 1980'lerden bu yana yüksek irtifalı bölgelerde sıtma salgınları meydana gelmektedir (Ruanda 1700 m'de, Papua Yeni Gine yaylaları, Bolivya'da yüksek rakımlı bölgeler vd.). Bu örnekler sıtmanın vd. vektörlerle bulaşan enfeksiyon hastalıklarının bugün görülmeyen alanlara yayılma tehdidi taşıdığını ortaya koymaktadır. Avrupa'da sıtma, keneyle bulaşan ensefalit, riketsiyöz ve viseral leişmaniazis'in geri dönmekte olduğu düşünülmekte olup, bu hastalıklardaki artışa dikkat çekilmektedir.

Ülkemizde son 14-15 yıldır görülmeye başlayan Kırım-Kongo kanamalı ateşinin, küresel ısınma ile ilişkisi olabileceği düşünülmektedir. Nitekim hastalığın etkeni olan Nairovirüsün vektörü olan "hyalomma marginatum"un hastalığın görüldüğü illerde son yıllarda yaygın olarak gözükmeye başlayan kene olduğu ve bunun bir nedeninin sıcaklık artışına bağlı olabileceği ileri sürülmektedir. Bu hipoteze karşı çıkan araştırmacılar da vardır. İnsanlarla birlikte olsun olmasın hayvanları da etkileyen hastalıklar hayvanlar, kuşlar ve diğer hayvan topluluklarında dengenin bozulmasına yol açarak da enfeksiyonları etkilemektedir. Örneğin batı nil ateşi virüsü, geniş bir coğrafi aralıkta, evcil ve yabani hayvanları, kuşları ve vektör türlerini etkilemekte, sonuçta hantavirüsler, arena virüs enfeksiyonları, veba, leptospiroz ve lyme hastalığı artmaktadır.

Sağlık sektöründe gözlemlenen iklim gidişleri ile bağlantılı değişimlere ilişkin bulgular, küresel iklim değişiminin insan sağlığı açısından sorun olmaya devam ettiği sonucunu desteklemektedir. Yoksul ülkelerde bu etkilere maruz kalma (korunmaya muhtaçlık) artan bir oranda görünmektedir. İklim değişikliğinin enfeksiyonları artırıcı etkisi mevcut gözlemler dışında değişik modellerle de (istatistik, matematik, arazi kullanımı ile ilgili modeller) ortaya konmaktadır. Küresel iklim değişikliklerinin insanlık zararına yol açacağı onca tehlike yanında enfeksiyon hastalıklarının çeşit ve sıklığını artıracağı görülmektedir. Antimikrobiklere karşı gelişen dirençle birlikte tedavide sağlanan başarının ters yüz olması yanında, küresel iklim değişikliklerinin enfeksiyon hastalıklarının sıklığını artırma ve yeni enfeksiyonlara zemin hazırlama ihtimali yakın dönem için insanlık adına olası büyük bir felaketin habercisi gibi durmaktadır.

Her şeyden önce başta devletler, çok yönlü politik önlem ve yaklaşımlarla bu sorunu çözmek için acil ve yoğun gayret göstermelidir. İnsanlık kendi geleceğinin sonunu hazırlayan küresel ısınma felaketi konusunda bütün iletişim kaynakları kullanılarak bilgilendirilmelidir. Öncelikle ormanlık alanların tahribini durdurup hızla yeni orman alanları oluşturmak, şehirleşmede yüksek yapılaşmanın olumsuz etkilerini hesaba katmak, kâinattaki dengeyi bozan teknolojik ürünlerin üretim ve kullanımını elden geldiğince sınırlamak, sera gazı etkisi yapmayan yeni enerji kaynakları oluşturmak, enerji tasarrufuna bireysel ve kurumsal uyumu artırmak insanlığın geleceğini felaketlerden kurtarmak için olmazsa olmaz olarak gözükmektedir.

Başta ormanların ortadan kaldırılması olmak üzere çevreyi bozan şartları kontrol altına almaya engel olan bilgisizlik, aldırmazlık ve politik tutumlar devam ettikçe insanlık daha büyük risklerle karşılaşacaktır. Enfeksiyonlar açısından değişimleri izleyip analiz etmek, yeni aşı ve antimikrobik maddeler bulmak ve diğer koruma ve kontrol tedbirleri konusunda çalışmalar yapmak gerekmektedir. Entomolog, mikrobiyolog, epidemiyolog, moleküler biyolog ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının acil olarak çok disiplinli uzun erimli bir çalışma yürütmeleri gerekmektedir. Ulusal sağlık otoriteleri ve Dünya Sağlık Örgütü gibi küresel kurumlar enfeksiyonlardaki değişimleri öncelikle dikkate alıp gerekli hazırlıkları yapmalıdır. Bu amaçla, iklim değişikliği kapsamında görülmesi muhtemel hastalıklar için gerekli ilaçların (sıtma ilaçları, ishal için oral rehidratasyon sıvı paketleri vd.), korunma için araç ve gereçler, insektisidlerin temini için de gerekli hazırlıklar yapılmalıdır. Geleceğimizi korumak adına kişi, kurum, ülke ve dünya toplumları üzerine düşen sorumlulukları özenle yerine getirmeli, iklim değişikliğine, çevre dengesi bozukluğuna neden olacak girişimlerden kaçınmalıdır.

Andersen LK, Davis MD. Climate Change and The Epidemiology of Selected Tick-borne and Mosquito-borne Diseases: Update from The International Society of Dermatology Climate Change Task Force. Int J Dermatol. 2017; 56: 252-259. Doi: 10.1111/ijd.13438. Epub 2016 Oct 1.

Anyamba A, Chretien JP, Small J, Tucker CJ, Linthicum KJ. Developing Global Climate Anomalies Suggest Potential Disease Risks for 2006-2007.Int J Health Geogr. 2006; 5:60

Blanco JR, Oteo JA. Rickettsiosis in Europe. Ann N Y Acad Sci. 2006; 1078: 26-33.

Bouma MJ, Dye C. Cycles of Malaria Associated with El Niño in Venezuela. JAMA 1997; 278:1772-1774

Casimiro E, Calheiros J, Santos FD, Kovats S. National Assessment of Human Health Effects of Climate Change in Portugal: Approach and Key Findings. Environ Health Perspect. 2006; 114: 1950-19566.

Colwell R, Epstein P, Gubler D, Hall M, Reiter P, Shukla J, Sprigg W, Takafuji E, Trtanj Jl.Global Climate Change and Infectious Diseases. Emerg Infect Dis 1998: 4: 451-2

Epstein PR. Health Consequences of a Changing Climate, Cohen J, Powderly WJ, Opal SM (eds.), Infectious Diseases, Third Ed., Vol.1, Mosby Elsevier, 2010:92-96.

Gale P, Brouwer A, Ramnial V, Kelly L, Kosmider R, Fooks AR, Snary EL. Assessing The Impact of Climate Change on Vector-borne Viruses in the EU Through The Elicitation of Expert Opinion. Epidemiol Infect. 2010; 138:214-25. Doi: 10.1017/S0950268809990367. Epub 2009 Jul 7.

Githeko AK, Lindsay SW, Confalonieri UE, Patz JA. Climate Change and Vector-borne Diseases: A Regional Analysis. Bull World Health Organ. 2000; 78: 1136-47.

Githeko A, Scheraga JD, Woodward A (eds). Climate Change and Human Health - Risks and Responses, 2003:103-132. who.int/globalchange/publications/climatechangechap6.pdf

Greenwood B, Blakebrough I, Bradley A, Wali S, Whittle H. Meningococcal Disease and Season in Sub-Saharan Africa. Lancet 1984; i:1339-42.

Haines A, Kovats RS, Campbell-Lendrum D, Corvalan C. Climate Change and Human Health: Impacts, Vulnerability, and Mitigation. Lancet. 2006; 367:2101-9.

Haines A., McMichael A. and Epstein P. Environment and Health: 2. Global Climate Change and Health. JMAC, 2000: 163, 729-734.

IPCC, 1996. Climate Change 1995. The Science of Climate Change: Contributions of Working Group I to The Second Assessment Report of The Intergovernmental Panel on Climete Change: Cambridge University Press.

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) Working Group I. 2001. Summary for Policymakers: A Report of Working Group I of the Intergovernmental Panel on Climate Change. IPCC. Available online at www.ipcc.ch/pub/spm22-01.pdf> (Erişim Tarihi: 15.07.2003)

IPCC, 2001: Climate Change 2001: The Scientific Basis. Contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Houghton, J:T., Y. Ding, D.J. Griggs, M. Noguer, P.J. van der Linden, X. Dai, K. Maskell, and C.A. Johnson (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, 881 pages.

Ivers LC, Ryan ET.Infectious Diseases of Severe Weather-related and Flood-related Natural Disasters. Curr Opin Infect Dis. 2006; 19: 408-14.

Kovats RS, Bouma MJ, Hajat S, Worrall E, Haines A. El Nino and Health. Lancet. 2003; 362: 1481-9

Kuhn KG, Campbell-Lendrum DH, Armstrong B, Davies CR. Malaria in Britain: Past, Present, and Future. Proc Natl Acad Sci U S A. 2003 '19;100:9997-10001.

Mabaso ML, Kleinschmidt I, Sharp B, Smith T.El Nino Southern Oscillation (ENSO) and Annual Malaria Incidence in Southern Africa. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2007; 101: 326-30.

McGreevy PB, Dietze R, Prata A, Hembree SC. Effects of Immigration on The Prevalence of Malaria in Rural Areas of the Amazon basin of Brazil. Mem Inst Oswaldo Cruz 1989; 84: 485-91.

McMichael A., Campbell-Lendrum D., Corvalan C, Ebi K., Githeko A., Scheraga J, Woodward A. (eds.) (2003). Climate Change and Human Health: Risks and Responses. WHO, Geneva.

Medlock JM, Leach SA. Effect of Climate Change on Vector-borne Disease Risk in The UK. Lancet Infect Dis. 2015 ;15:721-30. Doi: 10.1016/S1473-3099(15)70091-5. Epub 2015 Mar 23.

Metcalf CJE , Walter KS, Wesolowski A, Buckee CO, Shevliakova E, Tatem AJ, Boos WR, Weinberger DM, Pitzer VE. Identifying Climate Drivers of Infectious Disease Dynamics: Recent Advances and Challenges Ahead. Proc Biol Sci. 2017;284(1860). pii: 20170901. Doi: 10.1098/rspb.2017.0901.

Na W, Lee KE, Myung HN, Jo SN, Jang JY. Incidences of Waterborne and Foodborne Diseases After Meteorologic Disasters in South Korea. Ann Glob Health. 2016; 82:848-857. Doi: 10.1016/j.aogh.2016.10.007

Öztürk R. Küresel Isınma ve Enfeksiyon Hastalıkları, SD (Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi), 2007, 2:18-19 www.sdplatform.com/Yazilar/Kose-Yazilari/135/Kuresel-isinma-ve-enfeksiyon-hastaliklari.aspx (Erişim Tarihi: 17.09.2017)

Öztürk R. Enfeksiyon Hastalıklarının Değişen Epidemiyolojisi ve Ulusal Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü İhtiyacı, SD (Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi), 2008; 9: 94-97www.sdplatform.com/Yazilar/Kose-Yazilari/283/Enfeksiyon-hastaliklarinin-degisen-epidemiyolojisi-ve-Ulusal-Enfeksiyon-Hastaliklari-Enstitusu-ihtiyaci.aspx (Erişim Tarihi: 17.09.2017)

Patz J., Engelberg D. and Last J. The Effects of Changing Weather on Public Health. Annual Review of Public Health, 2000; 21, 271-307.

Patz JA, Epstein PR, Burke TA, Balbus JM. Global Climate Change and Emerging İnfectious Diseases. JAMA 1996, 17;275:217-23.

Patz JA , Githeko AK, McCarty JP, Hussein S, Confalonieri U, Wet N de. Climate Change and Infectious Diseases in: McMichael AJ , Campbell-Lendrum DH, Corvalán CF, Ebi KL,

Curriero F., Patz J., Rose J., and Lele S. (2001) "The Association Between Extreme Precipitation and Waterborne Disease Outbreaks in the United States", 1948-1994. American Journal of Public Health, Vol 91, pp 1194-1199.

Rossati A. Global Warming and Its Health Impact. Int J Occup Environ Med. 2017;8:7-20. Doi: 10.15171/ijoem.2017.963.

Sallares R, Bouwman A, Anderung C. The Spread of Malaria to Southern Europe in Antiquity: New Approaches to Old Problems. Med Hist. 2004; 48: 311-28.

Seas C, Miranda J, Gil AI, Leon-Barua R, Patz J, Huq A, Colwell RR, Sack RB. New Insights on The Emergence of Cholera in Latin America During 1991: the Peruvian Experience. Am J Trop Med Hyg. 2000; 62: 513-7.

Şen, Z., (2012). İklim Değişikliği Tatlı Su Kaynakları ve Türkiye. Su Vakfı Yayınları, 285 sayfa.

Timuçin, A., (2000). Düşünce Tarihi I. Gerçekçi Düşüncenin Kaynakları. Bulut Yayınevi, 440 sayfa.

Weiss RA, McMichael AJ. Social and Environmental Risk Factors in The Emergence of Infectious Diseases. Nat Med. 2004; 10(12 Suppl):S70-6.

WHO/UNICEF (2000) Global Water Supply and Sanitation Assessment 2000 Report. World Health Organization with Unicef, Geneva, 79 pp.

WHO (2001). World Health Report, 2000, Geneva.

WHO (2004) Guidelines for Drinking Water Quality, Volume I Third Edition, China.

WHO/UNICEF (2000) Global Water Supply and Sanitation Assessment 2000 Report. World Health Organization with Unicef, Geneva, 79 pp.

Wisner, B. and Adams, J.(eds.) (2002). Environmental Health in Emergencies and Disasters. Geneva, Switzerland.

www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=climate+change+health (Erişim Tarihi: 17.09.2017)

SD (Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü) Dergisi, Eylül-Ekim-Kasım 2017 tarihli 44. sayıda, sayfa 68-73'te yayımlanmıştır.

# data[].attributes.attachment_link.title
İklim değişikliği, küresel ısınma ve enfeksiyon hastalıkları

# data[].attributes.attachment_link.description
SD Platform yazarı olan Öztürk, 1962 yılında İkizdere'de (Rize) doğdu. Tulumpınar Köyü Mehmet Akif İlkokulu, İkizdere Ortaokulu, Rize Lisesi, İstanbul Üniversitesi (İ.Ü.) Cerrahpaşa Tıp Fakültesinden mezun oldu (1984). Enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanlığını İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde yaptı. 1994'te doçent, 2000'de profesör oldu. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Öğretim Üyeliğinden 2016'da emekli oldu.

# data[].attributes.body
İklim Değişikliği ve Küresel Isınma

Dünya yaratılışından günümüze kadar, çeşitli iklim evrelerinden geçerek bugünkü yaşanabilir halini almıştır. Yeryüzünde insanın var olabilmesi için iklim ve onun bir parçası olan su kaynaklarının yeterince ve elverişli şartlar içinde bulunması gereklidir. Özellikle dünya atmosferi, canlıların hayatlarını sürdürebilmesi için değişik kimyasal bileşiklerini uygun oranlarda bir arada tutarak, bu canlılığın sürmesine meydan vermektedir. İklimin en önemli bileşenleri atmosferdeki kimyasal terkip ile bunun hareketini sağlayan güneş ışınımı enerjisi ve bu ışınımın yeryüzü ile olan etkileşimleridir. Bunlar arasında troposferdeki su buharı yani nemliliğin, karbondioksit (CO2) ve metan (CH4) gazlarının çok düşük yüzdelerde bulunmasına karşılık, canlıların hayatında oynadıkları rol, oksijen (O2) kadar hassastır. Atmosferin, değişik insan faaliyetlerinden meydana gelen salgıları (emisyon) içine alarak hazmetmesi beklenir. Ancak bu hazmetme sürecinde bir doygunluk, sınırlara yaklaşma veya ona yakın durumlar ortaya çıkarsa çevrede insanları da rahatsız eden belirtiler baş göstermeye başlar. Bunun sonucunda sadece atmosfer değil, onunla doğrudan ilişki içinde bulunan canlılar için gerekli olan su kaynaklarında azalma veya bazı bölgelerde gereğinden fazla çoğalma, su kalitesinde değişme veya kuraklığın hakim hale gelmesi gibi durumlar ortaya çıkabilmektedir.

İklim değişikliği yerkürenin yaklaşık 4,5 milyar senelik tarihi boyunca değişik zamanlarda atmosfer kimyasının farklılaşması ile ortaya çıkagelmiştir. Bu değişikliklerle ilgili genel bilgiler yapılacak bir arazi gezisi ve çalışması ile jeoloji, yüzey şekilleri (jeomorfoloji), coğrafya ve iklimle ilgili durumların gözden geçirilmesi ile kolayca anlaşılabilir. Doğal iklim değişiklikleri bugüne kadar insanların ihtiyacı olan teneffüs edilebilen hava, tatlı su kaynakları, petrol, kömür yatakları ve diğer yeraltı ve yerüstü servetlerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Mesela basit bir düşünce olarak dünya 4,5 milyar senelik ömrü boyunca bugüne kadar hiç iklim değişikliğine maruz kalmamış olsaydı her şey ilk yaratıldığı biçimde ve miktarda kalacak ve yeryüzünde hayatın sürdürülebilmesi belki de pek değişmeden devam edecekti. Kur’an’ı Kerim’de Allah insanların hayatlarını sürdürebilmeleri için kainatın hazırlandığını ve doğal olan her şeyin belirli elastik sınırlar içinde kalmak üzere denge halinde varlığa sunulduğunu birçok ayette parça parça açıklamıştır. Bu sınırlar kırılgan yani kesin olsaydı dünyada yaşamak mümkün olmazdı. İşte bu elastik veya hoşgörülü sınırlar bir doğal denge içinde her şeyin değişimine ve gelişmesine müsaade etmektedir. Petrol zengini ülkeler aslında geçmişteki doğal iklim değişikliğinin bugün için var olan kalıntılarından yararlanmaktadır. Mesela, Arap Yarımadası ve diğer petrol yataklarının bulunduğu çöl bölgelerinin milyon yıllar öncesi jeolojik zaman dilimlerinde ormanlık ve diğer yeşilliklerin bulunduğu mıntıkalar olduğu bilimsel çalışmalarla artık gün ışığına çıkmıştır. Türklerin Orta Asya’dan çıkarak batıya doğru göç etmelerinin sebepleri arasında ata yurtlarında baş gösteren kuraklığın olduğu bilinmektedir. İşte bu doğal iklim değişikliklerinin sonucunda insan sürdürülebilir hayatını devam ettirebilmesi için özellikle gerekli su kaynaklarının kolay ve daha bol bulunduğu yörelere doğru göç etmiştir. Anadolu toprakları su kaynakları bakımından her zaman ilgi çeken yöreler olmuştur ve halen de aynı özelliğini korumaktadır.

# data[].attributes.body
Dünyada küresel ısınma nedeniyle iklim değişikliğinin birçok olumsuzluğa yol açtığı konuşulurken; DEÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar, asıl tehlikenin sanılan aksine ısınma değil, küresel soğuma olduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Doğan Yaşar, şöyle konuştu:

* Soğuma demek, kuraklık demektir. Soğuma demek, kıtlık demektir. Bu nedenle, soğumadan korkacağız. 90’lı yıllardan beri hep şunu söylerim; 2020’lere kadar küresel ısınma artarak devam edecek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dünyada küresel ısınma nedeniyle iklim değişikliğinin birçok olumsuzluğa yol açtığı konuşulurken; DEÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar, asıl tehlikenin sanılan aksine ısınma değil, küresel soğuma olduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Doğan Yaşar, şöyle konuştu:

* Soğuma demek, kuraklık demektir. Soğuma demek, kıtlık demektir. Bu nedenle, soğumadan korkacağız. 90'lı yıllardan beri hep şunu söylerim; 2020'lere kadar küresel ısınma artarak devam edecek.

* Tıpkı 900'lü yıllarda olduğu gibi. Ama 2022, 2023 veya 2024 olur. Bu dönemlerde biz, mini soğumaya gireceğiz. Sıcaklık mola verecek. Bu molada, İstanbul Boğazı'nın donduğunu göreceğiz.

* İstanbul Boğazı'ndan karşıdan karşıya yürüyerek geçilecek. En son 1929 yılında geçildi. 2- 3 yıla kadar tekrar bekliyorum.

Küresel soğumanın getireceği sorunlara değinen Prof. Dr. Doğan Yaşar, "En önemli sorun kuraklık olur ve yağışlar çok düşecektir. İkinci olarak tarım ürünlerinde çok ciddi düşüşler olacaktır. Anadolu için bu durum, muhteşem avantajlı bir dönem olabilir. Düzgün bir tarım politikasıyla, biz cari açığımızı kapatırız. Çünkü bu dönemde buzullar, Orta Avrupa'ya kadar inecektir. Kuzey Avrupa'da hiçbir şekilde tarım yapılamayacaktır. Bizde de verimlilik düşecektir. 10 kilogram yerine 3 kilogram alacağız. Ama bizde yine de bir verimlilik olacaktır. Az da olsa alacağız. Ürettiğimiz tarım ürünleri değer kazanacak" dedi.
'DÜNYA, GIDA İÇİN KAPIMIZDA SIRA OLACAKTIR'
Yağış oranında 2008 yılında yüzde 30 oranında düşüş yaşandığını hatırlatan Prof. Dr. Doğan Yaşar, "Son ciddi kuraklığımız, 2008'di. Bu yağışlar düşünce, bir anda buğday üretimiz yüzde 7 gibi azaldı. Buğday fiyatları dörde katlandı. Şu an Çin aşıları nasıl birinci sırada. Soğuma döneminde dünya, gıda için bizim kapımızda sıra olacaklar. Ege'de dünyanın en verimli topraklarına sahibiz. Küresel soğuma için yapmamız gereken, akıllıca tarım politikası üretmek" diye konuştu.
ÖNERİLERİNİ SIRALADI
Prof. Dr. Doğan Yaşar, önerini de şöyle sıraladı:

* Suyu çok dikkatli kullanmamız lazım. Yeraltı sularını biz çok hoyratça kullandık. Kanunlarla bunları bir çerçeveye almak lazım. Uzun zamandır söylerim. Büyükşehirlerde özellikle kanalizasyon ve yağmur suları ayrılmalı. Şu anda yavaş yavaş ayrılıyor. Yağmur suları denize verilmemeli.

* Yağmur suları tekrar barajlara basılmalı. Kurak dönemde yüzde 30 eksik yağacak yağışlar. Çok şiddetli suya ihtiyacımız olacak. 1992 yılındaki kuraklıkta, Amerika rezervuarlarını 1.5 litre küçülttü. Bu şekilde önlemler alabiliriz. En önemli konuda, devletin tarıma kesinlikle el atması gerekir.

* Bu yıl ne üreteceğine, devlet karar verir. ABD, yılda 150 milyar dolarlık bir ihracat yapıyorsa buna borçlu. Önce ne üretecek ona bakıyor. Kendine ne lazım, ona göre üretim planı yapıyor. Arkadan dünyaya ne lazım ona göre üretim yapıyor. (DHA)

İlginizi Çekebilir Prof. Dr. Orhan Şen: Türkiye artık dört mevsim değil iki mevsim

# data[].attributes.attachment_link.title
Çok konuşulacak iddia: İstanbul Boğazı donacak!

# data[].attributes.attachment_link.description
Çok konuşulacak iddia: İstanbul Boğazı donacak! Prof. Dr. Doğan Yaşar, küresel soğumanın yaklaştığını belirtip, "2022, 2023 veya 2024 olur. Bu dönemlerde biz, mini soğumaya gireceğiz. Sıcaklık mola verecek. Bu molada, İstanbul Boğazı'nın donduğunu göreceğiz. İstanbul Boğazı'ndan karşıdan karşıya yürüyerek geçilecektir" dedi.

# data[].attributes.body
Küresel  ısınma

# data[].attributes.body
Türkiye bu kış oldukça ilginç günler yaşadı, yaşamaya da devam ediyor. Kar yağdıktan sonra bir anda günlük güneşlik olan hava, sonrasında yerini yine şiddetli kar yağışına bıraktı. Yağışlar barajların doluluk oranının artması noktasında sevindirici olsa da havaların bu ani değişiminin hepimizin hayatını etkileyen bir etkisi daha var: Toprağa ve tarım ürünlerine verdiği zarar.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dünyanın dört bir yanından iklim değişikliğinin neden olduğu felaket haberleri geliyor. Uzmanlar bu tehdidin Covid-19'dan bile daha büyük ve tehlikeli olduğunun altını bastıra bastıra çizerken, iklim değişikliğinin etkileri bu yıl Türkiye'de de çok net hissedildi.

Kış aylarının büyük bir kısmında hava sıcaklıları 10-15 derecelerde seyrederken, zaman zaman iki gün içinde eksi derecelere inen sıcaklıklarla karşılaştık. Havalar bir gün güneşliyken ertesi gün sel uyarısı verilmesi sık karşılaştığımız bir durum haline geldi.

Sık sık ve hızla değişen hava sıcaklıkları, bir hafta yazı yaşarken diğer hafta kara kışı görmek akıllara şu soruyu da getirdi: Toprak ve tarım ürünleri bundan nasıl etkileniyor?

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü'nden Prof. Dr. Hakan Mete Doğan, "Ani sıcaklık değişimi, özellikle sıcaklıkların ani düşmesi bitkilerin gelişimi ve veriminde önemli düzeyde olumsuz etki ediyor. Bunlardan bazıları; meyvelerde çatlama ve fizyolojik kuraklık, kök gelişiminin durması, sürgen dokularda kuruma ve ölüm, hasat zamanında aksama ve kalitede kayıplarına neden oluyor. Ani gelişen kurak dönemler veya şiddetli ve kısa süreli yağışlar mahsulün tamamen yok olmasına da neden olabiliyor" dedi ve hurriyet.com.tr'ye özel çok önemli bilgiler verdi...

Hava bir gün güneşliyken ertesi gün 10-15 derece birden düşüp sel uyarısı verilebiliyor. Bu durumun sebebi nedir?

İklim değişikliği, on yıllar veya daha uzun zaman dilimleri boyunca meydana gelen, hava koşullarında, okyanuslarda, kara yüzeylerinde ve buz tabakalarında meydana gelen değişikliklerdir. Doğal olarak meydana gelen bu süreçler, son zamanlarda çoğunlukla insan etkileriyle karbondioksit gibi ısıyı tutan gazlarının atmosferde artması ile meydana gelen sera etkisi sonucunda oluşan küresel ısınmadan etkileniyor. Böylece dünyada doğal olarak gerçekleşen iklim değişimi süreçleri hızlanıyor.

Küresel ısınma alçak ve yüksek basınç alanlarına doğrudan veya dolaylı etki ederek lokal düzeyde ani hava durumu değişikliklerine neden oluyor. Böylece dünyadaki farklı lokasyonlarda aniden çıkan şiddetli rüzgarlar, kısa süreli şiddetli yağışlar, aşırı sıcak ve kurak periyotlar yavaş yavaş olağan hale geliyor. İklim değişiminin en önemli göstergeleri gün içinde, gece ve gündüz arasında, aylık ve yıllık normal sıcaklık değişimleri arasındaki farklılıkların uç noktalarda ve ani değişimler şeklinde olmasından kaynaklanıyor.

Bu değişimler bölgenin coğrafi, topoğrafik ve ekolojik özelliklerine bağlı olarak da artıyor veya azalıyor. Okyanuslardaki sıcak ve soğuk su akıntılarındaki değişimler, buzulların erimesi, alçak ve yüksek basınç hareketliliği ile bağlantılı olarak iklimsel düzensizlikler ortaya çıkıyor, yaz ve kış mevsim süreleri artarken bahar mevsimleri ortadan kalkıyor veya süresi kısalıyor. İklim istikrarsızlaşıyor, yaz içinde kış, kış içinde yaz, hatta gün içinde birkaç mevsimsel özellik yaşanabiliyor.

Bu ani hava değişimleri toprağı nasıl etkiliyor?

Toprak yaşayan ve büyük kısmı canlılardan oluşan organik bir yapıdır. Bu organik yapının temel döngüleri canlılar tarafından (mantarlar, bakteriler, böcekler, solucanlar vb.) organize edilmektedir. Aşırı ve ani sıcaklık değişimleri öncelikle toprağın biyolojik yapısını bozuyor ve kimyasal yapı değişiyor. Bu durum toprağın verimliliğini olumsuz etkiliyor ve erozyonu körüklüyor.

Toprak sıcaklığındaki ani değişim toprağın su dengesinin, azot dönüşümünün, termo-fiziksel özelliklerinin yanı sıra topraktaki mikroorganizmaların faaliyetine, buna bağlı olarak da organik maddenin mineralizasyonuna da etki ediyor.

Peki ya tarım ve ürünler?

Canlıların başta sıcaklık ve nem olmak üzere farklı ekolojik parametrelere hoşgörüleri sınırlıdır. Bu sınırlar aşıldığında strese giriyorlar, stres şartları devam ederse hastalanıyor, büyüme ve üreme performansları düşüyor veya ölüyorlar. Ani hava durumu değişiklikleri tarımda dikim ve hasat zamanında kaymalara/ değişikliklere neden oluyor. Ayrıca ekim/hasat zamanının gecikmesine ve ürün yetiştirme elverişliliğinde azalmaya da sebebiyet veriyor. Ekim yapılmış tarım arazilerinde bitki çıkışlarını (çimlenmeyi) olumsuz yönde etkiliyor.

Bitki köklerinin gelişimini durduruyor ve bitkilerde besin eksikliği ile beraber kurumaya neden oluyor. Seller sonucunda toprakların havalanması ve tuzlanma gibi bir takım istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabiliyor ve bunun sonucunda da bitkiler olumsuz etkileniyor. Bir gün güneş ertesi gün şiddetli yağışlar, bitkilerde hastalık ve zararlıların artışına da neden oluyor. Yüksek sıcaklıklar bitkilerin strese dolayısıyla hızlı büyüme periyoduna girmesine, erken olgunlaşmasına ve buna bağlı olarak verimlerinde azalmalara sebebiyet veriyor.

Öte yandan ani sıcaklık değişimi, özellikle sıcaklıkların ani düşmesi bitkilerin gelişimi ve veriminde önemli düzeyde olumsuz etkiye sahip. Bunlardan bazıları; meyvelerde çatlama, meyvelerde fizyolojik kuraklık, kök gelişiminin durması, meristemlerde (bitkilerin büyüme bölgelerinde bulunan ve sürekli bölünebilme yeteneğine sahip hücrelerden oluşan doku) kuruma ve ölüm, hasat zamanında aksama ve kalitede kayıplar olarak sıralanabilir. Ani gelişen kurak periyotlar veya şiddetli ve kısa süreli yağışlar sonucu mahsul tamamen yok olmasına tehlikesi ile dahi karşı karşıya kalabiliyor.

Ani sıcaklık değişimlerinin toprağa ve tarıma zararını önlemek için neler yapılabilir?

Sıcaklık ve diğer kuraklık koşullarına hoşgörülü türlere ve çeşitlere yönlenmek gerekiyor.

Önemli biyolojik rezerv ve tarım alanları (örneğin Kelkit Havzası, Amanoslar, Anadolu Anklavı) korunmalıdır.

Ormanlar, sulak alanlar ve sucul ekosistemler restore edilmeli ve korunma altına alınmalıdır.

Önemli mikroklimatik bölgeler (örneğin Aşağı Kelkit Havzası)öncelikle koruma altına alınmalıdır.

Yeraltı ve yerüstü baraj sistemleri ile nehirlerin menderesli yapıları korunmalıdır.

Çevre dostu üretime odaklanılmalıdır.

İklim değişiminde en önemli materyal sudur. Bu nedenle suyu oluşturan ormanlar ve sulak alanlar ekolojik sistemleri ile birlikte öncelikle korunmalı, suyu kirleten ve suya bağımlı sektörlere yatırım yapılmamalıdır.

Toprak organik maddesinin artırılması, sürdürülebilir toprak yönetimi, toprak karbonu depolanmasını artırmak için tarlaların ve otlakların yönetiminin sağlanması, toprakların aşırı yağış sonucunda oluşabilecek sorunlara karşı drenaj sisteminin yaygınlaştırılması, ani sıcaklık değişimine karşı dayanıklı bitkilerin yetiştirilmesi, iklim değişikliğine uyum kapasitesinin artırılması için iklim dostu tarım uygulamaları ve biyolojik çeşitliliğin korunması konularına önem verilmelidir.

En önemlisi, tarımsal faaliyetlerin daha ekonomik yapılabilmesi için, ayrıntılı ekolojik veri tabanları, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama (UA) teknolojileri kullanılarak pazar değeri yüksek ve istikrarlı olan önemli hedef tarım ürünleri için en uygun yetiştirme ortamlarının parsel bazında belirlenmesi ve planlanması, ayrıca en iyi yönetim uygulamalarına (the best management applications) ağırlık verilmesi gerekmektedir.

# data[].attributes.attachment_link.title
4 SORU 4 YANIT | Bir gün güneş ertesi gün kar! Bu havalar tarımı nasıl etkiliyor?

# data[].attributes.attachment_link.description
Haberler - Türkiye bu kış oldukça ilginç günler yaşadı, yaşamaya da devam ediyor. Kar yağdıktan sonra bir anda günlük güneşlik olan hava, sonrasında yerini yine şiddetli kar yağışına bıraktı. Yağışlar barajların doluluk oranının artması noktasında sevindirici olsa da havaların bu ani değişiminin hepimizin hayatını...