# data[].attributes.attachment_link.title
Τι σημαίνει να είσαι μορφωμένος άνθρωπος στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης;

# data[].attributes.attachment_link.title
ELEMASYN-P-26-ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ-ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
προαναγνωστική φάση-Γιωτοπούλου -Μαραγκοπούλου

# data[].attributes.attachment_link.title
Αφγανιστάν, προαναγωστικη φάση

# data[].attributes.attachment_link.title
προαναγνωστικη φάση

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΓΥΝΗ ΝΑ ΦΟΒΗΤΑΙ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ - Έγχρωμο για 1η φορά!

# data[].attributes.attachment_link.title
Η γυνή να φοβήται τον άνδρα  - Trailer HD

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο αγώνας για την αποτίναξη του βρετανικού ζυγού από τους Ελληνοκύπριους, ξεκινάει την 1η Απριλίου 1955. Στόχος είναι η ένωση με την Ελλάδα και ο αγώνας τους θα λήξει με τις "Συμφωνίες Λονδίνου - Ζυρίχης" στις 19 Φεβρουαρίου 1959, με τις οποίες η Κύπρος ανακηρύσσεται ανεξάρτητο κράτος. Ήδη από το Νοέμβριο του 1954 ο γεννημένος στην Κύπρο, απόστρατος συνταγματάρχης Γεώργιος "Διγενής" Γρίβας, αναλαμβάνει την οργάνωση της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ). Ο Γρίβας ήταν αξιωματικός του ελληνικού στρατού και ο ιδρυτής της αντικομουνιστικής οργάνωσης "Χ" με δράση κατά τη διάρκεια της κατοχής, ενώ ο ίδιος συμμετείχε και στον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο. Πολιτικός αρχηγός της ΕΟΚΑ ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, μετέπειτα πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Από τις πρώτες βραδινές ώρες της 31ης Μαρτίου προς την 1η Απριλίου 1955, οι αγωνιστές του ΕΟΚΑ εξαπολύουν επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια, αστυνομικούς σταθμούς, τον ραδιοσταθμό και σε βρετανικό στρατόπεδο της Αμμοχώστου.

Το Αρχείο της ΕΡΤ για την επέτειο από την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ την 1η Απριλίου 1955, παρουσιάζει την εκπομπή:
ΡΙΜΕΪΚ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ (video)

Επεισόδιο της σειράς "ΡΙΜΕΪΚ" με θέμα το Κυπριακό Ζήτημα και τα γεγονότα που αποτέλεσαν κορυφώσεις στην πορεία του από το 1878 έως το 2003. Η σύντομη ιστορική αναδρομή ξεκινά από το 1878, οπότε η Τουρκία παραχωρεί την Κύπρο στη Βρετανία μέσω του σχήματος της εκμίσθωσης. Ακολουθεί αναφορά στις εξεγέρσεις του κυπριακού λαού ενάντια στην Αγγλοκρατία, που κορυφώνονται τη δεκαετία του '50, οπότε ο κυπριακός λαός αξιώνει με δημοψήφισμα την ένωση με την Ελλάδα. Γίνεται αναφορά στα καθημερινά συλλαλητήρια στην Κύπρο, στη σύσταση της ΕΟΚΑ με στόχο τον ένοπλο απελευθερωτικό αγώνα, καθώς και στις παλλαϊκές διαδηλώσεις συμπαράστασης στους αγώνες του κυπριακού λαού που λαμβάνουν χώρα στην Αθήνα. Επισημαίνεται ο ρόλος των Άγγλων στη μετεξέλιξη του Κυπριακού σε ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, ενώ γίνεται λόγος για τις χαμένες ευκαιρίες επίλυσής του. Ακολούθως δίνεται το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων που οδήγησαν στην υπογραφή των Συμφωνιών της Ζυρίχης-Λονδίνου το 1959 και στην ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Κύπρου το 1960. Γίνεται αναφορά στο πραξικόπημα και στα θλιβερά γεγονότα που οδήγησαν στην τουρκική εισβολή του 1974. Τέλος, επισημαίνεται η ευρωπαϊκή προοπτική της Κύπρου, ενώ προβάλλονται πλάνα από τη διχοτομημένη Λευκωσία, την τελευταία ευρωπαϊκή πόλη που παραμένει χωρισμένη σε δύο κράτη. Στη διάρκεια της εκπομπής τα γεγονότα αναλύονται και σχολιάζονται από ακαδημαϊκούς και ιστορικούς, ενώ περιλαμβάνονται πλάνα από το αρχείο της εκπομπής με δηλώσεις του Βάσου Λυσσαρίδη, προέδρου του Κινήματος Σοσιαλδημοκρατών, του Τάσου Παπαδόπουλου, προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, και του Γιάννου Κρανιδιώτη σχετικά με την ευρωπαϊκή προοπτική της Κύπρου. Πλάνα αρχείου αποτυπώνουν τα σχετικά γεγονότα.

Κείμενα - Παρουσίαση: ΡΕΝΑ ΘΕΟΛΟΓΙΔΟΥ

Διεύθυνση Φωτογραφίας: ΑΝΔΡΕΑΣ ΖΑΧΑΡΑΤΟΣ

Έτος παραγωγής: 2003

Δείτε περισσότερα εδώ: https://www.ert.gr/archeio/

# data[].attributes.attachment_link.title
Έναρξη αγώνα της ΕΟΚΑ για ανεξαρτησία τη Κύπρου, 1η Απριλίου 1955

# data[].attributes.attachment_link.description
Για την επέτειο έναρξης του αγώνα της ΕΟΚΑ για ανεξαρτησία της Κύπρου (1/4/1955) το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει σχετικό επεισόδιο του "ΡΙΜΕΪΚ"

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι βόμβες που ξύπνησαν τους Βρετανούς στην Κύπρο δεν ήταν πρωταπριλιάτικο ψέμα. Πώς ξεκίνησε ο αγώνας της ΕΟΚΑ κατά της Βρετανικής κατοχής και Ένωση με την Ελλάδα - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Στις 15 Αυγούστου του 1960 υπογράφτηκε η Συμφωνία Ζυρίχης-Λονδίνου με την οποία η Κύπρος ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
μηχανή του χρόνου από την δημοκρατία στην χούντα της 21 Απριλίου.

# data[].attributes.attachment_link.title
ύλη-τρόπος εξέτασης ιστορίας γ' λυκείου 

# data[].attributes.attachment_link.title
ύλη-τρόπος εξέτασης ιστορίας β' λυκείου

# data[].attributes.attachment_caption
Κυρία εδώ είναι το φόντο από τους κανόνες. Που μου ζητήσατε 

# data[].attributes.headline
Το φόντο των κανόνων 

# data[].attributes.subject
Το φόντο των κανόνων 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Η βία κατά των γυναικών είναι ίσως η πιο επαίσχυντη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν κάνει διαχωρισμό μεταξύ συνόρων, πολιτισμών ή πλούτου. Όσο συνεχίζεται, δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι κάνουμε ουσιαστική πρόοδο προς την ισότητα, την ανάπτυξη και την ειρήνη"
Ο ορισμός της βίας κατά των γυναικών αντιστοιχεί στον ορισμό που υιοθετήθηκε το 1995 στην 4η Παγκόσμια Διάσκεψη Γυναικών και αναφέρεται στις παραγράφους 113 και 118 της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνο (*).

Ο όρος "βία κατά των γυναικών" περιλαμβάνει κάθε πράξη βίας που στηρίζεται στο φύλο και έχει ως αποτέλεσμα ή είναι δυνατό να έχει ως αποτέλεσμα, την σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική βλάβη ή πόνο για τις γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων των απειλών τέτοιων πράξεων, τον εξαναγκασμό ή την αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας είτε αυτό προκύπτει στην δημόσια είτε στην ιδιωτική ζωή(παρ. 113).

"Η βία κατά των γυναικών είναι η έκφραση της ιστορικά διαπιστωμένης ανισότητας στις σχέσεις ισχύος μεταξύ ανδρών και γυναικών, που οδήγησε στην κυριαρχία των ανδρών επί των γυναικών και στις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, με αποτέλεσμα τη παρεμπόδιση της ανάπτυξής τους" (παρ.118).
Επομένως ο όρος βία περιλαμβάνει:

Τη βία μέσα στην οικογένεια (ενδοοικογενειακή βία).

Τη βία γενικά μέσα στην κοινωνία (βιασμός, σεξουαλική κακοποίηση, σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, trafficking/σωματεμπορία).

H βία κατά των γυναικών είναι μεγάλος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και σημαντική αιτία θανάτου και αναπηρίας για τις γυναίκες 16-44 ετών. Σε αναφορά της Παγκόσμιας Τράπεζας εκτιμάται ότι η βία κατά των γυναικών ήταν τόσο σοβαρή αιτία θανάτου και ανικανότητας μεταξύ των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας όσο ο καρκίνος. Πρόκειται για φαινόμενο διαδεδομένο σε όλες τις κοινωνίες και σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, ανεξάρτητα από το επίπεδο ανάπτυξης, το βαθμό πολιτικής σταθερότητας, το πολιτισμό ή τη θρησκεία.

Η πιο συχνή μορφή βίας προέρχεται από τον ερωτικό σύντροφο. Μία στις τρεις γυναίκες κάποια στιγμή στη ζωή της θα ξυλοκοπηθεί, θα βιασθεί ή με κάποιο άλλο τρόπο θα κακοποιηθεί από το σύντροφό της.

Οι μισές από τις γυναίκες θύματα ανθρωποκτονίας έχουν δολοφονηθεί από (νυν ή πρώην) σύζυγο ή σύντροφο.

Μία στις πέντε γυναίκες κάποια στιγμή στη ζωή της θα πέσει θύμα βιασμού ή απόπειρας βιασμού.

Οι γυναίκες 15-44 ετών κινδυνεύουν περισσότερο από βιασμό ή ενδοοικογενειακή βία παρά από καρκίνο, τροχαία ατυχήματα, πόλεμο ή ελονοσία.

130 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων.

2 εκατομμύρια κορίτσια ανά έτος κινδυνεύουν να υποβληθούν σε ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων.

Το 40-50% των γυναικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αναφέρει κάποια μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας.

Το 55%-95% των γυναικών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας δεν καταγγέλλουν το πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΒΙΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ;

# data[].attributes.attachment_link.description
"Η βία κατά των γυναικών είναι ίσως η πιο επαίσχυντη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν κάνει διαχωρισμό μεταξύ συνόρων, πολιτισμών ή πλούτου. Όσο συνεχίζεται, δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι κάνουμε ουσιαστική πρόοδο προς την ισότητα, την ανάπτυξη και την ειρήνη" Ο ορισμός της βίας κατά των γυναικών αντιστοιχεί στον ορισμό που υιοθετήθηκε το 1995 στην 4η Παγκόσμια Διάσκεψη Γυναικών και αναφέρεται στις παραγράφους 113 και 118 της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνο (*).

# data[].attributes.attachment_link.description
παιδί έμφυλη βία ενδοοικογενειακήσ βίασ σύντροφοσ σχέση σωματικη βια ψυχολογία αφύπνιση συνείδησησ ψυχολογικη πιεση παιδιά

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί μια από τις πιο διαδεδομένες μορφές έμφυλης βίας, παγκοσμίως. Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης μία στις τέσσερις Ευρωπαίες βιώνει ή θα βιώσει ενδοοικογενειακή βία κάποια στιγμή στη ζωή της, ενώ κάθε χρόνο 6% έως 10% των γυναικών υφίστανται ενδοοικογενειακή βία. Μπορεί να συμβεί σε όλες, στο γάμο, τη σχέση, τη συμβίωση, από τον νυν, πρώην ή τέως σύζυγο/σύντροφο.

Επαναλαμβανόμενο μοτίβο

Η ενδοοικογενειακή βία περιλαμβάνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο παραβιαστικών συμπεριφορών που ασκεί ο δράστης, με στόχο να διατηρήσει την εξουσία και τον (κοινωνικό) έλεγχο πάνω στο θύμα του, είτε είναι γυναίκα ή παιδί.

Με τις συνεχείς λεκτικές και σωματικές τιμωρίες, τις απειλές, τον εξαναγκασμό, ο κακοποιητής έχει ως σκοπό να εκφοβίσει, να τρομάξει, να ταπεινώσει το θύμα, να του "σπάει" το ηθικό και να το κάνει να νιώσει ανίκανο να προβάλει αντίσταση, να δει καθαρά την κατάσταση.

Πέρα από τη σωματική κακοποίηση (χαστούκια, σπρώξιμο, τράβηγμα από τα μαλλιά, κ.ά.) που απειλεί τη σωματική ακεραιότητα του θύματος, η ενδοοικογενειακή βία παίρνει διάφορες μορφές: λεκτική, ψυχολογική, σωματική, σεξουαλική κακοποίηση και οικονομική βία - που δεν αφήνουν ορατά σημάδια αλλά τραυματίζουν εξίσου.

Ψυχολογική βία

Πρόκειται για συστηματική, επίπονη και διαβρωτική διαδικασία που οδηγεί την επιζώσα σε διανοητική και συναισθηματική οδύνη ή βλάβη. Ως ψυχολογική και συναισθηματική κακοποίηση αναφέρεται ένα σύνολο ενεργειών: πρώτον ο εκφοβισμός και οι απειλές για σωματική ή σεξουαλική βία. Συχνότατα ο θύτης απειλεί ότι θα βλάψει το θύμα ή την οικογένειά του, ότι θα πάρει την κηδεμονία των παιδιών ή ότι θα αυτοκτονήσει.

Δεύτερον, η συστηματική ταπείνωση και διαρκής κριτική, η δημιουργία ενοχών στη σύντροφο, και ο αδιάκοπος έλεγχο της προσωπικής της ζωής. Τρίτον, η προσπάθεια απομόνωσης του θύματος, από τον οικογενειακό/φιλικό/συγγενικό περίγυρο.

Τα παραπάνω στοχεύουν στη μείωση της αυτοπεποίθησης, την υπονόμευση της αυτοεκτίμησης του θύματος, σε σημείο που το ίδιο να αμφιβάλλει για την ψυχική του διαύγεια και να πιστεύει ότι είναι υπεύθυνο και ένοχο για την κακοποίηση που δέχεται.

Λεκτική βία

Η λεκτική βία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ψυχολογική κακοποίηση. Εμπεριέχει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών που ξεκινούν από φωνές, απειλές και εξυβρίσεις και φτάνουν ως το λεκτικό εξευτελισμό και την τρομοκράτηση.

Στόχος της λεκτικής κακοποίησης είναι η χειραγώγηση διαμέσου του φόβου και ο έλεγχος πάνω στη ζωή του ατόμου. Οι προσβολές, οι κατηγορίες, οι μομφές, η δυσφήμηση, η επίρριψη ευθυνών για την κακοποιητική συμπεριφορά στο θύμα, οι συνεχείς επικρίσεις, η λεκτική υποβάθμιση και υπονόμευση της αυτοπεποίθησης, αποτελούν μερικά μόνο πρόσωπα αυτού του πολύπλοκου φαινομένου.

Αν και είναι η πιο συνηθισμένη μορφή ενδοοικογενειακής βίας, είναι αρκετά κανονικοποιημένη είτε γιατί δεν υπάρχουν ορατές αποδείξεις ή γιατί ο θύτης μπορεί να παραπλανά, διατηρώντας άψογη συμπεριφορά στο δημόσιο χώρο.

Οικονομική βία

Η οικονομική βία είναι η στέρηση πόρων, ευκαιριών, αγαθών και υπηρεσιών. Συνήθως, η οικονομική βία εντός της σχέσης αποσκοπεί στον έλεγχο της συντρόφου προκειμένου να αισθανθεί ανίσχυρη και αδύναμη να εγκαταλείψει τον κακοποιητικό δεσμό.

Η οικονομική βία ασκείται με πολλούς τρόπους: Πρώτον, τη στέρηση του δικαιώματος για οικονομική αυτονομία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απαγόρευση ή παρεμπόδιση του δικαιώματος στην εργασία.

Δεύτερον, τον έλεγχο των περιουσιακών στοιχείων και του εισοδήματος του θύματος. Ο θύτης μπορεί να αποσπά τον μισθό της συντρόφου του ή να αρνείται την κατά βούληση αξιοποίησή του, να την αποκλείει από χρηματοπιστωτικούς πόρους (π.χ. παρακράτηση τραπεζικής κάρτας), να την εξαναγκάζει να πάρει δάνειο στο όνομά της, να μην της επιτρέπει την πρόσβαση στο οικογενειακό εισόδημα ή να αποφασίζει για κοινούς πόρους χωρίς την ενημέρωση της.

Τέλος περιλαμβάνει την αποστέρηση του θύματος από αναγκαία εισοδήματα για την κάλυψη των βασικών του αναγκών.

Σεξουαλική βία

Αφορά οποιαδήποτε σεξουαλική πράξη, αλλά και απόπειρα τέτοιας πράξης, χωρίς την εκούσια και ελεύθερη συναίνεση του θύματος. Κατά την άσκησή της, συχνά (αλλά όχι πάντα) χρησιμοποιείται σωματική βία, εξαναγκασμός, αλλά και απειλές βίας.

Ο κύκλος της βίας

Πολύ συχνά οι γυναίκες που έχουν κακοποιηθεί αναφέρουν πως νιώθουν εγκλωβισμένες σε ένα κλοιό που σφίγγει, σε ένα φαύλο κύκλο από τον οποίο δεν μπορούν να ξεφύγουν. Αυτή η αίσθηση δημιουργείται όταν το θύμα βρίσκεται αντιμέτωπο με τον αποκαλούμενο "κύκλο της βίας".

Ο "κύκλος της βίας", που έχει τρεις φάσεις, μπαίνει σε λειτουργία σε όλες τις κακοποιητικές σχέσεις, οδηγώντας την επιζώσα σε παράλυση, παραίτηση και εν τέλει θυματοποίηση, κάτι που είναι και ο στόχος του κακοποιητή, προκειμένου να εξασφαλίσει την κάμψη της αντίστασής της.

Πρώτη φάση: δημιουργία της έντασης

Το pattern είναι σταθερό, αποτελούμενο από τρεις διακριτές φάσεις, που ποικίλουν σε χρόνο και σε ένταση. Πρώτη είναι η φάση της "δημιουργίας της έντασης". Εδώ κάνουν την εμφάνιση τους τα πρώτα σημάδια κακοποιητικών συμπεριφορών. Το άγχος στη σχέση αρχίζει να κλιμακώνεται.

Ο κακοποιητής σύζυγος/σύντροφος παρουσιάζει απροσδόκητα ξεσπάσματα θυμού, για ασήμαντες αφορμές (π.χ. γιατί δεν είναι έτοιμο το φαγητό στην ώρα του ή γιατί τον ξύπνησε το κλάμα του μωρού). Η γυναίκα πιστεύει ότι μπορεί να τον κατευνάσει αν είναι υποχωρητική και περιποιητική ή κρατώντας αποστάσεις. Η ίδια πνίγει το θυμό της. Σταδιακά, η κατάσταση αρχίζει να ξεφεύγει από τον έλεγχο, με τον κακοποιητή να αυξάνει σταθερά την ψυχολογική πίεση. Η φάση αυτή μπορεί να κρατήσει μεγάλο χρονικό διάστημα.

Δεύτερη φάση: η "έκρηξη"

Μένος, μανία, βαναυσότητα, έλλειψη ελέγχου, σοβαρά επεισόδια κακοποίησης, σωματικές βλάβες - πρόκειται για τη "φάση της έκρηξης". Εδώ η επιζώσα κατανοεί ότι είναι αδύνατο να συζητήσει λογικά και υπεύθυνα με το θύτη. Πιστεύει ότι κάθε προβαλλόμενη αντίσταση θα χειροτερέψει την κατάσταση.

Πρόκειται για την πιο τρομακτική στιγμή στον "κύκλο της βίας", που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρόρτατες σωματικές βλάβες, ακόμα και σε γυναικοκτονία.

Παράλληλα είναι και η πιο σύντομη φάση, καθώς διαρκεί, συνήθως, από δυο (2) έως είκοσι τέσσερις (24) ώρες.

Πολλές γυναίκες τότε εγκαταλείπουν τον κακοποιητή. Άλλες πάλι, αδυνατώντας να φύγουν για διάφορους λόγους, αποστασιοποιούνται από την επίθεση και τον τρομερό πόνο που επιφέρει.

Τρίτη φάση: η "συμφιλίωση"

Μετά το ξέσπασμα ακολουθεί η "περίοδος της συμφιλίωσης". Η ένταση και η βία υποχωρούν. Το ζευγάρι αισθάνεται ανακούφιση και αποσιωπά το βίαιο επεισόδιο ή βρίσκει τρόπους να το δικαιολογήσει.

Ο θύτης μεταμορφώνεται σ' "άγγελο", δείχνει μεταμέλεια, απολογείται, ζητάει συγγνώμη, προσφέρει δώρα και υπόσχεται να μην το ξανακάνει. Σε καμία περίπτωση όμως δεν αναλαμβάνει την ευθύνη για τις πράξεις του. Αντίθετα επιμένει ότι η συμπεριφορά του θύματος τον εξώθησε στη βία.

Η κακοποιημένη γυναίκα στη διάρκεια της τρίτης φάσης, επιθυμώντας να διατηρήσει την ήρεμη ατμόσφαιρα, πείθει τον εαυτό της ότι ο σύντροφός/σύζυγος δεν θα το ξανακάνει και θα αλλάξει. Αυτή ακριβώς είναι η πιο κρίσιμη φάση για τον εγκλωβισμό και τη θυματοποίηση της.

Σύντομα ο κύκλος θα επαναληφθεί...

Μαθαίνοντας να κατηγορείς εσένα

Η ενδοοικογενειακή βία έχει σημαντικότατες επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία των γυναικών (άγχος, κατάθλιψη, σκέψεις αυτοκτονίας, μετατραυματικό στρες, ψυχοσωματικά συμπτώματα κ.ά.). Το συναισθηματικό προφίλ που αναπτύσσουν (χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα αναξιότητας, αίσθηση ότι δεν αξίζει να αγαπηθούν), σε συνδυασμό με τις εναλλασσόμενες αντιδράσεις του κακοποιητή, τις εγκλωβίζει στο " κύκλο της βίας ".

Μάλιστα, σταδιακά, η επιζώσα χρόνιας ενδοοικογενειακής βίας βλέπει τον εαυτό της με το βλέμμα του δράστη. "Μαθαίνει" να κατηγορεί τον εαυτό της. Ο κακοποιητής, αργά και μεθοδικά, της "εμφυτεύει" την ιδέα ότι είναι συνυπεύθυνη, ώστε να παραιτηθεί από κάθε σενάριο διαφυγής.

Πολλές φορές, οι κακοποιημένες γυναίκες χρησιμοποιούν ακόμη και τα λόγια ή τα επιχειρήματα των ίδιων των δραστών: "Είμαι σαν τη μάνα μου, όπως και εκείνη τσάντιζε τον πατέρα μου και τις έτρωγε, έτσι κι εγώ", "Όλα τα κάνω λάθος, κάτι πάει στραβά με εμένα", "Ναι αλλά και εγώ τον προκάλεσα".

Εσωτερικεύοντας μια ευθύνη, που σε καμία περίπτωση δεν τους αναλογεί, οι γυναίκες που κακοποιούνται κυριαρχούνται από αισθήματα ενοχής και ντροπής, τα οποία δημιουργούν σημαντικά εμπόδια στην και καταγγελία της βίας.

Η "μαθημένη αβοηθησία"

Οι επαναλαμβανόμενες οδυνηρές εμπειρίες κακοποίησης και το τραυματικό είδος του δεσμού με το θύτη -που ενδυναμώνεται σε περιόδους μεταξύ των περιστατικών, όταν ο θύτης είναι ήρεμος, στοργικός και απολογητικός- οδηγεί τις επιζώσες σε παραλυσία, αίσθηση ανεπάρκειας και ανικανότητας υποστήριξης του εαυτού.

Σε αυτή την κατάσταση της λεγόμενης "μαθημένης αβοηθησίας", τα θύματα έχουν την εντύπωση ότι δεν ασκούν κανένα έλεγχο στη ζωή τους, οπότε σταδιακά εγκαταλείπουν την ιδέα της ανεξαρτητοποίησης μέσω της φυγής.

Μάλιστα, η φυγή λαμβάνει, τρομακτικές διαστάσεις εξαιτίας του φόβου: Φόβος διαρκής μέσα στη σχέση, για το τι θα συμβεί την επόμενη στιγμή. Φόβος ότι ο δράστης θα κάνει κακό σε εκείνη και τα παιδιά, άμα φύγουν. Φόβος ότι δεν θα γίνει πιστευτή. Φόβος κοινωνικού στιγματισμού.

Τέλος, και η οικονομική βία και εξάρτηση από τον κακοποιητή συνιστά σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα. Ειδικά σε περιπτώσεις που γυναίκες δεν εργάζονται, νιώθουν εξαιρετικά αδύναμες να φύγουν, καθώς πιστεύουν ότι δεν θα μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες της καθημερινότητας, κυρίως δε όταν έχουν παιδιά.

Φτιάξε ένα πλάνο φυγής

Αν θες να ξεφύγεις από μια κακοποιητική σχέση είναι αναγκαίο να μεθοδεύσεις τη φυγή σου. Επειδή κατά το χωρισμό ο δράστης βλέπει πως χάνει τον απόλυτο έλεγχο στη ζωή της συντρόφου/συζύγου του, εξαγριώνεται και προσπαθεί με κάθε μέσο να αποτρέψει τη φυγή. Το δεδομένο αυτό κάνει αναγκαία τη λήψη μέτρων προστασίας, την κατάρτιση ενός "Σχεδίου Ασφαλείας" από μεριά της επιζώσας.

Παρακάτω, μπορείς να βρεις κάποια ενδεικτικά βήματα που είναι χρήσιμο να έχεις κατά νου αν θες να ξεφύγεις από μια βίαιη σχέση. Φυσικά το κάθε πλάνο απόδρασης δεν μπορεί παρά να είναι εξατομικευμένο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της κάθε γυναίκας, αφού μόνο εκείνη γνωρίζει τι είναι καλύτερο και ασφαλές για την ίδια και τα παιδιά της. Στο τέλος του άρθρου θα αναφερθούμε σύντομα τόσο στις νομικές ενέργειες που μπορούν να κάνουν τα θύματα, όσο και στις πρόνοιες του νόμου για την προστασία τους.
ΠΛΑΝΟ ΦΥΓΗΣ
Φορείς υποστήριξης

Κάθε επιζώσα μπορεί να ξεφύγει από την κακοποίηση αν "ξεκλειδώσει" τη δύναμη που κρύβει μέσα της. Σε αυτή τη διαδρομή δεν είσαι μόνη. Απευθύνσου στους κατάλληλους φορείς για εξειδικευμένη υποστήριξη. Μίλησε στους ανθρώπους που εμπιστεύεσαι.

Τηλεφωνική Γραμμή SOS 15900

Είναι μια υπηρεσία της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων που δίνει τη δυνατότητα στα θύματα έμφυλης/ενδοοικογενειακής βίας ή σε τρίτα πρόσωπα, να επικοινωνήσουν σε 24ωρη βάση (καθημερινά, όλο το χρόνο) με εξειδικευμένο προσωπικό (ψυχολόγους, κοινωνιολόγους κλπ) που θα τους παράσχει πληροφορίες και υποστήριξη. Υπάρχει δυνατότητα και ηλεκτρονικής επικοινωνίας μέσω e-mail στη διεύθυνση [email protected]

Συμβουλευτικά Κέντρα

Τα Συμβουλευτικά Κέντρα της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων και των Δήμων είναι δομές που παρέχουν δωρεάν υπηρεσίες στις επιζώσες έμφυλης/ενδοοικογενειακής βίας.

Οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν:

ψυχολογική, νομική και εργασιακή συμβουλευτική

παραπομπή σε ξενώνες

Συμβουλευτικά Κέντρα υπάρχουν σε Αθήνα (Σύνταγμα, Ομόνοια), Πειραιά, Ιωάννινα, Ηράκλειο Κρήτης, Θεσσαλονίκη, Κέρκυρα, Κοζάνη, Κομοτηνή, Λαμία, Λάρισα, Μυτιλήνη, Πάτρα, Σύρο και Τρίπολη. Επίσης, Συμβουλευτικά Κέντρα έχουν και οι δήμοι Αλεξανδρούπολης, Άρτας, Βέροιας, Ελευσίνας, Ζακύνθου, Θήβας, Καβάλας, Καλαμάτας, Καρδίτσας, Κεφαλονιάς, Καστοριάς, Κατερίνης, Κερατσινίου-Δραπετσώνας, Κορίνθου, Κω, Περιστερίου, Πρέβεζας, Πύργου, Ρεθύμνης, Ρόδου, Σερρών, Τρικκαίων, Φλώρινας, Φυλής, Χαλανδρίου, Χαλκιδέων και Χίου. Διευθύνσεις και τηλέφωνα επικοινωνίας θα βρεις εδώ: http://www.isotita.gr/emfyli-via/

Κέντρο Διοτίμα

Σε επιζώσες ελληνίδες και μετανάστριες, κατοίκους της περιφέρειας Αττικής δωρεάν οι παρακάτω υπηρεσίες:

βραχείας διάρκειας ψυχοκοινωνική στήριξη

νομική συμβουλευτική και δικαστική εκπροσώπηση, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης των δικαστικών εξόδων

Οι παραπάνω υπηρεσίες παρέχονται και σε προσφύγισσες επιζώσες έμφυλης βίας που διαμένουν στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Λέσβο και τη Σάμο.

Για περισσότερες πληροφορίες επικοινώνησε καθημερινά 10-2 μμ στο https://diotima.org.gr/helpdesk/
Σημειώνουμε ότι οι παρεχόμενες υπηρεσίες αλλάζουν ανά περιόδους καθώς εξαρτώνται από τις υφιστάμενες χρηματοδοτήσεις.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αναγνώρισε τα σημάδια της βίας σε μια σχέση - Διοτίμα

# data[].attributes.attachment_link.description
Η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί μια από τις πιο διαδεδομένες μορφές έμφυλης βίας, παγκοσμίως. Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης μία στις τέσσερις Ευρωπαίες βιώνει ή θα βιώσει ενδοοικογενειακή βία κάποια στιγμή στη ζωή της, ενώ κάθε χρόνο 6% έως 10% των γυναικών υφίστανται ενδοοικογενειακή βία.

# data[].attributes.attachment_link.description
παιδί έμφυλη βία ενδοοικογενειακήσ βίασ σύντροφοσ σχέση σωματικη βια ψυχολογία αφύπνιση συνείδησησ ψυχολογικη πιεση παιδιά

# data[].attributes.attachment_link.description
παιδί έμφυλη βία ενδοοικογενειακήσ βίασ σύντροφοσ σχέση σωματικη βια ψυχολογία αφύπνιση συνείδησησ ψυχολογικη πιεση παιδιά

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η κακοποίηση, στο πλαίσιο μιας σχέσης, δεν περιλαμβάνει απαραίτητα χειροδικία και δεν είναι πάντα εξόφθαλμη. Μπορεί ακόμη να μην εκδηλώνεται με τρόπο ηχηρό, άμεσα και εύκολα αναγνωρίσιμο.

Αντίθετα, μπορεί να λειτουργεί υποδόρια, χωρίς αυτό να αναιρεί την "αποτελεσματικότητά" της. Ακριβώς λόγω αυτού του στοιχείου, το άτομο που βιώνει την ψυχολογική κακοποίηση μπερδεύεται, προβληματίζεται, βρίσκεται σε σύγχυση. Ξέρει τον εχθρό, όμως, καθώς εκείνος εμφανίζεται καμουφλαρισμένος, δεν μπορεί να τον αντιμετωπίσει. Το άτομο που ασκεί ψυχολογική βία, συνήθως εμφανίζεται αντιφατικό και οι συμπεριφορές του βυθίζουν το "θύμα" τους στη σύγχυση. Το στοιχείο που χαρακτηρίζει την ψυχολογική, συναισθηματική βία είναι η χειραγώγηση. Μάλιστα, αυτή μπορεί να πάρει τέτοιες διαστάσεις, που το άτομο που την υφίσταται να χάνει σιγά σιγά την αίσθηση της πραγματικότητας για το τι είναι σωστό και τι όχι. Στο στόχαστρο εκείνου που ασκεί ψυχολογική βία βρίσκεται η αυτοπεποίθηση του αποδέκτη, ενώ συνήθως εύκολα θύματα είναι όσοι ήδη έχουν χαμηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης. Η εγκεφαλική αυτή βία είναι ικανή να μετατρέψει το άτομο που βρίσκεται στη δύσκολη θέση, σε άβουλο πλάσμα και να το κάνει να αισθάνεται πως εκείνο φταίει για όσα του συμβαίνουν. Η ενοχή είναι συνώνυμη της δυσδιάκριτης αυτής βίας. Ο θύτης θα αρνηθεί ότι φέρεται με τον συγκεκριμένο τρόπο, τόσο έντονα και αποτελεσματικά, που ο σύντροφός του θα φτάσει να πιστεύει ότι εκείνος έχει το πρόβλημα, εκείνος βλέπει τα πράγματα θολά και στραβά, εκείνος τελικά δημιουργεί τις εντάσεις στη σχέση.

Τα σημάδια της ψυχολογικής βίας. Πώς να καταλάβεις ότι ο/η σύντροφός σου ασκεί ψυχολογική βία.

1. Σε μειώνει, σε υποτιμά και σε κάνει να ντρέπεσαι για τον εαυτό σου.
2. Σου ασκεί συστηματική και οξεία κριτική.
3. Αρνείται να συζητήσει μαζί σου και να επικοινωνήσει.
4. Σε αγνοεί και σε κρατάει έξω από τομείς της ζωής του.
5. Έχει σχέσεις με άλλα άτομα.
6. Η συμπεριφορά του προς το άλλο φύλο, ειδικά όταν είσαι παρών/παρούσα, είναι προκλητική.
7. Ο τόνος της φωνής του είναι σαρκαστικός.
8. Κάνει σκηνές ζηλοτυπίας χωρίς εμφανή αιτία.
9. Κάνει "άσχημα" αστεία και σε κοροϊδεύει πάντα σε ένα πλαίσιο ιλαρής διάθεσης.
10. Σε απειλεί.
11. Θέλει να σε ελέγχει.
12. Δεν είναι τρυφερός/ή.
13. Σε κατηγορεί για όσα συμβαίνουν, τα μικρά και τα μεγάλα.
14. Σε απομονώνει από τους φίλους και τους συγγενείς σου, τους κατηγορεί και υπονομεύει τη σχέση σου με τους άλλους ανθρώπους.
15. Χρησιμοποιεί τα χρήματα για να σε ελέγξει.
16. Απειλεί ότι θα αυτοκτονήσει, αν τον εγκαταλείψεις.
17. Προσπαθεί να σε πείσει ότι η άσχημη συμπεριφορά του/της σου αξίζει και πως το κάνει για να σε βοηθήσει να βελτιωθείς.
18. Όταν είστε με άλλους σου φέρεται τρυφερά και ευγενικά, για να κάνει καλή εντύπωση.

Αν κάποια από τα παραπάνω σου είναι γνώριμα, ίσως πρέπει να σκεφτείς τη θέση σου μέσα στη σχέση που βιώνεις και να αναθεωρήσεις. Η συζήτηση με κάποιον άνθρωπο εμπιστοσύνης που γνωρίζει και τους δυο σίγουρα βοηθά στο να καταλάβεις πως όντως, όσα υποψιάζεσαι και νιώθεις είναι αληθινά, δεν αποτελούν προϊόντα της φαντασίας σου. Η αποστασιοποίηση για ένα διάστημα από το άτομο που σου ασκεί ψυχολογική βία θα σε βοηθήσει να δεις τα πράγματα πιο καθαρά και να ανακτήσεις την χαμένη σου αυτοπεποίθηση. Εξάλλου, καλό είναι να θυμόμαστε ότι μπαίνουμε σε μια σχέση για να περνάμε καλά, όχι για να δυστυχούμε.

Πηγή: http://psychcentral.com/

# data[].attributes.attachment_link.title
Σημάδια ότι σας ασκεί ψυχολογική βία | clickatlife

# data[].attributes.attachment_link.description
Αντίθετα, μπορεί να λειτουργεί υποδόρια, χωρίς αυτό να αναιρεί την "αποτελεσματικότητά" της. Ακριβώς λόγω αυτού του στοιχείου, το άτομο που βιώνει την ψυχολογική κακοποίηση μπερδεύεται, προβληματίζεται, βρίσκεται σε σύγχυση. Ξέρει τον εχθρό, όμως, καθώς εκείνος εμφανίζεται καμουφλαρισμένος, δεν μπορεί να τον αντιμετωπίσει.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λύνουμε όλες τις απορίες μας και διευκρινίζουμε κάθε όρο στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, για να γνωρίζουμε καλά πόσο προστατευμένη είναι η περιουσία μας

Την Παρασκευή 18.03, από τις 10.00 έως τις 14.30, στον πεζόδρομο της Κοραή δίνουμε αίμα και γινόμαστε όλοι μια ομάδα για την εξάλειψη της οπαδικής βίας!

Με την πρωτοβουλία GR for Growth, η Microsoft επενδύει σε ψηφιακές υποδομές και δεξιότητες που θα βοηθήσουν κάθε άνθρωπο, επιχείρηση και οργανισμό στην Ελλάδα να επιτύχει περισσότερα, με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, η Microsoft αναδεικνύει ιστορίες επιτυχίας και ανάπτυξης ελληνικών επιχειρήσεων που κάνουν το άλμα προς ένα αισιόδοξο ψηφιακό μέλλον

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πόλεμος στην ουκρανία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
βλαντιμίρ πούτιν

# data[].attributes.attachment_link.title
Πόλεμος στην Ουκρανία:Δραματικές εικόνες νεκρών αμάχων στους δρόμους από τους βομβαρδισμούς

# data[].attributes.attachment_link.description
Λύνουμε όλες τις απορίες μας και διευκρινίζουμε κάθε όρο στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, για να γνωρίζουμε καλά πόσο προστατευμένη είναι η περιουσία μας Την Παρασκευή 18.03, από τις 10.00 έως τις 14.30, στον πεζόδρομο της Κοραή δίνουμε αίμα και γινόμαστε όλοι μια ομάδα για την εξάλειψη της οπαδικής βίας!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Marie Claire | Ό,τι έχει σημασία για τις γυναίκες

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Σοφία Μπεκατώρου ήταν εκείνη που έκανε με την καταγγελία της το ελληνικό #MeΤοo να κλιμακωθεί με τον τρόπο που το παρακολουθούμε να συμβαίνει τους τελευταίους δύο μήνες. Ένα χρόνο πριν από τη δική της αποκάλυψη, είχαν αρχίσει πολλές φωνές να ενώνονται κατά της βίας που έδειχνε να γίνεται πιο έντονη λόγω του εγκλεισμού, που ήρθε ως συνέπεια της πανδημίας. Με αφορμή την πρώτη καραντίνα, το Speak Up Festival - Καραντίνα στη Βία συγκέντρωσε περισσότερους από 20 καλλιτέχνες της hip hip σκηνής με στόχο να ευαισθητοποιήσουν μέσα από τη μουσική τους συμπολίτες μας ενώ παράλληλα εκπρόσωποι 10 οργανισμών και φορέων έδωσαν πρακτικές συμβουλές σε όσους αντιμετωπίζουν καταστάσεις βίας στο σπίτι.

Το συγκρότημα Qimera δημιούργησε με αφορμή το πρώτο διαδικτυακό hip hop festival το τραγούδι με τίτλο " Η σιωπή δεν είναι λύση ". "Τα θύματα τα βγάλαμε ψεύτες και μοιχαλίδες / να μιλάς για αυτά που ακούς / να φωνάζεις ό,τι είδες / άντε σπάσε τη σιωπή / να σπάσουν και οι αλυσίδες", αναφέρουν οι στίχοι του κομματιού που ανέβηκε στη συνέχεια στην επίσημη σελίδα του συγκροτήματος στο facebook.

Λίγο νωρίτερα, οι Qimera (Χίμαιρα) είχαν κυκλοφορήσει στο YouTube ένα τραγούδι για την πανδημία με εξίσου δυνατούς στίχους.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ένα ελληνικό συγκρότημα τραγουδά για το #MeToo - Marie Claire

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Σοφία Μπεκατώρου ήταν εκείνη που έκανε με την καταγγελία της το ελληνικό #MeΤοo να κλιμακωθεί με τον τρόπο που το παρακολουθούμε να συμβαίνει τους τελευταίους δύο μήνες. Ένα χρόνο πριν από τη δική της αποκάλυψη, είχαν αρχίσει πολλές φωνές να ενώνονται κατά της βίας που έδειχνε να γίνεται πιο έντονη λόγω του εγκλεισμού, που ήρθε ως συνέπεια της πανδημίας.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γιώργου Ιωάννου, "Τα παρατσούκλια"

Συνάντησα προχτές στο δρόμο έναν παλιό συμμαθητή μου, φαλακρό πια και σχεδόν γερασμένο, που μου έκανε φριχτά παράπονα, ότι δήθεν τον βλέπω στο δρόμο και δεν τον χαιρετάω. Τον άκουσα για αρκετή ώρα σιωπηλός και μετά βιάστηκα ν' αναγνωρίσω την ενοχή μου για να τον ξεφορτωθώ μια ώρα αρχύτερα. Σαν χωρίσαμε, άθελά μου πήρα ν' ανασκαλεύω τα περασμένα. Το αίμα μου φούντωσε. Αυτό το τέρας που είχε τώρα το θράσος να μου κάνει και παράπονα, ήταν ένας απ' τους μεγαλύτερους διώκτες και βασανιστές μου, όταν ήμασταν μαζί στο σχολείο. Κυρίως αυτός διαλαλούσε τα απειράριθμα παρατσούκλια μου, παριστάνοντας μάλιστα, όσο μπορούσε πιο γελοία, και τον τρόπο που μιλούσα. Η αλήθεια είναι ότι νέα παρατσούκλια δεν μου έβγαζε γιατί δεν ήταν σε θέση, έδειχνε όμως ιδιαίτερο ζήλο για τη διάδοση των ήδη γνωστών. Αυτός επίσης ο ουραγκοτάγκος ήταν που μετάφερνε τα παρατσούκλια του σχολείου στη γειτονιά μου και το αντίστροφο, κι αυτός πάλι με την παρέα του μου τα φώναζαν ακόμα και μέσα στο δρόμο, όταν πήγαινα βόλτα με τους γονείς μου. Νομίζει το χαϊβάνι πως δεν τα θυμάμαι πια ή ότι έχω ψυχή επιπόλαια σαν τη δικιά του. Ξεχνάει όμως ή συγχωρεί ποτέ ένας άνθρωπος με σώες τις φρένες τα βασανιστήρια που κάποτε του κάνανε; Πώς λοιπόν να ξεχάσω κι εγώ αυτά που τράβηξα απ' την πρώτη ακόμα τάξη του δημοτικού σχολείου;

Πρώτα πρώτα το άλλο, το παλιό μου επίθετο, ήταν ένα αστείο παρατσούκλι. Και δεν ήταν ανάγκη να το πουν οι άλλοι, έπρεπε κάθε τόσο να το δηλώνω μονάχος μου. Μικρόν ορισμένοι με ξεμονάχιαζαν και μ' έβαζαν να το επαναλαμβάνω κάνοντας πως δεν το καλάκουσαν. Πεθαίνανε κάθε φορά στα γέλια. Στο σχολείο πάλι, όσο ανέβαινα τις τάξεις, το πράγμα καταντούσε μαρτύριο. Μόλις άρχιζαν να φωνάζουν κατάλογο, σφίγγονταν η καρδιά μου, ίδρωναν τα χέρια μου και μ' έπιανε τρεμούλα. Στο μεταξύ, ο καθηγητής είχε φωνάξει δυο τρεις φορές το επίθετό μου, ώσπου ν' ακούσει το άψυχο "παρών" που έβγαζα, μέσα σε μια τάξη σκασμένη κιόλας στα γέλια. Κάποτε ένας απαίσιος καθηγητής της μουσικής, μεγάλος σπάρος, διέκοψε τον κατάλογο, με πρόσταξε να σηκωθώ και μου έκανε στριμμένα: "Γιατί δε φωνάζεις δυνατά, ρε μπούφε;" Αυτό ήθελαν κι οι άλλοι, τους πετούσε νέα τροφή. Για μεγάλο διάστημα, εκτός από πολλά άλλα, ήμουν και ο "μπούφος" της τάξεως. Οι κακοηθέστεροι προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να το κάνουν γνωστό σ' ολόκληρο το γυμνάσιο. Επεδίωκαν μάλιστα να διηγούνται το περιστατικό, ενώ βρισκόμουν κάπως κοντά στην παρέα τους για να τ' ακούω κι εγώ και να σκάω.

Τις μέρες εκείνες μ' έστειλε η γιαγιά μου να δώσω ένα πρόσφορο στην εκκλησία μας. Καθώς δεν είδα κανέναν μέσα, άναψα το κερί μου για να φέξει κάπως, κι άρχισα να ασπάζομαι με κατάνυξη μια μια τις εικόνες. Ένιωθα παρηγοριά και αγαλλίαση, γιατί καθώς δεν παραπονιόμουν σε κανέναν, μόνο ο θεός γνώριζε το τί τραβούσα. Την ώρα όμως που ασπαζόμουν την εικόνα του Χριστού στο τέμπλο άκουσα έναν ψίθυρο, που σα να επαναλάμβανε το όνομά μου. Κοκάλωσα απ'' τη φρίκη· ο ίδιος ο θεός μου μιλούσε, κάτι μου έλεγε. Ήταν η εποχή που φοβόμουν τα υπερφυσικά πράγματα περισσότερο από κάθε τι άλλο. Ο ψίθυρος επαναλήφτηκε πιο καθαρά και πιο γελαστά κάπως:

Βατραχίδη, καλέ Βατραχίδη... κουάξ-κουάξ...

Το πώς δε λιποθύμησα είναι θαύμα. Ακόμα κι ο Χριστός με κορόιδευε. Κι αυτός ακόμα έκαμνε φτηνά αστεία με το επίθετό μου. Αυθόρμητα έκανα να το βάλω στα πόδια. Όμως ένα πολύ ανθρώπινο χάχανο μ'' έκανε να στρέψω πίσω το κεφάλι. Απ' την Ωραία Πύλη είχε ξεπροβάλει το κεφάλι του ο κατσικογένης παπάς της ενορίας μας –θεός σχωρέσ'' τον. Πήρε το πρόσφορο καταχαρούμενος κι ούτε μου έδωσε καμιά εξήγηση για τα καμώματά του. Είμαι βέβαιος πως αν δεν ήταν να χάσει το πρόσφορο, θα μ' άφηνε να φύγω χωρίς να φανερωθεί και να πιστεύω σ' όλη μου τη ζωή και σ'' αυτό το θαύμα.

Όταν όμως παίχτηκε κάποτε στο θέατρο μια οπερέτα με τίτλο Οικογένεια Βατραχιάν και γέμισαν οι τοίχοι αφίσες, ολόκληρο το σόι μου έπεσε άρρωστο. Κανένας τους δεν ήθελε να βγει στο δρόμο. Εγώ σχεδόν το χάρηκα, γιατί επιτέλους τους έβλεπα κι αυτούς να υποφέρουν απ' το όνομά μας. Ευτυχώς όμως που έτυχε να είναι καλοκαίρι, γιατί αλλιώς εγώ κυρίως επρόκειτο να τραβήξω τα μαρτύρια των εβραίων στο σχολείο. Και τώρα καμιά φορά ακούω στο ραδιόφωνο την οπερέτα αυτή, που είναι πράγματι πολύ αστεία. Καρφί όμως δεν μου καίγεται. Ακόμα κι επίτηδες να μας το κάνουν, διόλου δεν μ' ενδιαφέρει. Μακάρι να μπορούσαν να την παίζουν μέρα νύχτα για να ευφραίνομαι.

Το ευτύχημα ήταν πως το γυμνάσιο βρίσκονταν σε άλλη περιφέρεια απ' το δημοτικό που είχα βγάλει κι έτσι στα παρατσούκλια του γυμνασίου δεν προστέθηκαν κι εκείνα του δημοτικού. Γιατί εκεί πια ήταν που μου είχαν ζεματίσει την ψυχή. Η δασκάλα μας, μια ανεκδιήγητη γκεργκέφω, μόλις με είδε ζαρωμένον στο θρανίο παρατήρησε: "εσύ παιδί μου, κάνεις σα σκαντζόχοιρος". Όλα τα παιδιά γέλασαν κι απ' το πρώτο κιόλας διάλειμμα άρχισαν να μου το φωνάζουν. Η δασκάλα κατευχαριστημένη το επανέλαβε και τη δεύτερη ώρα. Στην αρχή όλοι μου φώναζαν το παρατσούκλι κοροϊδευτικά. Κατόπι, αντί να το ξεχάσουν, το συνήθισαν και το 'λεγαν χωρίς ιδιαίτερη κακία, σαν ένα οποιοδήποτε όνομα. Εγώ όμως αδύνατο να το συνηθίσω, κάθε μέρα με πλήγωνε πιο βαθιά. Ιδίως όταν παίζαμε ποδόσφαιρο κι ήθελαν να τους δώσω πάσα, τότε το "Σκαντζόχοιρε, Σκαντζόχοιρε" αντηχούσε σ' όλους τους τόνους.

Άρχισα να μην παίζω με κανέναν. Έπαιζα μόνος μου στην αυλή μας διάφορα δικά μου παιχνίδια. Έβρισκα δυο φωλιές μερμήγκια διαφορετικά σε χρώμα και μέγεθος. Επειδή ήμουν πολύ ξανθός, ήθελα η μια φωλιά να έχει ξανθά μερμήγκια. Η άλλη είχε μελαχρινά με μεγάλα ευκίνητα πόδια. Δεν ήταν δύσκολο να βρεθούν. Έπαιρνα τότε ένα απ' τα ξανθά, που ήταν πιο αδύναμα, και το 'ριχνα μέσα στην τρύπα της φωλιάς, εκεί όπου έβραζαν τα μαύρα μερμήγκια. Αυτά έζωναν αμέσως το ξανθό, το δάγκωναν από παντού, το τραβολογούσαν, και τελικά, μέσα σ' ένα συνωστισμό, το 'σερναν μισοπεθαμένο στη φωλιά τους. "Πάει ο σκαντζόχοιρος", έλεγα πικραμένος.

Άλλη μανία μου ήταν να χτυπάω με πέτρες ή να κλοτσάω τις γάτες και τα σκυλιά, ιδίως τα γκαστρωμένα. Το χτύπημα, όταν πετύχαινε καλά, έκαμνε έναν ήχο βαθύ, που με τρέλαινε. Ήταν επίσης και το ούρλιαγμά τους. Όλα αυτά όμως ποιος θα μου τα συγχωρέσει; Ίσως μόνο η Μαρία της Λιβύης, που λατρεύει τα ζώα σα θεούς.

Τα βράδια, συνήθως την ώρα που τρώγαμε, περνούσαν παρέες παρέες τα παιδιά κάτω απ' το σπίτι και ούρλιαζαν στα σκοτεινά τα διάφορα παρατσούκλια μου. Μέχρι τραγούδια μου είχαν βγάλει. Μόνο εγώ τα άκουγα, οι δικοί μου χαμπάρι δεν είχαν. Μ' έπιανε τότε σφίξιμο στο στομάχι, χλώμιαζα, κι αφήνοντας το φαγητό στη μέση έτρεχα να κοιμηθώ ή μάλλον να κρυφτώ κάτω απ' τα στρωσίδια.

Εκείνες τις μέρες τυράννησα και μια χελώνα - ας το εξομολογηθώ κι αυτό. Η χελώνα αυτή, ίσως από κάποιο κουσούρι, δεν μπορούσε να τραβήξει το κεφάλι της μέσα στο καβούκι. Της έβαλα ένα χόρτο μπροστά στο στόμα κι αυτή, μετά από κάποιο δισταγμό, το δάγκασε σφιχτά. Το τραβούσα, μα δεν τ' άφηνε. Τότε το τράβηξα πιο δυνατά και την πήραν τα αίματα.

Ήρθε όμως μέρα, που το κακό στο σχολείο παράγινε. Δίπλα μου στο θρανίο καθόταν ένα παιδί, που του είχα ιδιαίτερη αδυναμία. Δε θυμάμαι πια τ' όνομά του, θυμάμαι όμως που φορούσε ναυτικά, παιδικά ρούχα της μόδας τότε. Ένα πρωί, στο διάλειμμα, η δασκάλα με κάλεσε στο γραφείο. Μέσα περίμενε μια άγνωστή μου κλαμένη γυναίκα, που μόλις μπήκα μ' αγκάλιασε και με φιλούσε. Κατόπι μου εξήγησε πως ο φίλος μου, λίγο προτού ξεψυχήσει, παραμιλούσε κι έλεγε συνεχώς τ' όνομά μου. Πάλι καλά που δεν έλεγε κι αυτός το παρατσούκλι μου - όλα να τα περιμένεις.

Στα σαράντα του, η φρικαλέα εκείνη δασκάλα φρόντισε να διορθώσει κάπως τα πράγματα. Είχαν στείλει στο σχολείο φακελάκια με κόλυβα και γλυκά παξιμάδια. Η κυρία μας, αφού φόρεσε τελετουργικά κάτι μαύρα μανικέτια απ' τον καρπό ώς τον αγκώνα για να μη λερωθεί, είπε μελιστάλαχτα: "Ο Σκαντζόχοιρος θα πάρει από δύο, γιατί ήταν φίλος του". Το χτύπημα ήταν αβάσταχτο. Σηκώθηκα κι έφυγα κλαίγοντας πικρά. Έπεσα στο σπίτι με πυρετό. Δεν ήθελα να ξαναπάω σχολείο ούτε να βγω έξω. Μάταια προσπαθούσαν να με πείσουν, ότι παραπονέθηκαν στη δασκάλα, που φυσικά όχι μόνο τ' αρνήθηκε όλα, μα δήλωσε πως μ' αγαπούσε ιδιαίτερα.

Τις επόμενες μέρες δεν μ' έστειλαν σχολείο. Η μάνα μου κάθε πρωί μου φορούσε τα καλά μου, μου 'βαζε ένα καπέλο, και μ' έστελνε στο γειτονικό Σέιχ-Σου. Εκεί δεν είχε τότε τόσα ζευγαράκια, ούτε δράκους ούτε χωροφύλακες. Είχε μόνο πολλά μερμήγκια, αλογάκια της Παναγίας και ακρίδες με πολύχρωμα φτερά. Αυτό σα να με γιάτρεψε κάπως. Την άλλη χρονιά με γράψανε σε άλλο σχολείο.

Τώρα πια ούτε οι πιο κακόγλωσσοι και φαρμακεροί φίλοι και συνάδελφοί μου τολμούν να μου βγάλουν παρατσούκλι. Το πράγμα σχεδόν με στενοχωρεί. Φαίνεται πως με το πέρασμα του χρόνου η φωνή μου, η μορφή μου, η σκέψη μου, το βάδισμά μου, πήραν επιτέλους να μου ταιριάζουν, ίσως και να διορθώθηκαν, ενώ πρώτα ήταν ίσως πρόωρα και παράταιρα επάνω μου. Ενώ με τους περισσότερους απ' αυτούς συμβαίνει τ' αντίθετο. Βέβαια, θα έχει παίξει κάποιο ρόλο και το γεγονός πως έχω γίνει εγώ ο ίδιος πια άσος στο να κολλώ παρατσούκλια και κάμποσα που έστειλα συστημένα κάποτε σε ορισμένους απόκοτους και γελοίους τους ζεμάτισαν τόσο, που δεν ξανάβγαλαν άχνα. Κρίμα που δεν ανακάλυψα την μέθοδο αυτή πιο μπροστά.

Όπως όμως κι αν έχει το πράγμα, τώρα καταλαβαίνω πόσο μαρτύρησα κάποτε απ' το τίποτε και πόση επίδραση είχαν πάνω σ' όλη μου τη ζωή εκείνα τα παρατσούκλια.

[πηγή: Γιώργος Ιωάννου, Η σαρκοφάγος. Πεζογραφήματα, Κέδρος, Αθήνα ¹² 1988, σ. 35-40]

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιώργος Ιωάννου, "Τα παρατσούκλια"

# data[].attributes.attachment_link.description
Συνάντησα προχτές στο δρόμο έναν παλιό συμμαθητή μου, φαλακρό πια και σχεδόν γερασμένο, που μου έκανε φριχτά παράπονα, ότι δήθεν τον βλέπω στο δρόμο και δεν τον χαιρετάω. Τον άκουσα για αρκετή ώρα σιωπηλός και μετά βιάστηκα ν' αναγνωρίσω την ενοχή μου για να τον ξεφορτωθώ μια ώρα αρχύτερα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιάννης Χαρούλης - Ερωτόκριτος - Live

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ελληνικό Τραγούδι

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιάννης Πουλόπουλος - Γειτονάκι μου - Official Audio Release

# data[].attributes.attachment_link.title
Ελευθερια Αρβανιτακη-γιατι μ'αγαπησες

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΡΑΒΙ - Κώστας Καράλης

# data[].attributes.body
https://video.link/w/wjDed

# data[].attributes.attachment_link.title
Νίκος Γκάτσος " Ο Ποιητής με τους Στίχους "

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ειρήνη - Ποιήματα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μπορεί να δεις κι ένα διαδραστικό βίντεο της Κωνσταντίνας Σάιτ πατώντας εδώ.

Η παράγραφος είναι ένα ενιαίο κείμενο, με αρχή, ανάπτυξη και τέλος.

Αποτελεί μια ξεχωριστή ενότητα, με ένα δικό της νόημα, γιατί αναπτύσσεται μέσα σε αυτή μία ιδέα ή μία άποψη ή, τέλος, κάποια πλευρά ενός θέματος.

Έχει εξωτερικό γνώρισμα κάποιο περιθώριο στην πρώτη σειρά. Δηλαδή, για να ξεχωρίζει μια παράγραφος από την άλλη αφήνουμε περιθώριο στην αρχή της πρώτης σειράς, με άλλα λόγια ξεκινάμε λίγο πιο μέσα.

Αποτελείται από:

α. τη θεματική πρόταση ή περίοδο. Είναι προτιμότερο να την ονομάζουμε Θεματική Περίοδο (ΘΠ), γιατί μια περίοδος περιλαμβάνει περισσότερες προτάσεις.

β. την ανάπτυξη ή σχόλια ή λεπτομέρειες

γ. την κατακλείδα

● Η θεματική περίοδος (ΘΠ) εκφράζει την κύρια ιδέα της παραγράφου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί κάτι σαν επικεφαλίδα ή σαν πλαγιότιτλο. Η θέση της θεματικής περιόδου βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου, χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο. Μπορεί να βρίσκεται και στη μέση ή ακόμη ακόμη και στο τέλος.

● Η ανάπτυξη ή σχόλια ή λεπτομέρειες είναι οι βασικές προτάσεις που αναπτύσσουν τη βασική ιδέα της θεματικής περιόδου.

● Η κατακλείδα αποτελεί το συμπέρασμα όσων γράφτηκαν στην παράγραφο. Δεν είναι απαραίτητο κάθε παράγραφος να έχει κατακλείδα.

Συνδετικές λέξεις και φράσεις

Στο εσωτερικό της παραγράφου φροντίζουμε ο λόγος μας να κυλάει φυσιολογικά από τη μια λέξη στην άλλη, από τη μια πρόταση στην άλλη, ώστε να μη δημιουργούνται κενά και χάσματα. Στη σύνδεση των προτάσεων χρησιμοποιούμε διάφορες λέξεις που τις ονομάζουμε συνδετικές ή διαρθρωτικές. Οι λέξεις αυτές μπορούν να δηλώνουν:

α. χρόνο π.χ. ύστερα, έπειτα, αργότερα, μετά, πριν, όταν, αφού, αφότου, μετά από λίγο, ύστερα από λίγο, ταυτόχρονα, μετά από κάποια καθυστέρηση, από τότε που... κ.λπ.

β. επεξήγηση π.χ. δηλαδή, με άλλα λόγια, για να το πούμε αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι...,

γ. συμπέρασμα π.χ. ώστε, επομένως, συμπερασματικά, άρα, λοιπόν, με αποτέλεσμα, συνεπώς, έτσι...

δ. αιτία π.χ. γι' αυτό, επειδή, εφόσον, μια και, γιατί...

ε. παράδειγμα π.χ. για παράδειγμα, λόγου χάρη, παραδείγματος χάρη, με το εξής παράδειγμα...

στ. αντίθεση π.χ. όμως, μολονότι, εντούτοις, άλλωστε, ενώ, ωστόσο, σ' αντίθεση, αντιθέτως, αν και, αλλά, εξάλλου, σ' αντίθετη περίπτωση, εντελώς διαφορετικό...

ζ. τόπο π.χ. εδώ, εκεί, πάνω, κάτω, λίγο πιο πέρα, από την άλλη μεριά ...

η. πρόσθεση ή έμφαση π.χ. πρώτον, δεύτερον, ακόμη, πράγματι, επιπροσθέτως ...
Για τη σύνδεση των παραγράφων
● Παράλληλα, επίσης, ακόμη, ταυτόχρονα, συνάμα, συγχρόνως, ταυτοχρόνως

● Εκτός βέβαια από το (προηγούμενο) σημαντικό είναι και το,

● Εξίσου σημαντικό (ή σπουδαίο, ουσιώδες) με το (προηγούμενο) είναι και το...

● Φυσικά δε θα πρέπει να αγνοήσουμε, να παραμελήσουμε, να αδιαφορήσουμε, να αντιπαρέλθουμε, να παραβλέψουμε, να μην αναφέρουμε, να μη δείξουμε ενδιαφέρον, να μην ενδιαφερθούμε, να μην επισημάνουμε...ως...

● Σ' αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί, αναφερθεί, επισημανθεί...και

● Συμπληρώνοντας τα παραπάνω θα πρέπει να αναφερθεί, να τονιστεί, να επισημανθεί, να σημειωθεί, να γίνει γνωστό ή φανερό

● Τέλος, τελειώνοντας θα πρέπει να αναφέρουμε, να επισημάνουμε, να σημειώσουμε, να παραθέσουμε, να γνωστοποιήσουμε, να πληροφορήσουμε, να εξετάσουμε, να σχολιάσουμε

Όλα αυτά ας τα δούμε σε ένα παράδειγμα.

Έστω ότι πρέπει να γράψεις σε μια παράγραφο για το πώς πέρασες το Σαββατοκύριακο.

Η πρώτη ενέργεια που πρέπει να κάνεις είναι να σκεφτείς πώς πέρασες το Σαββατοκύριακο. Όλα αυτά που θα σκεφτείς πρέπει να τα σημειώσεις κάπου με ελάχιστα λόγια. π.χ. Σάβ. σινεμά, Κυρ. πρωί βόλτα, Κυρ. βράδυ διάβασμα. Εννοείται πως μπορείς να προσθέσεις ό,τι θέλεις.

Αυτά όλα που βρήκες είναι οι λεπτομέρειες της παραγράφου.

Τώρα χρειάζεται μια θεματική περίοδος π.χ. "Αυτό το Σαββατοκύριακο ίσως να ήταν ένα από τα καλύτερα της φετινής χρονιάς." Στη συνέχεια γράφεις όσα είχες βρει προηγουμένως. Φροντίζεις να χρησιμοποιείς ανάμεσα στις προτάσεις κάποιες από τις συνδετικές λέξεις, αποφεύγοντας τις επαναλήψεις. Στο τέλος γράφεις κι ένα συμπέρασμα (την κατακλείδα).

Η παράγραφος θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι:

Αυτό το Σαββατοκύριακο ίσως να ήταν ένα από τα καλύτερα της φετινής χρονιάς. Από την Παρασκευή είχα συνεννοηθεί με κάποιους συμμαθητές μου να πάμε στο σινεμά. Έτσι, το Σάββατο το απόγευμα συναντηθήκαμε όλοι στο συνηθισμένο σημείο που δίνουμε ραντεβού και πήγαμε στον κινηματογράφο. Στη διαδρομή κάναμε φυσικά τα αστεία μας, πειράζαμε ο ένας τον άλλο, πήραμε και διάφορα ψώνια, ώσπου τελικά φτάσαμε. Κόψαμε τα εισιτήρια, μπήκαμε στην αίθουσα και διαλέξαμε τις καλύτερες θέσεις. Η ταινία ήταν υπέροχη, όπως το περιμέναμε. Το πρωί της Κυριακής ήταν ακόμη καλύτερο. Οι γονείς μου είχαν οργανώσει μια εκδρομή, για την οποία δε μας είχαν πει τίποτα. Έτσι, μας ξύπνησαν πρωί πρωί και τρώγοντας πρωινό μας ανακοίνωσαν ότι θα πάμε εκδρομή, χωρίς όμως να μας πουν πού θα πάμε. Μπήκαμε στο αυτοκίνητο και μετά από λίγη ώρα φτάσαμε στο μεγάλο λούνα παρκ. Εγώ και ο αδερφός μου πετάξαμε από τη χαρά μας. Ένα ολόκληρο πρωινό το περάσαμε παίζοντας στα παιχνίδια. Κανένα δεν αφήσαμε που να μην το επισκεφτούμε. Το μεσημέρι έφτασε και αφού φάγαμε ένα καταπληκτικό χάμπουργκερ γυρίσαμε σπίτι. Εννοείται ότι από την κούραση με πήρε ο ύπνος στο αυτοκίνητο. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά το απόγευμα ήρθε απρόσμενα ο αγαπημένος μου ξάδερφος. Ό,τι παιχνίδι είχαμε στο σπίτι το παίξαμε. Με όλα αυτά πώς να μην είναι το Σαββατοκύριακο αυτό το καλύτερο της χρονιάς!

Επειδή στην παραπάνω παράγραφο αφηγούμαστε κάποιο γεγονός που έγινε, φροντίσαμε να βάλουμε τα γεγονότα στη σωστή χρονική σειρά. Έτσι, πρώτα είπαμε όσα έγιναν το Σάββατο το απόγευμα, μετά όσα έγιναν το πρωί της Κυριακής, το μεσημέρι και τέλος όσα έγιναν το απόγευμα της Κυριακής.

Όπως βλέπεις δεν είναι και τόσο δύσκολο. Το μόνο που χρειάζεται είναι οργάνωση. Αυτό κάνουν όλοι όσοι γράφουν. Γιατί να μην το κάνεις κι εσύ;

Ας δούμε δύο ακόμη παραδείγματα:

1 ο παράδειγμα: Το θέμα της παραγράφου είναι ο ελεύθερος χρόνος των μαθητών.

Για Θ.Π. θα βάλουμε την πρόταση: Οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο. Στη συνέχεια θα προσθέσουμε τις λεπτομέρειες και η παράγραφος θα γίνει κάπως έτσι:

Οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο. Ξυπνούν κάθε μέρα περίπου στις 7.30 και ως τις 8.15 το αργότερο πρέπει να βρίσκονται στο σχολείο. Εκεί παρακολουθούν μαθήματα ως τις δύο το μεσημέρι. Μετά πηγαίνουν στο σπίτι τους, τρώνε μεσημεριανό και ξεκουράζονται για λίγο. Η ώρα είναι ήδη τρεις. Θα ξεκινήσουν την προετοιμασία για τα μαθήματα της επόμενης ημέρας και το πολύ μετά από μια ή δυο ώρες θα πρέπει να διακόψουν, γιατί άλλος θα πρέπει να πάει στο Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών, άλλος για προπόνηση σε κάποιο άθλημα κι άλλος θα έχει Ωδείο ή χορό. Θα επιστρέψουν σπίτι τους και θα συνεχίσουν με τα μαθήματα του σχολείου και φυσικά με τα μαθήματα του Φροντιστηρίου. Η ώρα έχει πάει περίπου εννιά ή δέκα. Κάποια στιγμή θα πρέπει να φάνε και βραδινό, να πλυθούνε και φυσικά να κοιμηθούνε, για να ξυπνήσουν την επόμενη μέρα και να συνεχίσουν τα ίδια από την αρχή. Τελικά, δεν έμεινε σχεδόν καθόλου ελεύθερος χρόνος. Ίσως κάποιοι να τα καταφέρουν το Σαββατοκύριακο να ξεκλέψουν κανένα δίωρο, για να πάνε σε κάποιο φίλο ή σινεμά ή έστω κανένα πάρτι. Τελικά, ο ελεύθερος χρόνος με αυτά τα εξαντλητικά ωράρια και τις τόσες πολλές ασχολίες είναι κάτι άγνωστο για τους μαθητές.

Σ' αυτήν την παράγραφο ακολουθήσαμε και πάλι τη χρονική σειρά βάζοντας λέξεις που δηλώνουν χρόνο: δύο, τρεις, εννιά ή δέκα, βραδινό

2 ο παράδειγμα: Το θέμα της παραγράφου είναι: Τα φτωχά παιδιά της τάξης μου.

Για Θ.Π. θα βάλουμε την πρόταση: Πολλά από τα παιδιά της τάξης μου είναι φτωχά. Στη συνέχεια θα προσθέσουμε τις λεπτομέρειες και η παράγραφος θα γίνει κάπως έτσι:

Πολλά από τα παιδιά της τάξης μου είναι φτωχά. Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα, ο καιρός ακόμη ήταν καλός κι οι περισσότεροι φορούσαμε ένα μπλουζάκι κι ένα παντελόνι. Κανένας μας δεν καταλάβαινε την οικονομική κατάσταση του άλλου. Όσο όμως περνούσε ο καιρός κι άρχισαν να έρχονται τα πρώτα κρύα, τότε κάποια παιδιά εξακολουθούσαν να έρχονται με το απλό καλοκαιρινό μπλουζάκι. Τότε δεν είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία, γιατί νόμιζα πως ήθελαν να παραστήσουν πως δεν κρυώνουν. Όταν, αργότερα, συζητούσαμε για το ταμείο της τάξης, ενώ μερικοί προτείναμε να δίνουμε από ένα ευρώ την εβδομάδα, κάποια παιδιά επέ-μεναν στο μισό ευρώ. Και πάλι δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία· μάλιστα πίστευα πως ήταν τσιγκούνηδες. Τα πράγματα, όμως, ξεκαθάρισαν με τα λεφτά για την ημερήσια εκδρομή, που θα πηγαίναμε στο τέλος της χρονιάς. Κάποιοι έφεραν αμέσως τα πέντε ευρώ που μας ζήτησε η καθηγήτρια. Κάποιοι άλλοι όμως, δεν τα έφερναν, κι όταν η καθηγήτρια τους ρώτησε γιατί καθυστερούσαν, έφερναν διάφορες δικαιολογίες. Η καθηγήτριά μας όμως το κατάλαβε και φρόντισε να τους στείλει να πάνε έξω, δήθεν σε μια δουλειά και ζήτησε από μας, να βάλουμε όλοι από δύο ευρώ παραπάνω για να έρθουν στην εκδρομή κι οι συμμαθητές μας. Τότε κατάλαβα ότι ορισμένα παιδιά στην τάξη μου είναι φτωχά.

Και σ' αυτήν την παράγραφο η ανάπτυξη έγινε με βάση τον χρόνο. Γι' αυτό χρησιμοποιήθηκαν οι φράσεις: Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα, Όσο όμως περνούσε ο καιρός, Όταν αργότερα, στο τέλος της χρονιάς.

Περισσότερα παραδείγματα

Σαν βράδιασε ολότελα, το παιχνίδι συγκεντρώθηκε στη μεγάλη πλατεία και εκεί αναμετρήθηκαν για τελευταία φορά όσοι είχαν απομείνει χωρίς να χτυπηθούν στη ράχη. Ο Παύλος Πρώιος αποφάσισε τότε να κάμει μια μεγάλη επέλαση και να τελειώσει τον πόλεμο. Ανέβηκε πρώτα στην εξέδρα και επιθεώρησε το πεδίο της μάχης. Ο Λεωνής, κατάκοπος, δεν τον ακολουθούσε πια, αλλά είχε σωριαστεί καταγής και τον κοίταζε από μακριά. Ύστερα, ο Παύλος Πρώιος όρμησε διασχίζοντας την πλατεία μοναχός του, κόκκινος, αστραφτερός, με τα μαλλιά στον άνεμο. Έτρεχε με κάποιο μεγαλείο, με τον κορμό ίσιο και το μέτωπο ψηλά. Ένιωθες πως δεν ήτανε δυνατό να του αντισταθεί κανείς. Όλοι κατάλαβαν εκείνη τη στιγμή πως αυτό ήτανε το τέλος του παιχνιδιού.

Λεωνής, Γιώργου Θεοτοκά

Βιβλίο ιστορίας Α' Γυμνασίου

Βιβλίο ιστορίας Α' Γυμνασίου

Από γραπτό μαθήτριας

Από γραπτό μαθήτριας

Από γραπτό μαθήτριας

Ας κάνουμε μια μικρή επανάληψη.
Κάθε παράγραφος ξεκινάει λίγο πιο μέσα. Αποτελείται από μια ξεκάθαρη Θ.Π. στο τέλος της οποίας βάζουμε τελεία. Ακολουθούν τα σχόλια και στο τέλος ίσως να υπάρχει και η κατακλείδα.

Ευκαιρία για μερικές ασκήσεις για τα μέρη της παραγράφου:

άσκηση για τη δομή της παραγράφου © Γεωργία Μουντράκη

Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

Μια παράγραφος μπορεί να αναπτύσσεται με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά. Ο τρόπος που θα αναπτύξουμε μια παράγραφο εξαρτάται από το περιεχόμενό της, με άλλα λόγια από το τι θέλουμε να πούμε. Αλλιώς θα στήσουμε μια παράγραφο όταν περιγράφουμε ένα αντικείμενο, αλλιώς θα τη στήσουμε όταν αφηγούμαστε ένα γεγονός κι αλλιώς όταν λέμε τους λόγους για τους οποίους μας αρέσει (ή δε μας αρέσει) κάτι.

Οι συνηθέστεροι τρόποι για την ανάπτυξη μιας παραγράφου είναι οι εξής:

1. ο ορισμός

2. η διαίρεση

3. η αιτιολόγηση

4. η επεξήγηση

5. η καταγραφή των λεπτομερειών

6. το παράδειγμα

7. η σύγκριση και αντίθεση

8. η αναλογία

Μπορείς να δεις κι ένα διαδραστικό βίντεο της Κωνσταντίνας Σάιτ πατώντας εδώ.

Η παράγραφος που αναπτύσσεται με ορισμό πρέπει να απαντά στην υποτιθέμενη ερώτηση "τι εννοείτε με αυτό;" "τι είναι αυτό;". Φυσικά για να γίνει πιο σαφής η παράγραφος, πρέπει να διασαφηνιστεί πιο πέρα, ακολουθώντας άλλους τρόπους, χρησιμοποιώντας λεπτομέρειες, παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση κ.τ.λ.

Παράδειγμα:

Κατανάλωση είναι η χρήση αγαθών ή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Βέβαια με τον όρο ανάγκες δεν εννοούμε μόνο τη λήψη τροφής ή το κάψιμο των ξύλων· είναι και το ντύσιμό μας, η κίνηση των μηχανών, η μετάβαση στο σχολείο, η κόμμωσή μας, η επίσκεψη του γιατρού, το ταξίδι με αυτοκίνητο ή αεροπλάνο.

Ο πιο εύκολος τρόπος για να βρούμε τον ορισμό μιας έννοιας είναι να καταφύγουμε σε ένα λεξικό. Αν όμως αυτό δεν είναι πρόσφορο, μπορούμε να βρούμε μόνοι μας τον ορισμό ακολουθώντας κάποια βήματα.

α. Η έννοια της οποίας πρέπει να βρούμε τον ορισμό, ονομάζεται οριστέα έννοια.

β. Πρώτα θα πρέπει να εντάξουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη).

γ. Στο τέλος να βρούμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια (ειδοποιός διαφορά).

1 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης θρανίο (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: θρανίο είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το έπιπλο

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια έπιπλα: που χρησιμοποιείται από τους μαθητές για να κάθονται κατά την ώρα του μαθήματος, να ακουμπούν τα βιβλία τους και να γράφουν τα μαθήματά τους.

2 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης βιβλιοθήκη (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: βιβλιοθήκη είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το έπιπλο

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια έπιπλα: όπου τοποθετούνται και φυλάγονται βιβλία.

3 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης εκτυπωτής (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: εκτυπωτής είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το ηλεκτρονικό μηχάνημα

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια ηλεκτρονικά μηχανήματα: το οποίο τυπώνει σε χαρτί ένα αρχείο ηλεκτρονικού υπολογιστή.

4 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης φιλία (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: φιλία είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: η στενή κοινωνική σχέση

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλες τις παρόμοιες κοινωνικές σχέσεις: που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα και που βασίζεται στην αμοιβαία αγάπη, τη συμπάθεια και την εκτίμηση.

5 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης βιολογία (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: βιολογία είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: η επιστήμη

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλες τις επιστήμες: που ασχολείται με τα φαινόμενα της ζωής και τους νόμους που διέπουν τη λειτουργία των ζώντων οργανισμών.

Η παράγραφος που αναπτύσσεται με διαίρεση αναφέρεται στο πλάτος μιας έννοιας. Πιο απλά: μια έννοια (π.χ. άνθρωπος) μπορεί να περιλαμβάνει διάφορα είδη, δηλαδή έχει πλάτος. Θα μπορούσαμε να διαιρέσουμε την έννοια με κάποιο κριτήριο. Αν διαιρέσουμε την έννοια άνθρωπος με το κριτήριο του χρώματος, τότε θα μιλήσουμε για: λευκούς, μαύρους, κίτρινους, ερυθρόδερμους. Χρησιμοποιώντας ως κριτήριο το θρήσκευμα θα διαιρέσουμε την έννοια άνθρωπος σε: χριστιανούς, μωαμεθανούς, βουδιστές. Εκείνο που πρέπει να προσέχουμε στη διαίρεση είναι να χρησιμοποιούμε ένα μόνο κριτήριο, ή μία διαιρετική βάση, όπως λέγεται επιστημονικά.

Παράδειγμα:

Παράδειγμα:
Παράδειγμα
Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου, περ. Αθηνόραμα, 2004

Είναι η μέθοδος η οποία αιτιολογεί μια θέση. Με άλλα λόγια, η θεματική περίοδος είναι μια πρόταση κρίσης που χρειάζεται να αποδειχτεί η ισχύς της. Στην ανάπτυξη - σχόλια αναφέρουμε τις προτάσεις εκείνες που αποδεικνύουν την άποψη που διατυπώθηκε στη Θ.Π.

Παράδειγμα.
Παράδειγμα
Σχετικές λέξεις: γι' αυτό, επειδή, εφόσον, μια και, γιατί... ένας λόγος που συμβαίνει αυτό, ένας παράγοντας..., η αιτία...,

Συχνά η ανάπτυξη μιας παραγράφου γίνεται με επεξηγηματικό τρόπο. Αυτό σημαίνει πως στη θεματική περίοδο τίθεται ένα γενικότερο ζήτημα, το οποίο στη συνέχεια, αποσαφηνίζεται με περισσότερες ή λιγότερες λεπτομέρειες. Η έννοια που πρέπει να αποσαφηνιστεί μπορεί να δηλώνεται με ολόκληρη τη θεματική περίοδο ή ακόμα και με μια λέξη της.

Παράδειγμα:

(Γρ. Ξενόπουλος, Αθηναϊκές επιστολές.)

Παράδειγμα:

Βοηθητικό λεξιλόγιο: δηλαδή, με άλλα λόγια, για να το πούμε αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι...,

Ένας άλλος τρόπος ανάπτυξης μιας παραγράφου είναι με την παράθεση λεπτομερειών. Ως μέθοδος μοιάζει με την "επεξήγηση", αφού οι απαριθμούμενες λεπτομέρειες στην ουσία επεξηγούν τη θεματική περίοδο. Εννοείται πως όσο σημαντικότερες είναι οι λεπτομέρειες που επιλέγουμε να παραθέσουμε, τόσο αποτελεσματικότερος γίνεται ο λόγος της παραγράφου.

Παράδειγμα:

Αναπτύσσοντας μια παράγραφο με παραδείγματα θα πρέπει μετά τη Θ.Π. να παρουσιάσουμε διάφορα παραδείγματα παρμένα από την καθημερινή ζωή, την ιστορία, τη λογοτεχνία κτλ. που να ενισχύουν τη Θ.Π.

Παράδειγμα:

Παράδειγμα:

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

Παράδειγμα:

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

Σχετικές λέξεις: για παράδειγμα, λόγου χάρη, παραδείγματος χάρη, με το εξής παράδειγμα...

Στην ανάπτυξη μιας παραγράφου με σύγκριση - αντίθεση μπορεί:

να συγκρίνουμε δύο έννοιες ή δύο αντικείμενα και να σημειώνουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές τους ή

να αντιθέτουμε δύο έννοιες ή δύο αντικείμενα, τονίζοντας τις διαφορές τους.

Δύο είναι οι πιο συνηθισμένοι τρόποι παράθεσης των ομοιοτήτων ή των διαφορών:

α) παρουσιάζονται πρώτα συνολικά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ενός από τα συγκρινόμενα και ύστερα του άλλου και ακολουθεί, στο τέλος, σχόλιο που αναφέρεται και στα δύο.

β) αντιπαραβάλλονται ένα προς ένα, σημείο προς σημείο, με σχόλιο ή χωρίς σχόλιο, τα γνωρίσματα των συγκρινόμενων.

Μερικές φορές η ανάπτυξη της παραγράφου με σύγκριση - αντίθεση μπορεί να περιλαμβάνει και ορισμό ή διαίρεση.

Στη σύγκριση - αντίθεση χρησιμοποιούνται ως μεταβατικές - συνδετικές λέξεις οι αντιθετικοί σύνδεσμοι ή άλλες λέξεις ή φράσεις που εκφράζουν αντίθεση.

Αντιθετικοί Σύνδεσμοι: μα, αλλά, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, αν και, μολονότι, μόνο.

Λέξεις ή φράσεις που εκφράζουν αντίθεση: αντίθετα, διαφορετικά, σε αντίθεση, εξάλλου, ειδάλλως, παρόλα αυτά, εντούτοις, όχι μόνο - αλλά και.

Παράδειγμα.

Παράδειγμα

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

Σχετικές λέξεις: όμως, μολονότι, εντούτοις, άλλωστε, ενώ, ωστόσο, σ' αντίθεση, αντιθέτως, αν και, αλλά, εξάλλου, σ' αντίθετη περίπτωση, εντελώς διαφορετικό...

Με την αναλογία τονίζεται κάποια ομοιότητα ανάμεσα σε πράγματα τα οποία εκ πρώτης όψεως φαίνονται ή είναι διαφορετικά. Σκοπός της είναι να καταστήσει κατανοητό και παραστατικό κάτι που παρουσιάζει δυσκολίες. Πολλοί ποιητές ή φιλόσοφοι, ακόμα κι ο Χριστός, χρησιμοποίησαν την αναλογία για να κάνουν περισσότερο αποτελεσματικό το λόγο τους.

Κλασικά παραδείγματα αναλογίας αποτελούν οι παρομοιώσεις του Ομήρου και οι παραβολές του Χριστού. Χρησιμοποιήθηκε όμως και από τους επιστήμονες. Αρκετά συχνά ο ανθρώπινος οργανισμός παραλληλίζεται με φυτό ή μηχανή.

Παράδειγμα:

Παράδειγμα:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή κειμένου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιάννης παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Παράγραφος, Είδη παραγράφων

# data[].attributes.attachment_link.description
Μπορεί να δεις κι ένα διαδραστικό βίντεο της Κωνσταντίνας Σάιτ πατώντας εδώ . Η παράγραφος είναι ένα ενιαίο κείμενο, με αρχή, ανάπτυξη και τέλος. Αποτελεί μια ξεχωριστή ενότητα, με ένα δικό της νόημα, γιατί αναπτύσσεται μέσα σε αυτή μία ιδέα ή μία άποψη ή, τέλος, κάποια πλευρά ενός θέματος.

# data[].attributes.headline
Πρόλογος 2η σκηνή 

# data[].attributes.subject
Πρόλογος 2η σκηνή 

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.headline
Πρόλογος 1η σκηνή 

# data[].attributes.subject
Πρόλογος 1η σκηνή 

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΛΕΝΗ του Ευρυπίδη-Πέμυ Ζούνη&Αντώνης Καφετζόπουλος

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γενικά για την πρόταση

Όταν μιλάμε ή γράφουμε τοποθετούμε τις λέξεις τη μια δίπλα στην άλλη, με σκοπό να μεταφέρουμε κάποιο μήνυμα που θα το καταλάβει ο ακροατής ή ο αναγνώστης μας, ακολουθώντας κάποιους κανόνες. Με λίγα λόγια δεν κάνουμε του κεφαλιού μας, γιατί δε θα μας καταλάβει κανείς.

Δε θα τολμούσαμε να πούμε: σπίτι στο Γιάννης βρίσκεται ο. Ίσως να καταλάβαινε κάποιος τι λέμε, σίγουρα όμως δε θα έβγαζε και το καλύτερο συμπέρασμα για μας!

Τους κανόνες αυτούς, όταν πρόκειται για τη μητρική μας γλώσσα, τους μαθαίνουμε, μαθαίνοντας τη γλώσσα στη νηπιακή μας ηλικία. Όταν όμως μαθαίνουμε μια ξένη γλώσσα, εκτός από το λεξιλόγιο ή τη γραμματική, μαθαίνουμε κι αυτούς τους κανόνες, που σε κάθε γλώσσα είναι διαφορετικοί.

Έτσι όπως τοποθετούμε τις λέξεις στη σειρά σχηματίζουμε μια ομάδα λέξεων που όλες μαζί έχουν ένα συγκεκριμένο νόημα.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε ότι:

Πρόταση είναι μια ομάδα λέξεων που είναι τοποθετημένες η μια δίπλα στην άλλη σύμφωνα με τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες και έχει κάποιο νόημα.

Για να υπάρξει μια πρόταση πρέπει να υπάρχει ή να εννοείται η βασικότερη μονάδα του λόγου που είναι το ρήμα.

Με βάση τα παραπάνω θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάθε ρήμα αποτελεί και ξεχωριστή πρόταση. Συνεπώς, στο παράδειγμα:

Ο Γιάννης σηκώθηκε το πρωί,πλύθηκε, έφαγε πρωινό και έφυγε για το σχολείο

αφού έχουμε 4 ρήματα, έχουμε και 4 προτάσεις.
Προσπάθησε να διακρίνεις τις προτάσεις στην άσκηση Προσπάθησε να διακρίνεις πόσες προτάσεις υπάρχουν στην άσκηση
Κάθε λέξη σε μια πρόταση έχει ένα συγκεκριμένο ρόλο.

Μια λέξη μπορεί να δηλώνει για ποιον γίνεται λόγος μέσα στην πρόταση, είναι δηλ. το υποκείμενο. Μια άλλη δηλώνει τι είδους είναι το υποκείμενο ( κατηγορούμενο ή επιθετικός προσδιορισμός) ή τι κάνει το υποκείμενο ( ρήμα), πού βρίσκεται ( προσδιορισμός του τόπου), γιατί κάνει μια ενέργεια ( προσδιορισμός της αιτίας) κ.τ.λ.

Ένα μικρό παράδειγμα.

Ο Γιάννης βρίσκεται στο σπίτι.

Η λέξη Ο Γιάννης δηλώνει για ποιον γίνεται λόγος μέσα στην πρόταση, δηλ. είναι υποκείμενο.

Η λέξη βρίσκεται δηλώνει τι κάνει το υποκείμενο ο Γιάννης, δηλ. είναι ρήμα.

Η λέξη στο σπίτι δηλώνει πού είναι το υποκείμενο ο Γιάννης, είναι δηλ. προσδιορισμός του τόπου.

α) Οι προτάσεις ως προς τα συστατικά/δομή

Ας παρατηρήσουμε προσεκτικά τις προτάσεις:

1η Ο Γιάννης έφαγε τυρόπιτα.

2η Έφαγε τυρόπιτα.

3η Ο Γιάννης έφαγε μια ωραία τυρόπιτα.

4η Ο Γιάννης και ο Πέτρος έφαγαν τυρόπιτα.

Αρκετά εύκολα διακρίνουμε ότι οι προτάσεις δεν είναι ίδιες, δεν αποτελούνται από τα ίδια συστατικά.

Ας τις αναλύσουμε συντακτικά:

Διαπιστώνουμε ότι η 1η αποτελείται από υποκείμενο ρήμα και αντικείμενο. Από τη 2η πρόταση λείπει το υποκείμενο, στην 3η έχουμε εκτός από το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο κι άλλες λέξεις (προσδιορισμούς), ενώ στην 4η έχουμε δύο υποκείμενα.

Μελετώντας τις προτάσεις ως προς τα συστατικά/δομή τους, αφού διαπιστώνουμε ότι μπορούμε να έχουμε πολλές παραλλαγές, φτάνουμε στο συμπέρασμα ότι μπορούμε να τις κατατάξουμε σε τέσσερις κατηγορίες:

α) πρόταση απλή, β) σύνθετη, γ) ελλειπτική, δ) επαυξημένη.

Απλή λέγεται η πρόταση που αποτελείται από τους κύριους όρους, δηλ. περιλαμβάνει τις απολύτως απαραίτητες πληροφορίες για να δηλωθεί ένα νόημα, για να μεταδοθεί ένα μήνυμα.

Κύριοι όροι της πρότασης θεωρούνται το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο ή το κατηγορούμενο .

Οι μορφές που μπορεί να έχει μια απλή πρόταση είναι οι εξής:

Ο Γιάννης κοιμάται.

α) υπ. + ρήμα

Ο Γιάννης έφαγε τυρόπιτα.

β) υπ. + ρήμα + αντικείμενο

Ο Γιάννης είναι καλός.

γ) υπ. + ρήμα + κατηγορούμενο

Αν δεν μπορείς να βρεις τους όρους της πρότασης δες και .

Ελλειπτική λέγεται η πρόταση, όταν κάποιος από τους βασικούς όρους λείπει, γιατί εννοείται εύκολα. Στον καθημερινό μας λόγο χρησιμοποιούμε κυρίως ελλειπτικές προτάσεις.

Επαυξημένη λέγεται η πρόταση, όταν εκτός από τους βασικούς όρους περιλαμβάνει και προσδιορισμούς.

Ο πεινασμένος Γιάννης έφαγε μια μεγάλη και νόστιμη τυρόπιτα.

Σύνθετη λέγεται η πρόταση που περιλαμβάνει κάποιο όρο δύο φορές ή περισσότερες (εκτός, βέβαια, από το ρήμα), π.χ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ Στις τελευταίες γραμματικές δεν εξετάζεται αυτή η κατηγορία.
Συνδυασμός ειδών
Είναι προφανές ότι στο λόγο δε συναντάμε πάντα αυτά τα τέσσερα είδη, έτσι όπως τα εξετάσαμε. Πολύ συχνά οι προτάσεις που χρησιμοποιούμε είναι ταυτόχρονα παραπάνω από ένα είδος, π.χ.

Τι κάνεις σήμερα;

ελλειπτική & επαυξημένη

ελλειπτική γιατί λείπει το υποκείμενο εσύ, επαυξημένη γιατί υπάρχει ο προσδιορισμός: σήμερα

Να ο Μενέλαος και η ωραία Ελένη!

σύνθετη & ελλειπτική & επαυξημένη

σύνθετη γιατί έχει δύο υποκείμενα: Μενέλαος - Ελένη, ελλειπτική γιατί λείπει το ρήμα, επαυξημένη γιατί υπάρχει ο προσδιορισμός: ωραία

Το μόνο είδος που δεν μπορεί να συνδυαστεί είναι η απλή πρόταση.

Για καλύτερη κατανόηση των παραπάνω μπορείς να δεις κι εδώ
Ήρθε η ώρα της εξάσκησης. Σε περιμένουν τρεις ωραίες ασκήσεις: 1η,2η,3η
β) Οι προτάσεις ως προς τη σημασία τους

Ανάλογα με το τι δηλώνει μια πρόταση μπορούμε να την κατατάξουμε σε μια από τις εξής τέσσερις κατηγορίες:

α) αποφαντική, β) επιθυμίας, γ) επιφωνηματική, δ) ερωτηματική

Αποφαντική λέγεται η πρόταση που μας δίνει διάφορες πληροφορίες ή κρίσεις ή με άλλα λόγια είναι αυτές στις οποίες ο ομιλητής αναφέρεται σε καταστάσεις ή γεγονότα τα οποία πιστεύει πως είναι αληθινά. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται η τελεία, π.χ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Παλιότερα η κατηγορία αυτή ονομαζόταν προτάσεις κρίσεως

Πρόταση επιθυμίας-προσταγής λέγεται η πρόταση με την οποία εκφράζουμε κάποια επιθυμία ή προσταγή. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται η τελεία ή το θαυμαστικό, π.χ.

Θα ήθελα ένα παγωτό. (επιθυμία)

Φύγε γρήγορα! (προσταγή)

Μην κάνεις φασαρία. (προσταγή)

Επιφωνηματική λέγεται η πρόταση με την οποία εκφράζουμε το θαυμασμό ή τη δυσφορία μας για κάτι. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται το θαυμαστικό (!), π.χ.

Ερωτηματική λέγεται η πρόταση με την οποία ρωτάμε κάτι. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται το ερωτηματικό (;), π.χ.

Πάντα θα υπάρχει μια άσκηση για σένα

γ) Οι προτάσεις ως προς την ποιότητα (άρνηση ή την κατάφαση)

Με βάση το κριτήριο της άρνησης ή κατάφασης οι προτάσεις χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τις: α) αρνητικές, β) καταφατικές.

Αρνητικές λέγονται οι προτάσεις που περιέχουν άρνηση, δηλαδή τις λέξεις όχι, δεν (δε), μην (μη)

Καταφατικές λέγονται οι προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση.

δ) Οι προτάσεις ως προς τη σχέση τους με τις άλλες. (Κύριες και δευτερεύουσες ή εξαρτημένες)

Κάποιες από τις προτάσεις που χρησιμοποιούμε "στέκονται μόνες τους στο λόγο", δίνουν ένα πλήρες νόημα. Κάποιες άλλες, όμως, δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους, δε δίνουν νόημα· χρειάζονται δίπλα τους και κάποια άλλη πρόταση, π.χ.

Αν ακούσουμε την πρόταση: " γιατί είμαι κουρασμένος" μπορεί να καταλαβαίνουμε ότι αυτός που το λέει είναι κουρασμένος, αλλά δεν καταλαβαίνουμε γιατί λέει την πρόταση. Δεν καταλαβαίνουμε τι ακριβώς εννοεί. Αν όμως μας πει: " Δε θα έρθω, γιατί είμαι κουρασμένος ", τότε δε μας δημιουργείται καμιά απορία.

Ας το δούμε αντίστροφα. Αν ακούγαμε την πρόταση " Δε θα έρθω ", θα καταλαβαίναμε το συνομιλητή μας. Ίσως, βέβαια, να του ζητούσαμε παραπάνω εξηγήσεις, να τον ρωτούσαμε "γιατί δε θα έρθεις", αλλά το βασικό νόημα θα το είχαμε καταλάβει.

Η πρόταση " Δε θα έρθω", επειδή στέκεται μόνη της στο λόγο, επειδή δε χρειάζεται δίπλα της κανένα συμπλήρωμα, λέγεται κύρια πρόταση.

Η πρόταση " γιατί είμαι κουρασμένος", επειδή δε στέκεται μόνη της στο λόγο, επειδή χρειάζεται δίπλα της κάποιο συμπλήρωμα, λέγεται δευτερεύουσα ή εξαρτημένη πρόταση.

Πολλές φορές όμως συναντάμε την εξής απλή περίπτωση: Λέμε ή ακούμε τις προτάσεις " Θέλω να φάω". Η πρόταση " να φάω" είναι αρκετά εύκολο να καταλάβουμε ότι δε στέκεται μόνη της στο λόγο, άρα είναι δευτερεύουσα. Η πρόταση, όμως, " Θέλω", στέκεται μόνη της στο λόγο; Με άλλα λόγια αν κάποιος μας πει "Θέλω", δε θα μας μείνει κάποια απορία; Μάλλον θα μας μείνει. Τι είδους πρόταση είναι σ' αυτήν την περίπτωση, κύρια ή δευτερεύουσα; Το κριτήριο, συνεπώς, του να στέκεται μια πρόταση στο λόγο ή όχι, μερικές φορές, αποδεικνύεται ότι δεν είναι και τόσο εύκολο. Γι' αυτό χρησιμοποιούμε κι ένα δεύτερο κριτήριο, για να ξεχωρίσουμε τις κύριες από τις δευτερεύουσες / εξαρτημένες. Κι αυτό σχετίζεται με τον τρόπο που εισάγεται (αρχίζει - ξεκινά) μια πρόταση. Οι δευτερεύουσες / εξαρτημένες προτάσεις αρχίζουν - ξεκινούν μ' ένα σύνδεσμο ή με αναφορική αντωνυμία ή επίρρημα. Ας δούμε μερικά παραδείγματα.

Με μπλε σημειώνονται οι δευτερεύουσες / εξαρτημένες και με κόκκινο οι λέξεις με τις οποίες ξεκινούν.

Όπως παρατηρούμε στα παραπάνω παραδείγματα, η δευτερεύουσα πρόταση μπαίνει μετά την κύρια, (Ο Γιάννης κοιμάται, γιατί είναι κουρασμένος.), άλλοτε όμως μπαίνει πριν από την κύρια ( Αν πεινάς, φάε κάτι.).

Από μια κύρια πρόταση μπορεί να εξαρτάται μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις, π.χ.

Μια δευτερεύουσα πρόταση μπορεί να εξαρτάται όχι από μια κύρια αλλά από μια άλλη δευτερεύουσα, π.χ.

Συμπεράσματα:

1. Μια κύρια πρόταση στέκεται μόνη της στο λόγο.

2. Μια δευτερεύουσα δε στέκεται μόνη της στο λόγο, γι' αυτό εξαρτάται από μια κύρια.

3. Η δευτερεύουσα εισάγεται (αρχίζει) με σύνδεσμο ή αναφορική αντωνυμία ή αναφορικό επίρρημα.

4. Μια δευτερεύουσα πρόταση μπορεί να εξαρτάται και από μια άλλη δευτερεύουσα.

Αν θέλεις να δεις όλα τα παραπάνω με διαφορετικό τρόπο πάτα εδώ

Ήρθε η ώρα για τη δεύτερη άσκηση

Συγκεντρωτικός πίνακας

Ανάλογα με το κριτήριο οι προτάσεις χωρίζονται στις παρακάτω κατηγορίες:

Μια πρόταση μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε με πολλαπλά κριτήρια, π.χ.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
είδη προτάσεων στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Πρόταση, Είδη προτάσεων στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Γενικά για την πρόταση Όταν μιλάμε ή γράφουμε τοποθετούμε τις λέξεις τη μια δίπλα στην άλλη, με σκοπό να μεταφέρουμε κάποιο μήνυμα που θα το καταλάβει ο ακροατής ή ο αναγνώστης μας, ακολουθώντας κάποιους κανόνες. Με λίγα λόγια δεν κάνουμε του κεφαλιού μας, γιατί δε θα μας καταλάβει κανείς.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Σ' αυτή την ενότητα θα γνωρίσουμε δύο από τους βασικούς μηχανισμούς-τρόπους σχηματισμού λέξεων, την παραγωγή και τη σύνθεση. Ας αναζητήσουμε από τα εισαγωγικά κείμενα ορισμένες λέξεις, για να μελετήσουμε μαζί πώς έχουν δημιουργηθεί.

1. Ας προσέξουμε πώς έχουν σχηματιστεί οι λέξεις που είναι χωρισμένες σε δύο ομάδες.

Α' ομάδα

B' ομάδα

παχύσαρκο

καρδιοπαθειών
διατροφή

(κείμ. 1)

πολύχρωμα

μηλόπιτες
επισκέψεις

(κείμ. 2)

α. Από ποια λέξη έχει προέλθει η κάθε λέξη της πρώτης ομάδας;
β. Με ποιο τρόπο βλέπετε να έχει γίνει ο σχηματισμός των λέξεων αυτών;
γ. Σκεφτείτε άλλες λέξεις που έχουν σχηματιστεί με τον ίδιο τρόπο.

2. α. Από ποιες απλές λέξεις έχουν σχηματιστεί οι λέξεις της δεύτερης ομάδας;
β. Σε ποιο μέρος του λόγου ανήκουν οι λέξεις που αποτελούν το δεύτερο μέρος των σύνθετων λέξεων αυτής της ομάδας;

◗ Oι λέξεις της πρώτης ομάδας έχουν παραχθεί από άλλες λέξεις. Νέες λέξεις μπορούν να παραχθούν,όταν στο θέμα της αρχικής λέξης προστίθεται μία νέα διαφορετική κατάληξη, που λέγεται παραγωγική κατάληξη ή επίθημα :
π.χ.παιδί+παραγωγική κατάληξη -ακι→ παράγωγη λέξη παιδάκι

◗ Οι λέξεις της δεύτερης ομάδας έχουν δημιουργηθεί με δύο τρόπους:
α' τρόπος: Ενώνονται τα θέματα δύο απλών λέξεων,
π.χ. παχύσαρκο: από τις λέξεις

παχύ: που είναι το α' μέρος ( πρώτο συνθετικό) της νέας λέξης

σάρκα: που είναι το β' μέρος ( δεύτερο συνθετικό) της νέας λέξης.
β' τρόπος: Αριστερά από το θέμα της αρχικής λέξης προστίθεται ένα πρόθημα, όπως μια αρχαία πρόθεση ή το στερητικό α- (που δηλώνει άρνηση):

π.χ. τροφή + αρχαία πρόθεση διά → σύνθετη λέξη διατροφή

π.χ. φθαρτός + στερητικό πρόθημα: α- → σύνθετη λέξη: άφθαρτος .

Τα προθήματα αυτά ονομάζονται και αχώριστα μόρια, γιατί δε συναντώνται κατά κανόνα μόνα τους στον λόγο. Βλ. και στη Γραμματική.

Σημειώνεται εδώ ότι σύμφωνα με ορισμένες περιγραφές της Νέας Ελληνικής οι λέξεις που σχηματίζονται με την προσθήκη αχώριστων μορίων δεν είναι σύνθετες αλλά παράγωγες.

1. Να μεταφέρετε στον επόμενο πίνακα τις λέξεις της Α' ομάδας που μελετήσατε προηγουμένως. Βρείτε νέες λέξεις στα εισαγωγικά κείμενα (1, 2, 3).

Θέμα

Παραγωγικές καταλήξεις-επιθήματα

κουβέντ-α

κουβεντ-ούλα

2. Διακρίνετε το πρώτο και το δεύτερο συνθετικό των λέξεων της B' ομάδας που μελετήσατε προηγουμένως. * Αναζητήστε και άλλες σύνθετες λέξεις στα εισαγωγικά κείμενα (1, 2, 3).

Σύνθετη λέξη

α' συνθετικό

β' συνθετικό

3. Εντοπίστε τα προθήματα σε σύνθετες λέξεις των κειμένων 10 και 11 που είναι υπογραμμισμένες. * Τι παρατηρείτε; * Είναι μόνο προθέσεις ή και άλλα είδη προθημάτων; * Φτιάξτε στη συνέχεια, εργαζόμενοι σε ομάδες, έναν πίνακα με τις παραγωγικές καταλήξεις-επιθήματα που θα συναντήσετε σε λέξεις των ίδιων κειμένων. * Χρησιμοποιήστε όσες από αυτές τις λέξεις μπορείτε σε μια διαφημιστική αφίσα κατά του καπνίσματος.

4. Αναζητήστε στο λεξικό τις διαφορετικές σημασίες που αποκτά το ρήμα φεύγω με την αλλαγή των προθημάτων-προθέσεων, π.χ. απο-φεύγω, κατα-φεύγω κτλ.

Kείμενο 10 [Προσωρινή απόλαυση, μόνιμη ζημιά]

Το κάπνισμα είναι βλαβερό για την υγεία. Οι περισσότεροι άνθρωποι το ξέρουν αυτό, αλλά λίγοι γνωρίζουν πως το κάπνισμα επηρεάζει την εικόνα τους και τη στάση που άλλοι άνθρωποι κρατάνε απέναντί τους. Το κάπνισμα προκαλεί δύσοσμη αναπνοή και κιτρινισμένα δόντια. Συχνά κάνει τους άλλους ανθρώπους να μη θέλουν να βρίσκονται κοντά τους. Ακόμη και αν δεν καπνίζετε, πιθανόν να έχετε παρατηρήσει ότι τα ρούχα μυρίζουν τσιγαρίλα, αν βρεθήκατε κοντά σε καπνιστές.

Σύμφωνα με μια έρευνα της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, το 78% των αγοριών ηλικίας 12-17 ετών δήλωσε ότι δεν επιθυμεί να βγει με κάποια που καπνίζει. Τα κορίτσια σε ποσοστό 69% είπαν ότι θα προτιμούσαν να βγουν με κάποιον που δεν καπνίζει.

Οι προπονητές απαιτούν από τους αθλητές να μην καπνίζουν. Το κάπνισμα μειώνει την ποσότητα οξυγόνου που μπορεί να μεταφέρει το αίμα στο σώμα. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο αθλητής που καπνίζει πιθανόν να μην μπορεί να κολυμπήσει ή να τρέξει τόσο καλά, όσο οι μη καπνιστές αθλητές. Τα πνευμόνια του καπνιστή δε μεταφέρουν οξυγόνο τόσο αποτελεσματικά, όσο τα πνευμόνια των περισσότερων μη καπνιστών.

περ. "E-Iατρικά", εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 2002

Kείμενο 11 [Tι τρώμε κατά τη διάρκεια των εξετάσεων;]

Τ ην περίοδο των εξετάσεων είναι γνωστό πως γονείς και μαθητές ψάχνουν τη "μαγική φόρμουλα" που θα επιτρέψει στους εξεταζόμενους να έχουν μέγιστη πνευματική απόδοση, προκειμένου να αντεπεξέλθουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις απαιτήσεις των εξετάσεων.

Τι, τελικά, είναι πραγματικά αποτελεσματικό και τι μπορεί να αποβεί μπούμεραγκ* στην απόδοση του μαθητή;

Η γενική αρχή που πρέπει να διέπει τη δίαιτα του υποψηφίου είναι γεύματα εύπεπτα και τακτά.

Κατά συνέπεια, παχιά κρέατα, αλλαντικά, γλυκά πλούσια σε βούτυρο και κρέμες γάλακτος πρέπει να αποφεύγονται.

Tο πρωινό βελτιώνει την πνευματική και φυσική μας κατάσταση και μας "εμποδίζει" να καταναλώνουμε μεγαλύτερες ποσότητες φαγητού την υπόλοιπη ημέρα.

Άλλωστε, αν το παραλείψουμε από το καθημερινό μας φαγητό, υπάρχει πιθανότητα να υποφέρουμε από ατονία, ζαλάδα, υπόταση και υπογλυκαιμία**.

Το ιδανικό πρωινό πρέπει να αποτελείται από γάλα, μαύρο ψωμί και δημητριακά προγεύματος, λίγο τυρί επιλογής και ποικιλία από φρούτα εποχής και χυμούς αυτών. Αν η επιθυμία για γλυκό είναι μεγάλη και για να αποφύγουν τα λιπαρά, καλό είναι οι υποψήφιοι να καταφεύγουν σε γλυκά του κουταλιού ή στο δημοφιλές και δροσιστικό ζελέ, το οποίο μπορούν να εμπλουτίζουν με φρούτα.

* μπούμεραγκ: η πράξη που έχει το αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, στρέφεται δηλαδή εναντίον εκείνου που την έκανε με σκοπό να αποκομίσει οφέλη.

** υπογλυκαιμία (η): η παθολογική μείωση του σακχάρου που περιέχεται στο αίμα.

περ. "E-Iατρικά", εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 2002

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Α Γυμνασίου): 4η Ενότητα - Παραγωγή και Σύνθεση

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Σ' αυτή την ενότητα θα γνωρίσουμε δύο από τους βασικούς μηχανισμούς-τρόπους σχηματισμού λέξεων, την παραγωγή και τη σύνθεση. Ας αναζητήσουμε από τα εισαγωγικά κείμενα ορισμένες λέξεις, για να μελετήσουμε μαζί πώς έχουν δημιουργηθεί. Ας προσέξουμε πώς έχουν σχηματιστεί οι λέξεις που είναι χωρισμένες σε δύο ομάδες.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι σύνθετες λέξεις της νέας ελληνικής σχηματίζονται με δύο τρόπους:

α) Προσθέτοντας στην αρχή της λέξης ένα μορφολογικό στοιχείο, που ονομάζεται αχώριστο μόριο ή πρόθημα. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται προθηματοποίηση.

β) Με την ένωση δύο ή περισσότερων λέξεων.
α) σύνθεση με αχώριστα μόρια (προθήματα)
Αχώριστα μόρια ή προθήματα είναι λέξεις μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες που είτε σχηματίστηκαν τα νεότερα χρόνια ( λαϊκά μόρια) είτε προέρχονται από προθέσεις ή από άκλιτες λέξεις της αρχαίας ελληνικής ( λόγια μόρια). Τα λαϊκά μόρια δε χρησιμοποιούνται μόνα τους στον λόγο. Τα λόγια χρησιμοποιούνται μόνα τους στον λόγο σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις και ιδιαίτερα σε παγιωμένες φράσεις από τα αρχαία ελληνικά που λέγονται και στις μέρες μας, π.χ. " συν Αθηνά και χείρα κίνει"
Σύνθεση με αχώριστα λαϊκά μόρια
Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Σύνθεση με αχώριστα λόγια μόρια
Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
β) σύνθεση με ένωση λέξεων
Στη σύνθεση με ένωση λέξεων ενώνονται δύο λέξεις για να σχηματίσουν μια νέα λέξη.

Η πρώτη λέξη ονομάζεται α' συνθετικό και η δεύτερη β' συνθετικό.

Οι λέξεις που ενώνονται μπορεί να είναι ουσιαστικά, επίθετα, αριθμητικά, ρήματα, μετοχές, επιρρήματα και προθέσεις.

Οι λέξεις που προέρχονται από τη σύνθεση μπορεί να είναι:

α) της ίδιας γραμματικής κατηγορίας, π.χ. επίθετο + επίθετο = επίθετο, π.χ. (άσπρο + μαύρο = ασπρόμαυρο), ρήμα + ρήμα (μπαίνω + βγαίνω = μπαινοβγαίνω)

β) διαφορετικής γραμματικής κατηγορίας, π.χ. επίθετο + ουσιαστικό = επίθετο (άγριο + κατσίκι = αγριοκάτσικο) ή επίρρημα + ρήμα = ρήμα (σιγά + κλαίω = σιγοκλαίω).
Η σημασία των σύνθετων λέξεων
Οι σύνθετες λέξεις ανάλογα με τη σημασία τους χωρίζονται σε τέσσερα είδη:

α) παρατακτικές, β) προσδιοριστικές, γ) κτητικές, δ) αντικειμενικές.

α) παρατακτικές σύνθετες είναι οι λέξεις που η σημασία τους αποτελεί τη σύνθεση των σημασιών που έχουν τα συνθετικά τους ή, για να το πούμε αλλιώς, σημαίνουν ό,τι και τα συνθετικά τους ενωμένα με τον σύνδεσμο και, π.χ.

αντρόγυνο = άντρας και γυναίκα

αλατοπίπερο = αλάτι και πιπέρι

βορειοανατολικά = βόρεια και ανατολικά

1η παρατήρηση: Το α' και β' συνθετικό των παρατακτικών συνθέτων ανήκουν στην ίδια γραμματική κατηγορία, π.χ.

ουσιαστικό + ουσιαστικό (ρυζόγαλο = ρύζι και γάλα)

επίθετο + επίθετο (στενόμακρο = στενό και μακρύ)

ρήμα + ρήμα (ανοιγοκλείνω = ανοίγω και κλείνω)

επίρρημα + επίρρημα (βορειοανατολικά = βόρεια και ανατολικά)

2η παρατήρηση: Σε παλαιότερες γραμματικές τα παρατακτικά σύνθετα χωρίζονταν σε δύο υποκατηγορίες:

α) παρατακτικά σύνθετα που τα δύο συνθετικά αποδίδονται στη σύνθετη λέξη ισότιμα και παράλληλα, π.χ.

αντρόγυνο = και άντρας και γυναίκα, γυναικόπαιδα = και γυναίκες και παιδιά.

Τα σύνθετα αυτά λέγονται και παρατακτικά ζευγαρωτά.

β) παρατακτικά σύνθετα που η σύνθετη λέξη εκφράζει μια διαφορετική σημασία από εκείνη των συνθετικών, κάτι ανάμεσα στα δύο συνθετικά π.χ. άνεμος βορειοδυτικός = φυσάει ανάμεσα στον βορρά και στη δύση, καμηλοπάρδαλη = ανάμεσα στην καμήλα και στη λεοπάρδαλη.
Η διάκριση ανάμεσα σ' αυτές τις δύο υποκατηγορίες δεν είναι και τόσο εύκολη.
β) προσδιοριστικές σύνθετες είναι οι λέξεις στις οποίες η σημασία του ενός συνθετικού προσδιορίζει τη σημασία του άλλου, π.χ.

αγριοκάτσικο (άγριο κατσίκι),

νεροπότηρο (ποτήρι του νερού)

σιγοτραγουδώ (σιγανά τραγουδώ).

Με άλλα λόγια το ένα συνθετικό λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός, επιρρηματικός προσδιορισμός ή προσδιορισμός σε γενική του άλλου συνθετικού, π.χ.

αγριοκάτσικο ( άγριο =επιθετικός πρσδ. στο κατσίκι),

νεροπότηρο ( του νερού = προσδ. σε γενική στο ποτήρι)

σιγοτραγουδώ ( σιγανά = επιρρηματικός πρσδ. στο τραγουδώ).

γ) Κτητικές σύνθετες είναι οι λέξεις που δηλώνουν εκείνο το πρόσωπο ή το αντικείμενο που έχει κάτι ως κτήμα του ή ως χαρακτηριστικό του. Μπορούν να αναλυθούν στη φράση αυτός που έχει..., π.χ.

καλόκαρδη ( αυτή που έχει καλή καρδιά),

μεγαλόσωμος ( αυτός που έχει μεγάλο σώμα)

γαλανομάτης ( αυτός που έχει γαλανά μάτια).

δ) Αντικειμενικές σύνθετες είναι οι λέξεις στις οποίες το ένα συνθετικό λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα που προκύπτει από το θέμα του άλλου συνθετικού. Τις περισσότερες φορές μπορούν να αναλυθούν στη φράση αυτός που κάνει... (ό,τι λέει το άλλο συνθετικό), π.χ.

χαρτοπαίκτης (αυτός που παίζει χαρτιά),

χορτοφάγος (αυτός που τρώει χόρτα),

διηγηματογράφος (αυτός που γράφει διήγημα),

ημεροδείκτης (αυτός που δείχνει την ημέρα).

Το πρώτο ή το δεύτερο συνθετικό των αντικειμενικών σύνθετων είναι ρήμα ή αναλύεται σε ρήμα, οπότε το ένα συνθετικό λειτουργεί ως αντικείμενο του ρήματος π.χ.

χαρτοπαίκτης (χαρτιά + παίζω / τι παίζω; = χαρτιά),

χορτοφάγος (χόρτα + τρώω / τι τρώω; = χόρτα),

διηγηματογράφος (διήγημα + γράφω / τι γράφω; διήγημα)

ημεροδείκτης (ημέρα + δείκτης > δείχνω / τι δείχνει; την ημέρα).

ΠΡΟΣΟΧΗ: Κάθε σύνθετο που το ένα συνθετικό του είναι ρήμα δε σημαίνει ότι είναι και αντικειμενικό. Είδαμε προηγουμένως το σύνθετο σιγοτραγουδώ. Δεν είναι αντικειμενικό σύνθετο, γιατί το συνθετικό "σιγά" δεν απαντάει στην ερώτηση "τι τραγουδώ;"
Άσκηση στα είδη των συνθέτων Η μορφή των σύνθετων λέξεων
Κατά τον σχηματισμό μιας σύνθετης λέξης από τα δύο συνθετικά παρατηρούνται μερικές φορές κάποιες αλλαγές και αφορούν: α) το λεγόμενο συνθετικό φωνήεν, β) την αποκοπή του α' συνθετικού γ) τις αλλαγές στο τελικό φωνήεν του α' συνθετικού
Το συνθετικό φωνήεν
Κατά τη σύνθεση δύο λέξεων, όταν η πρώτη είναι κλιτή ή επίρρημα, ανάμεσα στις δύο λέξεις μπαίνει συνήθως το φωνήεν ο, που ονομάζεται συνθετικό φωνήεν, π.χ.

τσίχλα + φούσκα = τσιχλ ό φουσκα,

σιγά + τραγουδώ = σιγ ο τραγουδώ,

μικρή + μεγάλη = μικρ ο μέγαλη,

γλυκός + αίμα = γλυκ οαί ματος

μικρός + ιδιοκτήτης = μικρ οϊ διοκτήτης

πρώτος + ύπνος = πρωτ οΰ πνι

έμπορος + υπάλληλος = εμπορ οϋ πάλληλος
Παρατήρηση: το συνθετικό φωνήεν χάνεται:
Όταν το αρχικό φωνήεν του β' συνθετικού είναι α ή ο, το συνθετικό φωνήεν χάνεται, π.χ.

άγριος + άνθρωπος = αγρι οάνθρωπος > αγρι ά νθρωπος

κάρβουνο + αποθήκη = καρβουν οαποθήκη > καρβουν α ποθήκη

γλυκός + ανάλατος = γλυκ ο ανάλατος > γλυκανάλατος

Εξαίρεση: Εννοείται ότι το συνθετικό φωνήεν ο δε χάνεται πάντα· υπάρχουν και αρκετές περιπτώσεις όπου διατηρείται, π.χ.

βόρειος + ανατολικός = βορει οα νατολικός

μεγάλος + αστός = μεγαλ οα στός

Αποκοπή του α' συνθετικού
Σε κάποιες περιπτώσεις που το σύνθετο θα γινόταν πολύ μεγάλο και δυσκολοπρόφερτο, οι τελευταίες συλλαβές του α' συνθετικού κόβονται, μένει όμως το συνθετικό φωνήεν, π.χ.

ανεβαίνω + κατεβαίνω = όχι ανεβ αινοκατεβαίνω αλλά ανεβ ο κατεβαίνω

ηλεκτρισμός + φωτισμός = όχι ηλεκτρ ισμόφωτισμός αλλά ηλεκτρ ο φωτισμός
Αλλαγή (τροπή) του τελικού συμφώνου του α' συνθετικού
Όταν το α' συνθετικό μετά τη σύνθεση χάνει το τελικό του φωνήεν και το σύμφωνο που απομένει είναι κ, π, τ (άηχο στιγμιαίο), τότε αυτό μετατρέπεται αντίστοιχα σε χ, φ, θ.

Αυτό συμβαίνει γιατί και στα αρχαία ελληνικά τα κ, π, τ τρέπονταν σε χ, φ, θ όταν το β' συνθετικό ήταν δασυνόμενη λέξη, π.χ.
Παρασύνθετα
Παρασύνθετα λέγονται οι λέξεις που:

α) προέρχονται από ένα σύνθετο με την προσθήκη στο τέλος μιας παραγωγικής κατάληξης π.χ.

καλή + καρδιά = καλόκαρδος (σύνθετο) + -ίζω (παραγωγική κατάληξη) = καλοκαρδίζω (παρασύνθετο)

ανά + κύκλωση = ανακύκλωση (σύνθετο) + -σιμο (παραγωγική κατάληξη) = ανακυκλώσιμο (παρασύνθετο)

γαλανό + μάτι = γαλανομάτης (σύνθετο) + -ικο (παραγωγική κατάληξη) = γαλανομάτικο (παρασύνθετο)

β) σχηματίζονται από την ένωση δύο λέξεων και την προσθήκη της παραγωγικής κατάληξης, χωρίς οι δύο λέξεις που ενώθηκαν να σχηματίζουν σύνθετη λέξη, π.χ.

χθες + βράδυ + -ινό (παραγωγική κατάληξη) = χθεσινοβραδινό (παρασύνθετο)

βοράς + δύση + -ικός (παραγωγική κατάληξη) = βορειοδυτικός (παρασύνθετο)

Αιγαίο + πέλαγος + -ικός (παραγωγική κατάληξη) = Αιγαιοπελαγίτικος (παρασύνθετο)
Στην ουσία ένα παρασύνθετο είναι μια παράγωγη λέξη. Πολυλεκτικά σύνθετα
Τα πολυλεκτικά σύνθετα είναι τριών ειδών:

Οι πολυσύνθετες λέξεις, που αποτελούνται από τρία ή περισσότερα συνθετικά, π.χ. παλαιοβιβλιοπώλης (= παλαιός + βιβλίο + πουλώ).

Οι λεξικές φράσεις, που αποτελούνται από:

α) επίθετο + ουσιαστικό, π.χ. παιδική χαρά, ηλιακή ενέργεια, εκδοτικός οίκος,

β) ουσιαστικό + ουσιαστικό σε γενική, π.χ. λεξικό τσέπης, φακοί επαφής, πλυντήριο πιάτων

και έχουν παγιωθεί ως εκφράσεις με ιδιαίτερη σημασία.

Τα παραθετικά σύνθετα, τα οποία είναι ζεύγη λέξεων που βρίσκονται στην ίδια πτώση και συνδέονται μεταξύ τους πιο χαλαρά από ό,τι τα σύνθετα που προέρχονται από σύνθεση δύο ή περισσότερων λέξεων. Οι σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ των δύο λέξεων είναι οι εξής:

α) η σημασία της δεύτερης λέξης προσθέτει μια σημασία στην πρώτη λέξη (σχέση κατηγορουμένου), π.χ. ο νόμος πλαίσιο (= ο νόμος που είναι νόμος, αλλά λειτουργεί ως πλαίσιο αρχών), παιδί θαύμα, χώρα μέλος

β) η σημασία της δεύτερης λειτουργεί ως παρομοίωση της πρώτης (σχέση μεταφορική), π.χ. λέξη κλειδί (= λέξη που μοιάζει να λειτουργεί σαν κλειδί)

Γράφονται είτε με ενωτικό ανάμεσά τους είτε χωρίς ενωτικό, π.χ. λέξη-βάση, αλλά και λέξη βάση.
Γνήσια και καταχρηστική σύνθεση
Γνήσια σύνθεση είναι η δημιουργία σύνθετων λέξεων κατά την οποία παρατηρούνται αλλαγές στην αρχική μορφή του α΄ ή και του β΄ συνθετικού, π.χ. θαλασσοπούλι από θάλασσα + πουλί, αλατοπίπερο από αλάτι + πιπέρι.

H καταχρηστική σύνθεση είναι η δημιουργία σύνθετων λέξεων στις οποίες δεν έχει μεταβληθεί η αρχική μορφή των συνθετικών τους, π.χ. Nεάπολη από Nέα + πόλη, Πανεπιστημιούπολη από Πανεπιστημίου + πόλη.
Αρκτικόλεξα και ακρωνυμίες
Αρκτικόλεξα ονομάζονται οι λέξεις που σχηματίζονται από τα αρχικά των λέξεων μιας φράσης, π.χ. Ο.Τ.Ε (Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας), Ο.Υ.Θ. (Οργανισμός Ύδρευσης Θεσσαλονίκης)

Συνηθισμένα αρκτικόλεξα είναι:

Α.Ε. = Ανώνυμη Εταιρεία

Δ.Ε.Η. = Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού

Δ.Σ. = Διοικητικό Συμβούλιο, Δημοτικό Συμβούλιο

Δ.Χ. = Δημόσιας Χρήσης (αυτοκίνητο)

Ε.Ε. = Ευρωπαϊκή Ένωση

Ε.Κ.Α.Β. = Εθνικό Κέντρο Άμεσης Βοήθειας

Ε.Μ.Υ. = Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία

Ε.Ο.Τ. = Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού

Η.Π.A.= Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

Ι.Κ.Α. = Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Ι.Κ.Υ. = Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών

Ι.Χ. = Ιδιωτικής Χρήσης (αυτοκίνητο)

Ο.Η.Ε. = Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών

Ο.Σ.Ε. = Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος

Φ.Π.Α. = Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

Ακρωνυμίες ονομάζονται οι λέξεις που σχηματίζονται από τις αρχικές συλλαβές των λέξεων που αποτελούν μια φράση, π.χ. ΠΡΟΠΟ (προγνωστικά ποδοσφαίρου).

Συνηθισμένες ακρωνυμίες είναι:

ΕΛ.ΚΕ.ΠΑ = ΕΛληνικό ΚΕντρο ΠΑραγωγικότητας

ΕΛ.ΤΑ. = ΕΛληνικά ΤΑχυδρομεία

ΒΙ.ΠΕ.ΘΕ. = ΒΙομηχανική ΠΕριοχή Θεσσαλονίκης

ΕΛ.ΑΣ. = ΕΛληνική ΑΣτυνομία

ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. = ΔΗμοτικό ΠΕριφεριακό ΘΕατρο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή και σύνθεση στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Παραγωγή και Σύνθεση στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Φτιάξε καρδιά μου το δικό σου παραμύθι (Στίχοι)

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ιδεοστρόβιλος

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το σύντομο αυτό ποίημα του Σεφέρη, θεωρήθηκε (και θεωρείται) από πολλούς ότι έχει πηγή έμπνευσης ένα πολύ όμορφο ακρογιάλι της Κύπρου.

Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι.
μα το νερό γλυφό.

Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ' όνομά της..
ωραία που φύσηξε ο μπάτης
και σβήστηκε η γραφή.

Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε την ζωή μας.* λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή

Το σύντομο αυτό ποίημα του Σεφέρη, πολύ δημοφιλές στην Κύπρο, θεωρήθηκε (και θεωρείται) από πολλούς ότι έχει πηγή έμπνευσης ένα πολύ όμορφο ακρογιάλι της Κύπρου, την παραλία του Κόννου στον Πρωταρά, στις ανατολικές ακτές του νησιού μας. Σαν τέτοιο το συστήνουν οι ξεναγοί, έτσι το χρησιμοποιούν σε κείμενά τους δημοσιογράφοι και άλλοι. Δυστυχώς, παρ' όλη την αγάπη και τους δεσμούς του ποιητή με την Κύπρο, παρ' όλο ότι μια ολόκληρη ποιητική του συλλογή είναι εμπνευσμένη από την Κύπρο, αυτό δεν ευσταθεί.

Ο Σεφέρης ήρθε για πρώτη φορά στην Κύπρο το φθινόπωρο του 1953. Το ποίημα "Άρνηση"είναι το πέμπτο της πρώτης ποιητικής συλλογής "Στροφή", που εξέδωσε ο Σεφέρης το 1931, είκοσι δύο ολόκληρα χρόνια πριν από το ταξίδι του στο νησί. Τα ποιήματα της συλλογής είναι γραμμένα μετά την επιστροφή του από το Παρίσι (1924) και απηχούν απαισιόδοξα συναισθήματα και δύσκολες ψυχικές καταστάσεις αυτής της περιόδου. Τέτοιες καταστάσεις είναι, για παράδειγμα, οι ίδιες οι σπουδές του στα νομικά που δεν τις ήθελε, που τις ακολούθησε κατ' απαίτηση του πατέρα του και που τον έκαναν συχνά πολύ δυστυχισμένο. Είναι ακόμη δυο άτυχοι έρωτές του, με την κόρη της σπιτονοικοκυράς του στο Παρίσι και λίγο αργότερα με κάποια άλλη κοπέλα, τη Jacqueline, με την οποία χώρισε γιατί γνώριζε εκ των προτέρων την αντίδραση της οικογένειάς του. Πολλές λεπτομέρειες για όλα αυτά και την ψυχολογική του κατάσταση μας δίνει το βιβλίο της αδελφής του Ιωάννας Τσάτσου, "Ο αδελφός μου Γ. Σεφέρης", καθώς και τα ημερολόγια του ποιητή (Μέρες Α).

Η "Άρνηση", λοιπόν, είναι ποίημα αυτής της περιόδου, ένα ερωτικό ποίημα, αλλά και ποίημα που περικλείει ένα από τα προσφιλή θέματα του Σεφέρη, την τραγικότητα του "ανθρώπου που ξαστόχησε", του ανθρώπου που ξεκίνησε με όνειρα, με επιθυμίες, με πάθος για τη ζωή, αλλά που κάποια στιγμή συνειδητοποιεί πως η ζωή του ήταν ένα μοιραίο λάθος, πως χαράχτηκε πάνω σ' ένα λανθασμένο δρόμο κι αποφασίζει ν' αλλάξει ζωή.

Ο ερωτισμός του ποιήματος δεν μαρτυρείται μόνο από το "κρυφό" (τόπος μυστικής συνάντησης) αλλά και από το γράψιμο του ονόματος στην άμμο. Ένα ερωτευμένο ζευγάρι, περπατάει σ' ένα ερημικό, αμμουδερό ακρογιάλι. Η άρνηση όμως βρίσκεται διαρκώς μπροστά του. Άρνηση της φύσης να σβήσει τη δίψα τους (το νερό είναι γλυφό), άρνηση της αμμουδιάς να κρατήσει το χαραγμένο όνομα. Παμπάλαιη όσο και διαχρονική συνήθεια των ερωτευμένων να χαράζουν τα ονόματά τους ή τα αρχικά τους πάνω σε κορμούς δέντρων ή όπου αλλού, ακόμα και πάνω στην άμμο κι ας ξέρουν, ή ας μην προνοούν, πόσο φευγαλέο θα είναι αυτό το γράψιμο. Και, τέλος, άρνηση της ίδιας της ζωής να πραγματοποιήσει τα όνειρα και τις επιδιώξεις των εραστών-αφηγητών. Με μια μελαγχολική παραδοχή του λάθους που έκαναν αποφασίζουν ν' αλλάξουν ζωή.

Δεν νομίζω πως ο κόσμος που τραγουδάει τ' όμορφο αυτό ποίημα με τη θαυμάσια μελοποίηση του Θεοδωράκη, πάει σ' όλο το βάθος του ποιήματος. Οι πιο πολλοί περικλείουν όλο το νόημά του στον πρώτο στίχο. Γι' αυτούς είναι ένα ποίημα που υμνεί ένα όμορφο ακρογιάλι. Τίποτ' άλλο. Άλλοι ίσως σταματάνε στον τίτλο "Άρνηση" και συμβολικά το κάνουν ένα τραγούδι αντίστασης. (Όταν γινόταν η κηδεία του Σεφέρη, το 1971, τον καιρό της δικτατορίας, μ' αυτό το τραγούδι χιλιάδες κόσμος συνόδεψε τον ποιητή στον τάφο. Ίσως γιατί συνδύασε τον τίτλο "Άρνηση" με την περίφημη δήλωση του Σεφέρη κατά της δικτατορίας). Κι άλλοι, τέλος, ίσως να γοητεύονται και να συνεπαίρνονται από κείνο το τελευταίο "κι αλλάξαμε ζωή", όνειρο που καθένας μας έκανε κάποια στιγμή της ζωής του. Πολλές οι ερμηνείες, πολλά τα νοήματα. Ποια είναι η αλήθεια; Πέρα από το ότι σίγουρα δεν γράφτηκε για κάποιο ακρογιάλι της Κύπρου (αλλά και τι πειράζει αν το πιστεύουμε;) όλα τα άλλα επιτρέπονται. Αυτή είναι η ομορφιά και το μεγαλείο της ποίησης, η πολυσημία της, που έχει να δώσει κάτι διαφορετικό στον καθένα.

Πρώτη δημοσίευση: www.peopleandideas.gr

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
στο περιγιάλι το κρυφό

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μίκης θεοδωράκης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ιδεοστρόβιλος

# data[].attributes.attachment_link.title
"Το περιγιάλι το κρυφό": Ένα παρεξηγημένο ποίημα

# data[].attributes.attachment_link.description
Το σύντομο αυτό ποίημα του Σεφέρη, θεωρήθηκε (και θεωρείται) από πολλούς ότι έχει πηγή έμπνευσης ένα πολύ όμορφο ακρογιάλι της Κύπρου. Στο περιγιάλι το κρυφόκι άσπρο σαν περιστέριδιψάσαμε το μεσημέρι.μα το νερό γλυφό. Πάνω στην άμμο την ξανθήγράψαμε τ' όνομά της..ωραία που φύσηξε ο μπάτηςκαι σβήστηκε η γραφή.

# data[].attributes.attachment_link.title
Το πιο γλυκό ψωμί

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα μέρη μιας επιστολής

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Α' ΓΥΜΝΑΣΙOΥ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

Κωνσταντίνος Αγγελάκος, Λέκτορας του Ιονίου Πανεπιστημίου
Ελένη Κατσαρού, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης
Αναστασία Μαγγανά, Γλωσσολόγος

ΚΡΙΤΕΣ-ΑΞΙOΛOΓΗΤΕΣ

Σταύρος Καμαρούδης, Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας
Χρυσούλα Παπαγεωργοπούλου, Σχολική Σύμβουλος
Ιωάννης Μπασλής, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤOY ΜΑΘΗΜΑΤOΣ
ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ

Χριστίνα Αργυροπούλου, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

ΠΡOΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ
ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Γ' Κ.Π.Σ. / ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ / Ενέργεια 2.2.1 / Κατηγορία Πράξεων 2.2.1.α:
"Αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και συγγραφή νέων εκπαιδευτικών πακέτων"

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚO ΙΝΣΤΙΤOΥΤO
Μιχάλης Αγ. Παπαδόπουλος
Oμότιμος Καθηγητής του Α.Π.Θ.
Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Πράξη με τίτλο:

"Συγγραφή νέων βιβλίων και παραγωγή
υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού με βάση
το ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ για το Γυμνάσιο"

Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου
Αντώνιος Σ. Μπομπέτσης
Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Αναπληρωτές Επιστημονικοί Υπεύθυνοι Έργου
Γεώργιος Κ. Παληός
Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
Ιγνάτιος Ε. Χατζηευστρατίου
Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Έργο συγχρηματοδοτούμενο 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από εθνικούς πόρους.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗΣ

Η επανέκδοση του παρόντος βιβλίου πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων "Διόφαντος" μέσω ψηφιακής μακέτας, η οποία δημιουργήθηκε με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ / ΕΠ "Εκπαίδευση & Διά Βίου Μάθηση" / Πράξη "ΣΤΗΡΙΖΩ".

Οι διορθώσεις πραγματοποιήθηκαν κατόπιν έγκρισης του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Κωνσταντίνος Αγγελάκος Ελένη Κατσαρού Αναστασία Μαγγανά

ΑΝΑΔOΧOΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ

Α' ΓΥΜΝΑΣΙOΥ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ "ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ"

Περιεχόμενα

ΠPOΛOΓOΣ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

2η ENOTHTA Eπικοινωνία στο σχολείο . . . . . . . . . . . . . 25
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26
B. Eίδη προφορικού και γραπτού λόγου . . . . . . . . . . . . . .28
B1. Προφορικός λόγος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
B2. Γραπτός λόγος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29
B3. Γλωσσική ποικιλία - Mέσο και περίσταση επικοινωνίας . 31
Γ. H παράγραφος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
Δ. Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
E. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . .37
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38

7η ENOTHTA O κόσμος μέσα από την οθόνη-εικόνα 111
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .112
B. Oριστικό και αόριστο άρθρο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
Γ. Παράγωγα επίθετα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
Δ. Περιγραφή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
E. Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .120
ΣT. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . 121
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .122
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122

8η ENOTHTA Aθλητισμός και Oλυμπιακοί Aγώνες:
Παρακολουθώ και συμμετέχω . . . . . . . . .. . 123
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124
B. Παρατακτική σύνδεση - Aσύνδετο σχήμα . . . . . . . . . 127
B1. Περίοδοι λόγου - Kύριες και δευτερεύουσες
προτάσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
B2. Παρατακτική σύνδεση προτάσεων-περιόδων . . . . . . 128
B3. Aσύνδετο σχήμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
Γ. Aφήγηση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131
Δ. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . 133
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136

9η ENOTHTA Aνακαλύπτω τη μαγεία της γνώσης . . .137
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138
B. Συνταγματικός άξονας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141
Γ. Παραδειγματικός άξονας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
Δ. Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145
E. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . .146
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148

10η ENOTHTA Γνωρίζω τον τόπο μου
και τον πολιτισμό του . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .150
B. Yποτακτική σύνδεση των προτάσεων . . . . . . . . . . . . .153
B1. Δευτερεύουσες προτάσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .153
B2. Yποτακτική σύνδεση προτάσεων. . . . . . . . . . . . . . . .155
B3. H στίξη στην υποτακτική σύνδεση. . . . . . . . . . . . . . .155
Γ. Σημεία στίξης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156
Δ.

Xρήση λεξικών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159
E. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . 160
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161

ΓΛΩΣΣΑΡΙ . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162

ΕΥΡΕΤΗΡΙO OΡΩΝ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163

Πρόλογος

Αγαπητοί μας μαθητές και μαθήτριες,

Kαλώς ήρθατε στην A' τάξη του Γυμνασίου, του νέου σας σχολείου στο οποίο ευχόμαστε να περάσετε τρία όμορφα και δημιουργικά χρόνια. Mπορεί να αλλάξατε τάξη και σχολείο, αλλά το ταξίδι σας στον μαγευτικό κόσμο της Nεοελληνικής Γλώσσας θα συνεχιστεί μέσα και από τις σελίδες αυτών των βιβλίων.

Πρόκειται για βιβλία-περιοδικά τα οποία δε σας επιβάλλουν να "αποστηθίσετε" κανόνες και οδηγίες για να μιλάτε ή να γράφετε ποικίλα κείμενα, αλλά σας "καλούν" να συνεργαστείτε μαζί του για να εκφράσετε με ποικίλους τρόπους τις ιδέες, τις σκέψεις, τα συναισθήματά σας. Tο πλούσιο γλωσσικό υλικό που μεταφέρετε από το Δημοτικό Σχολείο αλλά και πιο πέρα, από το οικογενειακό, φιλικό και κοινωνικό σας περιβάλλον, θα ίναι πολύ χρήσιμο στη μελέτη αυτών των βιβλίων.

Tο βιβλίο του Μαθητή χωρίζεται σε δέκα (10) ενότητες, οι οποίες περιλαμβάνουν θέματα που σας απασχολούν και τα συζητάτε καθημερινά μεταξύ σας, με τους γονείς σας ή με άλλους ανθρώπους. Kάθε ενότητα έχει ως αφετηρία τρία τέσσερα κείμενα. Tα κείμενα αυτά δεν είναι μόνο τα γραπτά κείμενα που συναντάτε σε σχολικά βιβλία, αλλά και κείμενα με ποικίλες μορφές (ειδήσεις και άρθρα από εφημερίδες και περιοδικά, λογοτεχνικά κείμενα, διαφημίσεις, αφίσες, κόμικς, σκίτσα, χρηστικά κείμενα, ιστοσελίδες κτλ.). Yπάρχουν δηλαδή διαφορετικά είδη κειμένων, που έχουν ως στόχο από τη μια να κατανοήσετε ότι κάθε είδους κείμενο είναι χρήσιμο στην ανθρώπινη επικοινωνία και από την άλλη να ασκηθείτε και εσείς στην επιλογή και στην κριτική μελέτη ποικίλων κειμένων.

Aπό εκεί και πέρα, αρχίζει μια ενδιαφέρουσα αναζήτηση-παιχνίδι σε όλα τα μήκη και τα πλάτη των κειμένων. Ένα παιχνίδι κατανόησης των κειμένων αλλά και ανακάλυψης των ποικίλων χαρακτηριστικών τους: της γραμματικής (και συντακτικής τους δομής), του λεξιλογίου, της οργάνωσης των ιδεών τους. Όλα αυτά γίνονται με ποικίλες δραστηριότητες, οι οποίες έχουν ως αφετηρία και κατάληξη τα κείμενα. Tελικός στόχος: εσείς και η τάξη σε συνεργασία με τον καθηγητή να παραγάγετε προφορικά και γραπτά τον δικό σας λόγο, να μιλήσετε, να επικοινωνήσετε.

Tο Tετράδιο Εργασιών περιέχει ένα συμπληρωματικό υλικό (ασκήσεις, δραστηριότητες) για να κατανοήσετε καλύτερα όσα θα μάθετε στις δέκα ενότητες του Bιβλίου του Mαθητή. Όπως θα διαπιστώσετε, οι ασκήσεις και οι δραστηριότητες αυτές "παρακολουθούν" τη δομή των αντίστοιχων ενοτήτων που θα μελετήσετε στο Bιβλίο του Mαθητή. Mπορείτε, σε συνεργασία με τον καθηγητή σας, να αξιοποιείτε το υλικό αυτό παράλληλα με το αντίστοιχο υλικό του βιβλίου σας. Eίναι ιδιαίτερα σημαντικό το υλικό αυτού του βιβλίου να σας βοηθήσει στην κατανόηση και αφομοίωση εκείνων των γλωσσικών φαινομένων στα οποία συναντήσατε δυσκολίες. Eίμαστε σίγουροι ότι θα τα πάτε πολύ καλά στις γλωσσικές ασκήσεις!

Όπως γνωρίζετε, για να γίνει ευχάριστο και δημιουργικό το γλωσσικό μάθημα, δεν αρκούν τα σχολικά βιβλία που έχετε μπροστά σας. Γι' αυτό μη θεωρήσετε τα βιβλία αυτά ως το "μαγικό κλειδί" για να μιλάτε και να γράφετε την ελληνική γλώσσα. Θεωρήστε τα μόνο ως μία αφορμή, "μία σπίθα", που θα πυροδοτήσει τη γλωσσική ανάγκη και επιθυμία σας για συνεχή και ουσιαστική επικοινωνία με τους άλλους στον πολύπλοκο σύγχρονο κόσμο. Kαι αναζητήστε αυτή την επικοινωνία κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε στιγμή...

Σας ευχόμαστε μια καλή σχολική χρονιά,
με χιλιάδες χαμόγελα και πολλές γλωσσικές δημιουργίες

Η συγγραφική ομάδα

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα

# data[].attributes.attachment_link.description
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Κωνσταντίνος Αγγελάκος, Λέκτορας του Ιονίου Πανεπιστημίου Ελένη Κατσαρού, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης Αναστασία Μαγγανά, Γλωσσολόγος ΚΡΙΤΕΣ-ΑΞΙOΛOΓΗΤΕΣ Σταύρος Καμαρούδης, Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας Χρυσούλα Παπαγεωργοπούλου, Σχολική Σύμβουλος Ιωάννης Μπασλής, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤOY ΜΑΘΗΜΑΤOΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ Χριστίνα Αργυροπούλου, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΠΡOΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Γ' Κ.Π.Σ.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές. χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο.
Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|24|09|2021}}

Πολυσημία είναι η δυνατότητα των σημαινόντων να αντιστοιχούν σε πολλαπλά σημαινόμενα. Εξαιτίας των ιδεολογικών της επεκτάσεων, η πολυσημία είναι ουσιώδους σημασίας στις κοινωνικές επιστήμες, όπως η επιστήμη των μέσω επικοινωνίας και η κοινωνιογλωσσολογία.

Σύμφωνα με τον Dick Hebdige (1979: 117) ως πολυσημία ορίζεται "η ιδιότητα κάθε κειμένου να παράγει ένα δυνητικά απεριόριστο πεδίο σημασιών", καθιστώντας, κατά τον Middleton, "δυνατή την δημιουργία ομολογίας, ακόμη και από τις πλέον ετερογενείς πηγές. Η ιδέα της σημειωτικής πρακτικής--κειμένων, δηλαδή, που δεν μεταδίδουν ούτε εκφράζουν κάποιο προϋπάρχον νόημα, αλλά υφίστανται ως 'αντικείμενα ευέλικτης τοποθέτησης' κατά την σημειωτική διαδικασία--αλλάζει τελείως την βάση επί της οποίας δημιουργείται έννοια σε κοινωνικό επίπεδο" (1990: 165).

# data[].attributes.attachment_link.title
Πολυσημία - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές . χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο. Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|24|09|2021}} Πολυσημία είναι η δυνατότητα των σημαινόντων να αντιστοιχούν σε πολλαπλά σημαινόμενα.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΞΕ-108994-2021-Οδηγίες-για-τη-διδασκαλία-της-Ιστορίας-του-Ημερησίου-και-του-Εσπερινού-Γυμνασίου-για-το-σχολικό-έτος-2021_2022_merged (1)

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΞΕ-109322-2021-Οδηγίες-για-τη-διδασκαλία-της-Νεοελληνικής-Γλώσσας-και-Γραμματείας-Ημερησίου-και-του-Εσπερινού-Γυμνασίου-merged (1)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στην ενότητα αυτή θα ασχοληθούμε με τη σύνδεση των προτάσεων στα νέα ελληνικά.

Με πόσους τρόπους συνδέονται οι προτάσεις;

Οι προτάσεις στα νέα ελληνικά, συνδέονται με τρεις τρόπους μεταξύ τους:

2. με παρατακτική σύνδεση

3. με υποτακτική σύνδεση

Τι είναι το ασύνδετο σχήμα;

Πολλές φορές, όταν μιλάμε και θέλουμε να μεταδώσουμε μια πληροφορία γρήγορα, λέμε τις προτάσεις τη μια αμέσως μετά την άλλη, π.χ.
[Ο Γιώργος πλύθηκε], [ντύθηκε].
Στο παράδειγμα υπάρχουν δύο προτάσεις, αφού υπάρχουν δύο ρήματα. Η κάθε πρόταση μπαίνει δίπλα στην άλλη. Δεν υπάρχει κάποια λέξη που να τις ενώνει. Χωρίζονται μεταξύ τους με κόμμα.

Αυτός ο τρόπος σύνδεσης λέγεται ασύνδετο σχήμα.

Ας δούμε περισσότερα παραδείγματα:

[Πήγαινε στο δωμάτιο], [άνοιξε τη ντουλάπα], [πάρε το παντελόνι],[φόρεσέ το] κι έλα να σε δω.

Όπως παρατηρείς, οι τέσσερις προτάσεις είναι τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη και χωρίζονται με κόμμα.

Έχουμε συνεπώς το σχήμα: πρόταση, πρόταση, πρόταση, πρόταση.

Συμπέρασμα: Στο ασύνδετο σχήμα οι προτάσεις δε συνδέονται μεταξύ τους· απλώς μπαίνει η μία δίπλα στην άλλη και χωρίζονται με κόμμα.

Τι είναι η παρατακτική σύνδεση;

Το προηγούμενο παράδειγμα [Ο Γιώργος πλύθηκε], [ντύθηκε] μπορούμε να το πούμε και με άλλο τρόπο, π.χ.

Στο παράδειγμα υπάρχουν πάλι δύο προτάσεις. Η πρώτη όμως και η δεύτερη ενώνονται με το και. Συνδέονται δηλαδή με μια λέξη που λέγεται σύνδεσμος.

Ας δούμε περισσότερα παραδείγματα:

β. [Δε θέλω τίποτα άλλο] παρά [να μ' αφήσεις ήσυχο]

γ. [Ή θα μείνεις μόνος σου] [ή θα έρθεις μαζί μας]

δ. [Δεν είχε λεωφορείο εκείνη την ώρα]· [αναγκάστηκαν λοιπόν] να γυρίσουν με ταξί

Στα παραπάνω παραδείγματα υπάρχουν από δύο προτάσεις. Στο α' παράδειγμα οι προτάσεις συνδέονται μεταξύ τους με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο ούτε-ούτε, στο β' με τον αντιθετικό παρά, στο γ' με τον διαχωριστικό ή και στο δ' με τον συμπερασματικό λοιπόν.

Συμπέρασμα: Στην παρατακτική σύνδεση οι προτάσεις παρατάσσονται, δηλ. μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη, και συνδέονται μεταξύ τους με συνδέσμους, τους συμπλεκτικούς, τους αντιθετικούς, τους διαχωριστικούς και τους συμπερασματικούς, που με μια λέξη λέγονται παρατακτικοί σύνδεσμοι.

Συνεπώς στην παρατακιτκή σύνδεση έχουμε το σχήμα: πρόταση παρατακτικός σύνδ. πρόταση παρατακτικός σύνδ. πρόταση

Παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι: α) συμπλεκτικοί, β) διαζευκτικοί ή διαχωριστικοί, γ) αντιθετικοί ή εναντιωματικοί, δ) συμπερασματικοί και ε) ο επεξηγηματικός δηλαδή.

Συμπλεκτικοί: και/κι, ούτε, μήτε (ουδέ, μηδέ σε παλαιότερα κείμενα)

Διαζευκτικοί ή διαχωριστικοί: ή, είτε

Αντιθετικοί: αν και, αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, μόνο (που)

Συμπερασματικοί: λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως, οπότε

Επεξηγηματικός: δηλαδή

(Για τους συνδέσμους δες κι εδώ)
Περισσότερα:
Στην παρατακτική σύνδεση ενώνονται ισοδύναμες προτάσεις, δηλαδή: κύριες + κύριες ή δευτερεύουσες + δευτερεύουσες

* κύρια + κύρια, π.χ. [Θα διαβάσω] και [θα κοιμηθώ].

* δευτερεύουσα + δευτερεύουσα, π.χ. Θέλω [να διαβάσω] και [να κοιμηθώ].

Περισσότερες πληροφορίες για την παρατακτική σύνδεση

Είπαμε ότι στην παρατακτική σύνδεση χρησιμοποιούνται οι παρατακτικοί σύνδεσμοι, δηλαδή, οι συμπλεκτικοί, οι διαζευκτικοί ή διαχωριστικοί, οι αντιθετικοί, οι συμπερασματικοί και ο επεξηγηματικός δηλαδή. Ας δούμε αναλυτικά τη σύνδεση με αυτούς τους συνδέσμους.
α. Σύνδεση προτάσεων με συμπλεκτικούς συνδέσμους:
Οι συμπλεκτικοί σύνδεσμοι [και/κι, ούτε, μήτε (ουδέ, μηδέ σε παλαιότερα κείμενα)] συνδέουν τις προτάσεις:

α) καταφατικά, δηλαδή χωρίς να υπάρχει άρνηση στις προτάσεις, π.χ.

[Μιλούσε] [ κι έγραφε.]

Στην καταφατική σύνδεση χρησιμοποιείται ο σύνδεσμος και/ κι

β) αποφατικά, δηλαδή με άρνηση είτε και στις δύο προτάσεις, π.χ.

α. [Μόνο αυτός δεν παίζει] [ και δε χαίρεται.]

β. [ Ούτε έβλεπε] [ ούτε άκουγε.]

γ. [Όλοι οι άλλοι δε θέλουνε] [ κι ο Γιώργος θέλει.]

δ. [ Μην κοιτάς] [ και μην ακούς.]

ε. [ Μήτε να φας] [ μήτε να πιεις.]

είτε στη μία από τις δύο, π.χ.

στ. [Κάτι θα έγινε] [ και δεν ήρθε.]

ζ. [Έλα] [ και μην ξαναφύγεις πια.]

η. [Μην τρως τόσο πολύ] [ και πάθεις τίποτα.]

Η αποφατική σύνδεση στις προτάσεις κρίσης γίνεται με:

δε(ν)...και δε(ν) [ α],

ούτε...ούτε [ β],

δε(ν)...και [ γ]

και δε(ν) [ στ], κτλ.

Η αποφατική σύνδεση στις προτάσεις επιθυμίας γίνεται με:

μη(ν)...και μη(ν) [ δ]

μήτε να...μήτε να [ ε]

και μη(ν) [ ζ]

μη(ν)...και [ η]

Ο σύνδεσμος και ως παρατακτικός σύνδεσμος συνδέει προτάσεις που έχουν μεταξύ τους τις ακόλουθες σχέσεις:

1. Σχέση χρόνου

α) συνδέει προτάσεις οι οποίες δηλώνουν πράξεις που γίνονται συγχρόνως, π.χ.

[Καθόταν στην πολυθρόνα] [ και αγνάντευε το πέλαγος.] → και= και συγχρόνως

β) συνδέει προτάσεις οι οποίες δηλώνουν πράξεις που η μια γίνεται έπειτα από την άλλη (διαδοχικά), π.χ.

[Έφαγε το φαγητό του] [ και ξάπλωσε στον καναπέ.] → και= και μετά

2. Σχέση αιτίας και αποτελέσματος, δηλαδή η μια πρόταση δείχνει την αιτία και η άλλη το αποτέλεσμα, π.χ

[Είμαι ο αρχηγός] [ και θα με ακούς.]

3. Σχέση αντίθεσης, π.χ.

[Είναι δάσκαλος] [ και δεν ξέρει ορθογραφία.] → και= αλλά

4. Μεταβατικός, δηλαδή μπαίνει στην αρχή μιας περιόδου, για να γίνει μετάβαση από τα προηγούμενα στα επόμενα, π.χ.

[Εκεί ζούσε ένα γενναίο παλικάρι.] [ Και μια μέρα ξεκίνησε να πάει να βρει την τύχη του.]

5. Σχέση συμφωνίας, π.χ.

[Κάνε μου αυτή τη χάρη] [ κι εγώ θα σ' το ξεπληρώσω με το παραπάνω.]

Ιδιαίτερη περίπτωση.

Ο σύνδεσμος και είπαμε ότι συνδέει ισοδύναμες προτάσεις, δηλαδή κύριες με κύριες ή δευτερεύουσες με δευτερεύουσες. Μερικές φορές όμως χρησιμοποιείται και στην υποτακτική σύνδεση συνδέοντας κύρια / ανεξάρτητη πρόταση με δευτερεύουσα / εξαρτημένη. Στην περίπτωση αυτή ο και χρησιμοποιείται ως σύνδεσμος: ειδικός, διστακτικός, αιτιολογικός, τελικός, αποτελεσματικός χρονικός. Βλέπε εδώ κι εδώ.
β. Σύνδεση προτάσεων με αντιθετικούς συνδέσμους:
Στη σύνδεση με αντιθετικούς συνδέσμους χρησιμοποιούνται οι αντιθετικοί σύνδεσμοι [αν και, αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, μόνο (που)] αλλά και λέξεις, σύνολα λέξεων ή επιρρήματα, π.χ. εντούτοις, μάλιστα, έπειτα, μολαταύτα, εξάλλου κτλ.

Από αυτούς μερικοί, όπως: ωστόσο, έπειτα, μολαταύτα κ.ά. συνδέουν κανονικά μόνο περιόδους ή ημιπεριόδους, π.χ.

[Το κατάλαβε ότι ήταν ψέμα.] [ Ωστόσο δεν είπε τίποτα σε κανέναν.]

[Φτάσαμε επιτέλους·] [ έπειτα σου λένε πως είναι μικρή η διαδρομή.]

[Ήξερε ότι δεν είχε ικανότητες.] [ Μολαταύτα του ανέθετε δύσκολες υποθέσεις].

Και ο σύνδεσμος όμως αρκετά συχνά μπαίνει στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου, π.χ.

[Γενικά ήταν ήσυχος άνθρωπος.] [ Όμως μια μέρα επαναστάτησε.]

[Δυσκολεύτηκα πολύ με τις εξετάσεις·] [ όμως ας μη μιλάμε πια γι' αυτό.]

Οι αντιθετικοί σύνδεσμοι μπαίνουν συνήθως στην αρχή της πρότασης· μπορούν όμως να μπουν και ύστερα από μια ή περισσότερες λέξεις ή και στο τέλος της πρότασης, π.χ.

[Το κατάλαβε ότι ήταν ψέμα.] [ Ωστόσο δεν είπε τίποτα σε κανέναν.]

[Το κατάλαβε ότι ήταν ψέμα.] [Δεν είπε ωστόσο τίποτα σε κανέναν.]

[Το κατάλαβε ότι ήταν ψέμα.] [Δεν είπε τίποτα ωστόσο.]

Η αντιθετική σύνδεση διακρίνεται σε α) απλή και β) επιδοτική
α) απλή αντιθετική σύνδεση
Στην απλή αντιθετική σύνδεση χρησιμοποιούνται συνήθως οι σύνδεσμοι: αλλά, μα, όμως, παρά, μόνο και οι προτάσεις που συνδέονται μπορεί να έχουν και οι δύο κατάφαση [ α] ή άρνηση [ β] ή η μια κατάφαση και η άλλη άρνηση [ γ, δ].

α. [Πέρασε στα Μαθηματικά,] [ αλλά κόπηκε στα Αρχαία.]

β. [Δεν είναι νόμιμο,] [ αλλά δεν είναι και ηθικό.]

γ. [Πόνεσε πολύ,] [ κι όμως δεν είπε τίποτα.]

δ. [Δεν ζητάω τίποτα άλλο,] [ παρά να με ακούσεις προσεκτικά.]

Όταν και οι δύο προτάσεις είναι αρνητικές, τότε ύστερα από τον αλλά ή μα μπαίνει συνήθως ο και [β].

Ο και μπαίνει μπροστά από τον όμως σε έντονη αντίθεση [γ].

Ο παρά συνδέει κανονικά μια αρνητική πρόταση με μια δεύτερη καταφατική [δ].
β) Επιδοτική αντιθετική σύνδεση
Στην επιδοτική αντιθετική σύνδεση χρησιμοποιούνται συνήθως:
1. σε προτάσεις κρίσης
α. όχι μόνο... αλλά και

β. όχι μόνο δε(ν)... μα ούτε

γ. όχι μόνο...αλλά και δεν

δ. όχι μόνο δε(ν)... αλλά και

κτλ.

α. [ Όχι μόνο πήγε,] [ αλλά και έμεινε όλο το καλοκαίρι.]

β. [ Όχι μόνο δεν ήρθε,] [ μα ούτε έστειλε ένα μήνυμα.]

γ. [ Όχι μόνο ξαναπήγε] [ αλλά και δεν έφυγε ποτέ πια.]

δ. [ Όχι μόνο δε με δέχτηκε,] [ αλλά και μου έκλεισε την πόρτα στα μούτρα.]
2. σε προτάσεις επιθυμίας
ε. όχι μόνο να...αλλά και να

στ. όχι μόνο να μη(ν)...αλλά ούτε και να

ζ. όχι μόνο να...αλλά και να μη(ν)

η. όχι μόνο να μη(ν)...αλλά να

ε. [ Όχι μόνο να ξανάρθεις,] [ αλλά και να μείνεις μαζί μας για πάντα.]

στ. [ Όχι μόνο να μην πας,] [ αλλά ούτε και να του τηλεφωνήσεις.]

ζ. [ Όχι μόνο να φύγεις,] [ αλλά και να μην ξανάρθεις ποτέ.]

η. [ Όχι μόνο να μη διαμαρτύρεσαι,] [ αλλά να με ευχαριστείς.]

Όταν συνδέεται αντιθετικά μια αρνητική πρόταση με μια δεύτερη καταφατική και υπάρχει έμφαση, συχνά παραλείπεται ο αντιθετικός σύνδεσμος, π.χ.

[Δεν πεινώ·] [διψώ.] (= αλλά διψώ)
γ. Σύνδεση προτάσεων με διαχωριστικούς συνδέσμους:
Οι διαχωριστικοί σύνδεσμοι ή, είτε συνδέουν δύο προτάσεις [ α, β, γ] ή περισσότερες [ δ, ε], π.χ.

α. [Όλη μέρα έγραφε] [ ή διάβαζε.]

β. [Όλη μέρα ή έγραφε] [ ή διάβαζε.]

γ. [Όλη μέρα είτε έγραφε] [ είτε διάβαζε.]

ε. [ Είτε έτρωγε] [ είτε έπινε] [ είτε κάπνιζε.]

Όταν οι προτάσεις είναι δύο ο ή μπαίνει μια φορά [α] ή δύο φορές [β]

Οι διαχωριστικοί σύνδεσμοι πολλές φορές παραλείπονται, όταν οι δύο προτάσεις είναι αντίθετες μεταξύ τους και ο λόγος είναι ζωηρός, π.χ.

[ Έχει] [ δεν έχει ανάγκη], πρέπει να μείνει μαζί μας ([ Ή έχει] [ ή δεν έχει ανάγκη]...)

[ Μπαίνει,] [ βγαίνει,] δεν τον προσέχει κανείς ([ Είτε μπαίνει] [ είτε βγαίνει]...)

Αντί για διαχωριστικούς συνδέσμους χρησιμοποιούνται και τύποι του ρήματος θέλω, π.χ.

[ Θες έφταιγα εγώ,] [ θες έφταιγε εκείνος,] [στο τέλος δεν κάναμε τίποτα.]
ΠΡΟΣΟΧΗ
Στη σύνδεση με διαχωριστικούς συνδέσμους δε βάζουμε κόμμα.
δ. Σύνδεση προτάσεων με συμπερασματικούς συνδέσμους:
Στη σύνδεση προτάσεων με συμπερασματικούς συνδέσμους χρησιμοποιούνται οι συμπερασματικοί σύνδεσμοι λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως [ α-δ] αλλά και επιρρήματα τώρα, τότε, έπειτα, ύστερα ή το εμπρόθετο γι' αυτό [ ε-θ] κ.ά. π.χ.

α. [Όπως φαίνεται, ήρθαν όλοι.] [ Λοιπόν, τι περιμένουμε.]

β. [Kλείδωσα όλες τις πόρτες·] [ ώστε να είστε ήσυχες και να μη φοβάστε καθόλου.]

γ. [Ο Γιώργος όλο το βράδυ φιλούσε την Ελένη.] [ Άρα κάτι τρέχει μεταξύ τους.]

δ. [Συνεχίζεται η απεργία στα τρένα·] [ επομένως το ταξίδι αναβάλλεται.]

ε. [Μόλις ήρθε κι ο Πέτρος.] [ Τώρα είμαστε όλοι εδώ.]

στ. [Τελείωσε το κόκκινο;] [Δώσε μου τότε το κίτρινο.]

ζ. [Δε θυμώνει ποτέ.] [ Έπειτα, πώς να μη τον θαυμάζεις!]

η. [Είναι σε όλα του εντάξει·] [ ύστερα πώς να είσαι δυσαρεστημένος μαζί του;]

θ. [Μου έφερε όλα όσα του ζήτησα.] [ Γι' αυτό τον αγαπώ!]

Οι συμπερασματικοί σύνδεσμοι συνδέουν κανονικά δύο κύριες προτάσεις που έχουν νοηματική σχέση μεταξύ τους, χωρίζονται όμως με τελεία ή άνω τελεία στον γραπτό λόγο ή με παύση στον προφορικό και μπαίνουν στην αρχή της δεύτερης πρότασης. Μόνο ο σύνδεσμος λοιπόν μπαίνει όχι μόνο στην αρχή, αλλά και ύστερα από μία ή και περισσότερες λέξεις ή ακόμη και στο τέλος της πρότασης, π.χ.

α. [Ήρθαν όλοι.] [ Λοιπόν, τι περιμένουμε.]

β. [Δε βρήκαν μεταφορικό μέσο·] [ήρθαν λοιπόν με τα πόδια.]

γ. [Πέρασε η ώρα.] [Καληνύχτα λοιπόν.]
επάνω
Τι είναι η υποτακτική σύνδεση;

Τα προηγούμενα παραδείγματα:

[Ο Γιώργος πλύθηκε], [ντύθηκε] ασύνδετο

[Ο Γιώργος πλύθηκε] και [ντύθηκε] παρατακτική σύνδεση

μπορούμε να τα πούμε και με τρίτο τρόπο, πιο σύνθετο, πιο ποικίλο, π.χ.

Στο παράδειγμα υπάρχουν πάλι οι δύο προτάσεις. Τώρα όμως τα πράγματα αλλάζουν. Οι δύο προτάσεις δεν είναι ισοδύναμες. Η πρόταση που "κουβαλάει" το κυρίως νόημα είναι η πρώτη, η κύρια.

Ας δούμε άλλο ένα παράδειγμα:

Στο παράδειγμα υπάρχουν τρεις προτάσεις. Η πρώτη Θέλω είναι η κύρια, η πρόταση που "κουβαλάει" το κυρίως νόημα. Η δεύτερη πρόταση να φάω υποτάσσεται στην πρώτη και είναι δευτερεύουσα. Η τρίτη πρόταση γιατί πεινάω είναι κι αυτή δευτερεύουσα, υποτάσσεται όμως στην προηγούμενη δευτερεύουσα (να φάω).

Συμπέρασμα: Στην υποτακτική σύνδεση μια δευτερεύουσα πρόταση (δπ) υποτάσσεται σε μια κύρια πρόταση (κπ) ή σε μια άλλη δευτερεύουσα πρόταση (δπ)· οι προτάσεις συνδέονται με τους υποτακτικούς συνδέσμους.

Έχουμε συνεπώς το σχήμα:

ή

Υποτακτικοί σύνδεσμοι είναι οι: α) παραχωρητικοί ή ενδοτικοί, β) χρονικοί, γ) τελικοί, δ) ειδικοί, ε) υποθετικοί, στ) ενδοιαστικοί ή διστακτικοί. (Για τους συνδέσμους δες )

ΠΡΟΣΟΧΗ Για να μάθουμε να διακρίνουμε εύκολα αν η σύνδεση των προτάσεων είναι παρατακτική ή υποτακτική, θα πρέπει να ξέρουμε καλά τους συνδέσμους.

Ανακεφαλαίωση

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
σύνδεση προτάσεων στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Σύνδεση προτάσεων στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην ενότητα αυτή θα ασχοληθούμε με τη σύνδεση των προτάσεων στα νέα ελληνικά. Με πόσους τρόπους συνδέονται οι προτάσεις; Οι προτάσεις στα νέα ελληνικά, συνδέονται με τρεις τρόπους μεταξύ τους: 2. με παρατακτική σύνδεση 3. με υποτακτική σύνδεση Τι είναι το ασύνδετο σχήμα; Πολλές φορές, όταν μιλάμε και θέλουμε να μεταδώσουμε μια πληροφορία γρήγορα, λέμε τις προτάσεις τη μια αμέσως μετά την άλλη, π.χ.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γενικά για την πρόταση

Όταν μιλάμε ή γράφουμε, τοποθετούμε τις λέξεις τη μια δίπλα στην άλλη, με σκοπό να μεταφέρουμε κάποιο μήνυμα που θα το καταλάβει ο ακροατής ή ο αναγνώστης μας, ακολουθώντας κάποιους κανόνες. Με λίγα λόγια δεν κάνουμε του κεφαλιού μας, γιατί δε θα μας καταλάβει κανείς.

Δε θα τολμούσαμε να πούμε: σπίτι στο Γιάννης βρίσκεται ο. Ίσως να καταλάβαινε κάποιος τι λέμε, σίγουρα όμως δε θα έβγαζε και το καλύτερο συμπέρασμα για μας!

Τους κανόνες αυτούς, όταν πρόκειται για τη μητρική μας γλώσσα, τους μαθαίνουμε, μαθαίνοντας τη γλώσσα στη νηπιακή μας ηλικία. Όταν όμως μαθαίνουμε μια ξένη γλώσσα, εκτός από το λεξιλόγιο ή τη γραμματική, μαθαίνουμε κι αυτούς τους κανόνες, που σε κάθε γλώσσα είναι διαφορετικοί.

Έτσι όπως τοποθετούμε τις λέξεις στη σειρά σχηματίζουμε μια ομάδα λέξεων που όλες μαζί έχουν ένα συγκεκριμένο νόημα.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε ότι:

Πρόταση είναι μια ομάδα λέξεων που είναι τοποθετημένες η μια δίπλα στην άλλη σύμφωνα με τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες και έχει κάποιο νόημα.

Για να υπάρξει μια πρόταση πρέπει να υπάρχει ή να εννοείται η βασικότερη μονάδα του λόγου που είναι το ρήμα.

Με βάση τα παραπάνω θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάθε ρήμα αποτελεί και ξεχωριστή πρόταση. Συνεπώς, στο παράδειγμα:

Ο Γιάννης σηκώθηκε το πρωί,πλύθηκε, έφαγε πρωινό και έφυγε για το σχολείο

αφού έχουμε 4 ρήματα, έχουμε και 4 προτάσεις.
Προσπάθησε να διακρίνεις τις προτάσεις στην άσκηση Προσπάθησε να διακρίνεις πόσες προτάσεις υπάρχουν στην άσκηση
Κάθε λέξη σε μια πρόταση έχει ένα συγκεκριμένο ρόλο.

Μια λέξη μπορεί να δηλώνει για ποιον γίνεται λόγος μέσα στην πρόταση, είναι δηλ. το υποκείμενο. Μια άλλη δηλώνει τι είδους είναι το υποκείμενο ( κατηγορούμενο ή επιθετικός προσδιορισμός) ή τι κάνει το υποκείμενο ( ρήμα), πού βρίσκεται ( προσδιορισμός του τόπου), γιατί κάνει μια ενέργεια ( προσδιορισμός της αιτίας) κ.τ.λ.

Ένα μικρό παράδειγμα.

Ο Γιάννης βρίσκεται στο σπίτι.

Η λέξη Ο Γιάννης δηλώνει για ποιον γίνεται λόγος μέσα στην πρόταση, δηλ. είναι υποκείμενο.

Η λέξη βρίσκεται δηλώνει τι κάνει το υποκείμενο ο Γιάννης, δηλ. είναι ρήμα.

Η λέξη στο σπίτι δηλώνει πού είναι το υποκείμενο ο Γιάννης, είναι δηλ. προσδιορισμός του τόπου.

α) Οι προτάσεις ως προς τα συστατικά/δομή

Ας παρατηρήσουμε προσεκτικά τις προτάσεις:

1 η Ο Γιάννης έφαγε τυρόπιτα.

2 η Έφαγε τυρόπιτα.

3 η Ο Γιάννης έφαγε μια ωραία τυρόπιτα.

4 η Ο Γιάννης και ο Πέτρος έφαγαν τυρόπιτα.

Αρκετά εύκολα διακρίνουμε ότι οι προτάσεις δεν είναι ίδιες, δεν αποτελούνται από τα ίδια συστατικά.

Ας τις αναλύσουμε συντακτικά:

Διαπιστώνουμε ότι:

η 1 η αποτελείται από υποκείμενο ρήμα και αντικείμενο,

από τη 2 η πρόταση λείπει το υποκείμενο,

στην 3 η έχουμε εκτός από το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο κι άλλες λέξεις (προσδιορισμούς),

ενώ στην 4 η έχουμε δύο υποκείμενα.

Μελετώντας τις προτάσεις ως προς τα συστατικά/δομή τους, αφού διαπιστώνουμε ότι μπορούμε να έχουμε πολλές παραλλαγές, φτάνουμε στο συμπέρασμα ότι μπορούμε να τις κατατάξουμε σε τέσσερις κατηγορίες:

α) πρόταση απλή, β) σύνθετη, γ) ελλειπτική, δ) επαυξημένη.

Απλή πρόταση

Απλή λέγεται η πρόταση που αποτελείται από τους κύριους όρους, δηλ. περιλαμβάνει τις απολύτως απαραίτητες πληροφορίες για να δηλωθεί ένα νόημα, για να μεταδοθεί ένα μήνυμα.

Κύριοι όροι της πρότασης θεωρούνται το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο ή το κατηγορούμενο .

Οι μορφές που μπορεί να έχει μια απλή πρόταση είναι οι εξής:

Ο Γιάννης κοιμάται.

α) υπ. + ρήμα αμετάβατο

Ο Γιάννης έφαγε τυρόπιτα.

β) υπ. + ρήμα μεταβατικό + αντικείμενο

Ο Γιάννης είναι καλός.

γ) υπ. + ρήμα συνδετικό + κατηγορούμενο

Ο Γιάννης έδωσε στον Πέτρο το βιβλίο

δ) υπ. + ρήμα δίπτωτο + αντικείμενο + αντικείμενο

Αν δεν μπορείς να βρεις τους όρους της πρότασης δες και .

Ελλειπτική πρόταση

Ελλειπτική λέγεται η πρόταση, όταν κάποιος από τους βασικούς όρους λείπει, γιατί εννοείται εύκολα. Στον καθημερινό μας λόγο χρησιμοποιούμε κυρίως ελλειπτικές προτάσεις.

Επαυξημένη πρόταση

Επαυξημένη λέγεται η πρόταση, όταν εκτός από τους βασικούς όρους περιλαμβάνει και προσδιορισμούς.

Ο πεινασμένος Γιάννης έφαγε μια μεγάλη και νόστιμη τυρόπιτα.

Σύνθετη πρόταση

Σύνθετη λέγεται η πρόταση που περιλαμβάνει κάποιο όρο δύο φορές ή περισσότερες (εκτός, βέβαια, από το ρήμα), π.χ.
Συνδυασμός ειδών
Είναι προφανές ότι στον λόγο δε συναντάμε πάντα αυτά τα τέσσερα είδη, έτσι όπως τα εξετάσαμε. Πολύ συχνά οι προτάσεις που χρησιμοποιούμε είναι ταυτόχρονα παραπάνω από ένα είδος, π.χ.

Τι κάνεις σήμερα;

ελλειπτική & επαυξημένη

ελλειπτική γιατί λείπει το υποκείμενο εσύ, επαυξημένη γιατί υπάρχει ο προσδιορισμός: σήμερα

Να ο Μενέλαος και η ωραία Ελένη!

σύνθετη & ελλειπτική & επαυξημένη

σύνθετη γιατί έχει δύο υποκείμενα: Μενέλαος - Ελένη, ελλειπτική γιατί λείπει το ρήμα, επαυξημένη γιατί υπάρχει ο προσδιορισμός: ωραία

Το μόνο είδος που δεν μπορεί να συνδυαστεί είναι η απλή πρόταση.

Για καλύτερη κατανόηση των παραπάνω μπορείς να δεις κι εδώ
Ήρθε η ώρα της εξάσκησης. Σε περιμένουν τρεις ωραίες ασκήσεις: 1η,2η,3η
β) Οι προτάσεις ως προς τη σημασία τους

Ανάλογα με το τι δηλώνει μια πρόταση μπορούμε να την κατατάξουμε σε μια από τις εξής τέσσερις κατηγορίες:

α) αποφαντική, β) επιθυμίας, γ) επιφωνηματική, δ) ερωτηματική

Αποφαντική πρόταση (Κρίσεως)

Αποφαντική λέγεται η πρόταση που μας δίνει διάφορες πληροφορίες ή κρίσεις ή με άλλα λόγια είναι αυτές στις οποίες ο ομιλητής αναφέρεται σε καταστάσεις ή γεγονότα τα οποία πιστεύει πως είναι αληθινά. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται η τελεία, π.χ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Παλιότερα η κατηγορία αυτή ονομαζόταν προτάσεις κρίσεως

Πρόταση επιθυμίας-προσταγής

Πρόταση επιθυμίας - προσταγής λέγεται η πρόταση με την οποία εκφράζουμε κάποια επιθυμία ή προσταγή. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται η τελεία ή το θαυμαστικό, π.χ.

Θα ήθελα ένα παγωτό. (επιθυμία)

Φύγε γρήγορα! (προσταγή)

Μην κάνεις φασαρία. (προσταγή)

Σημείωση: Σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο της γραμματικής η πρόταση επιθυμίας - προσταγής δεν παίρνει θαυμαστικό (!) αλλά μόνο τελεία.

Επιφωνηματική πρόταση

Επιφωνηματική λέγεται η πρόταση με την οποία εκφράζουμε τον θαυμασμό ή τη δυσφορία μας για κάτι. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται το θαυμαστικό (!), π.χ.

Ερωτηματική πρόταση

Ερωτηματική λέγεται η πρόταση με την οποία ρωτάμε κάτι. Ως σημείο στίξης χρησιμοποιείται το ερωτηματικό (;), π.χ.

Πάντα θα υπάρχει μια άσκηση για σένα

γ) Οι προτάσεις ως προς την ποιότητα (άρνηση ή την κατάφαση)

Με βάση το κριτήριο της άρνησης ή κατάφασης οι προτάσεις χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τις: α) αρνητικές, β) καταφατικές.

Αρνητικές προτάσεις

Αρνητικές λέγονται οι προτάσεις που περιέχουν άρνηση, δηλαδή τις λέξεις όχι, δεν (δε), μην (μη)

Καταφατικές προτάσεις

Καταφατικές λέγονται οι προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση.

δ) Οι προτάσεις ως προς τη σχέση τους με τις άλλες. (Κύριες και δευτερεύουσες ή εξαρτημένες)

Κάποιες από τις προτάσεις που χρησιμοποιούμε "στέκονται μόνες τους στον λόγο", δίνουν ένα πλήρες νόημα. Κάποιες άλλες, όμως, δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους, δε δίνουν νόημα· χρειάζονται δίπλα τους και κάποια άλλη πρόταση, π.χ.

Αν ακούσουμε την πρόταση: " γιατί είμαι κουρασμένος" μπορεί να καταλαβαίνουμε ότι αυτός που το λέει είναι κουρασμένος, αλλά δεν καταλαβαίνουμε γιατί λέει την πρόταση. Δεν καταλαβαίνουμε τι ακριβώς εννοεί. Αν όμως μας πει: " Δε θα έρθω, γιατί είμαι κουρασμένος ", τότε δε μας δημιουργείται καμιά απορία.

Ας το δούμε αντίστροφα. Αν ακούγαμε την πρόταση " Δε θα έρθω ", θα καταλαβαίναμε τον συνομιλητή μας. Ίσως, βέβαια, να του ζητούσαμε παραπάνω εξηγήσεις, να τον ρωτούσαμε "γιατί δε θα έρθεις", αλλά το βασικό νόημα θα το είχαμε καταλάβει.

Η πρόταση " Δε θα έρθω", επειδή στέκεται μόνη της στον λόγο, επειδή δε χρειάζεται δίπλα της κανένα συμπλήρωμα, λέγεται κύρια πρόταση.

Η πρόταση " γιατί είμαι κουρασμένος", επειδή δε στέκεται μόνη της στον λόγο, επειδή χρειάζεται δίπλα της κάποιο συμπλήρωμα, λέγεται δευτερεύουσα ή εξαρτημένη πρόταση.

Πολλές φορές όμως συναντάμε την εξής απλή περίπτωση: Λέμε ή ακούμε τις προτάσεις " Θέλω να φάω". Η πρόταση " να φάω" είναι αρκετά εύκολο να καταλάβουμε ότι δε στέκεται μόνη της στον λόγο, άρα είναι δευτερεύουσα. Η πρόταση, όμως, " Θέλω", στέκεται μόνη της στον λόγο; Με άλλα λόγια αν κάποιος μας πει "Θέλω", δε θα μας μείνει κάποια απορία; Μάλλον θα μας μείνει. Τι είδους πρόταση είναι σ' αυτήν την περίπτωση, κύρια ή δευτερεύουσα; Το κριτήριο, συνεπώς, του να στέκεται μια πρόταση στον λόγο ή όχι, μερικές φορές, αποδεικνύεται ότι δεν είναι και τόσο εύκολο. Γι' αυτό χρησιμοποιούμε κι ένα δεύτερο κριτήριο, για να ξεχωρίσουμε τις κύριες από τις δευτερεύουσες / εξαρτημένες. Κι αυτό σχετίζεται με τον τρόπο που εισάγεται (αρχίζει - ξεκινά) μια πρόταση. Οι δευτερεύουσες / εξαρτημένες προτάσεις αρχίζουν - ξεκινούν μ' ένα σύνδεσμο ή με αναφορική αντωνυμία ή επίρρημα. Ας δούμε μερικά παραδείγματα.

Με μπλε σημειώνονται οι δευτερεύουσες / εξαρτημένες και με κόκκινο οι λέξεις με τις οποίες ξεκινούν.

Όπως παρατηρούμε στα παραπάνω παραδείγματα, η δευτερεύουσα πρόταση μπαίνει μετά την κύρια, (Ο Γιάννης κοιμάται, γιατί είναι κουρασμένος.), άλλοτε όμως μπαίνει πριν από την κύρια ( Αν πεινάς, φάε κάτι.).

Από μια κύρια πρόταση μπορεί να εξαρτάται μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις, π.χ.

Μια δευτερεύουσα πρόταση μπορεί να εξαρτάται όχι από μια κύρια αλλά από μια άλλη δευτερεύουσα, π.χ.

Συμπεράσματα:

1. Μια κύρια πρόταση στέκεται μόνη της στον λόγο.

2. Μια δευτερεύουσα δε στέκεται μόνη της στον λόγο, γι' αυτό εξαρτάται από μια κύρια.

3. Η δευτερεύουσα εισάγεται (αρχίζει) με σύνδεσμο ή αναφορική αντωνυμία ή αναφορικό επίρρημα.

4. Μια δευτερεύουσα πρόταση μπορεί να εξαρτάται και από μια άλλη δευτερεύουσα.

Αν θέλεις να δεις όλα τα παραπάνω με διαφορετικό τρόπο πάτα εδώ

Ήρθε η ώρα για τη δεύτερη άσκηση

Συγκεντρωτικός πίνακας

Ανάλογα με το κριτήριο οι προτάσεις χωρίζονται στις παρακάτω κατηγορίες:

Μια πρόταση μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε με πολλαπλά κριτήρια, π.χ.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
είδη προτάσεων στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Πρόταση, Είδη προτάσεων στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Πρόταση, Είδη προτάσεων στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νίκος Καζαντζάκης ( Ηράκλειο Κρήτης, 18 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1883 - Φράιμπουργκ, Γερμανία, 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν Έλληνας συγγραφέας, δημοσιογράφος, πολιτικός, μουσικός, ποιητής και φιλόσοφος, με πλούσιο λογοτεχνικό, ποιητικό και μεταφραστικό έργο. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως. Έγινε ακόμη γνωστότερος μέσω της κινηματογραφικής απόδοσης των έργων του Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά και Ο Τελευταίος Πειρασμός. Ήταν ένας από τους πιο σεβαστούς από το λαό και από τους πλέον αναγνωρισμένους στο εξωτερικό, συγγραφείς. Από το 1945 έως το 1948, ήταν πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

Ο Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε στο σημερινό Ηράκλειο της Κρήτης (τότε Χάνδακας), στις 18 Φεβρουαρίου/ 3 Μαρτίου του 1883, εποχή κατά την οποία το νησί αποτελούσε ακόμη τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν γιος του καταγόμενου από το χωριό Βαρβάροι (σημερινή Μυρτιά, όπου βρίσκεται και το Μουσείο Καζαντζάκη) εμπόρου γεωργικών προϊόντων και κρασιού, Μιχάλη Καζαντζάκη (1856-1932) και της Μαρίας Χριστοδουλάκη (1862-1932) με καταγωγή από το χωριό Ασσυρώτοι, το σημερινό Κρυονέρι του Δήμου Μυλοποτάμου στο νομό Ρεθύμνου. Είχε δύο αδελφές, την Αναστασία (1884) και την Ελένη (1887), και έναν αδελφό, τον Γιώργο (1890), που πέθανε σε βρεφική ηλικία. Στο Ηράκλειο έλαβε τη στοιχειώδη μόρφωση κι έπειτα το 1897 γράφτηκε στη Γαλλική Εμπορική Σχολή του Τίμιου Σταυρού στη Νάξο, όπου διδάχθηκε τη γαλλική και την ιταλική γλώσσα και ήρθε σε μία πρώτη επαφή με τον δυτικό πολιτισμό. Το 1899 επέστρεψε στο Ηράκλειο και ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές σπουδές του.

Σε μία σχολική παράσταση έπαιξε τον ρόλο του Κρέοντα στην τραγωδία του Σοφοκλή, Οιδίπους Τύραννος.

Το 1902 μετακόμισε στην Αθήνα για πανεπιστημιακές σπουδές. Φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1906 πήρε το δίπλωμά του διδάκτορα της Νομικής με άριστα. Στο πτυχίο του Νίκου Καζαντζάκη φαίνεται και η υπογραφή του Κωστή Παλαμά, ο οποίος ήταν γραμματέας στο πανεπιστήμιο, θέση μία και μοναδική τότε.

Το 1906 πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα με το μυθιστόρημα Όφις και Κρίνο (με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή), για να ακολουθήσουν την ίδια χρονιά το δοκίμιο Η Αρρώστια του Αιώνος και έπειτα το θεατρικό έργο . Το τελευταίο το υπέβαλε στον Παντελίδειο Δραματικό Αγώνα και επαινέθηκε, δίχως όμως ούτε αυτό ούτε κανένα άλλο εκείνη τη χρονιά να βραβευθεί. Την επόμενη χρονιά ο Καζαντζάκης υπέβαλε ανεπιτυχώς και αυτή τη φορά δύο ακόμη θεατρικά του έργα στον ίδιο διαγωνισμό, το , το οποίο επαινέθηκε, και το , ενώ έγραψε και ένα δεύτερο μυθιστόρημα, τις Σπασμένες Ψυχές. Ακολούθησαν δύο ακόμη θεατρικά έργα, τη μονόπρακτη τραγωδία Κωμωδία και το Η Θυσία, το οποίο δημοσιεύθηκε αργότερα με τον τίτλο Ο Πρωτομάστορας. Το τελευταίο υποβλήθηκε το 1910 στον Λασσάνειο Δραματικό Αγώνα και κέρδισε το πρώτο βραβείο, ενώ διασκευάστηκε και σε λιμπρέτο από τον Μανώλη Καλομοίρη, ο οποίος το μελοποίησε σε όπερα.

Παράλληλα αρθρογραφούσε σε διάφορες εφημερίδες και περιοδικά υπό τα ψευδώνυμα Ακρίτας, Κάρμα Νιρβαμή και Πέτρος Ψηλορείτης, ενώ το 1907 ξεκίνησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι. Σημαντική επίδραση στον Καζαντζάκη είχαν οι διαλέξεις του Ανρί Μπεργκσόν, τις οποίες παρακολουθούσε και τον οποίο παρουσίασε στην Αθήνα με ένα δοκίμιό του το 1912, . Το 1909 επέστρεψε στην Ελλάδα και εξέδωσε στο Ηράκλειο τη διατριβή του επί υφηγεσία Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας. Το 1910 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα και το 1911 παντρεύτηκε τη Γαλάτεια Αλεξίου, στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, στο νεκροταφείο Ηρακλείου, κι αυτό γιατί φοβόταν τον πατέρα του, που δεν ήθελε για νύφη τη Γαλάτεια.

Στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, το 1912, κατατάχθηκε εθελοντής, αλλά τελικά διορίστηκε στο γραφείο του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου.

Το 1910 ήταν ένας εκ των ιδρυτών του Εκπαιδευτικού Ομίλου, μέσω του οποίου συνδέθηκε φιλικά, το 1914, με τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό. Μαζί ταξίδεψαν στο Άγιον Όρος, όπου διέμειναν περίπου σαράντα ημέρες, ενώ περιηγήθηκαν και σε πολλά ακόμη μέρη της Ελλάδας αναζητώντας "τη συνείδηση της γης και της φυλής τους": Αθήνα, Ελευσίνα, Δελφοί, Κόρινθος, Μυκήνες, Άργος, Τεγέα, Σπάρτη, Μυστράς κ.α. Την περίοδο αυτή ήρθε σε επαφή και με το έργο του Δάντη, τον οποίο ο ίδιος χαρακτηρίζει στα ημερολόγιά του ως έναν από τους δασκάλους του, μαζί με τον Όμηρο και τον Μπεργκσόν, ενώ ο Παντελής Πρεβελάκης, φίλος και βιογράφος του, θεωρεί πως τότε άναψε και η πρώτη σπίθα που θα έδινε έπειτα από 24 χρόνια την Οδύσεια.

Το 1915 σχεδίασαν με τον Ι. Σκορδίλη να κατεβάσουν ξυλεία από το Άγιον Όρος. Η αποτυχημένη αυτή εμπειρία, μαζί με μία άλλη παρόμοια, το 1917, όπου με έναν εργάτη, τον Γιώργη Ζορμπά, προσπαθούν να εκμεταλλευθούν ένα λιγνιτωρυχείο. στην Πραστοβά της Μάνης, μεταμορφώθηκαν πολύ αργότερα στο μυθιστόρημα Bίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.

Το 1919 ο Ελευθέριος Βενιζέλος διόρισε τον Καζαντζάκη Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Περιθάλψεως με αποστολή τον επαναπατρισμό Ελλήνων από την περιοχή του Καυκάσου. Οι εμπειρίες που αποκόμισε αξιοποιήθηκαν αργότερα στο μυθιστόρημά του Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται. Τον επόμενο χρόνο, μετά την ήττα του κόμματος των Φιλελευθέρων, ο Καζαντζάκης αποχώρησε από το Υπουργείο Περιθάλψεως και πραγματοποίησε αρκετά ταξίδια στην Ευρώπη.

Το 1923 χώρισαν οι δρόμοι του Καζαντζάκη και του Σικελιανού. Ξαναέσμιξαν έπειτα από 19 χρόνια, το 1942.

Το 1922 επισκέφτηκε τη Βιέννη, όπου ήρθε σε επαφή με το έργο του Σίγκμουντ Φρόυντ και τις βουδιστικές γραφές. Επισκέφτηκε ακόμη τη Γερμανία, ενώ το 1924 έμεινε για τρεις μήνες στην Ιταλία. Την περίοδο 1923-1926 πραγματοποίησε επίσης αρκετά δημοσιογραφικά ταξίδια στη Σοβιετική Ένωση, την Παλαιστίνη, την Κύπρο και την Ισπανία, όπου του παραχώρησε συνέντευξη ο δικτάτορας Πρίμο ντε Ριβέρα. Τον Οκτώβριο του 1926 πήγε στη Ρώμη και πήρε συνέντευξη από τον Μπενίτο Μουσολίνι. Επίσης, εργάστηκε ως ανταποκριτής των εφημερίδων Ακρόπολις, Ελεύθερος Λόγος, Ελεύθερος Τύπος, Η Καθημερινή κ.ά. Είχε, βέβαια, γνωριστεί με την Ελένη Σαμίου, το 1924 (το διαζύγιο με την Γαλάτεια εκδόθηκε το 1926), με την οποία έζησε 21 χρόνια χωρίς γάμο. Παντρεύτηκαν το 1945 κι αυτό γιατί με τον καλό του φίλο, τον Άγγελο Σικελιανό και τη δεύτερη γυναίκα του, θα πήγαιναν στις ΗΠΑ. Το 1925 ο Καζαντζάκης συνελήφθη στο Ηράκλειο της Κρήτης, αλλά κρατήθηκε μόνο για είκοσι τέσσερις ώρες, επειδή από το 1924 είχε αναλάβει την πνευματική ηγεσία μιας κομμουνιστικής οργάνωσης δυσαρεστημένων προσφύγων και παλαιμάχων από τη Μικρασιατική εκστρατεία. Σ' αυτό το επεισόδιο αναφέρεται ο Παντελής Πρεβελάκης και η Έλλη Αλεξίου.

Το 1927 ξεκίνησε την ανθολογία των ταξιδιωτικών του άρθρων για την έκδοση του πρώτου τόμου του Ταξιδεύοντας, ενώ το περιοδικό Αναγέννηση, του Δημήτρη Γληνού, δημοσίευσε την , το φιλοσοφικό του έργο. Τον Οκτώβριο του 1927, ο Καζαντζάκης, όντας αριστερός, έφυγε για τη Μόσχα προσκεκλημένος από την κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης, για να πάρει μέρος στις γιορτές για τα δεκάχρονα της Οκτωβριανής Επανάστασης. Εκεί γνωρίστηκε με τον ομοϊδεάτη, αριστερό Ελληνορουμάνο λογοτέχνη, Παναΐτ Ιστράτι, μαζί με τον οποίον επέστρεψε στην Ελλάδα. Τον Ιανουάριο του 1928 στο θέατρο "Αλάμπρα", στην Αθήνα, μίλησαν εξυμνώντας τη Σοβιετική Ένωση, ο Καζαντζάκης και ο Ιστράτι. Στο τέλος της ομιλίας έγινε και διαδήλωση. Τόσο ο Καζαντζάκης όσο και ο συνδιοργανωτής της εκδήλωσης Δημήτρης Γληνός διώχθηκαν δικαστικά. Η δίκη ορίσθηκε στις 3 Απριλίου, αναβλήθηκε μερικές φορές και δεν έγινε ποτέ.

Τον Απρίλιο, ο Καζαντζάκης, ξαναβρέθηκε στη Ρωσία, όπου γράφει ένα κινηματογραφικό σενάριο για το ρωσικό κινηματογράφο με θέμα από τη Ελληνική Επανάσταση του 1821, Το Κόκκινο Μαντήλι. Τον Μάιο του 1929 απομονώθηκε σε ένα αγρόκτημα στην Τσεχοσλοβακία, όπου ολοκλήρωσε στα Γαλλικά τα μυθιστορήματα Τόντα-Ράμπα ( Toda-Raba, μετονομασία του αρχικού τίτλου Moscou a crié) και Kapétan Élia. Τα έργα αυτά εντάσσονταν στην προσπάθεια του Καζαντζάκη να καταξιωθεί διεθνώς ως συγγραφέας. Η γαλλική έκδοση του μυθιστορήματος Toda-Raba έγινε με το ψευδώνυμο Nikolaï Kazan. Το 1930 θα δικαζόταν, πάλι, ο Καζαντζάκης για αθεϊσμό, για την . Η δίκη ορίσθηκε για τις 10 Ιουνίου, αλλά κι αυτή δεν έγινε ποτέ.

Το 1931 επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε εκ νέου στην Αίγινα, όπου ανέλαβε τη συγγραφή ενός γαλλο-ελληνικού λεξικού. Μετέφρασε ακόμη τη Θεία Κωμωδία του Δάντη. Επίσης, έγραψε ένα μέρος των ωδών που ονόμαζε κάντα. Αυτά ενσωματώθηκαν αργότερα σ' έναν τόμο με τίτλο (1960). Αργότερα, ταξίδεψε στην Ισπανία ξεκινώντας παράλληλα τη μετάφραση έργων Ισπανών ποιητών. Το 1935 πραγματοποίησε ταξίδι στην Ιαπωνία και την Κίνα εμπλουτίζοντας τα ταξιδιωτικά του κείμενα. Λίγο αργότερα, πλήθος κειμένων του δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες ή περιοδικά, ενώ το μυθιστόρημά του Ο Βραχόκηπος, που το είχε γράψει στα Γαλλικά, εκδόθηκε στην Ολλανδία και τη Χιλή. Κατά την περίοδο της κατοχής, συνεργάστηκε με τον Ιωάννη Κακριδή για την μετάφραση της Ιλιάδας.

Το 1943 ολοκλήρωσε το γράψιμο του μυθιστορήματός του Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, δραστηριοποιήθηκε έντονα στην ελληνική πολιτική ζωή, αναλαμβάνοντας την προεδρία της Σοσιαλιστικής Εργατικής Κίνησης, ενώ διετέλεσε και υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου της κυβέρνησης του Θεμιστοκλή Σοφούλη από τις 26 Νοεμβρίου 1945 έως τις 11 Ιανουαρίου 1946. Υπήρξε μέλος του Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου. Παραιτήθηκε από το αξίωμά του μετά από την ένωση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Το Μάρτιο του 1945 προσπάθησε να πάρει μια θέση στην Ακαδημία της Αθήνας, αλλά απέτυχε για δύο ψήφους. Τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου παντρεύτηκε την Ελένη Σαμίου, στον Άι - Γιώργη τον Καρύτση, με κουμπάρους τον Άγγελο και την Άννα Σικελιανού.

Ο Καζαντζάκης προτάθηκε 9 χρονιές (1947, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956 και 1957) για το Βραβείο Νόμπελ, με συνολικά 14 διαφορετικές προτάσεις:,

Το 1947, από τον καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκο Βέη (ο οποίος είχε προτείνει, την ίδια χρονιά, για βράβευση και τον Άγγελο Σικελιανό, με διαφορετική πρόταση).

Το 1950, από τον Γιάλμαρ Γκούλμπεργκ (Hjalmar Gullberg) της Σουηδικής Ακαδημίας, σε μια κοινή πρόταση με τον Άγγελο Σικελιανό.

Το 1951, με 2 διαφορετικές προτάσεις από τον Σουηδό συγγραφέα Σίγκφριντ Σίβερτς (Sigfrid Siwertz) (μια από κοινού με τον Σικελιανό και μια μόνο του).

Το 1952, από την Ένωση Νορβηγών Συγγραφέων.

Το 1953, από τον Χανς Χάιμπεργκ (Hans Heiberg), πρόεδρο της Ένωσης Νορβηγών Συγγραφέων.

Το 1954, από τον Χένρυ Όλσον (Henry Olsson), της Σουηδικής Ακαδημίας.

Το 1955, με 2 προτάσεις, μια από τον καθηγητή Λόρεντζ Έκχοφ (Lorentz Eckhoff) του πανεπιστημίου του Όσλο και μια από την Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών.

Το 1956, με 3 προτάσεις, μια την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, μια από τον καθηγητή Γιοχάννες Αντρέασον Ντάλε (Johannes Andreasson Dale) του Πανεπιστημίου του Όσλο (προτείνοντας στην ίδια πρόταση και τον Ρώσο συγγραφέα Μιχαήλ Σόλοχοφ) και μια από τον καθηγητή Ελληνικών του Πανεπιστημίου της Γενεύης Σαμουέλ Μπο-Μποβύ (Samuel Baud-Bovy).

Το 1957, με 2 προτάσεις, μια από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών και μια από τον Samuel Baud-Bovy.

Το 1947 διορίστηκε στην UNESCO με αποστολή την προώθηση μεταφράσεων κλασικών λογοτεχνικών έργων, με απώτερο στόχο τη γεφύρωση των διαφορετικών πολιτισμών. Παραιτήθηκε τελικά το 1948, προκειμένου να αφοσιωθεί στο λογοτεχνικό του έργο. Για τον σκοπό αυτό εγκαταστάθηκε στην Αντίμπ της Γαλλίας, όπου τα επόμενα χρόνια ακολούθησε μία ιδιαίτερα παραγωγική περίοδος, κατά την οποία ολοκλήρωσε το μεγαλύτερο μέρος του πεζογραφικού του έργου.

Το 1953 προσβλήθηκε από μία μόλυνση στο μάτι, γεγονός που τον υποχρέωσε να νοσηλευτεί αρχικά στην Ολλανδία και αργότερα στο Παρίσι. Τελικά έχασε την όρασή του από το δεξί μάτι.

Η πρώτη εκκλησιαστική αντίδραση στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη εκδηλώθηκε το 1928, όταν ο επίσκοπος Σύρου Αθανάσιος με υπόμνημά του στη Σύνοδο καταδίκαζε την . Σημαντικό ρόλο στην ενασχόληση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος με το έργο του συγγραφέα διαδραμάτισε ο Τύπος της εποχής και κυρίως η εφημερίδα Εστία, που με τη δημοσίευση των άρθρων της, έφερε την Εκκλησία ενώπιον του ζητήματος. Συγκεκριμένα, μετά την κυκλοφορία του μυθιστορήματος Καπετάν Μιχάλης από τις εκδόσεις Μαυρίδης το 1953, δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα σχόλια που αποσκοπούσαν στην αποτροπή του αναγνωστικού κοινού από την ανάγνωση του έργου. Στις 22 Ιανουαρίου 1954 άρθρο υπογεγραμμένο από τον Κρητικό με τίτλο Ένα βιβλίο διασύρει την Κρήτην και την θρησκείαν, καλούσε την Ιερά Σύνοδο και την Αρχιεπισκοπή να μην αφήσει ακαθοδήγητους τους πιστούς έναντι των ερυθρών υβριστών της θρησκείας. Στις 10 Μαΐου 1954 η ίδια εφημερίδα με ανταπόκρισή της από τις ΗΠΑ παράθετε ανακοινωθέν της Ελληνικής Αρχιεπισκοπής Β. και Ν. Αμερικής σύμφωνα με το οποίο συνεδρίασαν οι ιερατικοί προϊστάμενοί με αφορμή δημοσίευμα της Εστίας και καταδίκασαν τον Τελευταίο πειρασμό.

Στις 26 Ιανουαρίου 1954 ήλθε προς συζήτηση στη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου το ζήτημα του βιβλίου Ο καπετάν Μιχάλης και τα μέλη της επικαλέστηκαν στο δημοσίευμα του Κρητικού στην εφημερίδα Εστία. Η Ιερά Σύνοδος ανέθεσε στον Παντελεήμονα Χίου να μελετήσει το μυθιστόρημα Ο Καπετάν Μιχάλης και να υποβάλει σχετική εισήγηση. Την κατέθεσε στις 23 Μαρτίου και στην οποία τόνιζε πως αρχικά έδινε την εντύπωση ενός πατριωτικού έργου, αλλά στη συνέχεια αποδεικνυόταν ένα ασεβές έργο προς το Θεό και τον κλήρο. Η Ιερά Σύνοδος έκρινε πως έπρεπε να αποστείλει το σχετικό δημοσίευμα της Εστίας και την εισήγηση του Παντελεήμονος Χίου στις αρμόδιες αρχές με σκοπό να χαρακτηριστεί ως αντιθρησκευτικόν και αντεθνικόν και να απαγορευθεί η κυκλοφορία του. Στις 25 Μαΐου 1954 με έγγραφό της Ιεράς Συνόδου προς τη Θεολογική Σχολή Αθηνών ζητείται από τους καθηγητές της Σχολής να πάρουν θέση επί του θέματος. Στις 11 Ιουνίου 1954 συνεδρίασε η Σχολή και απέστειλε έγγραφό στις 16 Ιουνίου. Εισηγήσεις υπέβαλαν οι Παναγιώτης Τρεμπέλας και από κοινού οι Παναγιώτης Μπρατσιώτης και Νικόλαος Λούβαρης. Ο Τρεμπέλας αφού υπογράμμιζε το λογοτεχνικό τάλαντο του συγγραφέα και την προσπάθειά του να εξάρει την Κρητικήν ψυχήν και τον έρωτα που έχει προς την ελευθερία, δεν παρέλειπε να υπογραμμίσει πως οι ερωτικές σκηνές που περιέχει υποδαυλίζουν με τις ερεθιστικές εικόνες τους την νεότητα που ρέπει προς ατάκτους ορμάς ενώ, βεβηλώνει και διακωμωδεί τα ιερά. Τέλος, αναφέρεται στην αντιφατική, παρουσίαση από τον Καζαντζάκη, σύμφωνα με τον Τρεμπέλα, του ρόλου του μητροπολίτη προς το ποίμνιό του στο έργο Καπετάν Μιχάλης. Οι Μπρατσιώτης και Λούβαρης ασχολήθηκαν με τον Τελευταίο Πειρασμό τον οποίο θεώρησαν ως εμπνεόμενο από τις Φροϋδικές θεωρίες και εκείνες του ιστορικού υλισμού. Η θεανδρική μορφή του Κυρίου κακοποιείται κατά τρόπον βλάσφημον και ευλόγως καταδικάστηκε από το Βατικανό. Στις 19 Ιουνίου 1954 ο Κασσανδρείας Καλλίνικος κατέθεσε εισήγηση στην Ιερά Σύνοδο ασχολούμενος με τον Τελευταίο Πειρασμό, ο οποίος είχε εκδοθεί στα γερμανικά, και ο Κασσανδρείας, γνώστης της γερμανικής, το μελέτησε. Θεωρούσε πως ο Καζαντζάκης προσεγγίζει τη ζωή και τα πάθη του Χριστού κατά τρόπο δοκητικό πέρα από κάθε ιστορική και δογματική βάση, υποβαθμίζοντας τον θεανθρωπικό χαρακτήρα του. Στις 24 Ιουνίου 1954 ο Λούβαρης δημοσίευσε άρθρο στην εφημερίδα Εθνικός Κήρυξ στο οποίο σχολίαζε τον Τελευταίο Πειρασμό: ήταν ο Καζαντζάκης ανίδεος θρησκευτικά. Η τέχνη για τον Καζαντζάκη, κατά τον Λούβαρη, ήταν μέσο μηδενιστικών προταγμάτων. Ο Κασσανδρείας Καλλίνικος στο μεταξύ υπέβαλε νέα εισήγηση ασχολούμενος με το Ο Χριστός ξανασταυρώνεται θεωρώντας το καθαρώς λογοτεχνικό έργο και όχι δογματικοθρησκευτικό. Τον χαρακτήριζε ως χριστιανό κοινονιστή. Ο ίδιος ο Καζαντζάκης, απαντώντας στις απειλές της εκκλησίας για τον αφορισμό του, έγραψε σε επιστολή του: "Μου δώσατε μια κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ.".

Τελικά η Εκκλησία της Ελλάδος δεν τόλμησε να προχωρήσει στον αφορισμό του Νίκου Καζαντζάκη, καθώς ήταν αντίθετος σε κάτι τέτοιο ο οικουμενικός πατριάρχης Αθηναγόρας. Όπως επισημαίνει η λέκτορας της Θεολογικής Σχολής Θεσσαλονίκης Αντωνία Κυριατζή, "Οι αναφορές των εφημερίδων σε ...αφορισμόν των βιβλίων... επηρέαζαν την κοινή γνώμη και δημιουργούσαν στο αναγνωστικό κοινό εντυπώσεις περί αφορισμού του συγγραφέα[...]". Επιτίμιο αφορισμού στον συγγραφέα, μπορούσε να επιβληθεί από τον οικείο σε αυτόν επίσκοπο και με την προϋπόθεση της ομολογίας και αποδοχής αμαρτημάτων. Ο Καζαντζάκης γεννημένος στην Κρήτη και κάτοικος του εξωτερικού, υπαγόταν υπό την πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν είχε την πνευματική δικαιοδοσία να αποφασίσει οτιδήποτε σχετικά με το πρόσωπο του Νίκου Καζαντζάκη. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ήταν αρμόδιο να λάβει σχετικές αποφάσεις. Στις 22 Ιουνίου 1954 συνεδρίασε η Ιερά Σύνοδος και ασχολήθηκε με τον Καπετάν Μιχάλη και τον Τελευταίο Πειρασμό. Στις 25 Ιουνίου ξανασυνεδρίασαν: εκεί ο Φλωρίνης Βασίλειος εισηγήθηκε τον αφορισμό του συγγραφέα εάν κυκλοφορούσαν και άλλα αντιχριστιανικού περιεχομένου βιβλία του. Ο Φωκίδος Αθανάσιος ήταν αντίθετος στον αφορισμό του επειδή θα συντελούσε στη διαφήμισή του, ο Δρυινουπόλεως Δημήτριος επίσης ήταν αντίθετος στον αφορισμό αλλά έπρεπε το ποίμνιο να πληροφορηθεί για το βέβηλο βιβλίο του Καζαντζάκη. Οι προτάσεις των μελών της συνόδου κυμάνθηκαν ανάμεσα στο να καλέσουν τον συγγραφέα σε ειλικρινή μετάνοια, να καταδικάσουν τα βιβλία και τις ιδέες του, να στραφούν στην κυβέρνηση ζητώντας την απαγόρευση των βιβλίων του και να αποκηρύξουν με συνοδικό ανακοινωθέν τις ιδέες του. Επίσης, ο Τελευταίος Πειρασμός προστέθηκε στις 12 Ιανουαρίου 1954 στον Κατάλογο των Απαγορευμένων Βιβλίων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, το καταργηθέν πλέον Index Librorum Prohibitorum. Ο Καζαντζάκης απέστειλε τότε σχετικό τηλεγράφημα στην Επιτροπή του Index με τη φράση του χριστιανού απολογητή Τερτυλλιανού "Ad tuum, Domine, tribunal appello", δηλαδή "Στο Δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση".

Ο "Ζορμπάς" του Καζαντζάκη εκδόθηκε στο Παρίσι το 1947 και με την επανέκδοση του το 1954 βραβεύτηκε ως το καλύτερο ξένο βιβλίο της χρονιάς. Το 1955 ο συγγραφέας μαζί με τον Κακριδή χρηματοδότησαν την έκδοση της δικής τους μετάφρασης της Ιλιάδας, ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε τελικά στην Ελλάδα ο Τελευταίος Πειρασμός. Τον επόμενο χρόνο τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Θεάτρου στην Αθήνα για τους τρεις τόμους Θέατρο Α΄, Β΄, Γ΄ και με το Παγκόσμιο Βραβείο Ειρήνης στη Βιέννη, ένα βραβείο το οποίο προερχόταν από το σύνολο των τότε Σοσιαλιστικών χωρών. Καθώς μια από αυτές ήταν η Κίνα, επιχείρησε δεύτερο ταξίδι εκεί τον Ιούνιο του 1957, προσκεκλημένος της κινεζικής κυβέρνησης. Επέστρεψε με κλονισμένη την υγεία του προσβληθείς από λευχαιμία. Νοσηλεύτηκε στην Κοπεγχάγη της Δανίας και το Φράιμπουργκ (Freiburg im Breisgau) της Γερμανίας, όπου τελικά κατέληξε στις 26 Οκτωβρίου 1957 σε ηλικία 74 ετών. Εντούτοις σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες η λευχαιμία εμφανίστηκε στον Καζαντζάκη κατά το χειμώνα του 1938, 19 χρόνια πριν απ' το τέλος του, το οποίο αποδίδεται σε βαριάς μορφής ασιατική γρίπη.

Η σορός του μεταφέρθηκε στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Ελευσίνας. Στο Φράιμπουργκ μετέβη η δικηγόρος Αγνή Ρουσοπούλου. Η Ελένη Καζαντζάκη ζήτησε από την Εκκλησία της Ελλάδος να τεθεί η σορός του σε λαϊκό προσκύνημα, επιθυμία την οποία ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Θεόκλητος Β΄ απέρριψε με τη δικαιολογία του ότι υπήρχαν σχετικοί φόβοι πρόκλησης επεισοδίων εκ μέρους παραεκκλησιαστικών οργανώσεων. Μάλιστα εστάλησαν σχετικά τηλεγραφήματα προς τον Αρχιεπίσκοπο. Έτσι, η σορός του συγγραφέα μεταφέρθηκε στο Ηράκλειο. Συνοδευόταν από την σύζυγό του, τον Γεώργιο Παπανδρέου και τον Κακριδή. Το αεροσκάφος για τη μεταφορά διέθεσε ο Αριστοτέλης Ωνάσης. Έπειτα από μεγάλη λειτουργία στον Ναό του Αγίου Μηνά, η οποία εψάλη στις 11 το πρωί παρουσία του Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγενίου και 17 ακόμη ιερέων, έγινε η ταφή του Νίκου Καζαντζάκη, στην οποία όμως εκείνοι δεν συμμετείχαν κατόπιν απαγόρευσης του Αρχιεπισκόπου. Η ταφή έγινε στην Τάπια Μαρτινέγκο, πάνω στα βενετσιάνικα τείχη του Ηρακλείου, διότι η ταφή του σε νεκροταφείο απαγορεύτηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος. Τη σορό συνόδευσαν ο τότε υπουργός Παιδείας Αχιλλέας Κ. Γεροκωστόπουλος και ο στρατιωτικός ιερέας Σταύρος Καρπαθιωτάκης, ο οποίος αργότερα τιμωρήθηκε με ποινή φυλάκισης 20 ημερών, επειδή απουσίαζε από την υπηρεσία του χωρίς άδεια.

Στον τάφο του Νίκου Καζαντζάκη χαράχτηκε, όπως το θέλησε ο ίδιος, η επιγραφή:
Δεν ελπίζω τίποτα, δε φοβούμαι τίποτα, είμαι λέφτερος.

"

Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμη αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο άνθρωπος.

"

Δεν υπάρχει άλλος Νεοέλληνας συγγραφέας που να έχει τόσο πολύ υβρισθεί, προπηλακισθεί, διαβληθεί, συκοφαντηθεί, για διάφορα ζητήματα, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης. Ουδένα αυτός ο άνθρωπος έβλαψε. Και, όμως, κατά περιόδους όλοι απάνω του επέπεσαν. Γύρω από τον Καζαντζάκη πλέκτηκε μια τερατώδης μυθολογία, για ό,τι έκανε και για ό,τι δεν έκανε, για ό,τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε και ούτω καθ' εξής. Σαν να τον είχαν βάλει κάτω από μικροσκόπιο. Και έβλεπαν ό,τι ήθελαν να βλέπουν και έλεγαν ό,τι ήθελαν να πουν.

Για την ακέραιη παρουσία του καταπολεμήθηκε και από την Πολιτεία και από την Εκκλησία.

Ο Νίκος Καζαντζάκης υπήρξε πολυγραφότατος. Ασχολήθηκε σχεδόν με κάθε είδος λόγου: Ποίηση (δραματική, επική, λυρική), δοκίμιο, μυθιστόρημα (στα Ελληνικά και στα Γαλλικά), ταξιδιωτικές εντυπώσεις, αλληλογραφία, παιδικό μυθιστόρημα, μετάφραση (από τα Αρχαία Ελληνικά, Γαλλικά, Ιταλικά, Αγγλικά, Γερμανικά και Ισπανικά), κινηματογραφικά σενάρια, ιστορία, σχολικά βιβλία, παιδικά βιβλία (διασκευή και μετάφραση), λεξικά (γλωσσικά και εγκυκλοπαιδικά), δημοσιογραφία, κριτική, αρθρογραφία.

Το κύριο σώμα του έργου του αποτελείται από την , η οποία είναι ο σπόρος απ' όπου βλάστησε όλο του το έργο, την , δίπλα στην οποία όλα τα υπόλοιπα χαρακτηρίζονται ως "πάρεργα", τους "21 σωματοφύλακες της Οδύσειας", τις , τις 14 τραγωδίες που περιέχονται στους τρεις τόμους Θέατρο Α΄, Β΄, Γ΄, τα δύο μυθιστορήματα που έγραψε στα Γαλλικά και τα 7 μυθιστορήματα της όψιμης ηλικίας του, τις εντυπώσεις από τα ταξίδια του σε Ιταλία, Αίγυπτο, Σινά, Ρωσία, Ισπανία, Ιαπωνία, Κίνα, Αγγλία, Ιερουσαλήμ, Κύπρο και Πελοπόννησο, τις μεταφράσεις του Δάντη και του Ομήρου και τέλος τις επιστολές του προς τη Γαλάτεια Αλεξίου και τον Παντελή Πρεβελάκη.

Τέλη 1924 ξεκίνησε να γράφει το έπος της ζωής του, την Οδύσεια. 33.333 17σύλλαβοι στίχοι χωρισμένοι σε 24 ραψωδίες. Και περίπου 7.500 αθησαύριστες λέξεις, οι οποίες δεν υπάρχουν σε κανένα λεξικό της Ελληνικής.

Αρχές του 1925 έγραψε τις ραψωδίες Α έως και Ζ. Και το 1927 ολοκλήρωσε την α' γραφή (ραψωδίες Η έως και Ω). Ακολούθησαν άλλες έξι γραφές: η β' γραφή το 1929-1930, η γ' το 1931, η δ' το 1933, η ε' το 1935, η στ' το 1937 και η τελική ζ' το 1938. Συνολικές ώρες εργασίας περίπου 15.000. Η πρώτη έκδοση της Οδύσειας πραγματοποιήθηκε το 1938 και αφιερώθηκε στην Αμερικανίδα Τζο Μακλέοντ (Joe MacLeod), χορηγό της έκδοσης.

Η εκτύπωση της δεύτερης έκδοσης άρχισε τον Οκτώβριο του 1955, με φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια του Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλη, και ολοκληρώθηκε τον Νοέμβρη του 1957, μετά το θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη. Οδύσσεια, με δύο σίγμα αυτή τη φορά ο τίτλος, και δίχως την αφιέρωση της πρώτης έκδοσης.

Ιδιόγραφη περίληψη της Οδύσσειας από τον δημιουργό της, στάλθηκε στον Παντελή Πρεβελάκη, τέλη Δεκέμβρη 1938.

1906: "Όφις και Κρίνο" (με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή) - ISBN 960-7948-01-7

1908: "Σπασμένες Ψυχές" (με το ψευδώνυμο Πέτρος Ψηλορείτης), α' δημοσίευση σε συνέχειες στο περιοδικό "Ο Νουμάς", 1909-1910

1936:"Ο Βραχόκηπος", μετάφραση Παντελής Πρεβελάκης, Εστία, 1960

1946: "Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά" - ISBN 978-960-7948-46-5

1948: "Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται", α' έκδοση Δίφρος, 1954 ISBN 978-960-7948-22-9

1950: "Ο Καπετάν Μιχάλης", α' έκδοση Μαυρίδης, 1953 ISBN 978-960-7948-20-5

1951: "Ο Τελευταίος Πειρασμός", α' έκδοση Δίφρος, 1955 ISBN 978-960-7948-23-6

1953: "Ο Φτωχούλης του Θεού", α' δημοσίευση σε συνέχειες στην εφημερίδα "Ελευθερία" το 1954, - ISBN 978-960-7948-14-4

1955: "Οι Αδερφοφάδες", α' έκδοση 1965 - ISBN 978-960-7948-28-1

1957: "Αναφορά στον Γκρέκο", α' έκδοση 1961 (αυτοβιογραφική μυθιστορία) ISBN 978-960-7948-50-2

1907:"Φασγά", α' δημοσίευση 1907

1907:"Έως πότε;", α' δημοσίευση το 1977

1908-1909: "Ο πρωτομάστορας", α' δημοσίευση 1910 - ISBN 978-960-7948-43-4

1909: "Κωμωδία" (μονόπρακτη τραγωδία), α' δημοσίευση το ίδιο έτος

1915: "Οδυσσέας", α' δημοσίευση 1922, α' έκδοση 1928, τελευταία 1998

1927: "Νικηφόρος Φωκάς", α' έκδοση το ίδιο έτος, τελευταία 1998

1928: "Χριστός" α' έκδοση σε βιβλίο το ίδιο έτος

1937:"Μέλισσα" α' δημοσίευση στο περιοδικό "Νέα Εστία" το 1939

1939: "Ιουλιανός ο Παραβάτης", α' έκδοση 1945

1943-1945: "Προμηθέας" (τριλογία που αποτελείται και αυτή όπως το πρωτότυπό της - η τραγωδία "Προμηθέας" του Αισχύλου - από τον "Προμηθέα Πυρφόρο", "Προμηθέα Δεσμώτη" και "Προμηθέα Λυόμενο", α' έκδοση σε βιβλίο το 1955

1944: "Καποδίστριας", α' έκδοση 1946 , τελευταία 1998

1948: "Σόδομα και Γόμορρα", α' δημοσίευση στο περιοδικό "Νέα Εστία" το 1949, τελευταία έκδοση σε βιβλίο 1998

1949: "Κούρος" ή "Θησέας", α' δημοσίευση περιοδικό "Νέα Εστία", τελευταία έκδοση 1998

1951: "Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος", πρώτη γραφή το 1944, η τελική το 1951. Α' δημοσίευση περιοδικό "Νέα Εστία" 1953

1954: "Χριστόφορος Κολόμβος", η πρώτη γραφή έγινε το 1949, α' έκδοση σε βιβλίο 1956, τελευταία 1998

1956: "Βούδας". Το έργο πρωτογράφτηκε το 1922, η τελική (σημερινή) μορφή του δόθηκε από τον Καζαντζάκη το 1956. Α' έκδοση σε βιβλίο το 1956, τελευταία 1998

1914: "Σκίτσα από το Άγιον Όρος", α' δημοσίευση 1915 στα γαλλικά σε γαλλική εφημερίδα των Αθηνών, α' έκδοση 2001

1926, 1927: "Ταξιδεύοντας: Ισπανία - Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά", α' έκδοση 1927, τελευταία 2000

1926, 1932, 1933, 1936: "Ταξιδεύοντας: Ισπανία", α' έκδοση 1937 - ISBN 978-960-7948-52-6

1935, 1958: "Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα", α' έκδοση 1938 - ISBN 978-960-7948-07-6

1939: "Ταξιδεύοντας: Αγγλία", α' έκδοση 1941

1925, 1927, 1928, 1929: "Ταξιδεύοντας: Ρουσία" α' έκδοση 1928 - ISBN 978-960-7948-33-5

1926, 1927, 1937: "Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς", α' έκδοση 1961, τελευταία 2014

1906: "Η αρρώστια του αιώνος" (δοκίμιο που δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβαμή)

1909: "Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας" (εναίσιμος επί υφηγεσία διατριβή) α' έκδοση 1909 - ISBN 960-7948-06-8

1913: "Henri Bergson" (ομιλία του Καζαντζάκη για τον Γάλλο φιλόσοφο Ανρί Μπεργκσόν) α' δημοσίευση 1913

1922: "Συμπόσιον" (φιλοσοφική πραγματεία σε μυθιστορηματικό πλαίσιο), α' έκδοση σε βιβλίο 1971 - ISBN 978-960-7948-25-0

1930: "Ιστορία της ρώσικης λογοτεχνίας", α' έκδοση το ίδιο έτος, τελευταία 1999

1939: Γκέραρντ Χάουπτμαν "Πριν το ηλιοβασίλεμα", πρώτη παράσταση με τη δική του μετάφραση το 1939

1957: "Εκείνος που έπρεπε να πεθάνει" ή "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται" γαλλικής παραγωγής, σκηνοθ. Ζυλ Ντασέν βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα

1973: "Δίαυλος Υ", μικρού μήκους ταινία βασισμένη στην "Ασκητική", σε σκηνοθεσία Διονύση Μαλούχου

1988: "Ο τελευταίος πειρασμός" αμερικάνικης παραγωγής σε σκηνοθεσία Μάρτιν Σκορσέζε και πάλι από το ομώνυμο μυθιστόρημα.

1990: "ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ", μικρού μήκους ταινία βασισμένη στην "Ασκητική", σε σκηνοθεσία Στέλιου Δουλγεράκη

1987: "Ιερά Μονή Σινά" σε σκηνοθεσία Γιώργου Ζερβουλάκου, βασισμένο στο ταξιδιωτικό βιβλίο του Καζαντζάκη

2016: "33.333: Η Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη", ντοκιμαντέρ ελληνικής παραγωγής σε σκηνοθεσία Μένιου Καραγιάννη - για το ομώνυμο βιβλίο και την περιπέτεια της γραφής του.

1975: "Christophe Colomb", γαλλική τηλεταινία σε σκηνοθεσία Pierre Cavasillas

Στο αρχείο του συγγραφέα έχουν βρεθεί σενάρια για τον κινηματογράφο, τα οποία όμως παραμένουν - μέχρι στιγμής - αδημοσίευτα: "γιατί έχουν πολλά προβλήματα και όχι μόνο υφολογικά. Είναι και τεχνικά τα προβλήματα. Κάποια από αυτά είναι κακογραμμένα. Έχει δημοσιευθεί ο "Δον Κιχώτης" και η "Έκλειψη ηλίου". Στόχος μας είναι κάποια στιγμή να δημιουργήσουμε μια ομάδα επιστημόνων, να τα μεταγράψουμε, γιατί όλα αυτά βρίσκονται και φυλάσσονται στο μουσείο Καζαντζάκη, να τα μεταγράψουμε, να τα τεκμηριώσουμε και να τα σχολιάσουμε προκειμένου να τα δώσουμε στο αναγνωστικό κοινό.", όπως διευκρινίζει ο Νίκος Μαθιουδάκης, επιστημονικός σύμβουλος των εκδόσεων Καζαντζάκη.
Ενδεικτικά, αναφέρονται οι εξής τίτλοι:

Το 2015 ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ αντλώντας έμπνευση από το έργο του Νίκου Καζαντζάκη, παρουσίασε την έκθεση σύγχρονης τέχνης Η Υπέρβαση της Άβυσσος στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης. Η έκθεση έφερε το έργο του Καζαντζάκη σε διάλογο με δημιουργίες 34 ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών της σύγχρονης τέχνης, φωτίζοντας τη διαδρομή της ανθρώπινης ζωής, από το τραύμα της γέννησης, τον αγώνα για τη ζωή και τη δημιουργικότητα, έως το θάνατο.

Αργότερα, την ίδια χρονιά η έκθεση παρουσιάστηκε στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης και το 2016, εμπλουτισμένη με περισσότερα έργα, παρουσιάστηκε στο Ωδείο Αθηνών στην Αθήνα , στο νέο χώρο πολιτισμού που άνοιξε για το κοινό για πρώτη φορά μετά από 40 χρόνια μετά από αναμόρφωση που χρηματοδοτήθηκε από τον ΝΕΟΝ.

Η έκθεση περιελάμβανε έργα των: Marina Abramović, Αλέξη Ακριθάκη, Matthew Barney, Hans Bellmer, Lynda Benglis, John Bock, Louise Bourgeois, Heidi Bucher, Σταύρου Γασπαράτου, Helen Chadwick, Paul Chan, Abraham Cruzvillegas, Gilbert & George, Robert Gober, Asta Gröting, Jim Hodges, Jenny Holzer, Κώστα Ιωαννίδη, Βλάσση Κανιάρη, Mike Kelley, William Kentridge, Martin Kippenberger, Γιώργου Κουμεντάκη, Σοφίας Κοσμάογλου, Gabriel Kuri, Sherrie Levine, Στάθη Λογοθέτη, Ana Mendieta, Μάρως Μιχαλακάκου, Bruce Nauman, Αλίκης Παλάσκα, Ιωάννας Πανταζοπούλου, Doris Salcedo, Beverly Semmes, Kiki Smith, Paul Thek, Κώστα Τσόκλη, Adriana Varejão, Mark Wallinger, Gary Webb και Σάββα Χριστοδουλίδη.

Το χειρόγραφο της Ασκητικής εκτίθετο στο πλαίσιο της έκθεσης.

Ένα Μουσείο για τον Καζαντζάκη βρίσκεται στη Μυρτιά Ηρακλείου. Σε αυτό έχει συγκεντρωθεί αρχειακό υλικό για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα. Η ίδρυση του μουσείου ήταν καρπός των προσπαθειών του σκηνογράφου και ενδυματολόγου Γιώργου Ανεμογιάννη, ο οποίος συνδεόταν συγγενικά με την οικογένεια Καζαντζάκη. Για αρκετά χρόνια, ο μόνος χώρος αφιερωμένος στον συγγραφέα ήταν η ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, όπου, σύμφωνα με επιθυμία του ίδιου του συγγραφέα που διατυπώθηκε στη διαθήκη του το 1956, έχει ανασυσταθεί το γραφείο του όπως ήταν στην Αντίμπ, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Σήμερα, το Μουσείο διαθέτει περισσότερα από 50.000 αντικείμενα, ταξινομημένα σε 10 συλλογές, ανάλογα με τη μορφή και το περιεχόμενό τους. Πρόκειται για το επιστολικό αρχείο, χειρόγραφα και δακτυλόγραφα του συγγραφέα, όπως και ένα αρχείο των πρώτων εκδόσεων των έργων του. Το Μουσείο διαθέτει αρχείο περισσότερων από 45.000 άρθρων από τη συστηματική αποδελτίωση του ημερήσιου και περιοδικού τύπου που έγινε από τον Γιώργο Ανεμογιάννη για την χρονική περίοδο από το 1905 μέχρι το 2005. Περιλαμβάνεται ακόμη φωτογραφικό αρχείο, αρχείο ήχου και κινούμενης εικόνας, θεατρικό αρχείο και έργα τέχνης. Τέλος φυλάσσονται και εκτίθενται προσωπικά αντικείμενα του Νίκου Καζαντζάκη.

Το Μουσείο εγκαινιάστηκε το 1983 από την τότε υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη. Το 2009, το διώροφο κτίριο που στεγάζει τη Μόνιμη Έκθεση ανακαινίστηκε ριζικά, με συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρουσιάζοντας μια νέα πρόταση έκθεσης των συλλογών του Μουσείου. Η Έκθεση εμπλουτίστηκε με νεότερα "καζαντζακικά" αποκτήματα, έγινε ευκολότερα επισκέψιμη από ΑμεΑ, εκσυγχρονίστηκε και εξοπλίστηκε με τεχνολογικά μέσα, δημιουργώντας έτσι την εικόνα ενός σύγχρονου και δυναμικού μουσείου. Τα εγκαίνια της νέας Έκθεσης έγιναν το 2010. Στα επόμενα χρόνια το Μουσείο απέκτησε σε γειτονικό κτήριο Πολυχώρο όπου στεγάζονται το Πωλητήριο, το Καφέ και η Παιδική Γωνιά.

1. Ο Καζαντζάκης, ταξιδεύοντας για την Κίνα, έπρεπε να εμβολιαστεί για ευλογιά και χολέρα. Το εμβόλιο όμως του προκάλεσε γάγγραινα και με έξοδα της κυβέρνησης της Κίνας μεταφέρθηκε πρώτα στην Κοπεγχάγη και στη συνέχεια στο Φράιμπουργκ. Η δυνατή του κράση βοήθησε στη θεραπεία της γάγγραινας. Είχε όμως προσβληθεί στην Κίνα από ασιατική γρίπη βαριάς μορφής, που τον οδήγησε τελικά στο θάνατο.

2. Χαρακτηριστική και αξιομνημόνευτη, για τη συγγραφική ταχύτητα του Καζαντζάκη, παραμένει η ολοκλήρωση της α΄ γραφής της έμμετρης μετάφρασης της Θείας Κωμωδίας του Δάντη, το καλοκαίρι του 1932, μέσα σε μόλις 45 ημέρες.

3. Η Οδύσεια [γράφεται με ένα σίγμα] του Νίκου Καζαντζάκη είναι ένα εντελώς πρωτότυπο έργο, διαφορετικό και ανεξάρτητο από τη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου.

4. Ο Βραχόκηπος είναι μετάφραση του Παντελή Πρεβελάκη από το γαλλικό πρωτότυπο, που γράφτηκε από τον Καζαντζάκη το 1936 με τίτλο Le Jardin des Rochers.

5. Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται εκδόθηκε μεταφρασμένος πρώτα στη Νορβηγία, τον Ιανουάριο του 1951 και τον Φεβρουάριο στη Γερμανία.

Ανδρέα Νανάκη,Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου, Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ Ο μύθος για τον αφορισμό και την κηδεία του [1]

Αντωνία Κυριατζή, Η εκκλησία στην Ελλάδα και το καζαντζακικό ζήτημα. Ιστορική αναψηλάφηση με βάση τις πηγές, εκδ. Ostracon Publishing p.c., Θεσσαλονίκη, 2016

Αλεξίου, Έλλη (2004). Για να γίνει μεγάλος: Βιογραφία του Νίκου Καζαντζάκη. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη. ISBN 978-960-03-3841-6.

Ζεβελάκης, Γιώργος, επιμ. (2007). Νίκος Καζαντζάκης: Ο άνθρωπος, ο δημιουργός, ο ιδεολόγος: Άγνωστες μαρτυρίες και ντοκουμέντα. Αθήνα: Ελευθεροτυπία.

Καζαντζάκης, Νίκος· Πρεβελάκης, Παντελής (1984). Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.

Κατσίμπαλης, Γ. Κ. (1958). Βιβλιογραφία Ν. Καζαντζάκη Α' 1906-1948. Αθήνα: [χ.ε.]

Μπην Πήτερ (Bien Peter) (2001). Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος, Α'. απόδοση στα ελληνικά: Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-134-6.

Μπην Πήτερ (Bien Peter) (2007). Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος, Β'. απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Κ. Κατσικερός. Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-251-0.

Μπήτον Ρόντρικ (Beaton Roderick), επιμ. (2011). Εισαγωγή στο έργο του Καζαντζάκη: Επιλογή κριτικών κειμένων. μετάφραση: Θανάσης Κατσικερός, επιμέλεια σειράς: Νάσος Βαγενάς. Ηράκλειο Κρήτης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-333-3.

Παΐδας Κωνσταντίνος, "Το μοτίβο πένθος-ξενία στον Καπετάν Μιχάλη του Ν. Καζαντζάκη και στην Άλκηστη του Ευριπίδη", Μολυβδο-κονδυλο-πελεκητής 7 (2000), σσ. 157-168.

Παΐδας Κωνσταντίνος, "Η παρουσία του σαιξπηρικού Οθέλου στον Καπετάν Μιχάλη του Ν. Καζαντζάκη", Νέα Εστία 1739 (Νοέμβριος 2001), σσ. 749-761.

Πρεβελάκης, Παντελής (1958). Ο ποιητής και το ποίημα της Οδύσσειας. Αθήνα: Εστία.

Διαβάζω, Αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη, τχ. 190, 1988, σ. 26-74, σ. 83-10.

Νέα Εστία, 62, τχ. 729 (15 Νοεμβρίου 1957).

Νέα Εστία, 66, τχ. 779 (Χριστούγεννα 1959).

Νέα Εστία, 72, τχ. 848 (1 Νοεμβρίου 1962).

Νέα Εστία, 90, τχ. 1067 (Χριστούγεννα 1971).

Νέα Εστία, 102, τχ. 1211 (Χριστούγεννα 1977).

Δέκατα, 52, Φάκελος Νίκος Καζαντζάκη, άγνωστες πτυχές του έργου του (Χειμώνας 2017).

Βουλγαράκη-Πισίνα Εύη, Η "Χριστολογία" του Νίκου Καζαντζάκη, Νέα Εστία, τμ. 157, τχ. 1776, Μάρτιος 2005, σ. 402-416 .

Γλυτζουρής Αντώνης, Τα μερεμέτια του Πρωτομάστορα, Αριάδνη, τχ. 14, 2008, σ. 167-180.
Το ίδιο και στο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης & Εκδόσεις Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης (επιμέλεια: Σ. Ν. Φιλιππίδης), Ο Καζαντζάκης στον 21ο αιώνα, Πρακτικά του Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου Νίκος Καζαντζάκης 2007: Πενήντα χρόνια μετά (Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο & Ρέθυμνο, 18-21 Μαΐου 2007), Ηράκλειο Κρήτης, 2010, σ. 247-270.

Γραμματάς Θεόδωρος, Η έννοια της ελευθερίας στο έργο του Ν. Καζαντζάκη, εκδ. Δωδώνη, Αθ.-Γιάννινα, 1983.

Καραγκιοζόπουλος Θωμάς, Φιλολογικές και φιλοσοφικές διαστάσεις της "Ασκητικής" του Νίκου Καζαντζάκη, Μεταπτυχιακή Εργασία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Φιλοσοφική Σχολή, Θεσσαλονίκη 2017.

Ζέκας Χριστόδουλος, "Φιλολογία και λογοτεχνικότητα: Οι ομηρικές μεταφράσεις των Ν. Καζαντζάκη - Ι.Θ. Κακριδή και Δ.Ν. Μαρωνίτη", Θέματα Λογοτεχνίας, τχ. 65, 2021, σ. 16-48.

Καστρινάκη Αγγέλα, Ο Χριστός ξανασταυρώνεται στα χρόνια του Εμφυλίου, Νέα Εστία, τμ. 151, τχ. 1743, Μάρτιος 2002, σ. 348-366.

Καστρινάκη Αγγέλα, Ελληνομάρες-παλαβομάρες': Ζορμπάς: ένας διεθνιστής μέσα στην Κατοχή, Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου Νίκος Καζαντζάκης, το έργο και η πρόσληψή του, Ηράκλειο, 2006, σ. 151-162.

Κουμάκης Γεώργιος, Νίκος Καζαντζάκης. Θεμελιώδη προβλήματα στη φιλοσοφία του, εκδ. Εστία, Αθήνα, 1982 (β΄ έκδ. 1985, γ΄ έκδ. 1996).

Λαμπρίδη, Έλλη, Επιστολές προς Ν. Καζαντζάκη, Δ. Καπετανάκη, Π. Πρεβελάκη, Γ. Σεφέρη, Α. Σικελιανό, (Επιμέλεια Κων. Γαρίτσης), Έμβρυο, Αθήνα 2016. ISBN 978-960-8002-93-7.

Λαμπρίδη, Έλλη, Σημειώματα στην Οδύσσεια του Ν. Καζαντζάκη, (Επιμέλεια και Επίμετρο Κων. Γαρίτσης), Έμβρυο, Αθήνα 2017. ISBN 978-618-5252-02-1.

Λεονταρίτου Κλεοπάτρα, Η νεορομαντική βιοθεωρία του Καζαντζάκη. Η ποίηση της ζωής, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1981.

Μανουσάκης Γιώργης, "Το κωμικό στοιχείο στον Καπετάν Μιχάλη", Καινούρια Εποχή, τχ. 9, Αθήνα, Άνοιξη 1978, σ. 106-117.

Μανουσάκης Γιώργης, Ο Καζαντζάκης των χαμηλών τόνων, Η λέξη, τχ. 139, Αθήνα, Μάιος-Ιούνιος 1997, σελ. 372-391.

Το ἴδιο πιο εκτενές στο: Ελλωτία, τχ. 7, Χανιά, 1998, σ. 17-53.

Αναδημοσίευση του τελευταίου στο: Ανθολογία από το έργο του Γιώργη Μανουσάκη, Επιλογή-Παρουσίαση-Επιμέλεια Κώστας Μπουρναζάκης, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, Ηράκλειο Κρήτης, 2012, σ. 358-401.

Μανουσάκης Γιώργης, Το κωμικό στοιχείο στο ἔργο του Νίκου Καζαντζάκη, Παλίμψηστον, τχ. 24, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο Κρήτης, 2010, σ. 49-61.

Μανουσάκης Γιώργης, Τα πρόσωπα του "Καπετάν Μιχάλη". Μια καζαντζακική ανθρωπολογική κλίμακα, Θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη. Είκοσι χρόνια από το θάνατό του, Τετράδια "Ευθύνης", αρ. 3, Αθήνα, 1977, σ. 118-153.

Μανουσάκης Γιώργης, Η μαντάμ Ορτάνς και τα τέσσερα λογοτεχνικά πορτραίτα της [Παντελής Πρεβελάκης, Νίκος Καζαντζάκης, Άρης Δικταίος, Γαλάτεια Καζαντζάκη], Παλίμψηστον, τχ. 11, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο Κρήτης, 1991, σ. 79-100.
Το ίδιο και αυτοτελώς στο: Έρεισμα, Χανιά, 1996, σ. 46.

Μανουσάκης Γιώργης, Το κρητικό πλαίσιο του "Αλέξη Ζορμπά", Κριτικά φύλλα, τχ. 3-4, Αθήνα, Μάιος-Αύγουστος 1971, σ. 289-296.

Μαράς Στάθης, Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 1988.

Μιχαηλίδης Κώστας, Οι μεταφυσικές αναζητήσεις του Νίκου Καζαντζάκη, Διαβάζω, τχ. 190, 1988, σ. 83-88.

Οικονομίδου-Kristitch E., Οι φιλοσοφικές επιδράσεις στην πνευματική περιπέτεια του Νίκου Καζαντζάκη, Διαβάζω, τχ. 190, 1988, σ. 70-74.

Παπαχατζάκη-Κατσαράκη Θεοδώρα, Το θεατρικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη: η τραγωδία Μέλισσα, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα, 1985.

Πετράκου Κυριακή, Θεατρικές διασκευές μυθιστορημάτων του Καζαντζάκη, Το μυθιστορηματικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη (πρακτικά επιστημονικής διημερίδας), επ. Αθηνά Βουγιούκα, έκδ. Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, Αθήνα, 2003, σ. 86-99.
Το ίδιο και στο: Θεατρολογικά Miscellanea, εκδ. Δίαυλος, Αθήνα, 2004, σ. 175-200.

Πετράκου Κυριακή, Ο Καζαντζάκης και το θέατρο, εκδ. Μίλητος, Αθήνα, 2005.

Σταυρακοπούλου Σωτηρία, Η παρουσία του καζαντζακικού Ζορμπά στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία, Αντί, τχ. 911-912, 4 Ιαν. 2008, σ. 68-75.

Σταύρου Μ., Ο υπαρξιακός Καζαντζάκης. Η μακρά πορεία προς τον "Καπετάν Μιχάλη", εκδ. Δρόμων, Αθήνα, 2001.

Στεφανάκης Γ., Αναφορά στον Καζαντζάκη, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα, 1997.

Τσιρόπουλος Κώστας, Νέα ανάγνωση της Ασκητικής, Θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη, Τετράδια "Ευθύνης", 3, 1983², σ. 162-179.

Anton John P., Νεοπλατωνισμὸς καὶ ποιητικὲς ἱεραρχίες στὸ ἔργο τοῦ Καζαντζάκη, Παρνασσός, τχ. 41, 1999, σ. 15-27.

Bien Peter (μετάφραση Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ), Νίκος Καζαντζάκης, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983.

Friar Kimon (μετάφραση Θωμά Στραβέλη), Η πνευματική οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983.

Friar Kimon, Ἡ πνευματικὴ ἄσκηση τοῦ Νίκου Καζαντζάκη, Νέα Εστία, τμ. 66, τχ. 779, 1959, σ. 69-85.

Hatem Jad (μετάφραση Αλέξης Δήμου, επιμέλεια Μιλτιάδης Κρητικός), Νίκος Καζαντζάκης. Μάσκα και χάος, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983.

Manousakis George (translated by Marios Philippides), The characters in "Freedom or Death": A Kazantzakean anthropological scale, The Charioteer, an Annual Review of Modern Greek Culture, no 22-23, 1980/1981, published by Parnassos, Greek Cultural Society of New York, p. 66-102.

Βιβλιονέτ, Καζαντζάκης Νίκος.

Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ).

Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Νίκος Καζαντζάκης.

Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, Καζαντζάκης Νίκος.

Εκδόσεις Καζαντζάκη (Νίκη Σταύρου).

Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, Νίκος Καζαντζάκης.

Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, Νίκος Καζαντζάκης.

Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας, Καζαντζάκης Νίκος.

Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, Καζαντζάκης Νίκος (54 Παραθέματα).

Cine.gr, Καζαντζάκης Νίκος.

Pagina Philologiae, Καζαντζάκης.

Internet Movie Database, Nikos Kazantzakis.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νίκος Καζαντζάκης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νίκος Καζαντζάκης ( Ηράκλειο Κρήτης, 18 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1883 - Φράιμπουργκ, Γερμανία, 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν Έλληνας συγγραφέας, δημοσιογράφος, πολιτικός, μουσικός, ποιητής και φιλόσοφος, με πλούσιο λογοτεχνικό, ποιητικό και μεταφραστικό έργο. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νίκος Καζαντζάκης - Η Νέα Παιδαγωγική

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η "Αγία ράβδος στην εκπαίδευση".wmv

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.attachment_link.title
το παλιό ελληνικό σχολείο

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.body
https://youtu.be/BiiJBqCnUao

# data[].attributes.headline
Ο τέλειο φίλος 

# data[].attributes.body
Ο τέλειο φίλος

# data[].attributes.body
Φιλία

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν μία σειρά συγκρούσεων μεταξύ κυρίως ελληνικών και βουλγαρικών ένοπλων σωμάτων που διεξήχθη από το 1904 ως το 1908 στην περιοχή της Μακεδονίας (τότε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) με σκοπό τον εθνικό προσεταιρισμό των κατοίκων της περιοχής, ιδίως των σλαβόφωνων Χριστιανών.[3] Δευτερευόντως συμμετείχαν στις συγκρούσεις αυτές σερβικές και ρουμανικές ένοπλες ομάδες.[εκκρεμεί παραπομπή] Η ελληνική ένοπλη παρέμβαση στη Μακεδονία ξεκίνησε στην ευνοϊκή για την Ελλάδα συγκυρία που προέκυψε μετά την αποτυχία της εξέγερσης του Ίλιντεν το 1903 και εντάθηκε μετά το θάνατο του Παύλου Μελά τον Οκτώβριο του 1904.[4] Σταδιακά τα ελληνικά σώματα κατάφεραν να επικρατήσουν, αλλά η ένοπλη τους δράση τερματίστηκε με την Επανάσταση των Νεοτούρκων το 1908.

Μακεδονικός Αγώνας

Γλωσσικές και θρησκευτικές κοινότητες της Μακεδονίας σε Αυστριακό εθνογραφικό χάρτη του 1899.

Χρονολογία

1904-1908

Τόπος

Μακεδονία

Έκβαση

Οι συγκρούσεις σταμάτησαν μετά την επανάσταση των Νεοτούρκων

Αντιμαχόμενοι

Ηγετικά πρόσωπα

Δυνάμεις

Απολογισμός

Ο αγώνας για την ανεξαρτησία της Μακεδονίας είχε αρχίσει συγχρόνως με την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Οι εξεγέρσεις όμως του Εμμανουήλ Παπά στη Χαλκιδική, της Νάουσας με το Ζαφειράκη Θεοδοσίου το 1822 καθώς και η αποτυχημένη Επανάσταση του Λιτοχώρου το 1878 είχαν καταπνιγεί από τους Τούρκους.[5] Με την ίδρυση του μικρού Ελληνικού Βασιλείου, μόνιμη επιδίωξη των Ελλήνων ήταν η τύχη των υπόδουλων που ήταν υπό τον οθωμανικό ζυγό.

"Ο Σουλτάνος τελικά έδινε δικαίωμα στη νέα Εκκλησία, εφόσον είχε στο εκκλησίασμα την πλειοψηφία των 2/3 να ιδρύσει Μητρόπολη και αν είχε το 1/3 τουλάχιστον να κατέχει μια εκκλησία....[6]
"Ἀν αὐτό ληφθῇ ὡς πρόσχημα διά τήν ἐνσπορᾶ διχόνοιας καί ἀναταραχής μεταξύ τὢν κατοίκων, οἱ ἔνοχοι τέτοιων ἐνεργειών θά τιμωρηθούν, σύμφωνα μέ τό νόμο".

ΑΡΘΡΟ Χ (10ον) του φιρμανιού της 10ης Μαρτίου 1870 που υπέγραψε ο σουλτάνος για τη σύσταση της βουλγαρικής εξαρχίας

Όμως για δεκαετίες παρέμενε αποκομμένη από το ελληνικό βασίλειο.α[›] Το Ελληνικό κράτος είχε να αντιμετωπίσει μια σειρά από εμπόδια:

α) τη γεωγραφική απόσταση

β) την αρνητική διπλωματική συγκυρία : οι επαναστατικές κινήσεις των ετών 1839-1840, 1854 και 1867 ναυάγησαν επειδή η ελληνική πλευρά πίστευε πως θα εκβίαζε την ενσωμάτωση της Μακεδονίας αν την ενέτασσε στις διεθνείς κρίσεις της περιόδου: Τουρκοαιγυπτιακός πόλεμος (1839-41), Κριμαϊκός πόλεμος, Κρητική Επανάσταση, με σύμμαχο την ομόδοξη Ρωσία.

Ένα από τα διατάγματα ίδρυσης της Βουλγαρικής Εξαρχίας ήταν, και το πλέον επίμαχο σημείο, ο τελευταίος όρος που επέτρεπε την επέκταση της Εξαρχίας για δημιουργία επισκοπικών περιφερειών εφόσον " το όλον, ή τουλάχιστον τα δύο τρίτα των ορθοδόξων κατοίκων, θέλουν να υπόκεινται εις την βουλγαρικήν εξαρχίαν".[7]α[›]Αυτός ο όρος ήταν τελικά η αιτία να ακολουθήσουν στη συνέχεια βουλγαρικές θηριωδίες σε βάρος ομόθρησκων λαών, Ελλήνων και Σέρβων, ειδικότερα σε χωριά της Μακεδονίας, στην προσπάθειά τους ν΄ αποσπάσουν δηλώσεις των δύο τρίτων των κατοίκων ότι είναι " Εξαρχικοί ", αλλοιώνοντας με τον τρόπο αυτό το φρόνημα των κατοίκων, φθάνοντας έτσι στον Μακεδονικό Αγώνα και όχι μόνο.

Η εντεινόμενη βουλγαρική τρομοκρατία οδήγησε την περιοχή της Μακεδονίας να τεθεί υπό διεθνή Επιτροπεία μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου (1878), και Γάλλοι, Ρώσοι και Αυστριακοί στρατιωτικοί ανέλαβαν καθήκοντα παράλληλης διοίκησης με τους Οθωμανούς. Οι Γάλλοι και Αυστριακοί προωθούσαν τις ουνιτικές ιεραποστολές στην Κεντρική Μακεδονία εποφθαλμιώντας τη Θεσσαλονίκη, ο καθένας για λογαριασμό του, ενώ οι Ρώσοι υποστήριζαν φανερά τις βουλγαρικές ένοπλες ομάδες. Η Υψηλή Πύλη αδυνατούσε να παρέμβει δραστικά στις ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων. Οι Βούλγαροι την περίοδο εκείνη προσπαθούσαν αφενός να στρέφουν τις ευρωπαϊκές και οθωμανικές στρατιωτικές διοικήσεις κατά των αντιπάλων τους, και αφετέρου να συνεργάζονται με όποιες απ' αυτές ήταν δυνατό, ενώ παράλληλα το Ηνωμένο Βασίλειο υπέσκαπτε με κάθε τρόπο την ενδεχόμενη ελληνο- βουλγαρική συνεργασία, φοβούμενη την εκμετάλλευσή της από τη Ρωσία.

Στα ορεινά και στις πιο απομονωμένες περιοχές υπήρχαν ελεύθερα χωριά, φτωχά και με άγονη γη. Πλήρωναν μόνο φόρους στους Οθωμανούς και ήταν στο έλεος ληστρικών συμμοριών όταν δεν ανέθεταν την ασφάλειά τους σε τοπικούς λήσταρχους. Οι πιο δραστήριοι ήταν εποχιακοί εργάτες, καρβουνιάρηδες ή ξυλοκόποι, ενώ άλλοι αναγκάζονταν να στραφούν στη ληστεία, επάγγελμα αρκετά αποδοτικό εκείνη την εποχή.[8] Τόπος χωρίς οδικό δίκτυο και με περιοχές τελείως απομονωμένες η μια από την άλλη με έλλειψη ασφάλειας, σύντομα θα υποστεί τη βουλγαρική προπαγάνδα που θα κυριαρχήσει με την τρομοκρατία.[9] Έτσι αναδεικνύονται πρωτοκλασάτα στελέχη, αρχικά της ΕΜΕΟ ο Τσακαλάρωφ στο Σμαρδέσι, ο Μήτρε Βλάχος στο Μακροχώρι Καστοριάς και ο Λαζάρ Ποπτράϊκωφ στο Δενδροχώρι.

Το 1893 ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη η οργάνωση Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ) με επίσημο σκοπό το συντονισμό των προσπαθειών των χριστιανικών πληθυσμών της Μακεδονίας για την απελευθέρωσή τους από τον οθωμανικό ζυγό. Η οργάνωση αναφερόταν γενικά στα δικαιώματα του "Μακεδονικού λαού" χωρίς εθνικές ή δογματικές διακρίσεις, δηλώνοντας "σταθερά ενωτική" και "μαχητικά αντισωβινιστική".

Στην πραγματικότητα ήταν μία βουλγαρική εθνικιστική οργάνωση με μυστική ατζέντα τον εκβουλγαρισμό της Μακεδονίας και την απόσχισή της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία ως ενδιάμεσο στάδιο πριν την τελική ένωσή της με τη Βουλγαρία. Η διαδικασία του εκβουλγαρισμού ήταν μεθοδική και είχε προσεκτικά σχεδιαστεί ώστε να κλιμακωθεί σταδιακά, με πρώτο στάδιο τον εξαναγκασμό του συνόλου του ρευστής εθνικής συνείδησης χριστιανικού πληθυσμού να εκκλησιάζεται σε εκκλησίες που θα υπάγονταν στην Βουλγαρική Εξαρχία αντί στις υπάρχουσες, οι οποίες υπάγονταν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Για το σκοπό αυτό ιδρύθηκαν σε όλη τη Μακεδονία πολυάριθμες εξαρχικές εκκλησίες. Σ' αυτές, ο εκκλησιασμός γινόταν στη βουλγαρική γλώσσα και τα ονόματα των βαπτιζομένων ήταν βουλγαρικά. Σε δεύτερη φάση το κομιτάτο άρχισε να ιδρύει πολυάριθμα σχολεία στα οποία τα παιδιά θα διδάσκονταν τη βουλγαρική γλώσσα και θα κατηχούνταν πλέον εθνικά.

Η δράση του κομιτάτου αρχικά είχε κάποια επιτυχία αλλά σύντομα έγιναν αντιληπτά τα πραγματικά του κίνητρα, όταν ένοπλες ομάδες του (κομιτατζήδες) άρχισαν να εκτελούν και να βασανίζουν ιερείς, δασκάλους, τοπικές προσωπικότητες, αλλά και απλούς πολίτες που αρνούνταν το συγκεκαλυμμένο αυτό εκβουλγαρισμό, που εντάθηκε κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας (1902-1903)γ[›] για την Εξέγερση του Ίλιντεν. Αυτό αφύπνισε την κοινή γνώμη στην Ελλάδα. Κατόπιν δραματικών εκκλήσεων του μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού, ο οποίος είχε αρχίσει ήδη να οργανώνει τοπικά τμήματα αυτοάμυνας σε Καστοριά και Φλώρινα, ιδρύθηκε στην Αθήνα το Μακεδονικό Κομιτάτο[10] υπό τον δημοσιογράφο Δημήτριο Καλαποθάκη. Ενδεικτικό των συνθηκών είναι ότι ίδιος ο μητροπολίτης είχε αναγκαστεί να περιέρχεται τους ναούς των χωριών της περιφέρειάς του και να εκκλησιάζει με το όπλο του παρά πόδα (λόγω των αλλεπάλληλων απειλών κατά της ζωής του), σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να τονώσει το ηθικό των τρομοκρατημένων πιστών. Ακολούθησαν κάποιες αποστολές ελληνικών ένοπλων σωμάτων (κατά κύριο λόγο Κρητών και Μανιατών εθελοντών) στη Μακεδονία. Η επίσημη εμπλοκή του Ελληνικού κράτους στα Μακεδονικά πράγματα πραγματοποιήθηκε μετά τον Ιανουάριο του 1904, όταν ο οπλαρχηγός Κώττας Χρήστου, επικεφαλής αντιπροσωπείας των Κορεστείων, συναντήθηκε με το διάδοχο Κωνσταντίνο.[11] Αλλά οι εθελοντές και συνεπακόλουθα τα τμήματα πολλαπλασιάστηκαν θεαματικά μετά την πανελλήνια συγκίνηση που προκάλεσε ο θάνατος του Παύλου Μελά το 1904.

Χαρακτηριστικό της εποχής είναι το ακόλουθο δημοτικό τραγούδι της επαρχίας Παιονίας στο σλαβογενές τοπικό ιδίωμα:[12][13]

Να Γκραντάτς πούκαϊα,

να Γκουμέντσα σλούσαϊα.

Γκ'ρτσοι αντάρτσοι φ'ρλια,

Μπουγκάρτσκι κούτσινια πάγκιατ.

Μόμιτε σε σμέια

πισκέσιε να Γκ'ρτσιτε.

Γκ'ρτσιτε σε μόλια:

Μπουγκάριν ντα ζακόλια,

Μπουγκάριν ντα ζακόλια,

Κρ'φτα ντα μα πία,

Κρ'φτα ντα μα πία,

ζέμια Γκ'ρτσια ντα ισμία.

Στο Γκαντάτσι (κορυφή του Πάικου) πυροβολούσαν,

στη Γουμένισσα ακούγαν.

Έλληνες αντάρτες ρίχναν,

Βουλγάρικα σκυλιά πέφταν.

Τα κορίτσια κουβαλούσαν

δώρα στους Έλληνες.

Τους Έλληνες (αντάρτες) παρακαλούσαν:

Βούλγαρο να σφάζαν,

Βούλγαρο να σφάζαν,

το αίμα του να πίναν,

το αίμα του να πίναν,

την Ελληνική γη να καθαρίζαν.

"Όλες οι παρατάξεις που διαφιλονικούν τη Μακεδονία, ανασυγκροτούν με τη σειρά τους η καθεμιά, την ιστορία τής χώρας αυτής και αντλούν απ΄ αυτήν την αναντίρρητη απόδειξη δικαιωμάτων τους, συσκοτίζοντας τις παρελθούσες βασιλείες των ανταγωνιστών τους και φωτίζοντας μονάχα την επέκταση του δικού τους λαού". Σχόλια του Βικτόρ Μπεράρ για το βιβλίο του Γκόπτσεβιτς (Goptechewitch) Makedonien und Alt Serbien, Βιέννη, Scidul, 1889.

Βικτόρ Μπεράρ, Οδοιπορικό στη Μακεδονία (1891-1893).[14]

Κύριοι αντίπαλοι των ελληνικών ενόπλων σωμάτων ήταν οι Βούλγαροι κομιτατζήδες. Το "Μακεδονικό Κομιτάτο" είχε από νωρίς οργανώσει ένα δίκτυο από παραστρατιωτικές ομάδες, οι άντρες των οποίων είχαν επιδοθεί σε ένα όργιο βίας και τρομοκρατίας του ελληνικού και όχι μόνο στοιχείου της Μακεδονίας (ενδεικτικά το 1903, μόνο στη Θεσσαλονίκη είχαν προβεί σε βομβιστικές επιθέσεις κατά της Μητρόπολης και άλλων κτηρίων ελληνικών ιδιοκτησιών, αλλά και στην ανατίναξη του γαλλικού πλοίου Γκουανταλκιβίρ και της Οθωμανικής Τράπεζας).

Ο όρος κομιτατζήδες στη Μακεδονία χρησιμοποιούταν για να χαρακτηρίσει τους εξαρχικούς ελληνικής καταγωγής που μεταστράφηκαν και υπηρετούσαν τους σκοπούς της Βουλγαρίας, διαχωρίζοντάς τους έτσι από τους καθαυτό Βούλγαρους.[15]

Σημαντικά στελέχη των Κομιτατζήδων ήταν ο ιδρυτής τους Γκότσε Ντέλτσεφ (ετιμάτο ως εθνικός ήρωας στη Βουλγαρία μέχρι το 1946 όταν με την αλλαγή της πολιτικής της Βουλγαρίας στο Μακεδονικό, το μουσείο του έκλεισε και τα περιεχόμενα του μαζί με τα οστά του μεταφέρθηκαν στα Σκόπια της νεοϊδρυθείσας ΓΔΜ), ο Αποστόλ Πέτκωφ, ο Νίκολα Κάρεφ, ο Γιάνε Σαντάνσκι κ.α.

Ενόψει της προετοιμασίας της Εξέγερσης του Ίλιντεν (20 Ιουλίου 1903) χρίζονται οι τοπικοί ηγέτες[16] και τέλος του Αυγούστου 1902 πραγματοποιείται στο Σιδηροχώρι Καστοριάς συνάντηση του απεσταλμένου του Τσόντσεφ από το περιβάλλον της βουλγαρικής ανωτάτης αρχής Γιάγκωφ με τους τοπικούς ηγέτες, που δηλώνουν ότι δεν είναι έτοιμοι για μια τέτοια εξέγερση, αντιδρώντας μερικοί και στη βουλγαρική πρωτοβουλία.[17] Ένα μήνα περίπου μετά την εξέγερση καίγονται τα περισσότερα χωριά από τους Οθωμανούς, μερικά ολοσχερώς και τον Οκτώβριο του 1904 σκοτώνεται στη Στάτιστα ο Παύλος Μελάς. Με το κίνημα των Νεότουρκων το 1908 αναστέλλεται[18] κάθε εμπόλεμη δραστηριότητα μέχρι τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913.

Ως απάντηση στο Βουλγαρικό Μακεδονικό Κομιτάτο δημιουργήθηκε στην Αθήνα το Ελληνικό Μακεδονικό Κομιτάτο. Υπό την προεδρία του Δημητρίου Καλαποθάκη, διευθυντού της εφημερίδας "Εμπρός", και με τη συμμετοχή του Στέφανου Δραγούμη, στρατολογούσε εθελοντές για την υπεράσπιση της Μακεδονίας. Έτσι στα μακεδονικά βουνά παρουσιάστηκαν Έλληνες αγωνιστές απ' όλα τα μέρη της τότε Ελλάδας για την υπεράσπιση του ελληνικού μακεδονικού πληθυσμού.[19]

Ο Μακεδονικός Αγώνας ξεκίνησε από την περιοχή της Καστοριάς (ειδικότερα στα Κορέστεια) και περί το τέλος του είχε επεκταθεί σ΄ όλη τη σημερινή Μακεδονία, μέχρι και των περιοχών του Μοναστηρίου, Γευγελής, Δοϊράνης κ.λ.π. Σκοπός των αντιπάλων ήταν ο εκφοβισμός ή η εξόντωση των αντίθετων στοιχείων και ο προσεταιρισμός του πληθυσμού προς την Βουλγαρική και την Ελληνική Εκκλησία και εθνικό φρόνημα, δράση η οποία γρήγορα εξελίχθηκε σε αγώνα αλληλοεξόντωσης των εκατέρωθεν ενόπλων τμημάτων.

Η ιστορία του Μακεδονικού Αγώνα, που αποτελεί μέρος οργανικό της εθνικής ιστορίας της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, αφορά κυρίως στον επηρεασμό και τη στήριξη του φρονήματος των σλαβοφώνων υπέρ της Ελλάδας ή της Βουλγαρίας.[20] Οι σλαβόφωνοι, οι οποίοι εκτός από τη μητρική τους γλώσσα ομιλούσαν πολλοί και την ελληνική ή και την τουρκική, περισσότερο οι άνδρες, και ήσαν έως τότε προσηλωμένοι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, την πηγή των στοιχείων που συνιστούσαν την ταυτότητά τους, βρέθηκαν στο επίκεντρο σκληρών εθνικών συγκρούσεων που αποσκοπούσαν στην ένταξή τους στη μια ή την άλλη πλευρά.[21]

Υπό τις συνθήκες αυτές πολυάριθμοι κυρίως νεαροί, Έλληνες αξιωματικοί προσφέρθηκαν παραιτούμενοι από τον Ελληνικό Στρατό να τεθούν επικεφαλής των ανταρτικών ομάδων και των επαναστατικών σωμάτων για την προστασία του ελληνικού πληθυσμού. Τον αγώνα τους συντόνισαν ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης, ο μητροπολίτης Δράμας Χρυσόστομος Καλαφάτης, ο Ίων Δραγούμης από το προξενείο της Ελλάδας στο Μοναστήρι, ο Λάμπρος Κορομηλάς από το προξενείο της Θεσσαλονίκης και ο δημοσιογράφος Δημήτριος Καλαποθάκης από την Αθήνα.

Άλλοι σημαντικοί Μακεδονομάχοι οπλαρχηγοί ήταν οι: Άρμεν Κούπτσιος, Τέλλος Άγρας, καπετάν Αμύντας (κατά κόσμον Νικόλαος Δουμπιώτης), Μιχαήλ Σιωνίδης, Λουκάς Κόκκινος, Κωνσταντίνος Ρίζος, Γεώργιος Μόδης, Γεώργιος Γιώτας, Κωνσταντίνος Χρήστου, Ευάγγελος Νάτσης, Φιλόλαος Πηχεών, Ιωάννης Ράλλης, Σταύρος Ρήγας, Δούκας Γαϊτατζής, Θεοχάρης Κούγκας, Μανώλης Ξυλούρης-Τζιτζής, Κωνσταντίνος Μαζαράκης, Κωνσταντίνος Γαρέφης, Γεώργιος Παπαστεφάνου, Λαμπρινός Βρανάς, Στέφανος Παπαγάλος, Γεώργιος Δικώνυμος, Χρήστος Βέσκος, Νικόλαος Τσοτάκος, Γεώργιος Ζουρίδης, Χρήστος Δρεμλής, Γεώργιος Σεϊμένης, Αριστείδης Μαργαρίτης, Ζαχαρίας Παπαδάς, Παύλος Κύρου, Γεώργιος Γιαγκλής, Γεώργιος Στρατινάκης, Αριστείδης Κιτράκης, Γεώργιος Κακουλίδης, Νικόλαος Ρόκας, Χρυσόστομος Χρυσομαλλίδης κ.ά.

Όχι μόνον από την Κρήτη αλλά και από τη Μάνη είχε συγκροτηθεί σώμα από μερικές δεκάδες εθελοντές υπό τον Αντώνιο Βλαχάκη (Καπετάν Λίτσα) με οπλαρχηγούς, μεταξύ άλλων, τον Ευάγγελο Μπαϊρακταρέα (Καπετάν Ακίλλα) και τους εξαδέλφους Λεωνίδα και Παναγιώτη Πετροπουλάκη από το Γύθειο. Οι τρεις αυτοί μαζί με άλλους εννέα αγωνιστές είχαν ηρωικό θάνατο σε μάχη κατά Τούρκων και Βουλγάρων στο χωριό Οσνίτσανη (Καστανόφυτο). Σχετικά με αυτή τη μάχη υπάρχει το εξής τραγούδι σε ύφος δημώδες:[22]

Σάββατο βράδυ είμαστε κοντά σε μοναστήρι
Κι' ο Λίτσας ήταν σκεφτικός κι' όλο συλλογισμένος
Τους αρχηγούς εκάλεσε και τον Πετροπουλάκη.
Να ετοιμαστούνε τα παιδιά στον πόλεμο να πάμε,
Βουργάρους για να κάψουμε, ταμπούρια για να φάμε.
Τη χαραυγή κινήσαμε και πάμε στην Οσνίτσα,
Άϊντε Λίτσα μου καημένε και στον κόσμο παινεμένε...

Ορκίζομαι εις το όνομα της Αγίας Τριάδος ότι θα διαφυλάξω το μυστικό. Ότι θα εργάζομαι με όλην την ψυχήν μου και την καρδίαν μου προς εξόντωση των Βουλγάρων κακούργων και προς επιτυχίαν της ελευθερίας της Πατρίδος μου Μακεδονίας. Εις τους εχθρούς της πατρίδος μου δεν θα μαρτυρύσω το παραμικρόν ακόμη και αν μου βάλουν το μαχαίρι στον λαιμόν. Αν παραβώ τον όρκο μου ο θεός ας με τιμωρήσει και οι ελευθερωταί της πατρίδος μου ας με κομματιάσουν και η αμαρτία να είναι στον λαιμό.

Όρκος του Μακεδονομάχου

Ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν κατά πολύ και ένας αγώνας πρακτόρων. Το Γενικό Κέντρο Αμύνης έστειλε σε διάφορα μέρη ριψοκίνδυνους αξιωματικούς που οργάνωσαν τον αγώνα κατά του Βουλγαρισμού και λειτούργησαν είτε κρυφά ως πράκτορες είτε φανερά ως υπάλληλοι του Ελληνικού Προξενείου. Στην περιοχή της Καβάλας στάλθηκαν ο Στυλιανός Μαυρομιχάλης (Μαυρομάτης), ο Κωνσταντίνος Τυπάλδος, ο υπολοχαγός Αθανάσιος Μάρκου και ο Μανιάτης ανθυπολοχαγός Λεωνίδας Μπεχράκης (καπετάν Νικήτας).

Σημαντική συνεισφορά στο Μακεδονικό Αγώνα είχαν και πρόσωπα που υπηρετούσαν σε κομβικές θέσεις, όπως ο μικρασιατικής καταγωγής πρωτοσύγκελλος της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης Αιμιλιανός Λαζαρίδης.[23]

Από το Σεπτέμβριο του 1904, την αρχηγία των ελληνικών σωμάτων ανέλαβε ο Παύλος Μελάς. Ο θάνατος του Παύλου Μελά σε συμπλοκή με τουρκικό απόσπασμα στο χωριό Στάτιστα της Δυτικής Μακεδονίας, στις 13 Οκτωβρίου του 1904, συνετάραξε ολόκληρο το Έθνος και από τότε η σωτηρία της Μακεδονίας έγινε υπόθεση ολόκληρου του Ελληνισμού.[24]

Μετά το θάνατό του, οι Έλληνες άρχισαν να επικρατούν σε όλη σχεδόν τη Μακεδονία συμπεριλαμβανομένων και των περιοχών στις οποίες η βουλγαρική επιρροή προηγουμένως ήταν τόσο έντονη ώστε να έχει εξελιχθεί σε κράτος εν κράτει ( Καστοριά, Φλώρινα και Έδεσσα- Γιαννιτσά).

Στις μνήμες των περισσότερων ο Μακεδονικός Αγώνας συνδέεται με τον αγώνα του Τέλλου Άγρα στη Λίμνη των Γιαννιτσών μέσα από τις συγκλονιστικές αφηγήσεις της Πηνελόπης Δέλτα στο βιβλίο της " Στα Μυστικά του Βάλτου ".

- Μπράτιμ! μπράτιμ! Άκουες δεξιά και αριστερά από γυναίκες ξεμαλλιασμένες μέσα στους δρόμους και παιδιά που έτρεμαν σαν φύλλα.
-Αδελφέ! αδελφέ! εφώναζαν όσοι άφηναν το πείσμα μπροστά στο θάνατο και ωμιλούσαν ελληνικά για να σωθούν.[25]

Η Ζαγορίτσανη (σημ. Βασιλειάδα Καστοριάς) στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν μια κωμόπολη με περισότερους από 3.500 κατοίκους.[26] Γενέτειρα του Αναστάς Γιάγκωφ, απόστρατου συνταγματάρχη του βουλγαρικού στρατού, έγινε κέντρο εξορμήσεων και αποθήκη πολεμικού υλικού που έπαιξε πρωταρχικό ρόλο στην προετοιμασία της Eξέγερσης του Ίλιντεν. Μετά τη διάψευση όμως των ελπίδων για την αναγνώριση από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις μιας αυτόνομης Μακεδονίας ή μιας μεγαλύτερης Βουλγαρίας, που ήταν ο αρχικός αλλά και ο τελικός σκοπός, στην περιοχή της Καστοριάς είχε παραμείνει μόνο το σώμα του Μήτρε Βλάχου (Ντίμιταρ Παντζούρωφ), βλάχικης καταγωγής.

Έτσι την άνοιξη του 1905 επαναμφανίζονται στην περιοχή οι βουλγαρόφρονες κομιτατζήδες, καταφθάνουν τα σώματα των Βασίλ Τσακαλάρωφ, Ιβάν Ποπώφ και Μιχαήλωφ, ενώ αναπτύσσουν εντονότερη δράση αυτά του Μήτρου Βλάχου, Ατανάς Κερσάκωφ από την Ιεροπηγή Καστοριάς (τότε Κοστενέτσι) και Κόλε Αντρέεφ (μεθερμηνευόμενον Νικόλαος Ανδρέου) από το Βαρικό Φλώρινας (τότε Μόκρενη). Στη βουλγαρική βιβλιογραφία η επίθεση στη Ζαγορίτσανη αναφέρεται ως η " Σφαγή της Ζαγορίτσανης" βουλγ. (Загоричанско клане) που αποδίδεται στην αγριότητα Ελλήνων αξιωματικών και Κρητών εθελοντών, χωρίς όμως να γίνεται οποιαδήποτε διασύνδεση με προγενέστερα συμβάντα, όπως:

Στις 18 Μαρτίου δέχεται επίθεση η Μονή Αγίου Αθανασίου Ζηκοβίστης και στις 21 Μαρτίου καταφθάνει στο Σισάνι το πολυπληθές σώμα του Στέφανου Δούκα (Καπετάν Μάλλιος) και συναντάται με τον Βάρδα. Μαζί με τα σώματα των Καούδη, Γύπαρη, Δικώνυμου Μακρή, Καραβίτη, Γκούσα και Πουλάκα, συγκεντρώνει ένα πολυπληθές σώμα περίπου 200 οπλιτών, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονται οι σλαβόφωνοι Σταύρος Τσίλης από το Μαυρόκαμπο Καστοριάς ως οπλίτης, ο Θωμάς Χρήστου (Ρώμπακας) ομαδάρχης του Τσόντου Βάρδα από τη Βυσσινιά Καστοριάς, ο Θανάσκας (Παπαδημητρίου) Φώτιος από τον Απόσκεπο Καστοριάς, ο Ζηκούλης Αχιλλέας (Κοκοφύνας) κ.α., που συναντώνται στη Μονή Αγίων Αναργύρων Μελισσοτόπου, όπου και αποφασίζεται να επιτεθούν στην κωμόπολη της Βασιλειάδας εξαιτίας του γεγονότος ότι πολλοί κάτοικοί της συμμετείχαν στην πυρπόληση της Μονής Τσιριλόβου πριν ένα μήνα.

Το ξημέρωμα της 25ης Μαρτίου δόθηκε το σύνθημα για την επίθεση που δεν έπρεπε να διαρκέσει περισσότερο από μιάμιση ώρα γιατί ήταν βέβαιο ότι θα κατέφθανε τουρκικό απόσπασμα από τη διπλανή Κλεισούρα Καστοριάς και τη Λιθιά Καστοριάς. Οι αμυνόμενοι κάνανε χρήση του οπλισμού τους μέσα από τα παράθυρα των σπιτιών τους. Κατά την αποχώρηση, όταν άρχισε να φθάνει το τουρκικό απόσπασμα, οι νεκροί ήτανε 42, μεταξύ των οποίων 6 γυναίκες, δύο παιδιά και μερικοί πατριαρχικοί, για να προστεθούν λίγο αργότερα άλλοι 18 αιχμάλωτοι που εκτελέσθηκαν.[29] Οι νεκροί παρέμειναν στον τόπο για αρκετές ημέρες γιατί αναμενόταν η έλευση ευρωπαϊκής επιτροπής για να εκτιμήσει την κατάσταση. Η αναμονή αυτή αλλοίωσε τα νεκρά σώματα αλλά και προσέφερε τη δυνατότητα για κάθε είδους πράξη, όπως του λογχισμένου πολλαπλώς νεκρού παιδιού.

Ο Αγώνας των Μακεδονομάχων κράτησε έως το 1908 οδηγώντας σε αποτυχία τα βουλγαρικά σχέδια για το βίαιο εκβουλγαρισμό της Μακεδονίας. Το τέλος του Αγώνα στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία συνδέθηκε με την επικράτηση των Νεότουρκων οι οποίοι αρχικά φάνηκαν να καταβάλλουν προσπάθειες εκσυχρονισμού και εκδημοκρατισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και συγχρόνως απέτρεψαν με αυστηρότητα το αντάρτικο μεταξύ Βουλγάρων και Ελλήνων.

Οι αψιμαχίες μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων αλλά και του καθενός ξεχωριστά με τους Νεότουρκους συνεχίστηκαν σε πολύ μικρότερη ένταση αλλά και πάλι με θύματα. Ενδεικτική είναι η δολοφονία του μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανού, που αποτελούσε στυλοβάτη του Ελληνισμού προασπίζοντας την ταυτότητα των κατοίκων της περιοχής των Γρεβενών. Ο Αιμιλιανός αποτέλεσε στόχο των Νεότουρκων και των Κομιτατζήδων και ο φόνος του έγινε σε δάσος και εν κρυπτώ την 1η Οκτωβρίου 1911, ενώ ο μητροπολίτης μετέβαινε στο χωριό Γκριντάδες (σήμερα Αιμιλιανός) για να λειτουργήσει.[30]

Οι Κομιτατζήδες διατήρησαν μια υποτυπώδη δραστηριότητα μετά το 1908 αλλά επανεμφανίστηκαν δυναμικά κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους ως παραστρατιωτικές ομάδες υποστηρίζοντας το Βουλγαρικό Στρατό στις επιχειρήσεις του. Κατά τη διάρκεια της ολιγόμηνης βουλγαρικής κατοχής της ανατολικής Μακεδονίας προέβησαν σε νέες θηριωδίες κατά του ελληνικού πληθυσμού της περιοχής υπό την πλήρη ανοχή των επίσημων βουλγαρικών αρχών και του τακτικού βουλγαρικού στρατού, ο οποίος και τις εξόπλιζε, όπως η καταστροφή των Σερρών και του Δοξάτου (ήταν η πρώτη φορά). Επισήμως, ενώ ο Βουλγαρικός Στρατός γενικά χρέωσε στο κομιτάτο τις σφαγές, ως ενέργειες άτακτων σωμάτων, λίγο αργότερα, κατά τη διάρκεια του Β' Βαλκανικού Πολέμου, ενσωμάτωσε τις μονάδες αυτές αυτούσιες στον τακτικό βουλγαρικό στρατό. Αυτό ήταν και το ενδεικτικό τέλος της ιστορίας των ενόπλων τμημάτων της " Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης " (ΕΜΕΟ).

Το 1912, μετά την επιτυχία της Αλβανικής Eξέγερσης, οι Σέρβοι, επειγόμενοι να προλάβουν τη δημιουργία μίας Μεγάλης Αλβανίας, υποχώρησαν στις μαξιμαλιστικές βουλγαρικές απαιτήσεις επί της διανομής της Μακεδονίας και προχώρησαν από κοινού στη δημιουργία της Βαλκανικής Συμμαχίας (Λίγκας). Η επιτακτική ανάγκη παρουσίας στόλου στο Αιγαίο οδήγησε λίγο αργότερα και στην εισδοχή της Ελλάδας στη συμμαχία ολοκληρώνοντας έτσι το σκηνικό του Α' Βαλκανικού Πολέμου. Με την έκρηξή του ένα μεγάλο μέρος της Μακεδονίας μαζί με τη Θεσσαλονίκη απελευθερώθηκε από τον Ελληνικό Στρατό. Το 1913 οι Βούλγαροι, αν και υποτιθέμενα σύμμαχοι, επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά και χωρίς προηγούμενη κήρυξη πολέμου κατά των Ελλήνων και των Σέρβων προσπαθώντας να καταλάβουν για λογαριασμό τους τα μόλις απελευθερωθέντα από αυτούς εδάφη της Μακεδονίας, αλλά απωθήθηκαν ( Β' Βαλκανικός Πόλεμος). Μετά την συντριβή που ακολούθησε, η Βουλγαρία αναγκάστηκε να παραχωρήσει και το ανατολικό τμήμα ( Σέρρες, Δράμα και Καβάλα) στην Ελλάδα, η οποία ολοκλήρωσε με αυτό το τρόπο τους εθνικούς της στόχους στη Μακεδονία.

Η επικράτηση των ελληνικών αντάρτικων σωμάτων δεν επέφερε ως άμεσο κέρδος τη Μακεδονία επειδή μεσολάβησε το Νεοτουρκικό κίνημα του 1908, το οποίο μετά την επικράτησή του οδήγησε στην απώλεια πολλών κεκτημένων των μειονοτήτων, εμπόδισε όμως να χαθούν οι περιοχές[31] που αποτέλεσαν αργότερα την ελληνική Μακεδονία. Η χαμένη αυτοπεποίθηση των Ελλήνων αξιωματικών από τον πόλεμο του 1897 ανακτήθηκε.[32]

Ο ευρωπαϊκός τύπος, όπως η Γενική Εφημερίδα της Βιέννης (Wiener Allgemeine Zeitung), εγκωμίασε τους Μακεδόνες που κατάφεραν να περιφρουρήσουν τη Μακεδονία με τις δικές τους δυνάμεις, και μέσω των Ελληνομακεδονικών ενόπλων ομάδων, απελευθέρωσαν τα χωριά από τη βουλγαρική τυραννία των κομιτατζήδων.[33]

Οπλαρχηγοί του Μακεδονικού Αγώνα

1900: Ενθρόνιση του επισκόπου Γερμανού Καραβαγγέλη στη Μητρόπολη Καστοριάς, όπου και δραστηριοποιείται στην περιοχή.

22 Ιουλίου 1902 Ενθρόνιση Χρυσοστόμου Καλαφάτη ως Μητροπολίτη Δράμας, με κομβική δράση στην Ανατολική Μακεδονία.

19 Αυγούστου 1902 Μάχη στο Τριγωνικό της Κοζάνης.

1902 Ο Ίων Δραγούμης τοποθετείται υποπρόξενος στο Μοναστήρι, όπου και προωθεί τα ελληνικά συμφέροντα στη περιοχή.

11 Ιουλίου 1903 Μάχη στο Πισοδέριο της Φλώρινας

1903 Οργανώνεται στην Αθήνα το Μακεδονικό Κομιτάτο υπό τον δημοσιογράφο Δημήτριο Καλαποθάκη κατόπιν εκκλήσεων του Μητροπολίτη Γερμανού. Κρητικοί εθελοντές στη Μακεδονία. Πρώτος νεκρός του Αγώνα ο κρητικός οπλαρχηγός Γεώργιος Σεϊμένης στο Λέχοβο που κατακρεουργείται αν και καθηλωμένος στο κρεβάτι από τους κομιτατζήδες.

19 Σεπτεμβρίου 1904, Μάχη στο Πολυπόταμο, το αντάρτικο άγημα έχει αρχηγό τον Μίκη Ζέζα.

1904 ο Λάμπρος Κορομηλάς τοποθετείται πρόξενος στη Θεσσαλονίκη με νέες προβολές των ελληνικών επιδιώξεων.

13 Οκτωβρίου 1904, Σκοτώνεται σε μάχη στη Στάτιστα (σημερινό όνομα "Μελάς") των Κορεστίων ο Παύλος Μελάς. Ελληνικό στρατιωτικό τμήμα διέρχεται τη μεθόριο. Οι ελληνικές αρχές της Θεσσαλονίκης ενισχύουν και εξοπλίζουν τα ελληνικά ανταρτικά σώματα.

7 Νοεμβρίου 1904 Μάχη στο Σκλήθρο,

2 Δεκεμβρίου Μάχη στο Ανταρτικό,

1905 τα ελληνικά σώματα αποκρούουν σθεναρά βουλγαρικές επιθέσεις ακολουθώντας την τακτική των κλεφτών.

19 Φεβρουαρίου 1905: Μάχη Μοριχόβου,

24 Φεβρουαρίου 1905: μάχη Λεχόβου,

25 Μαρτίου 1905: μάχη στη Ζαγορίτσιανη,

11 Απριλίου 1905: μάχη Σουμπανίστης,

8 Μαϊου 1905: μάχη του Ζελόβου,

22 Αυγούστου 1905: μάχη στο Γυμνοτόπι,

5 Σεπτεμβρίου 1905: μάχη στο Στρυμονικό,

14 Σεπτεμβρίου 1905: ο εικοσάχρονος Μακεδονομάχος Άρμεν Κούπτσιος εκτελείται με απαγχονισμό από τους Τούρκους στον πλάτανο της πλατείας της πόλης της Δράμας.

1906: ο Κορομηλάς επιζητεί την επίσημη συμμετοχή της Ελλάδας με αποστολή στρατού. Τέσσερα ελληνικά ανταρτικά σώματα σε σύγκρουση με τον οθωμανικό στρατό διαλύονται.

6 Αυγούστου 1906: μάχη στη λίμνη Γιαννιτσών,

7 Αυγούστου 1906: μάχη στο Καστανόφυτο.

14 Σεπτεμβρίου 1906: μάχη στο Μορίχοβο.

23 Σεπτεμβρίου 1906: μάχη στο Μελισσότοπο.

14 Νοεμβρίου 1906: μάχη στο Ζερβοχώρι.

21 Δεκεμβρίου 1906: μάχη στη λίμνη Γιαννιτσών.

1907: η Αγγλία ασκεί πολιτική πίεση απαιτώντας την περιστολή των ελληνικών δράσεων στη περιοχή. Η Ελληνική Κυβέρνηση σε δίλημμα. Η Τουρκία απαιτεί την απομάκρυνση του Λ. Κορομηλά από το Προξενείο της Θεσσαλονίκης. Απομακρύνεται, αλλά το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών τον διορίζει Γενικό Επιθεωρητή των προξενείων της διευκολύνοντας με αυτό τον τρόπο ακόμα περισσότερο τη δράση του.

4 Γενάρη 1907: μάχη σε Άθυρα και Κουφάλια.

27 Φεβρουαρίου 1907: μάχη της Νικόκλειας.

13 Μαρτίου 1907: μάχη της Πέτρας.

8 Μαϊου 1907: μάχη στο Παλαιοχώρι Κορεστείων.

15 Ιουλίου 1907: Μάχη στο Καλογερικό.

10 Σεπτεμβρίου: μάχη της Παπαδιάς.

18-19 Γενάρη 1908: μάχη στον Άγιο Ιωάννη Καστανιάς.

18 Μαρτίου 1908: μάχη στη Ζούζουλη.

26 Μαρτίου 1908: μάχη της Βίτσιανης.

10 Μαϊου 1908: μάχη στο Κωστενέτσι.

6 Ιουνίου 1908: μάχη στη Δόγιαννη.

1908: Με την επανάσταση των Νεοτούρκων το Οθωμανικό Κράτος παραχωρεί σύνταγμα και ίσα δικαιώματα σε όλους τους πολίτες. Ολοκληρώνεται ο Μακεδονικός Αγώνας με επιτυχία καταφέρνοντας να διατηρήσει τη συνοχή του Ελληνισμού της Μακεδονίας.

^ α: Το 1867 ιδρύεται στην Καστοριά από τον Αναστάσιο Πηχιών η Νέα Φιλική Εταιρεία που οι δραστηριότητες της ανακόπτονται το 1888 με τη φυλάκιση των μελών της στο Μοναστήρι.[34]

^ β: "Κατά τας πρωϊνάς ώρας μιας ημέρας του Ιουλίου 1895 εισέβαλεν εις το Μελένοικο ο εκ των συναρχηγών της Ανωτάτης Μακεδονο-Θρακικής Οργανώσεως ( ΒΜΑΕΟ), έφεδρος υπολοχαγός του Βουλγαρικού στρατού Βόρις Σαράφωφ επικεφαλής στρατιωτικώς συντεταγμένης συμμορίας (αντάρτικη ομάδα, τουρκικά çete ληστοσυμμορία), αποτελουμένης εκ φοιτητών του Πανεπιστημίου και μαθητών των γυμνασίων Σόφιας και οδηγό τον αρχηγόν τοπικής βουλγαρικής συμμορίας Κώτσο Λιούτα. Ο Λιούτα είχε φοιτήσει εις το ελληνικό δημοτικόν σχολείον Μελενοίκου, επολέμησε δε και ως εθελοντής εις τον Ελληνικό Στρατόν κατά τον ατυχή ελληνοτουρκικόν πόλεμον του 1897"[35]

^ γ: Στο τέλος Αυγούστου 1902 έφθασε στη Ζαγκορίτσανη (σημ. Βασιλειάδα Καστοριάς) ο συνταγματάρχης Γιάκωφ, ένας από τους κυριότερους συνεργάτες του Τσόντεφ, με ένοπλο σώμα που είχε οργανωθεί στη Βουλγαρία. Ο Γκρούεφ είχε δώσει οδηγίες να αφοπλισθεί το Τμήμα μόλις θα έφθανε, αλλά οι τοπικοί αρχηγοί Τσακαλάρωφ, Παπάντσεφ και Αντρέιφ, που γνώριζαν το Γιάκωφ προσωπικά, ενήργησαν διαφορετικά και αποφάσισαν να συναντηθούν στο Μπλάτσι (σημ. Οξυά Καστοριάς) για να συνεννοηθούν.[36]

1. ↑ 1,0 1,1 Γεώργιος Χριστόπουλος, Ιωάννης Μπαστιάς (1977), Ιστορία του Ελληνικού Εθνους: Νεώτερος Ελληνισμός απο το 1881 ως 1913, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, σελ. 254.

2. Livanios, Dimitris (1999). . ↑ "'Conquering the souls': nationalism and Greek guerrilla warfare in Ottoman Macedonia, 1904-1908". Byzantine and Modern Greek Studies 23: 195-6https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/40679BB0857F424291E33DE6F907137A/S0307013100003128a.pdf/conquering_the_souls_nationalism_and_greek_guerrilla_warfare_in_ottoman_macedonia_19041908.pdf.

3. Βασίλης Γούναρης, ↑ Ο Μακεδονικός Αγώνας, στο Συλλογικό: Η Ελλάδα τον 20ό αιώνα: 1900-1910, Επτά Ημέρες της Καθημερινής, 17/10/1999, σελ.12-3 Η Ελλάδα τον 20ό αιώνα: 1900-1910 pdf

4. Απόστολος Βακαλόπουλος, ↑ Η Μακεδονία κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 στο: συλλογικό ΄΄Μακεδονία: 4000 χρόνια ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού΄΄, Εκδοτική Αθηνών, 1992, σελ. 438-442

5. ↑ Βικτόρ Μπεράρ, Οδοιπορικό στη Μακεδονία (1891-1893), εκδ. Τροχαλία.

6. ↑ Σταυρούλα Βαϊνά Αρβανιτάκη (2004). Ο καπετάν Γρηγόριος Βαϊνάς, Μακεδονικός Αγώνας, Ήθη και έθιμα της Μακεδονίας. Αθήνα: Μέδουσα - Σέλας Εκδοτική. σελίδες 191 ). ISBN 960-8338-14-X.

7. Σύσκεψη στην ↑ Πολυκέρασο-Μπόρις Σαράφωφ, Βασίλ Τσακαλάρωφ κ.α. (Τσερέσνιτσα) στις 20 Μαρτίου 1902

8. Βαγιακάκος Δικαίος, ↑ Μανιάτες αγωνισταί στα Καστανοχώρια, περιοδικό "Μακεδονική Ζωή", 86 (1973), σ. 16, 17.

9. ↑ Ιωάννης Κολιόπουλος, Λεηλασία Φρονημάτων, σ. 5, εκδ. ΒΑΝΙΑΣ, 1995 ISBN 960-288-040-6

10. Βαγιακάκος Δικαίος, ↑ Μανιάτες αγωνισταί στα Καστανοχώρια, περιοδικό "Μακεδονική Ζωή", 86 (1973), σ. 16, 17

11. ↑ Κωνσταντίνος Τσώπρος Αναμνήσεις Μελένοικο-Θεσσαλονίκη σ. 53 ΙΜΧΑ 2η GR ISSN:0073-862X

12. ↑ Πρακτικά Β΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου: Οι Σέρρες και η περιοχή τους από την Οθωμανική κατάκτηση μέχρι τη σύγχρονη εποχή, Α΄ τόμος, Σέρρες 2013, σελ. 59, Σερραϊκά Χρονικά, τόμος Γ΄, σελ 179[νεκρός σύνδεσμος]

13. ↑ Κωνσταντίνος Τσώπρος, Αναμνήσεις (Μελένοικο - Θεσσαλονίκη), σ. 33 GR ISSN: 0073 862Χ

"Ο Μακεδονικός Αγώνας και η προετοιμασία της απελευθέρωσης (1903-1912)", Βασίλης K. Γούναρης, στο: Ι. Κολιόπουλος και Ι. Χασιώτης (επιμ.), Η νεότερη και σύγχρονη Μακεδονία (Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής & Παπαζήσης, 1992), τόμ.1, σ. 508-527.

Ο Μακεδονικός αγώνας και η απελευθέρωση της Μακεδονίας, στο: συλλογικό, ΄΄Μακεδονία: 4000 χρόνια ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού΄΄, Κωφός Ευάγγελος, Εκδοτική Αθηνών, 1992, σελ.465-480

Ο Μακεδονικός Αγώνας στους Αγώνες του νεώτερου Ελληνισμού, Ι.Κ. Μαζαράκη Αινιάν, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα-Γιάννινα, 2003, σελ.9-34

Το Μακεδονικόν πρόβλημα, - Νεοκλή Καζάζη, Αθήναι 1907.

Μαρτύρων και ηρώων αίμα. - Δραγούμη Ι. Αθήναι 1907.

Βιογραφία Καπετάν Κώττα, - Κοντούλη Α., Φλώρινα 1931.

Πως η Μακεδονία παρέμεινεν ελληνική: ιστορικές σελίδες, - Γκαρμπολά Ν., Θεσσαλονίκη 1933.

Το Μακεδονικό ως φάσις του Ανατολικού Ζητήματος, 1878-1908, - Βλάχου Ν.Β., Αθήναι 1935.

Ίων Δραγούμης, - Παράσχου Κ., Αθήναι 1936.

Οι Μακεδόνες εις τους υπέρ της Ανεξαρτησίας Αγώνας, 1796-1832, - Βασδραβέλλη Ι.Κ., Θεσσολονίκη 1950 (2η έκδοση).

Μακεδονικός Αγών και Μακεδόνες Αρχηγοί, - Μόδη Γ.Χ., Θεσσαλονίκη 1950.

Καπετάν Άγρας, - Κανελλόπουλου Θ.Γ., Αθήναι 1952

Ο Μακεδονικός Αγών: Απομνημονεύματα, - Αργυρόπουλου Π.Α., Θεσσαλονίκη 1957.

Αναμνήσεις εκ του Μακεδονικού Αγώνος, - Σπανού Ν., Θεσσαλονίκη 1957.

Ο Μακεδονικός Αγών εις την Δυτικήν Μακεδονίαν, - Ναλτσά Χ.Α., Θεσσαλονίκη 1958.

Ο Μακεδονικός Αγών: Απομνημονεύματα, - Γερμανού Καραβαγγέλη, Θεσσαλονίκη 1959.

Ο Ίων Δραγούμης και ο Μακεδονικός Αγών, - Ευρυγένη Δ., Θεσσαλονίκη 1961.

Το Ελληνικόν Προξενείον Θεσσαλονίκης, 1903-1908, - Λαούρδα Β., Θεσσαλονίκη 1961.

Μακεδονικός Αγών, - Λαούρδα Β., Θεσσαλονίκη 1961.

Ο Μακεδονικός Αγών: Αναμνήσεις, - Μαζαράκη Αινιάν, Θεσσαλονίκη 1963.

Παύλος Μελάς, - Μελά Ν., Αθήναι 1964.

Μακεδονικός Αγών, 1903-1908 - Ανεστόπουλου Α.Κ., Θεσσαλονίκη 1965.

The Greek struggle in Macedonia, 1897-1913, - Douglas Dakin, IMXA, Θεσσαλονίκη 1966

ΜακεδονικόςΑγών, - Τσάμη Π.Δ., Θεσσαλονίκη 1975.

Από τη Μακεδονία στο Γουδί: δραστηριότητες Μακεδονομάχων στρατιωτικών (1908-1909, - Γούναρη Β.Κ., Δελτίο της Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρείας 29 (1986) σ. 175-256.

Βουλευτές και Καπετάνιοι: πελατειακές σχέσεις στη μεσοπολεμική Μακεδονία, - Γούναρη Β.Κ., περιοδικό ΕΛΛΗΝΙΚΑ 41 (1990) σ.313-335.

Ο Ελληνικός Αγώνας στην Μακεδονία, 1897-1913, - Douglas Dakin, εκδ Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1996

Ο Μακεδονικός Αγώνας μέσα από τις φωτογραφίες του (1904-1908), - Γούναρη Β.Κ., εκδ. Έφεσος, Αθήνα 2001.

Μακεδονικός Αγώνας (1904-1908), Ιστορικά (ένθετο Ελευθεροτυπίας υπ. αρ.163/2002) Αθήνα (Δεκ.) 2002.

Albert Londres, Κομιτατζήδες ή η τρομοκρατία στα Βαλκάνια'. Μετάφραση Δημήτρη Μιχαλόπουλου, Αθήνα: Πετσίβας, 2008, ISBN 978-960-87636-8-5.

Σπυρίδων Σφέτας, Ελληνοβουλγαρικές αναταράξειs 1880-1908, εκδόσεις Επίκεντρο ISBN 978-960-458-170-2

Μακεδονικός αγώνας 1904-1908, δίψα ελευθερίας, αλλοτινή (μέρος 1ο) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)

Μακεδονικός αγώνας 1904-1908, δίψα ελευθερίας, αλλοτινή (μέρος 2ο) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)

Μακεδονικός αγώνας 1904-1908, δίψα ελευθερίας, αλλοτινή (μέρος 3ο) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)

Μορφές του Μακεδονικού αγώνα (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)

Ιστοσ. ΕΡΤ, ΕΤ3: Εκατογραφία: Ο Μακεδονικός Αγώνας Μέρος Α', 17/02/2012, [Βίντεο]

Ιστοσ. ΕΡΤ, ΕΤ3: Εκατογραφία: Ο Μακεδονικός Αγώνας Μέρος Β', 22/02/2012, [Βίντεο]

# data[].attributes.attachment_link.title
Μακεδονικός Αγώνας

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν μία σειρά συγκρούσεων μεταξύ κυρίως ελληνικών και βουλγαρικών ένοπλων σωμάτων που διεξήχθη από το 1904 ως το 1908 στην περιοχή της Μακεδονίας (τότε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) με σκοπό τον εθνικό προσεταιρισμό των κατοίκων της περιοχής, ιδίως των σλαβόφωνων Χριστιανών.[3] Δευτερευόντως συμμετείχαν στις συγκρούσεις αυτές σερβικές

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ 2/2

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Θούριος του Ρήγα Φερραίου Βελεστινλή - Νίκος Ξυλούρης -

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΑΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι ήρωες και οι μάχες του 1821

# data[].attributes.attachment_link.title
Ελληνική ιστορία - Φιλελληνισμός & απαρχές του Αγώνα Ανεξαρτησίας

# data[].attributes.body
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΑΡΟΔΟΣ, στ. 192-436 (λυρικά μέρη της τραγωδίας)

Η τραγωδία: σύνθεση επικών και λυρικών στοιχείων

Δομή:

Προωδός, στ. 192-195

Κομμός δι’ αμοιβαίων, στ.196-288: - οδύνη κι απελπισία

κομμός (τραγούδι): θρήνος Ελένης και χορού

Δομή: Στροφή α΄-αντιστροφή α΄- στροφή β΄-αντιστροφή β΄-επωδός

Επίκληση στις Σειρήνες και την Περσεφόνη (θεότητες που συνδέονται με το θάνατο). Συγκεφαλαιώνεται όλη η οδύνη της Ελένης για το διασυρμό του ονόματός της, για τη μητέρα της, για τα αδέλφια της και για τον άντρα της.

Αντιστροφή του Xορού: πιστή ηχώ των λόγων της Ελένης,  στ. 226, θεωρείται νεκρός).®αλλά: κλιμάκωση (στ. 204, ο Μενέλαος αγνοούμενος Και η Ελένη αργότερα (στ. 279, 308) μιλεί με βεβαιότητα για το θάνατο του άντρα της, έτσι μεγαλώνει η απόσταση για την πραγματοποίηση της αναγνώρισης.

Διαλογική σκηνή, στ. 289-371: - ρητορική διαμαρτυρία και παράπονο· ρητορικός μονόλογος (απαγγελία): διαμαρτυρία Ελένης – συμβουλές Χορού Σε μια μακριά ρήση της η ηρωίδα θρηνεί για τη δυσφήμηση του ονόματός της και το χαμό της μητέρας, των αδελφών και του άντρα της, (ο ποιητής δείχνει και πάλι την κωμική παράλογη κατάσταση που δημιουργήθηκε με το Είδωλο).  παρέμβαση-μεταστροφή του χορού:®Απόφαση της Ελένης να πεθάνει πριν: θεωρεί βέβαιη την είδηση του Τεύκρου για το θάνατο του Μενέλαου τώρα: αμφισβητεί τις πληροφορίες του Τεύκρου, η κορυφαία συμβουλεύει την Ελένη να ρωτήσει τη μάντισσα Θεονόη για την τύχη του Μενέλαου.

Αμοιβαίο, στ.372-436: αγωνία και πάθος: θρήνος Ελένης και χορού - συμβουλές και ευχές χορού - θρήνος (μονωδία) Ελένης.  φόβος, αγωνία για τη μαντεία της Θεονόης.®- επιβράδυνση της αποχώρησης

Ο διάλογος περνά σε ένα λυρικό “αμοιβαίο”, όπου η Ελένη θρηνεί και πάλι τη μοίρα της και διακηρύττει την απόφασή της να πεθάνει, αν ο Μενέλαος δε ζει πια (όρκος).

Μονωδία (τραγούδι) Ελένης: - Η Ελένη συγκρίνει τον εαυτό της με την Καλλιστώ και την Τιτανίδα για να τονίσει την τραγική της τύχη  αντιπολεμικό®- Τα δεινά του πολέμου σε Έλληνες και Τρώες (θρήνος αμάχων) μήνυμα

ΧΟΡΟΣ: Σύσταση: Ο Xορός αποτελεί ένα ομοιογενές σύνολο (κοινή σκευή, ρυθμική κίνηση, συντονισμός, συνοδεία μουσικής, στοιχείο της θρησκευτικής προέλευσης της τραγωδίας).

Ρόλος του Xορού: πάνω του καθρεπτίζεται το πάθος των ηρώων (ο Xορός είναι η ηχώ της ηρωίδας).

Σχέση ατόμου - ομάδας: το πάθος των ηρώων –που οι ίδιοι αντιλαμβάνονται ως ατομική περίπτωση– στα λόγια του Xορού, της ομάδας, αποκτά ευρύτερη διάσταση.

Ο Χορός αδυνατεί να επέμβει δραστικά στην εξέλιξη της υπόθεσης αλλά λειτουργεί ως εκπρόσωπος των θεατών εκφράζοντας τα συναισθήματά τους.

Σύνθεση του Χορού: Ελληνίδες, αιχμάλωτες, εξόριστες γυναίκες που αδυνατούν να παρέμβουν δραστικά στην εξέλιξη του δράματος (παθητικό στοιχείο), αλλά ταυτιζόμενες με την ηρωίδα συμπάσχουν, παράλληλα όμως αποστασιοποιούνται και της δίνουν καθοδηγητική συμβουλή. Έτσι, οι γυναίκες του Χορού με τη συμβουλή τους δίνουν διέξοδο στην απόγνωση της ηρωίδας.

Η σύνθεση του Χορού αποτελεί στοιχείο δραματικής οικονομίας, καθώς τα κοινά στοιχεία που έχει με την ηρωίδα (καταγωγή, φύλο, ακούσια απομάκρυνση από την πατρίδα, νοσταλγία) προετοιμάζουν την υποστήριξή του στα σχέδια της Ελένης.

Μετάσταση του Χορού: Οι “μεταστάσεις”, όπως αποκαλούνται οι αποχωρήσεις του χορού κατά τη διάρκεια της δράσης, είναι μόνο τέσσερις στα σωζόμενα δράματα. Προκαλούνται από δραματικές ανάγκες που απαιτούν την απουσία του.

Στην Ελένη, στ. 404, αποτελεί έξυπνο δραματικό εύρημα, ώστε η άφιξη αμέσως μετά και η ταυτότητα του Μενέλαου να παραμείνει άγνωστη, για να επιτευχθεί η περίπλοκη σκηνή της αναγνώρισης λίγο αργότερα (στοιχείο δραματικής οικονομίας)

Τραγικότητα της Ελένης: συναισθήματα ενοχής - ευθύνης (αναίτιος-παναίτιος), η δυσφήμησή της, το πρόβλημα της ομορφιάς και ο τρόπος που το αντιμετωπίζει (ομορφιά = πόνος, δεινά), σύγκρουση με θεούς, αναπόφευκτη μοίρα, απότομη μεταστροφή της τύχης,

Συναισθηματική πορεία της Ελένης - τραγικότητα: ● οδύνη και απελπισία ● «ρητορική διαμαρτυρία» και παράπονο ● αγωνία και πάθος ● επιθυμία απόδρασης από μια οδυνηρή πραγματικότητα (σκέψεις για αυτοκτονία)  αναζήτηση ελπίδας – φόβος®● αδιέξοδο και απόγνωση

Στην πάροδο προκαλείται στους θεατές: Έλεος για την τραγική θέση της Ελένης Φόβος για την τύχη της (σκέψεις για αυτοκτονία, όρκος) καθώς και για την τύχη του Μενέλαου (μαντεία Θεονόης)

Ευριπίδης - από σκηνής φιλόσοφος: Ο χαρακτηρισμός αυτός δόθηκε από την αρχαιότητα στον Ευριπίδη, καθώς σε πολλά σημεία των έργων του ενσωματώνει στο λόγο των ηρώων του δικές του βαθύτερες σκέψεις, αποφθεγματικές, με διαχρονική και καθολική ισχύ. Πολλές φορές οι σκέψεις αυτές απηχούν ιδέες των συγχρόνων του σοφιστών από τους οποίους δέχθηκε επιρροές. Αποφθεγματικές εκφράσεις - στίχοι: 303-305, 307-309, 313, 335-337, 370-371

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Πάροδος ονομαζόταν το άσμα του Χορού κατά την είσοδό του στην ορχήστρα

➱ Μπροστά από τον Χορό ήταν ο αυλητής, που με τον ήχο του συνόδευε την κίνηση και την όρχησή του.
Η είσοδος γίνεται με ρυθμικά βήματα
➱ Τραγουδούσαν αντικριστά χωρισμένες σε δύο ημιχόρια και εναλλάξ με στροφές και αντιστροφές.

➱➯Ο Χορός ➯Ο Χορός ⇛Με το τραγούδι του ερμηνεύει τα γεγονότα και αναπτύσσει ένα φιλοσοφικό ⇛Ο αρχαίος Ελληνικός Χορός ήταν, στην ευρύτατή του σημασία, μιμητικός ή εκφραστικός. Μ
➱ Με τον υποκριτή διαλεγόταν ο κορυφαίος του Χορού.
Είναι ένα ομοιογενές σύνολο με ομοιόμορφα ενδύματα απλούστερα από των υποκριτών:λειτουργεί ως ένας άνθρωπος.
σχολιάζει, επικρίνει, συμπάσχει και συμβουλεύει, αλλά μένει πάντα μακριά.
διαθέτει πάντα ενόραση, ευαισθησία και πείρα. Δεν συμμετέχει στη δράση και στην εξέλιξη του δράματος αλλά δ ιατυπώνει ηθικούς κανόνες, εκφράζει συναισθήματα, θρηνεί για τις ατυχίες, συμπάσχει με τον ήρωα, άλλες φορές έρχεται σε αντίθεση με όποιον βρίσκεται στη σκηνή εκείνη τη στιγμή ή δίνει καθοδηγητικές συμβουλές. Ο Χορός, ακόμη και όταν συγκροτείται από πρόσωπα ταπεινά (π.χ. λαϊκές γυναίκες ή δούλους) διαθέτει ενόραση, ευαισθησία και πείρα. στοχασμό που δίνει νόημα σε αυτό που συμβαίνει, επηρεάζει τις εξελίξεις ανεπαίσθητα.
ε τη χρησιμοποίηση των χεριών, των βραχιόνων και του σώματος, όχι λιγότερο απ' ό,τι τα πόδια, ε ξέφραζε τη διάθεση, τα συναισθήματα και το χαρακτήρα του τραγουδιού που συνόδευε.

⇛Ο Χορός για τους Έλληνες ήταν αναπόσπαστο μέρος πολλών κοινών περιοδικών τελετών, θρησκευτικών και κοσμικών, π.χ. γιορτές, γάμοι, κηδείες, εορτασμοί νίκης (μπορούμε να τον συγκρίνουμε με τις σημερινές λιτανείες, την περιφορά του Επιταφίου, κτλ.).

Αποτελείται από ➤ Είναι γυναίκες: μ➤ Συμπάσχει με την ηρωίδα, παράλληλα όμως αποστασιοποιείται Έλληνιδες αιχμάλωτες (15 ) Αυτό τις φέρνει πιο κοντά στην ηρωίδα, καθώς η μοίρα τους έχει κοινά σημεία και αυτό τις κάνει πιο έμπιστες πορούν να καταλάβουν την ψυχολογική κατάσταση της ηρωίδας και να ταυτιστούν μαζί της.
και της δίνει καθοδηγητική συμβουλή. Έτσι, οι γυναίκες του Χορού με τη συμβουλή τους δίνουν διέξοδο στην απόγνωση της ηρωίδας.

Ο κομμός είναι ένα θρηνητικό τραγούδι , ένα μοιρολόγι, που υποβάλλει και συνεπαίρνει τους θεατές. Δημιουργείται μια ατμόσφαιρα πένθους και οδύνης.

Μετά την αποχώρηση του Τεύκρου Ελένη βιώνει ένα τρομακτικό αδιέξοδο, πεσμένη ικέτισσα στον τάφο του Πρωτέα, σηκώνει το κεφάλι της προς τον ουρανό και αρχίζει να τραγουδά.

Αποτελεί επανάληψη των δραματικών μοτίβων του προλόγου.

2. Ματαιότητα του πολέμου

3. Παρεμβάσεις θέων - Μοίρα

4. Ηρωική ηθική έννοια της τιμής

5. Αξιοπιστία θεϊκών επεμβάσεων

α΄αντιστροφή (στ. 201-223)

β΄στροφή , β΄αντιστροφή (224-263)

Επωδός (στ. 264-288)τελευταίο άσμα του κομμού

Η ρητορική διαμαρτυρία της Ελένης/ η συναισθηματική της κατάσταση

Άρτια διάρθρωση: Προοίμιο (στ. 291-303) - Μια ζωή αλλόκοτη!

Απόδειξη (στ. 303-331) - Γιατί η ζωή της είναι αλλόκοτη!

Επίλογος (στ. 332-345) - Μόνη λύτρωση η αυτοκτονία!

Ρητορικές ερωτήσεις: (στ. 291, 332, 334-335)

Αποφθεγματικές φράσεις: (στ. 303-305, 306-309, 313, 335-337, 338, 339, 341, 344-345)

Ο θρήνος που προηγήθηκε μαλάκωσε την ένταση της και τώρα είναι σε θέση να εκλογικεύσει τα αίτια των συμφορών της , αλλά και να ερμηνεύσει τα συναισθήματά της. Με ψυχραιμία ανακοινώνει την απόφασή της να αυτοκτονήσει και με ωμό ρεαλισμό αναζητά το κατάλληλο φονικό μέσο.

Η παρέμβαση - ο ρόλος του Χορού (στ.346-371)

Λειτουργεί ως υποκριτής: παρεμβαίνει ως ψύχραιμος παρατηρητής βάζοντας φραγμό στα απαισιόδοξα συναισθήματα της Ελένης. Αμφισβητεί τη γνώση που προέρχεται από λόγια και φήμες, δείχνει ένα δρόμο εξόδου από το αδιέξοδο, προωθεί τη δράση και συμμετέχει σ' αυτή.

Η μετάσταση του χορού / ο ρόλος της

Με την πρόφαση της γυναικείας αλληλεγγύης - ηθικής συμπαράστασης, οι γυναίκες του χορού αποχωρούν μαζί με την Ελένη από την ορχήστρα, κάτι που σπάνια συμβαίνει στα σωζόμενα έργα. Για λόγους δραματικής οικονομίας ο Χορός αφήνει κενό το σκηνικό χώρο για να να μην πληροφορηθεί έτσι την ταυτότητα του Μενέλαου που θα εισέλθει σε λίγο. Η σκηνή της αναγνώρισης των δύο συζύγων, κεντρικό θέμα της τραγωδίας θα έχανε έτσι το νόημά της.

Το αμοιβαίο/ η συναισθηματική κατάσταση της Ελένης

Στ. 372-389 - οι νέοι φόβοι της Ελένης

Στ. 405-421 - θρήνος για τους νεκρούς, θύματα της ολέθριας ομορφιάς της

Στ. 422-435 - βίοι παράλληλοι!

Η Ελένη διστάζει να προσφύγει στη Θεονόη, αγωνιά και φοβάται μήπως επιβεβαιώσει το θάνατο του Μενέλαου και ξεσπά σε νέο θρήνο επιβραδύνοντας την εξέλιξη του μύθου, αλλά και ταυτόχρονα επαναφέροντας το θεατή στην πένθιμη ατμόσφαιρα του κομμού, στο "φόβο" για την απάντηση της μάντισσας και στον "έλεο" για την τραγική μοίρα της ηρωίδας (το αφύσικο της ύπαρξής της, η καταστροφική ομορφιά της, θεωρείται νεκρή, ενώ δεν είναι).

Το παθητικό στοιχείο στο έργο του Ευριπίδη

Κομμός της ηρωίδας (προωδός - α΄στροφή - επωδός )

Η επιθυμία της να χανόταν η ομορφιά της και να γινόταν άσχημη.

Η απόφασή της να ξεφύγει από το αδιέξοδο αυτοκτονώντας, ο όρκος να αυτοκτονήσει, αν επαληθευθούν οι πληροφορίες του Τεύκρου.

Ο θρήνος για τις συμφορές που προκάλεσε η ολέθρια ομορφιά της.

Οι ήρωες του Ευριπίδη, σε αντίθεση με το προγενέστερο θέατρο, βιώνουν νέα συναισθήματα που κινούνται από την επιθυμία απόδρασης ως την ηδονή των δακρύων. Τάσεις φυγής από τη ζοφερή πραγματικότητα, επιθυμία να ξαναφτιάξουν αυτό τον κόσμο, να τον ονειρευτούν διαφορετικό. 1. Με ποιους εκφραστικούς τρόπους τονίζονται τα συναισθήματα της ηρωίδας και ποια αίτια τα προκαλούν; 2. Από πού φαίνεται ότι ο Χορός τηρεί στάση συμπάθειας απέναντι στην ηρωίδα;
3. Ποιο στοιχείο θλίβει περισσότερο την Ελένη; Ποιο γνώρισμα του ήθους της προβάλλει αυτό;
4. Ποιος λόγος προκάλεσε την εμφάνιση του Χορού;
5. Ποιες πληροφορίες παίρνουμε για το Χορό;
Να επισημάνετε στην επωδό τους στίχους στους οποίους εκφράζεται η αντίθεση ανάμεσα στο είναι και το φαίνεσθαι.

Πηγές: http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-C112/347/2331,8869
www.cleverclass.gr
http://www.cup.gr/Previews/978-960-524-244-2-Preview.pdf

# data[].attributes.attachment_link.description
Πάροδος ονομαζόταν το άσμα του Χορού κατά την είσοδό του στην ορχήστρα ➱ Μπροστά από τον Χορό ήταν ο αυλητής, που με τον ήχο του συνόδευε την κίνηση και την όρχησή του. Η είσοδος γίνεται με ρυθμικά βήματα ➱ Τραγουδούσαν αντικριστά χωρισμένες σε δύο ημιχόρια και εναλλάξ με στροφές και αντιστροφές.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Βοήθημα Νέων Ελληνικών Α ΕΠΑΛ: Το βιβλίο αυτό συνιστά πλήρες και αξιόπιστο βιβλιο τόσο για τους μαθητές της Α τάξης των ΕΠΑΛ όσο και για τους εκπαιδευτικούς που καλούνται να διδάξουν το μάθημα των Νέων Ελληνικών.
Με απλό και σαφή λόγο συμβάλλει στην κατανόηση των ανθολογημένων κειμένων του σχολικού βιβλίου και στην καλύτερη διδακτική επεξεργασία τους.
Ακολουθώντας τη δομή του σχολικού εγχειριδίου περιλαμβάνει αναλυτικές απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις και τις εργασίες του καθώς και συμπληρωματικό υλικό για κάποιες εργασίες παραγωγής λόγου.
Κάθε ενότητα συμπληρώνεται με δύο ενδεικτικά κριτήρια αξιολόγησης, ενώ στο τέλος του βιβλίου δίνονται οι απαντήσεις στις ερωτήσεις των κριτηρίων, για τον έλεγχο και την εμπέδωση της αποκτηθείσας γνώσης.
Περισσότερο εκπαιδευτικό υλικό για το Λύκειο εδώ.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ηλεκτρονικη διδασκαλια

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εκπαιδευτικο υλικο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
βιντεομαθηματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πανεπιστημιο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ηλεκτρονικο σχολειο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ιδιαιτερα μαθηματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
διαγωνισματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
σχεδιαγραμματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επαναληπτικεσ ασκησεισ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μαθηματα μεσω skype

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εκπαιδευτικα παιχνιδια

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
οδηγοσ σπουδων

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πανελλαδικεσ εξετασεισ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ψυχολογικα τεστ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
τεστ προσωπικοτητασ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γλωσσικα κουιζ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γλωσσικα λαθη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εκπαιδευτικεσ συμβουλεσ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φτιαξε μονοσ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
δραστηριοτητεσ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
απο που βγηκε η φραση

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αποστόλης Ζυμβραγάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Νέα Ελληνικά Α' ΕΠΑΛ - Πλήρες βοήθημα - ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
Βοήθημα Νέων Ελληνικών Α ΕΠΑΛ: Το βιβλίο αυτό συνιστά πλήρες και αξιόπιστο βιβλιο τόσο για τους μαθητές της Α τάξης των ΕΠΑΛ όσο και για τους εκπαιδευτικούς που καλούνται να διδάξουν το μάθημα των Νέων Ελληνικών. Με απλό και σαφή λόγο συμβάλλει στην κατανόηση των ανθολογημένων κειμένων του σχολικού βιβλίου και στην καλύτερη διδακτική επεξεργασία τους.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Διδάσκοντας στο Γυμνάσιο...

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
" Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας ﻿ " (σχολικό βιβλίο). Εισαγωγή στη δραματική ποίηση . Τα slides για...

# data[].attributes.attachment_link.title
Γ' ΕΠΑΛ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
ΒΟΗΘΗΜΑ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ Γ' ΕΠΑΛ ΒΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

# data[].attributes.headline
ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

# data[].attributes.subject
ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

# data[].attributes.body
Γ'ΕΠΑΛ

# data[].attributes.headline
ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

# data[].attributes.subject
ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

# data[].attributes.body
Α' ΕΠΑΛ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γλώσσα και Γλωσσικές Ποικιλίες

Τα Όρια της Γλώσσας

Η απεραντοσύνη της γλώσσας ("Γλώσσα είναι ολόκληρος ο λαός"):

Χρησιμοποιούμε τη γλώσσα, α) για να περιγράφουμε τα πάντα γύρω μας, από τα πιο μικρά μέχρι τα πιο μεγάλα (τον κόσμο, τον μικρόκοσμο και τον μακρόκοσμο), β) για να εκφράζουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, από τους πιο βαθείς στοχασμούς μας μέχρι τα πιο λεπτά μας συναισθήματα, γ) για να επικοινωνούμε και να συζητάμε για τα πιο ασήμαντα μέχρι τα πιο σπουδαία θέματα, δ) για να ψυχαγωγούμαστε (π.χ. τραγούδι, παραμύθι, παιχνίδι), ε) για να σκεπτόμαστε, καθώς η νόηση και η γλώσσα συνδέονται στενά. Κατά τον Πλάτωνα, η σκέψη είναι ένας ενδιάθετος (= εσωτερικός) λόγος. Η γλώσσα, λοιπόν, εξαπλώνεται σε όλους τους τομείς και σε όλα τα επίπεδα της ζωής μας. Είναι τόσο πλατιά, όσο και ο κόσμος μας. Γι' αυτόν το λόγο, ο φιλόσοφος Βίτγκενσταϊν είπε χαρακτηριστικά: τα όρια της γλώσσας μου ορίζουν τα όρια του κόσμου μου, εννοώντας ότι ο κόσμος είναι τόσος και τέτοιος, όσο μπορεί κανείς να τον εκφράσει γλωσσικά. Επομένως, ο απέραντος κόσμος μας προϋποθέτει και μια απέραντη γλώσσα που θα τον περιγράφει.

Η πολυμορφία της γλώσσας ("Η γλώσσα είναι πρωτεϊκή*"):

Οι ποικίλες ανάγκες της καθημερινής ζωής ικανοποιούνται διά μέσου της γλώσσας, η οποία ανταποκρίνεται σε όλες τις περιστάσεις. Με τη γλώσσα επικοινωνούμε, συνεργαζόμαστε, συμβουλεύουμε, κρίνουμε, ρωτάμε, περιγράφουμε, σκεφτόμαστε, σχεδιάζουμε το μέλλον μας, κ.ά. Για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες αυτές, η γλώσσα λαμβάνει διάφορες μορφές, οι οποίες υπαγορεύονται από τη συντακτική δομή και τη γραμματική της οργάνωση. Για παράδειγμα, όταν διατάζουμε κάποιον χρησιμοποιούμε την προστακτική έγκλιση (" Δώσε πίσω το μολύβι μου!"), ενώ όταν ζητάμε κάτι ευγενικά αξιοποιούμε την υποτακτική ("Θα ήθελα να μου επιστρέψεις το μολύβι μου").

Η παντοδυναμία της γλώσσας ("Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει, μα κόκκαλα τσακίζει"):

Με τη γλώσσα μπορεί κάποιος να δώσει μια προσταγή, μια συμβουλή ή ένα πειστικό επιχείρημα. Τα στοιχεία αυτά οδηγούν τον δέκτη (της προσταγής, της συμβουλής, του πειστικού επιχειρήματος) στην τέλεση κάποιων πράξεων, στη λήψη ορισμένων αποφάσεων και στη συγκρότηση συγκεκριμένων σκέψεων. Φυσικά, ο γνώστης και επαρκής χρήστης της γλώσσας μπορεί εύκολα και αποτελεσματικά να επηρεάσει με το λόγο του τους γύρω ανθρώπους. Η δύναμη αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε θετικά για την πνευματική καλλιέργεια και την κοινωνική πρόοδο είτε αρνητικά για την επιβολή και την παραπλάνηση.

* Πρωτεϊκός ονομάζεται ο πολύμορφος, αυτός που παρουσιάζει ποικίλες όψεις (< Πρωτέας: θαλάσσια θεότητα της μυθολογίας, που είχε την ικανότητα να μεταμορφώνεται).

Η γλώσσα, όπως και η κοινωνία στην οποία μιλιέται, είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Βρίσκεται διαρκώς σε εξέλιξη. Όπως μια κοινότητα, ανάλογα με τη γεωγραφική θέση της, την ανάπτυξη στον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό τομέα, το τεχνολογικό επίπεδο και την πνευματική της πρόοδο, διαμορφώνει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, έτσι και η γλώσσα, ως κοινωνικό προϊόν, αντικατοπτρίζει κατά κάποιον τρόπο τις ιδιαιτερότητες αυτές, με αποτέλεσμα οι ομιλητές της εκάστοτε γλωσσικής κοινότητας να χρησιμοποιούν διαφορετικές γλωσσικές ποικιλίες. Οι ποικιλίες αυτές διακρίνονται σε δύο άξονες: τον γεωγραφικό (οριζόντια κατάταξη) και τον κοινωνικό (κάθετη κατάταξη).

Κοινή Γλώσσα

Κοινή ονομάζεται η επίσημη γλώσσα μιας χώρας που χρησιμοποιείται από όλους (ακόμα και από όσους μιλούν διαλεκτικά ή ιδιωματικά).

Διάλεκτος - Ιδίωμα

Η διάλεκτος και το ιδίωμα είναι δύο όροι που χαρακτηρίζουν τη γεωγραφική διαφοροποίηση μιας γλώσσας. Συγκεκριμένα, διάλεκτος ονομάζεται η μορφή μιας γλώσσας που παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις από την κοινή ως προς την προφορά, τη γραμματικοσυντακτική δομή και το λεξιλόγιο. Οι ομιλητές της εντοπίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές και γίνονται δύσκολα κατανοητοί. Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν τέσσερεις διάλεκτοι: η ιωνική - αττική, η δωρική, η αρκαδοκυπριακή και η βορειοδυτική. Στη νεότερη εποχή, απαντούν τα ποντιακά, τα καππαδοκικά, τα τσακώνικα και τα κατωιταλικά. Από μερικούς θεωρούνται επίσης διάλεκτοι τα κυπριακά και τα κρητικά.

Αντίθετα, ιδίωμα ονομάζεται η μικρή απόκλιση από την κοινή γλώσσα, που δεν εμποδίζει ιδιαίτερα την κατανόηση από τους ομιλητές της κοινής. Ως ιδιώματα της ελληνικής γλώσσας νοούνται τα θρακιώτικα, μακεδονικά, ηπειρωτικά, θεσσαλικά και στερεοελλαδίτικα ( βόρεια ιδιώματα), τα πελοποννησιακά και κρητικά ( νότια ιδιώματα), τα κυπριακά, χιώτικα και δωδεκανησιακά ( ανατολικά ιδιώματα) και τα επτανησιακά και κυκλαδικά ( δυτικά ιδιώματα).

Ιδιωματισμός - Ιδιωτισμός

Οι δύο αυτοί όροι ταυτίζονται συχνότατα εξ αιτίας της ομοιότητάς τους. ΠΡΟΣΟΧΗ: έχουν διαφορετική σημασία.

Ιδιωματισμός είναι μια ιδιωματική λέξη / τύπος που δε συνηθίζεται στην κοινή γλώσσα. Π.χ., με λέει [= μου λέει (συντακτικός ιδιωματισμός των βορείων ιδιωμάτων)], αφορδακός [= βάτραχος (λεξιλογικό ιδίωμα των κρητικών)] και πιδί [= παιδί (φωνολογικός ιδιωματισμός)].

Ιδιωτισμός ονομάζεται η έκφραση που λέγεται μόνο σε μια συγκεκριμένη γλώσσα και έχει λάβει ξεχωριστή, συνήθως μεταφορική, σημασία (π.χ. τρώει ξύλο, τό 'βαλε στα πόδια, κλείνω τα δεκαπέντε).

Παρατήρηση
Οι διάλεκτοι και τα ιδιώματα οφείλονται στην περιορισμένη επικοινωνία ανθρώπων από διαφορετικές περιοχές. Σήμερα, το φαινόμενο αυτό τείνει να εκλείψει λόγω των εξελιγμένων μέσων μεταφοράς και επικοινωνίας. Παράλληλα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης προβάλλουν την κοινή γλώσσα, με αποτέλεσμα να λειτουργούν ανασταλτικά στη δημιουργία και διατήρηση των διαλέκτων - ιδιωμάτων.

Η ωφελιμότητα των ιδιωμάτων

Εμπλουτίζουν τη γλώσσα.

Αποτρέπουν την πολιτιστική ισοπέδωση και την ομοιομορφία που τείνει να επιβάλει η μαζική κουλτούρα.

Αναδεικνύουν την πολιτιστική ιδιαιτερότητα μιας περιοχής και διασφαλίζουν τον πολιτιστικό πλουραλισμό.

Βοηθούν στην κατανόηση της ιστορικής προέλευσης και εξέλιξης της γλώσσας, καθώς σε πολλά ιδιώματα διασώζονται γλωσσικά στοιχεία από παλαιότερες μορφές της.

Αποτελούν το κύριο στοιχείο που συνδέει μεταξύ τους τα μέλη μιας κοινότητας.

Οι αρνητικές συνέπειες των ιδιωμάτων

Η εμμονή στους ιδιωματισμούς, παράλληλα με την ανάπτυξη ενός τοπικιστικού πνεύματος, συντελεί στην πρόκληση εμπάθειας μεταξύ των τοπικών κοινωνιών.

Τα ιδιώματα προκαλούν ενίοτε δυσχέρειες στην επικοινωνία των κατοίκων διαφορετικών περιοχών.

Γλωσσικές ποικιλίες εντοπίζονται ακόμη στο πλαίσιο της κοινωνίας. Διάφοροι παράγοντες, όπως είναι η ηλικία, η μόρφωση, η κοινωνική τάξη, το φύλο, η ιδεολογία, το επάγγελμα, η καταγωγή ενός ατόμου και οι περιστάσεις της δράσης του, διαμορφώνουν τη ζωή μέσα στην κοινότητα και συνθέτουν ποικίλα κοινωνικά χαρακτηριστικά. Η γλώσσα, ως κοινωνικό προϊόν, αντικατοπτρίζει την ποικιλία αυτή. Διαφορετικά θα μιλήσει:

ένα παιδί από έναν ηλικιωμένο (ηλικία): Ο νεαρός είναι περισσότερο εξοικειωμένος με τη γλώσσα της τεχνολογίας και χρησιμοποιεί λέξεις / εκφράσεις της συνθηματικής γλώσσας των νέων (αργκό). Π.χ., γκουγκλάρω, κάνω λάικ, τό 'πιασες;, είμαι μέσα. Αντίθετα, ο ηλικιωμένος μιλάει ενίοτε με παλαιότερους λεκτικούς τύπους (π.χ. οι φοιτηταί, εχρησιμοποιείτο, καλώς). Το λεξιλόγιό του θεωρείται από τους νεότερους παρωχημένο, διότι κάποιες λέξεις χρησιμοποιούνται πλέον σπάνια [π.χ. ανελκυστήρας, πικ-απ, πλυσταριό, μπουγάδα, δραχμή (αντί ευρώ)].

ένας πεπαιδευμένος από έναν αναλφάβητο (μόρφωση - εκπαίδευση): Προφανώς, ο αγράμματος μιλάει λιτά, με αρκετά γλωσσικά "λάθη" και φτωχό λεξιλόγιο. Κάποιες φορές, η αγραμματοσύνη του και η κακή χρήση της γλώσσας κάνουν το λόγο του δυσνόητο. Από την άλλη πλευρά, ο μορφωμένος, ανάλογα με το βαθμό της εκπαίδευσής του και την ποιότητα της παιδείας που έλαβε, συνθέτει ένα δομημένο λόγο και αξιοποιεί ένα πλούσιο λεξιλόγιο. Συχνά παρατηρείται το φαινόμενο, ο πεπαιδευμένος να γίνεται δύσκολα κατανοητός από χαμηλότερου επιπέδου συνομιλητές.

ένα μέλος της λεγόμενης υψηλής κοινωνίας από κάποιον που ανήκει στην εργατική τάξη (κοινωνική τάξη, καταγωγή, οικονομική κατάσταση): Τα μέλη των ανώτερων κοινωνικών τάξεων κατέχουν οικονομική δύναμη και προέρχονται από ισχυρή γενιά ("βαστούν από τζάκι"). Η οικονομική άνεση και το υψηλό επίπεδο του άμεσου περιβάλλοντός τους καθίστανται πρόσφορο έδαφος για την καλλιέργεια ανώτερης μόρφωσης, η οποία προσδίδει κοινωνικό κύρος. Για να διατηρήσουν αυτό το κύρος, συχνά επιδεικνύουν την πνευματική τους καλλιέργεια μέσω της χρήσης λόγιας γλώσσας.

ένας άνδρας από μια γυναίκα (φύλο): Οι κοινωνιογλωσσολόγοι έχουν παρατηρήσει ότι, γενικότερα, ο λόγος των γυναικών σε σύγκριση με αυτόν των ανδρών βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο. Οι γυναίκες, δηλαδή, χρησιμοποιούν λογιότερες και πιο επίσημες εκφράσεις, που προσδίδουν κοινωνικό κύρος. Μάλιστα, θεωρούν ότι αυτό είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής απαίτησης προς τις γυναίκες να είναι "καθωσπρέπει" και να συγκροτούν μια καλή εικόνα του εαυτού τους. Αντίθετα, η περισσότερη κοινωνική ελευθερία που δίνεται στον άνδρα τού επιτρέπει να κάνει χρήση ενός πιο ελεύθερου από γλωσσικούς "καθωσπρεπισμούς" λόγου.

ένας βοσκός από ένα δικηγόρο (επάγγελμα): Η ενασχόληση του δικηγόρου με το λόγο και με τη νομική και γραφειοκρατική ορολογία καθιστούν την ομιλία του λογιότερη και ορθότερα δομημένη από αυτήν του βοσκού.

το ίδιο άτομο α) στους φίλους και στους δασκάλους του, β) σε ένα γράμμα προς τους γονείς του και σε μια διάλεξη, γ) σε μια κουβέντα με θέμα το ποδόσφαιρο και σε μια συζήτηση με θέμα την πολιτική (περίσταση): Όλοι έχουμε παρατηρήσει ότι στην καθημερινή μας ζωή χρησιμοποιούμε το λόγο διαφορετικά, ανάλογα με την περίσταση (επικοινωνιακό πλαίσιο). Α) Όταν μιλάμε στους φίλους μας, ο λόγος μας είναι ελεύθερα δομημένος και το ύφος μας φιλικό και οικείο ("ζεστό"). Αντίθετα, στους δασκάλους μας μιλάμε επίσημα και με σεβασμό. Β) Έπειτα, ένα γράμμα προς τους γονείς μας ξεκινά με προσφώνηση και χαιρετισμό, έχει οικείο ύφος και μπορεί να τελειώνει με ευχές. Αντίθετα, το ύφος της διάλεξης είναι επιστημονικό ή λόγιο, ενώ απαιτείται χαιρετισμός των ακροατών στην αρχή και ευχαριστήρια λόγια για την ακρόαση στο τέλος. Γ) Στην τελευταία περίπτωση, η συζήτηση γύρω απ' την πολιτική θα είναι οπωσδήποτε πιο σοβαρή από τα αθλητικά σχόλια.

Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι στην καθεμιά περίπτωση εκφραζόμαστε με ένα ιδιαίτερο ύφος (στιλ, τρόπο έκφρασης) και δομούμε ανάλογα το λόγο μας. Για την επιλογή του καταλληλότερου κάθε φορά ύφους και γλωσσικού επιπέδου, ο ομιλητής / γράφων είναι ανάγκη να λαμβάνει υπ' όψη του τα εξής: ποιος μιλάει, σε ποιον, με ποιο σκοπό, για ποιο θέμα, πού, πότε, γιατί, πώς κ.τ.λ. Το ύφος, ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να είναι επιστημονικό, δοκιμιακό, επίσημο, ποιητικό, αφηγηματικό, περιγραφικό, ουδέτερο, φιλικό, οικείο, λαϊκό, λόγιο, υψηλό, χαριτωμένο, γλαφυρό, ταπεινό, κομψό, χυδαίο κ.ά.

Κάθε άνθρωπος βιώνει, εννοεί και αξιολογεί τα πράγματα και τις καταστάσεις με έναν προσωπικό τρόπο. Στον υποκειμενικό αυτό χαρακτήρα του ανθρώπου συμμετέχει και η γλώσσα, με αποτέλεσμα να φανερώνονται συχνά οι διάφορες οπτικές της. Ειδικότερα, παρατηρείται ότι οι άνθρωποι:

προσδιορίζουν τα ίδια πράγματα με διαφορετικές λέξεις. Για παράδειγμα, η κλασική μουσική χαρακτηρίζεται από κάποιους ενδιαφέρουσα και αριστουργηματική, από πολλούς άλλους, όμως, βαρετή και μονότονη.

φορτίζουν την ίδια λέξη με διαφορετικές αποχρώσεις της ίδιας έννοιας. Παραδείγματος χάρη, οι άνθρωποι που ζουν σε εμπόλεμη κατάσταση αντιλαμβάνονται τη λέξη "πόλεμος" διαφορετικά από όσους διαβιούν ειρηνικά.

Στοιχεία της επικοινωνίας

Οι λειτουργίες της γλώσσας

Η γλώσσα λειτουργεί με δύο τρόπους. Ο ένας αφορά το λογικό μας και ο άλλος τις συγκινήσεις μας (Γ. Σεφέρης). Στην πρώτη περίπτωση, η γλώσσα χρησιμοποιείται κυριολεκτικά και αναφέρεται στον πραγματικό κόσμο ( αναφορική λειτουργία). Κατ' αρχήν, επιδιώκεται η βασική επικοινωνιακή πράξη, δηλαδή η μεταφορά ενός μηνύματος από έναν πομπό σε ένα δέκτη με σκοπό την πληροφόρηση.

π.χ. Το αεροπλάνο βρίσκεται πάνω από τη Ρόδο και πετάει ανάμεσα στα σύννεφα.

Στη δεύτερη περίπτωση, δίνεται έμφαση όχι τόσο στην πληροφορία του μηνύματος, όσο στη μορφή του. Ειδικότερα, επιδιώκεται η αισθητική απόλαυση της μορφής του μηνύματος και γι' αυτόν το λόγο, η γλώσσα χρησιμοποιείται ποιητικά ( ποιητική λειτουργία): με σχήματα λόγου, συνηχήσεις, επαναλήψεις, μέτρο και ρυθμό.

π.χ. Αυτός πετάει στα σύννεφα.

Η γλώσσα, το ύφος και η μορφή ενός κειμένου καθορίζονται από το σκοπό και το χαρακτήρα που έχει.

Κείμενα με χαρακτήρα πληροφοριακό, υπηρεσιακό ή ουδέτερο, όπως είναι η ανακοίνωση σε εφημερίδα ή πίνακα ανακοινώσεων, το βιβλίο πράξεων ( πρακτικά), η πρόσκληση και το πρόγραμμα μιας εκδήλωσης, τα δημόσια έγγραφα, η αίτηση σε μια υπηρεσία και η επιστολή, έχουν κατά κανόνα τα εξής γνωρίσματα:

αναφορική λειτουργία της γλώσσας

λιτό, αυστηρό και επίσημο ύφος

μεστό, σαφή και ακριβή λόγο

αποφυγή περιττολογίας

Αντίθετα, αν στόχος των κειμένων είναι η συγκίνηση, η ευαισθητοποίηση και ο επηρεασμός του αναγνώστη ( διαφημιστικό φυλλάδιο, αφίσα, αφιερωματικό - τιμητικό κείμενο, άρθρο σε περιοδικό) συναντούμε συνήθως τα εξής:

ποιητική λειτουργία της γλώσσας (παράλληλα με την αναφορική)

γλαφυρό και ανάλαφρο ύφος

εύπεπτο και απλοϊκό λόγο

εικόνες, σκίτσα, χρώματα

Ειδικές γλώσσες ονομάζονται οι διάφορες γλωσσικές ποικιλίες που διαμορφώνονται από τον καταμερισμό των επαγγελμάτων. Σε κάθε επαγγελματικό τομέα απαντά ένα ειδικό λεξιλόγιο με ιδιότυπους όρους και ορισμένη σημασιολόγηση των λέξεων. Σκοπό ύπαρξης των ειδικών γλωσσών αποτελούν η συνεννόηση των επαγγελματιών και η εξυπηρέτηση των επαγγελματικών αναγκών. Έτσι, υπάρχει η ειδική γλώσσα των νομικών, των πολιτικών, των βοσκών, των κτιστών, των φιλολόγων, των βιολόγων, των γιατρών, των καθαριστών, των μουσικών κ.τ.λ. Οι διαφορές, κυρίως λεξιλογικές, οφείλονται στη χρήση είτε ειδικών όρων είτε καθημερινών λέξεων που έχουν λάβει ιδιαίτερο σημασιολογικό φορτίο. Για παράδειγμα, η λέξη "εγκεφαλογράφημα" καθίσταται ιδιοτυπία της ιατρικής γλώσσας. Η λέξη "φακός", όμως, είναι μια καθημερινή λέξη που χρησιμοποιείται με διαφορετική σημασία σε περισσότερους επαγγελματικούς τομείς. Στην ιατρική υπάρχει ο φακός του ματιού, στο χώρο των οπτικών ο φακός επαφής, στην αστρονομία ο φακός του τηλεσκοπίου, στην ηλεκτρολογία ο φωτιστικός φακός, στον ερευνητικό τομέα ο μεγεθυντικός φακός.

Η οργάνωση του λόγου και οι ειδικές γλώσσες

Η οργάνωση του λόγου στις ειδικές γλώσσες γίνεται με βάση το χαρακτήρα του κειμένου:

το θέμα

το περιεχόμενο

το στόχο

Η γλώσσα είναι ανάλογη με το είδος του κειμένου και λειτουργεί:

αξιολογικά (ο λόγος είναι απρόσωπος, αχρωμάτιστος συναισθηματικά, αντικειμενικός, με λογική στερεότητα και αποδεικτικότητα).

περιγραφικά ή αφηγηματικά (το κείμενο δε χρησιμοποιεί συλλογισμούς, δε διερευνά αλλά αποκαλύπτει).

Η οργάνωση του λόγου και η πειθώ

Πειθώ είναι η ικανότητα να πείθει κανείς τους άλλους, να τους κάνει να αποδέχονται τη γνώμη του ή ό,τι τους προτείνει. Για την επιτυχία της πειθούς χρειάζεται:

η συγκέντρωση του αποδεικτικού υλικού (σκέψεις, επιχειρήματα, συλλογισμοί, παραδείγματα, γεγονότα, έρευνες κ.τ.λ.).

η κατάλληλη οργάνωση του υλικού στο λόγο.

Οργάνωση του λόγου ονομάζεται η σωστή διατύπωση των θέσεών μας και η κατάλληλη διευθέτηση του υλικού μας με βάση κάποιο σχέδιο.

Η οργάνωση του λόγου και το επιχείρημα

Επιχείρημα είναι ο συλλογισμός για την υποστήριξη ή την αναίρεση μιας θέσης / άποψης.

Συλλογισμός ονομάζεται η λογική διαδικασία εξαγωγής ενός συμπεράσματος. Με βάση μία ή περισσότερες προτάσεις (προκείμενες) καταλήγουμε στην αποδοχή μιας άλλης πρότασης (συμπέρασμα). Προϋπόθεση είναι η ύπαρξη κοινών όρων στις προκείμενες.

Για την ορθότητα του επιχειρήματος είναι ανάγκη ο συλλογισμός μας να είναι ταυτόχρονα έγκυρος και αληθής.

Έγκυρος είναι ο συλλογισμός / το επιχείρημα, όταν οι προκείμενες οδηγούν με λογική αναγκαιότητα στο συμπέρασμα (π.χ. 1η προκείμενη: Α = Β, 2η προκείμενη: Β = Γ, Συμπέρασμα: Άρα, Α = Γ).

Αληθής είναι ο συλλογισμός / το επιχείρημα, όταν οι προκείμενες και το συμπέρασμα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Για να μεταβείτε σε άλλα Στοιχεία Θεωρίας της Νεοελληνικής Γλώσσας Α' Λυκείου, επιλέξτε το αντίστοιχο στοιχείο από τον παρακάτω πίνακα:

Για να μεταβείτε σε Σχεδιαγράμματα ή Κριτήρια Αξιολόγησης της Νεοελληνικής Γλώσσας Α' Λυκείου, επιλέξτε το αντίστοιχο θέμα από τον παρακάτω πίνακα:

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΝΕΑ ΜΟΡΦΗ ΕΞΕΤΑΣΗΣ

Το υψηλής ποιότητας εκπαιδευτικό υλικό που μόλις διαβάσατε προέρχεται από τις φροντιστηριακές σημειώσεις του εκλεκτού συναδέλφου Μινόπετρου Νικολάο υ, ο οποίος τις παραχώρησε στον ιστότοπό μας σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους υπόλοιπους συναδέλφους.

Τον ευχαριστούμε από καρδιάς και του ευχόμαστε κάθε επιτυχία όχι μόνο στον επαγγελματικό στίβο αλλά και στην προσωπική του ζωή.

Η ομάδα του filologika.gr

Για περισσότερη ενημέρωση για θέματα που αφορούν την προετοιμασία για τις Πανελλήνιες Εξετάσεις ακολουθήστε μας στην επίσημη σελίδα μας στο Facebook.

# data[].attributes.attachment_link.title
Γλώσσα και Γλωσσικές Ποικιλίες: Θεωρία και Ανάλυση | filologika.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Γλώσσα και Γλωσσικές Ποικιλίες Η απεραντοσύνη της γλώσσας ("Γλώσσα είναι ολόκληρος ο λαός"): Χρησιμοποιούμε τη γλώσσα, α) για να περιγράφουμε τα πάντα γύρω μας, από τα πιο μικρά μέχρι τα πιο μεγάλα (τον κόσμο, τον μικρόκοσμο και τον μακρόκοσμο), β) για να εκφράζουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, από τους πιο βαθείς στοχασμούς μας μέχρι τα πιο λεπτά μας συναισθήματα, γ) για να επικοινωνούμε και να συζητάμε για τα πιο ασήμαντα μέχρι τα πιο σπουδαία θέματα, δ) για να ψυχαγωγούμαστε (π.χ.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η σημερινή ανάρτηση είναι βασισμένη και σε πληροφορίες που άντλησαν οι μαθήτριες του Δ1 του Μουσικού Σχολείου Ρόδου Θοδώρα, Τσαμπίκα, Ελεάννα Κατ., Κατερίνα και Ζωζώ για το ιστορικό δημοτικό τραγούδι "Της Δέσπως".
Αρχικά να πούμε ότι τα δημοτικά τραγούδια που παρουσιάζουν ως ηρωίδες της γυναίκες χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες.
1) Στα ακριτικά τραγούδια παρουσιάζεται συχνά η ιστορία της κόρης που οπλίζεται, ορμά στη μάχη και συμπλέκεται με τους εχθρούς, οι οποίοι συνηθέστατα είναι οι Σαρακηνοί. Τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το τραγούδι "Η ανδρειωμένη λυγερή και ο Σαρακηνός".
2) Στα κλέφτικα τραγούδια παρουσιάζεται συχνά η ιστορία της κόρης που ντύνεται άντρας και ζει ανάμεσα στους κλέφτες για αρκετό καιρό, Το φύλο της αποκαλύπτεται μερικές φορές, άλλες φορές όμως όχι.
3) Υπάρχουν αρκετά τραγούδια που περιγράφουν τη γενναιότητα των γυναικών του Σουλίου. Πολεμούν με τους Τούρκους και τους Τουρκαλβανούς του Αλή Πασά και, βέβαια, ο τρόπος με τον οποίο πεθαίνουν είναι ηρωικός. Το δημοτικό τραγούδι "Της Δέσπως" είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.
4) Υπάρχουν τέλος και τραγούδια στα οποία η γυναίκα είναι αιχμάλωτη σε Τούρκους, Άραβες ή και καπεταναίους αλλά παρά τις πιέσεις εκείνη αντιστέκεται δεν υποκύπτει. Ενίοτε, μάλιστα απειλεί τους δεσμώτες της επισείοντας της εκδίκηση του αγαπημένου της, όπως γίνεται στο ακριτικό τραγούδι "Η αρπαγή της γυναίκας τους Διγενή".
(Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από δω)
Ακούστε μια παραλλαγή του τραγουδιού

Το δημοτικό τραγούδι " Της Δέσπως" παρουσιάζει ένα πραγματικό επεισόδιο από τους αγώνες των Σουλιωτών εναντίον του Αλή Πασά των Ιωαννίνων στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα. Στα 1803 οι Σουλιώτες εξουθενωμένοι από τους πολύχρονους αγώνες, ήρθαν σε συμφωνία με τον Αλή Πασά να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να περαιωθούν στα Επτάνησα. Εκείνος όμως δεν σεβάστηκε τη συμφωνία και επιτέθηκε στις τρεις ομάδες που εκκένωναν τα χωριά. Απο αυτές μόνο η
μία έφτασε με ασφάλεια στα υπό Ρωσική τότε κυριαρχία Επτάνησα. Άλλα επεισόδια των γεγονότων αυτών είναι εκείνα της ανατίναξης του μοναστηριού Κούγκι από το καλόγερο Σαμουήλ για να μην συλληφθεί από τους εχθρούς και ο χορός του Ζαλόγγου, όταν γυναίκες Σουλιώτισσες βλέποντας τους άντρες τους να ηττώνται από τους υπέρτερους αντιπάλους έπεσαν στο γκρεμό μαζί με τα παιδιά τους για να αποφύγουν την αιχμαλωσία.
Ηρωίδα του τραγουδιού είναι η Δέσπω Σέχου- Μπότση και τα γεγονότα που περιγράφει συνέβησαν στις 23 Δεκεμβρίου του 1803. Η Δέσπω βρήκε καταφύγιο μαζί με τα μέλη της οικογένειας της- ως επί το πλείστον γυναικόπαιδα- σε ένα μικρό χωριό μεταξύ Άρτας και Πρέβεζας εν ονόματι Ρηνιάσα. Σε αιφνιδιαστική επίθεση των Τουρκαλβανών επέλεξε να ταμπουρωθεί στου Δημουλά τον πύργο και όταν είδε ότι τέλειωναν τα πολεμοφόδια έβαλε φωτιά στο μπαρούτι που είχε απομείνει και ανατινάχτηκε μαζί με την οικογένειά της και πολλούς των πολιορκητών της.
Η Υπόθεση
Πολλή φασαρία, πολλές ντουφεκιές ακούγονται. Και το ποιητικό υποκείμενο διερωτάται μήπως γίνεται γάμος και χαρά. Αμέσως όμως απαντά αρνητικά και αποκαλύπτει ότι η Δέσπω και οι συγγενείς της πολεμούν ενάντια στους Αρβανίτες στο πύργο του Δημουλά. Εκείνοι της ζητούν να ρίξει τα άρματα και να γίνει σκλάβα του πασά. Η Δέσπω όμως απαντά ότι ακόμα κι αν το Σούλι και την Κιάφα τα πήραν οι Τούρκοι, αυτή δεν πρόκειται να γίνει σκλάβα κανενός. Άρπαξε λοιπόν, ένα δαυλί και αφού παρακίνησε τους δικούς της να μην καταδεχτούν να ζήσουν σκλάβοι των Τούρκων, ανατίναξε τα πυρομαχικά.
Τα πρόσωπα.
Δέσπω: Η Δέσπω είναι μια θαρραλέα γυναίκα. Μια γυναίκα γεμάτη από θέληση και δίψα για ελευθερία και, το κυριότερο, έτοιμη να αγωνιστεί για αυτήν. Προσπαθεί με κάθε τρόπο και με οποιοδήποτε κόστος να βοηθήσει στον αγώνα για την απελευθέρωση ή την διατήρηση της ελευθερίας πλάι στους άντρες. Η ηρωίδα δεν είναι μόνη της. Πλάι της υπάρχουν κι άλλες γυναίκες , πρόθυμες να υπερασπιστούν τα πιστεύω τους. Η ηρωική πράξη της Δέσπως να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο χωρίς δισταγμό φανερώνει την ψυχική της δύναμη, το πάθος της για ελευθερία και την αγάπη της για την πατρίδα. Η Δέσπω δεν παραδίνεται, παλεύει για την ελευθερία του λαού της, για τα παιδιά, τις μητέρες, τους άντρες, το έθνος της. Η γενναία αυτή γυναίκα θυσίαζε τη ζωή της για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ανεξαρτησία και τη δικαιοσύνη.
Ο εχθρός: Απευθυνόμενος προς τη Δέσπω την καλεί να παραδοθεί και να δηλώσει υποταγή στον Πασά.

Για να το καταφέρει αυτό προσπαθεί να εκλογικεύσει εκφοβίζοντας και αποθαρρύνοντας τις γυναίκες ώστε να παραδοθούν με αντάλλαγμα να γλυτώσουν τη ζωή τους.
Βασική ιδέα
Η αγάπη για την ελευθερία και ο ηρωικός θάνατος. Όλο το τραγούδι το διαπερνά η ιδέα της ελευθερίας. Η Δέσπω αγαπάει την ελευθερία και προτιμάει να την να πεθάνει ηρωικά παρά να την στερηθεί και να ζήσει ως σκλάβα των Τούρκων και των Αλβανών. Ο θάνατος είναι προτιμότερος από την ατίμωση και τη σκλαβιά. Έχει ιδιαίτερη σημασία πως αυτόν τον ηρωισμό και αυτήν την αυτοθυσία τον δείχνει μια γυναίκα. Μια γυναίκα που εδώ αναδεικνύεται σε ηρωική μορφή, με ηγετικά προσόντα και αγωνιστική διάθεση. Η στάση της αυτή γεμίζει τον καθένα με θαυμασμό και εξυψώνει όχι μόνο την ίδια αλλά τελικά και το γυναικείο φύλο γενικά. Κι ευρύτερα το ανθρώπινο γένος ανεξαρτήτως φύλου.
Αυτός ο θαυμασμός είναι η αιτία που κινητοποιεί το ποιητικό υποκείμενο στο τραγούδι. Ότι μια γυναίκα έδειξε τέτοιο θάρρος και τέτοιο μαχητικό πνεύμα, αναντίστοιχο με το φύλο της. Και για αυτό το λόγο ξεκινάει το τραγούδι εντυπωσιακά, με την πιο γνωστή (κι αυτό δεν είναι τυχαίο για την εξάπλωση και την εντύπωση που δημιούργησε το τραγούδι) περίπτωση χρησιμοποίησης της τεχνικής των άσκοπων ερωτημάτων της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Στον πρώτο στίχο υπάρχει μια εντυπωσιακή ακουστική εικόνα. Γενική, "αχός", στο πρώτο ημιστίχιο. Ειδικότερη, "πολλά τουφέκια", στο δεύτερο. Η ένταση του ήχου κάνει το ποιητικό υποκείμενο να αναρωτιέται που να πέφτουν τόσοι πολλοί πυροβολισμοί. Σε γάμο ή σε γλέντι; Στον τρίτο στίχο αναιρούνται τα ενδεχόμενα αυτά και στον τέταρτο αποκαλύπτεται τελικά η ταυτότητα εκείνων που προξενούν τόσο μεγάλο θόρυβο: Η Δέσπω, τα αγγόνια της και οι νύφες της. Το μέγεθος της αντίστασης που κρατούν μεγιστοποιείται στον επόμενο στίχο με τη χρήση της συνεκδοχής "Αρβανιτιά" και του ρήματος "πλάκωσε" και της αντίθεσης που δημιουργεί: Από την μια μια χούφτα γυναικόπαιδα. και από την άλλη πολυπληθής στρατός.
Επειδή το ποιητικό υποκείμενο δεν το ενδιαφέρει τόσο να περιγράψει την ηρωική πράξη αλλά την την διαδικασία της απόφαση για την πράξη, χρησιμοποιείται στην συνέχεια διάλογος. Εκπρόσωπος του εχθρού την παρακινεί να "λογικευτεί" και να προσαρμοστεί στην νέα κατάσταση. Η Δέσπω αρνείται περήφανα. Έπειτα στρέφεται στους συγγενείς τους και τους παρακινεί να πεθάνουν ελεύθεροι. Η ανατίναξη περιγράφεται στον τελευταίο στίχο, λιτά και απέριττα. Όλοι (άρα και οι διώκτες της) φωτιά γίναν.
Είπαμε παραπάνω ότι τη σύνθεσή του τραγουδιού προξένησε ο θαυμασμός για τον ηρωισμό μιας γυναίκας. Η Δέσπω όμως δεν είναι μια οποιαδήποτε γυναίκα. Είναι Σουλιώτισσα γυναίκα. Σκληραγωγημένη δηλαδή από τις σκληρές συνθήκες του τόπου που γεννήθηκε και εμποτισμένη με τις αρχές της κοινωνίας στην οποία ζει. Το κακοτράχαλο και το άγονο του Σουλίου έκανε τις γυναίκες του ανθεκτικές και λιτοδίαιτες. Η πολεμική κοινωνία στην οποία ζούσαν τις έκανε να έχουν συμφιλιωθεί με τον κίνδυνο. Άλλωστε, οι ίδιες πολλές φορές συμμετείχαν στις μάχες ή μετέφεραν πολεμοφόδια στους άνδρες τους. ( Κι ας μην ξεχνούμε ότι οι Σουλιώτισσες είναι οι προ-προγιαγιάδες των γυναικών της Πίνδου.)
Το κυριότερο, όλη η ουσία ,κρύβεται στα λόγια που της απευθύνει ο εκπρόσωπος των εχθρών. Την φωνάζει "Γιώργαινα", δηλαδή όχι με το όνομα της αλλά με το ανδρωνυμικό της. Αυτό το κάνει αφενός για να την υποβιβάσει, αφετέρου για να την "παρακινήσει" να φερθεί ανάλογα με το φύλο της. Το γεγονός όμως ότι απευθύνεται σε αυτή έχει τη σημασία του. Η Δέσπω είναι χήρα και τη απουσία του ανδρός καθίσταται αρχηγός της φάρας της και είναι "υποχρεωμένη" να σταθεί αντάξια της θέσης της σε όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτή. Άρα και τις πολεμικές. Η Δέσπω δηλαδή αντικαθιστά τον άντρα της επειδή απουσιάζει, αλλά και εκεί να ήταν τίποτα δεν θα άλλαζε. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή στην οποία η Δέσπω έχει πάρει την απόφαση να ανατινχαχτει, ωστόσο ζητά και την συμφωνία των υπολοίπων μελών της οικογένειας της. Δείγμα ότι αντιλαμβάνεται τον εαυτό της και ως άτομο ξεχωριστό άλλα και ως μέλος μιας κοινότητας.
Το δεύτερο ουσιώδες στοιχείο είναι η φράση "δεν είναι εδώ το Σούλι". Φαίνεται δηλαδή ο εχθρός να αποδέχεται τις ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης περιοχής αλλά, αφού πλέον δεν υπάρχει την καλεί να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες, να δεχτεί να γίνει σκλάβα του πάσα. Αυτό που δεν έχει καταλάβει όμως είναι ότι το Σούλι δεν είναι τα βουνά και τα λαγκάδια. Το Σούλι είναι μια ιδέα η οποία επιζεί όπου υπάρχουν Σουλιώτες. Η Δέσπω δηλαδή κουβαλάει το Σούλι μέσα της. Και σύντομα το αποδεικνύει.
Πάντως, επειδή και ο προσωπικός παράγοντας έχει τη σημασία του, να σημειωθεί εδώ ότι η Δέσπω προσεγγίζει τα πράγματα τελείως διαφορετικά από τις Σουλιώτισσες του Ζαλόγγου ή εκείνες που στα Άγραφα όπου είχαν καταφύγει προέβησαν στην ίδια πράξη, έπεσαν στο γκρεμό για να μη γίνουν σκλάβες. Στις περιπτώσεις αυτές οι Σουλιώτισσες ενήργησαν πιο παθητικά, υπό την έννοια ότι παρακολουθούσαν τους άντρες τους να πολεμούν και όταν κατάλαβαν ότι δεν υπήρχε ελπίδα αφαίρεσαν οι ίδιες τη ζωή τους για να αποφύγουν τη σκλαβιά και την ατίμωση. Αντίθετα, η Δέσπω προσεγγίζει ενεργητικότερα την ίδια κατάσταση κι όχι μόνο για την λυσσαλέα της αντίσταση. Και ο τρόπος του θανάτου της είναι ουσιαστικά επιθετική πράξη,εφόσον δεν θυσιάζεται μόνο αλλά σκοτώνει και μεγάλο αριθμό των εχθρών της .Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι το τραγούδι επιγράφεται απλά "Της Δέσπως". Μία είναι Η Δέσπω...
Το καλύτερο το φύλαξα για το τέλος...

Δείτε την μονόπρακτη όπερα του Πάυλου Καρρέρ που βασιζεται στην ιστορία και στο δημοτικό τραγούδι.

# data[].attributes.attachment_link.title
Της Δέσπως - Δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.attachment_link.description
Η σημερινή ανάρτηση είναι βασισμένη και σε πληροφορίες που άντλησαν οι μαθήτριες του Δ1 του Μουσικού Σχολείου Ρόδου Θοδώρα, Τσαμπίκα, Ελεάννα Κατ., Κατερίνα και Ζωζώ για το ιστορικό δημοτικό τραγούδι "Της Δέσπως". Αρχικά να πούμε ότι τα δημοτικά τραγούδια που παρουσιάζουν ως ηρωίδες της γυναίκες χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες.

# data[].attributes.headline
Να'σαι καλά δάσκαλε!

# data[].attributes.subject
Να'σαι καλά δάσκαλε!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασ

1. 1. CΓΙΩΡΓΟΣΙΩΑΝΝΟΥΝα 'σαικαλά, δάσκαλε! Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλαςxtsat.blogspot.gr Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου, σελ.32

2. 2. ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ Να 'σαικαλά, δάσκαλε! 1927-1985

3. 3. ΟΓιώργοςΣορολόπης(όπωςήταντοπραγματικόόνοματουΓιώργουΙωάννου)γεννήθηκεστηΘεσσαλονίκητο1927.ΣπούδασεστοτμήμαΙστορίας-ΑρχαιολογίαςτηςΦιλοσοφικήςΣχολήςΘεσσαλονίκης.Εργάστηκεωςφιλόλογοςαρχικάσειδιωτικάσχολείακαιστησυνέχειασεδημόσιασχολείασεδιάφορεςπεριοχέςτηςχώρας.Απότο1962καιγιαδύοχρόνιαδίδαξεστοελληνικόγυμνάσιοστηΒεγγάζητηςΛιβύης.Το1974ορίστηκεμέλοςτηςΕπιτροπήςγιατησυγκρότησηανθολογίουκειμένωνλογοτεχνίαςγιατοΔημοτικόσχολείο,καθώςκαιγιατηνανανέωσητωνΝεοελληνικώνΑναγνωσμάτωντουΓυμνασίου.Πέθανεστα58τουχρόνια.

4. 4. Ο Ιωάννου ως λογοτέχνης ανήκε στους νεότερους πεζογράφους μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς. Καθιερώθηκε ως συνεργάτης του περιοδικού "Διαγώνια της Θεσσαλονίκης", το οποίο εξέδωσε και την πρώτη του ποιητική συλλογή "Τα χίλια δέντρα" (1963), ενώ τον επόμενο χρόνο οι "Εκδόσεις Διαγωνίου" κυκλοφόρησαν τα πεζογραφήματά του με τον τίτλο "Για ένα φιλότιμο". Ακολούθησαν η Σαρκοφάγος(1971), Η μόνη κληρονομιά (1974), Ομόνοια(1980), Το αυγό της κότας (θεατρικό, 1981), Εφήβων και μη (1982), Εύφλεκτη χώρα (1982), Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984). Ασχολήθηκε επίσης με το δημοτικό τραγούδι και τη λαογραφία. Ενδεικτικά, αναφέρονται τα εξής έργα: Δημοτικά τραγούδια της Κυνουρίας (1964), Μαγικά παραμύθια του Ελληνικού λαού (1966), Καραγκιόζης (1971-72) κ.α.

5. 5. Το παρακάτω διήγημα, που πρωτοδημοσιεύτηκετο 1979 και προέρχεται από τη συλλογή Εφήβων και μη(1982), συνδέεται στενά με τις σχολικές εμπειρίες. Αναφέρεται στην αγάπη του φιλολόγου για τη λαϊκή παράδοση, στη διδακτική μεθοδολογία του και στις δραστηριότητεςπου αναθέτει στους μαθητές του με σκοπό να εφαρμόσουν στην πράξη τις θεωρητικές γνώσεις του μαθήματος, να έρθουν σε επαφή με την τοπική λαϊκή τους παράδοση και να την αγαπήσουν και εκείνοι. σελ.32

6. 6. Πρόπερσιπουφοιτούσασ' έναΓυμνάσιοτηςεπαρχίαςμάςείχεέρθειέναςνέοςφιλόλογοςμεπολλήόρεξηγιαδουλειά.Αγαπούσεπολύτοσχολείοκαιτουςμαθητέςκαιβλέπαμεότιήθελεναγνωρίσειόχιμονάχατουςκατοίκουςτουτόπουκαιταζητήματάτους,αλλάκαικαθετίπουείχεσυμβείστοντόποαπόπαλιά.Μελίγαλόγια, ήτανέναςζωντανόςκαιαξιαγάπητοςάνθρωποςκαιοιεντόπιοιαμέσωςτοναγάπησαν.

7. 7. Καμιάφορά,ότανπηγαίναμεεκδρομή,έβαζεταπαιδιάπουτονπεριτριγύριζαν-καιπάντοτετονπεριτριγύριζανπαιδιά-ναλένειστορίεςδιάφορεςαπότοντόποκαικυρίωςιστορίεςγιατομέροςόπουείχαμεπάειεκδρομή. Ήτανωραίαμέσαστονκαθαρόαέρα,σταλουλούδιακαισταφυτά,ν'ακούςτιςιστορίεςαυτές.Έλεγανταδιάφοραονόματατωνχωραφιών,τωνβράχων,τωνπηγών, ακόμακαιτωνμεγάλωνδέντρων,κιεγώταάκουγακατάπληκτος.Έλεγανιστορίες, παραμύθια,όμορφαανέκδοτα,καιπροπάντωντραγουδούσανδημοτικάτραγούδια.

8. 8. Αυτοί,φίλεμου,ξέρανετηρίζατουςκαιτηφύτρα*τουςπάππουπροςπάππου,ενώεμείςκαλάκαλάούτετονπαππούμαςδενξέραμε.Καιοκαθηγητήςμέσασ'όλα,κιαςέλεγεότιείναιαπ'τηνΑθήνα.Πώςταήξερετόσαπράγματα;Ακόμακαιταίδιαταπαιδιάαπορούσανμετονεαυτότους.Πώςέγινεκαιταθυμήθηκανόλααυτά,απόπούταβγάζαν, πότεταείχανμάθεικαιδεντοξέραν;Τ' άκουγαν,βέβαια,ναταλένεοιμεγάλοιαλλάμόλιςτώρα,πουχρειάστηκεναταπουνκιαυτοί,έβλεπανπωςταείχανμάθει.Καιμάλισταταείχανμάθειόλοιτουςκαιτώραέπαιρναναπ'αυτά.Σανέναςθησαυρόςκρυφόςκαιαλογάριαστος,*πουοενθουσιασμόςενόςανθρώπουτονείχεξυπνήσει. Σχόλιο αφηγητή Παρομοίωση -υπογραμμίζει αξία παράδοσης

9. 9. Οκαθηγητήςμάςέλεγεπωςαυτάταπατρογονικά*έχουνμεγάλησημασία,πρέπεινατασεβόμαστεπολύ,ναταπροσέχουμεσανταμάτιαμαςκαιπροπαντόςνατατηρούμε.Είναιολαϊκόςμαςπολιτισμός,έλεγε.Αυτάπουμαςταιριάζουναπόλυτα. α΄ ενότητα "Πρόπερσι...ταιριάζουν απόλυτα" σελ.33 Ο νέος φιλόλογος αφυπνίζει στους μαθητές του το ενδιαφέρον για τον λαϊκό πολιτισμό

10. 10. Καισελίγοκαιρό,ότανστομάθηματωνΝέωνΕλληνικώνμπήκαμεσταδημοτικάτραγούδια,οκαθηγητήςμαςέφεγγεπιαολόκληρος.Μαςέφερνεαπότοσπίτιτουβιβλίαδιάφορα,μαςδιάβαζεαπόμέσα.Έφερνεδίσκους,μαγνητόφωνα, σλάιντς.Μόλιςτελείωνετομάθηματουβιβλίου,μαςέκαμνεπροβολές, γιαναμαςδείξειτόπους,φορεσιές, σπίτια,καιέβαζεσιγανάστομαγνητόφωνοήστοπικάπδίσκουςμεδημοτικάτραγούδιαν'ακούμε.

11. 11. Μας παρακινούσε μάλιστα ν' ακολουθούμε κι εμείς σιγοτραγουδώντας και έδινε αυτός πρώτος το παράδειγμα. Τα παιδιά ξεφοβήθηκαν και ξεντράπηκαν. Και μερικά που είχαν καλή φωνή, ζήτησαν από μόνα τους να πούνε τραγούδια του τόπου. Ο καθηγητής κατενθουσιάστηκε. Μας φάνηκε μάλιστα για μια στιγμή σαν δακρυσμένος, μα ίσως και να μην ήταν. Όσο τα άλλα τραγουδούσαν, δυο τρία παιδιά, αγόρια και κορίτσια χόρευαν το τραγούδι μες στην τάξη σιγανά.

12. 12. Στοτέλος,χειροκροτήσαμεαυθόρμητακαιμόνοτότεείδαμετονκαθηγητήμαςκάπωςστενοχωρημένο."Θ' ανησυχήσουμετουςάλλους", μαςείπε.Πούναήξερε,τιγινότανπροηγουμένως,μεκάτιάλλουςκαθηγητές.Τιφασαρίακαιτικακό,κιαυτόχωρίςχορούςκαιτραγούδια. Σχόλιο αφηγητή

13. 13. Καιπραγματικά,βγαίνονταςδιάλειμμα,απότιςερωτήσειςπουμαςέκαμνανταάλλαπαιδιά,διαπιστώσαμεπωςμόνοτοχειροκρότημάμαςείχανακούσει.Τουςεξηγήσαμεκαιμαςκοίταζανκατάπληκτοι."Καιδενκάνετεμάθημα;",μαςρωτούσαν. "Μάθημαδενείναιαυτό;",τουςαπαντούσαμε."Εσείς,πουκάνετεαλλιώτικομάθημα,τιξέρετεγιαδημοτικάτραγούδια,σκοπούς,ακόμακαιχορούς;Ξέρετεαυτό,ξέρετεεκείνο,ξέρετετοάλλο;",τουςαρχίσαμε. διάλογος

14. 14. Δεν ήξεραν οι καημένοι τίποτα, περιττό να το πούμε. Αλλά ήξεραν πολύ καλά από κατάλογο, άγριες ή φαρμακερές φωνές και τρεμούλες.

15. 15. "Να 'σαικαλά, δάσκαλε!", του είπε μια μέρα μέσα στην τάξη ένας συμμαθητής μας που ήτανκομμάτιχωρατατζής*και είχε το θάρρος. "Μας έκανες και ξεφοβηθήκαμε. Εμείς, εδώ, ντρεπόμασταν ως τα τώρα για τα τραγούδια μας και τα εθίματάμας. Μας έλεγαν πως είναιπαλιατσαρίες*και πως, αφού δεν τα τραγουδούν στις ντισκοτέκ, δεν θα 'ναι καλά". "Τι λες, παιδί μου;", είπε ο δάσκαλος καιβούρκωσε.*Το είδαμε καθαρά. "Ποιος; Ποιος σας τα λέει αυτά; Η παράδοσή μας! Τα τραγούδια μας! Τα άγια των αγίων". Και ξαφνικά το πρόσωπό του έγινε κάπως αγριωπό και απόμακρο σαν να' βλεπεστα βάθη έναν σιχαμερό εχθρό, κάποιο τέρας. Εμείς σωπαίναμε, μα νιώθαμε πως μέσα στην ψυχή μας αποτυπωνόταν η σκηνή αυτή. Παρομοίωση: προβάλλει τους κινδύνους που απειλούν την παράδοση το τέραςείναι τα ξενόφερτα στοιχεία.

16. 16. Σε μερικές μέρες, αφού μας έδωσε διάφορες οδηγίες, μας έβαλε να μαζέψουμε από τις γιαγιάδες, τους παππούδες και τις διάφορες θείες, τραγούδια, παραμύθια, εθίματα. Σε λίγο, το τι άρχισαν να φέρνουν εκείνα τα παιδιά, δε λέγεται. σελ.34

17. 17. Ήταν τόσος ο ενθουσιασμός που σκορπίστηκε, ώστε όλο το χωριό αυτό συζητούσε. "Μπράβο στο δάσκαλο! Αυτός είναι δάσκαλος!", έλεγαν στο καφενείο. Και το θεωρούσαν τιμή τους, να καθίσει στο τραπέζι τους και να τον κεράσουν.

18. 18. Εμείς, στην τάξη, κάθε τόσο διαβάζαμε από αυτά, από τη συγκομιδή, που είχαν φέρει τα παιδιά, τα συζητούσαμε και μερικά, με τη βοήθεια των παιδιών, τα γράφαμε σωστότερα, γιατί ορισμένα παιδιά δεν τα είχαν καταγράψει και τόσο πιστά, είτε γιατί δεν μπορούσαν είτε γιατί ήθελαν να κάνουν τον εξευγενισμένο. Αν και ο δάσκαλος συνεχώς μας τόνιζε: "Πιστά, πιστά, όσο μπορείτε πιο πιστά. Δεν είναι δική σας δουλειά να τα διορθώσετε". β΄ ενότητα "Και σε λίγο καιρό...να τα διορθώσετε" Οι μαθητές συλλέγοντας λαογραφικό υλικό αισθάνονται υπερήφανοι για τον τόπο τους και την παράδοσή τους.

19. 19. Πάντως, η δική μου η θέση ήταν κάπως δύσκολη. Εμείς ήμασταν ξένοι προς τον τόπο. Ο πατέρας μου δημόσιος υπάλληλος. Τ' αγαπούσα πολύ αυτά τα πράγματα, αλλά τι να γράψω κι από πού; Τα παιδιά μπορούσαν να τα καταγράψουν εύκολα, όχι μονάχα γιατί είχαν συγγενικά τους πρόσωπα να τους τα πούνε, αλλά και γιατί τα μισοξέρανεκι έτσι αμέσως τα καταλαβαίναν. Αλλά εγώ πώς να μπω τόσο γρήγορα στο νόημα; Κι έτσι, ομολογώ ότι έκανα μια μικρή, υποθέτω, πονηρία, μόνο και μόνο για να παρουσιάσω κι εγώ κάτι στον καθηγητή.

20. 20. Βρήκα ένα άλλο, παλιό, αναγνωστικό και αντέγραψα αποκεί μερικά δημοτικά τραγούδια. "Αυτά δεν μπορεί να τα ξέρει ο καθηγητής", είπα μέσα μου. "Τώρα, αυτός, ένας ολόκληρος καθηγητής, παιδικά βιβλία θα θυμάται;". Κι έτσι τα αντέγραψα με ωραία καλλιγραφικά γράμματα. Ήταν κάτι πολύ ωραία δημοτικά τραγούδια, καλύτερα μάλλον απ' αυτά που έφερναν τα παιδιά.

21. 21. Όμως μ' έπιασε αρκετή ανησυχία, όταν μια μέρα είδα το τετράδιό μου, ανάμεσα στ' άλλα, πάνω στην έδρα. Ο καθηγητής, σαν ήρθε η σειρά μου, με κοίταξε κάπως γελαστός και μου λέει: "Ωραία τα τραγούδια τουΝικολάου Πολίτη,*που μας έφερες. Κοίταξε, τώρα, να μαζέψεις και τίποτε από το χωριό. Καλό θα σου κάνει". Τα άλλα παιδιά χαμογελούσαν, ίσως και να μην κατάλαβαν. Πάντως, εγώ ντράπηκα. Πού το κατάλαβε όμως ο δάσκαλος αμέσως αμέσως; γ΄ ενότητα "Πάντως...αμέσως αμέσως;" Η απάτη του μαθητή -αφηγητή στην προσπάθειά του να συλλέξει λαογραφικό υλικό.

22. 22. Αλλά σε λίγο παρηγορήθηκα, όταν ήρθε η σειρά της εργασίας ενός άλλου παιδιού, επίσης ξένου, από την πολιτεία. Ο καθηγητής πια εδώ δεν μπορούσε με κανένα τρόπο να συγκρατήσει τη σοβαρότητά του. "Μα, παιδί μου, τι είναι αυτά που έφερες; του λέει. Εσύ δεν κατάλαβες απολύτως τίποτα. Κρίμα, στα τόσα και τόσα που έχουμε πει ως τώρα!". Και τι είχε γίνει; Παρ' όλα τα μαθήματα, τους χορούς και τα τραγούδια, ο συμμαθητής μας αυτός, που ήταν και ο πιο φίλος μου -οι πατεράδες μας συνάδελφοι-είχε φέρει ως δημοτικό τραγούδι ένα τραγουδάκι του μουσικοσυνθέτηΑττίκ,*και συγκεκριμένα εκείνο που λέει: "Την ώρα που περνούσε τ' οργανάκι".

23. 23. Κι ενώ κρατούσαμε όλοι την κοιλιά μας από τα γέλια, μερικοί μάλιστα είχαν πάρει να σιγοτραγουδούν "το οργανάκι", ο δάσκαλος έλεγε και ξανάλεγε: "Μα, βρε παιδί μου, από πού και ως πού; Τουλάχιστο να έφερνες τη "Μαρία την Πενταγιώτισσα" ή το "Τάκου τάκουο αργαλειός μου" να πω τα μπέρδεψες. Αλλά αυτό "Την ώρα που περνούσε τ' οργανάκι"; Από πού κι ως πού; Μυστήριο μέγα!". δ΄ ενότητα "Αλλά σε λίγο...Μυστήριο μέγα!" Η αφελής απάτη μαθητή με καταγωγή από αστικό κέντρο να παρουσιάσει για δημοτικό ένα πασίγνωστο αστικό τραγούδι της εποχής.

24. 24. "Δεν είναι μυστήριο δάσκαλε. Η πολιτεία είχε κάνει έτσι το παιδί αυτό. Όχι μόνο να μην ξέρει το λαϊκό πολιτισμό, αλλά ούτε να μπορεί καν να τον μάθει. Και το ξανάκανε, δυστυχώς, όταν το ξαναπήρε". Μιλάει ο αφηγητής σε ώριμη ηλικία. Ο χρόνος της αφήγησης είναι μεταγενέστεροςαπό τα γεγονότα. ε΄ ενότητα "Δεν είναι...ξαναπήρε" Το συμπέρασμα του ώριμου αφηγητή.

25. 25. "Το Οργανάκι" του Αττίκ. Βιέννη, 21.9.2005, Γιάννης ΙδομενέωςΑίθουσα συναυλιών της Αυστριακής Ραδιοφωνίας. Διεύθυνση: Αναστάσιος Στρίκος https://www.youtube.com/watch?v=EXVMDGkONw0

26. 26. Να 'σαικαλά, δάσκαλε! Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλαςxtsat.blogspot.gr Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου, σελ.32Λόγια μαθητή ... Ως προς το νόημα, ο τίτλος εκφράζει την αναγνώριση της δημιουργικής προσφοράς του δασκάλου από τους μαθητές του.

27. 27. Φιλότιμος, άξιος! Εμπνευσμένος! Αφύπνισε το ενδιαφέρον των μαθητών για την αξία του λαϊκού πολιτισμού

28. 28. Καλός γνώστης και ο ίδιος της παράδοσης! Ενδιαφέρθηκε για τον τόπο μας και την ιστορία του. Δεν αντιμετώπισε την περιφέρεια με περιφρονητική διάθεση.

29. 29. Ο δάσκαλός μας είναι δραστήριος και καινοτόμος. Με νέες μεθόδους διδασκαλίας έφερε αέρα ανανέωσης στο σχολείο μας! Είναι δημιουργικός! Αποτελεί θετικό πρότυπο για εμάς.

30. 30. Δεν είναι ψηλομύτης επιστήμονας. Αντίθετα είναι εγκάρδιος και αγαπητός στο χωριό!

31. 31. Ο δάσκαλός μας είναι καλός γνώστης της ψυχολογίας μας. Σέβεται την προσωπικότητά μας, είναι ευγενικός και δεν μας προσβάλλει σαν κάποιους άλλους ... ονόματα δεν λέω!

32. 32. Ο δάσκαλός μου έχει άριστη κατάρτιση! Έχει ιδανικά και πάθος για τη δουλειά του!

33. 33. Η αξία της λαϊκής παράδοσης (ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο ένας λαός οργανώνεται και ενεργεί μέσα στην ιστορία): πρόκειται για ομαδική λαϊκή δημιουργία πάνω στην οποία στηρίζεται η ταυτότητα των μεταγενέστερων γενεών. Έκφραση ιδιαίτερης προσωπικότητας ενός τόπου. Στοιχείο ταυτότητας ενός λαού -ιερή κληρονομιά-σε αυτή βρίσκεται η ψυχή του λαού και του τόπου. Αντίθεση επαρχίας -πόλης (αστικού κέντρου):ο σύγχρονος βιομηχανικός -αστικός πολιτισμός απαξιώνεικαι απορρίπτειτο λαϊκό πολιτισμό. Γενικά υποτιμάειτον τρόπο ζωής των ανθρώπων της υπαίθρου, που τον θεωρεί αναχρονιστικό-οπισθοδρομικό-παρωχημένο. Η αξία της εκπαιδευτικής διαδικασίας -ο ρόλος του εκπαιδευτικού: Βιωματική διδασκαλία, όπου οι μαθητές ενθαρρύνονται και αναπτύσσουν ερευνητικό ενδιαφέρον.

34. 34. ΕΡΓΑΣΙΕΣ σελ.36

35. 35. 3.Στο διήγημα συγκρίνονται δύο μοντέλα σχολικής διδασκαλίας.Ποια είναι αυτά και ποιο προβάλλεται ως καλύτερο; σελ.36

36. 36. Το πρώτο μοντέλο είναι το "σχολείο εργασίας". Δεν είναι απομονωμένο από τη ζωή και την κοινωνία Δεν περιορίζει την απόκτηση γνώσεων στους τοίχους του σχολικού περιβάλλοντος Ενθαρρύνει τους μαθητές σε δραστηριότητες που ξεφεύγουν από τα όρια του τυπικού αναλυτικού προγράμματος Καλλιεργεί δημιουργικά ενδιαφέροντα στους μαθητές, ώστε να εφαρμόζουν στην πράξη τη θεωρητική γνώση. Οι μαθητές δε φοβούνται το δάσκαλο, τον βλέπουν ως συνεργάτη και σύμβουλο, εκδηλώνονται με αυθορμητισμό και ειλικρίνεια Ο δάσκαλος δεν είναι απόμακρος και αυστηρός Δεν παρουσιάζεται ως αυθεντία, αλλά σέβεται την προσωπικότητα του μαθητή Χρησιμοποιεί το διάλογο αντί για την αυταρχική επιβολή των απόψεων του.

37. 37. Το δεύτερο μοντέλο δίνεται με τη φράση: "Αλλά ήξεραν πολύ καλά από κατάλογο, άγριες ή φαρμακερές φωνές και τρεμούλες". Οι δάσκαλοι είναι σκυθρωποί και αυστηροί Η συμπεριφορά τους αντιπαιδαγωγική, σκληρή, προσβλητική, αυταρχική. Ο δάσκαλος επιβάλλεται με την άσκηση βίας (ξυλοδαρμός). Οι μαθητές τρέμουν από το φόβο τους Αισθάνονται ασφυχτικά σαν φυλακισμένοι Κυριαρχεί η στείρα απομνημόνευση ξερών γνώσεων Σχολείο απομονωμένο από τη ζωή και την κοινωνία.

38. 38. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ (DeadPoetsSociety, 1989) Ο ντροπαλός Τοντ Άντερσον είναι ο νέος μαθητής ενός αυστηρού σχολείου αρρένων, όπου ο αδελφός του υπήρξε αριστούχος. Ο συγκάτοικός του, Νιλ, έξυπνος και δημοφιλής, ζει με την καταπίεση του πατέρα του. Η ζωή των δύο και των υπολοίπων συμμαθητών τους θα αλλάξει σύντομα με την έλευση ενός καινούργιου καθηγητή, του Κίτινγκ, που θα τους σπρώξει να πάνε ενάντια στο κατεστημένο. H διάσημη και λυτρωτική ταινία του Γουίαρ, σχετικά με έναν νεωτεριστή καθηγητή που μέσα στο αρτηριοσκληρωτικό περιβάλλον ενός κολλεγίου, προσπαθεί να διδάξει στους μαθητές του την αξία της ποίησης και την αγάπη για τη ζωή. http://cine-art.blogspot.gr/2010/01/dead-poets-society-1989.html

39. 39. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ (DeadPoetsSociety, 1989)

40. 40. 1.Ποια γνώμη είχαν τα παιδιά για τα λαϊκά ήθη και έθιμα του τόπου τους; Πού οφείλεται και πώς εκδηλώνεται η αλλαγή της στάσης τους; σελ.36

41. 41. 2.Με ποιους τρόπους καλλιέργησε ο φιλόλογος στους μαθητές το ενδιαφέρον για το λαϊκό πολιτισμό και την τοπική τους παράδοση; σελ.36

42. 42. 4. Ο αφηγητής αναφέρει ότι ο ίδιος δυσκολευόταν να ανταποκριθεί στην προσπάθεια συγκέντρωσης του λαογραφικού υλικού. Γιατί; Πώς κρίνετε τη "μικρή πονηρία" του; σελ.36

43. 43. Γιώργος ΙωάννουΝα 'σαικαλά, δάσκαλε! Το διήγημα του Ιωάννου σε μορφή comic Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλαςxtsat.blogspot.gr https://www.youtube.com/watch?v=8jHNFYZrmRo

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιώργος Ιωάννου, Να σαι καλά, δάσκαλε!

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασ 1. CΓΙΩΡΓΟΣΙΩΑΝΝΟΥΝα 'σαικαλά, δάσκαλε! Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλαςxtsat.blogspot.gr Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου, σελ.32 2. ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ Να 'σαικαλά, δάσκαλε! 1927-1985 3. ΟΓιώργοςΣορολόπης(όπωςήταντοπραγματικόόνοματουΓιώργουΙωάννου)γεννήθηκεστηΘεσσαλονίκητο1927.ΣπούδασεστοτμήμαΙστορίας-ΑρχαιολογίαςτηςΦιλοσοφικήςΣχολήςΘεσσαλονίκης.Εργάστηκεωςφιλόλογοςαρχικάσειδιωτικάσχολείακαιστησυνέχειασεδημόσιασχολείασεδιάφορεςπεριοχέςτηςχώρας.Απότο1962καιγιαδύοχρόνιαδίδαξεστοελληνικόγυμνάσιοστηΒεγγάζητηςΛιβύης.Το1974ορίστηκεμέλοςτηςΕπιτροπήςγιατησυγκρότησηανθολογίουκειμένωνλογοτεχνίαςγιατοΔημοτικόσχολείο,καθώςκαιγιατηνανανέωσητωνΝεοελληνικώνΑναγνωσμάτωντουΓυμνασίου.Πέθανεστα58τουχρόνια. 4. Ο Ιωάννου ως λογοτέχνης ανήκε στους νεότερους πεζογράφους μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το κείμενο π εριγράφει την αγάπη ενός φιλολόγου για τη λαϊκή παράδοση και ειδικότερα για το δημοτικό τραγούδι, καθώς και την παιδαγωγική του μέθοδο, προκειμένου να αγαπήσουν τα παιδιά την τοπική τους παράδοση.

Ο συγγραφέας αναρτά σε τίτλο μια φράση από το διήγημα. Με μια επιφωνηματική πρόταση εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για την αγάπη και τη γνώση που του μετέδωσε ο εμπνευσμένος καθηγητής του για την παράδοση. Η προσφώνηση 'δάσκαλε' είναι ιδιαίτερα τιμητική, γιατί την επιφυλάσσουμε για παιδαγωγούς και διδάσκοντες, οι οποίοι δεν μας εξοικειώνουν απλώς με έναν τομέα γνώσης (μουσικής, κινηματογράφου, λογοτεχνίας, υποκριτικής, ιατρικής κ.λ.π.) αλλά μάς μεταδίδουν αξίες - υποθήκες για τη ζωή. Μας κάνουν με λίγα λόγια πιο καλούς και πιο ελεύθερους ανθρώπους.

Το διήγημα μπορεί να διακριθεί σε τέσσερις ενότητες.

Ενότητα πρώτη: Πρόπερσι που φοιτούσα... Αυτά μας ταιριάζουν απόλυτα → ο νέος φιλόλογος και το πάθος του για την παράδοση

Ενότητα δεύτερη: Και σε λίγον καιρό...δική σας δουλειά να τα διορθώσετε, →η διδασκαλία των δημοτικών τραγουδιών και η ανάθεση εργασιών

Ενότητα τρίτη: Πάντως η δική μου θέση... Μυστήριο μέγα!, → η πονηριά των δύο μαθητών και η επίπληξη.

Ενότητα τέταρτη: Δεν είναι μυστήριο .... Όταν το ξαναπήρε. → ο στοχασμός του συγγραφέα για την αδιαφορία προς την παράδοση

Αξίζεινα σταχυολογήσουμε από το κείμενο τις παρατηρήσεις και τα σχόλια του συγγραφέα για το φιλόλογό τους:

Πολλή όρεξη για δουλειά/ Αγαπούσε το σχολείο/ήταν ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος/ Ήθελε να γνωρίσει τους ντόπιους και τα προβλήματά τους/ Έβαζε τα παιδιά να του πουν ιστορίες και τραγούδια/ Ήταν μέσα σ΄ όλα/ Τον περιτριγύριζαν πάντα παιδιά /Είχε ενθουσιασμό για τη δουλειά του / Τους έλεγε να προσέχουν τα πατρογονικά σαν τα μάτια τους / Έφεγγε ολόκληρος κατά τη διδασκαλία τωνδημοτικών τραγουδιών/ Μας έκανε προβολές/ Μας παρακινούσε να τραγουδήσουμε/ Μας έβαλε να μαζέψουμε τραγούδια, παραμύθια κ.λ.π.

Από όλα τα παραπάνω, συμπεραίνουμε ότι ο φιλόλογος των παιδιώνείχε εφηβικό ενθουσιασμό, γνήσια αγάπη και αληθινό μεράκι για τη δουλειά του. Δεν ήταν απλώς καταρτισμένος αλλά ευρύτερα καλλιεργημένος άνθρωπος, γι΄ αυτό, παρόλο που καταγόταν από πόλη, ήξερε πολλές εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Ήταν προσιτός στα παιδιάκαι ιδιαίτερα αγαπητός, αφού επιζητούσαν την επικοινωνία μαζί του και εκτός σχολείου. Ακόμα και οι μεγαλύτεροι όμως τον συμπαθούσαν και τον εκτιμούσαν, πράγμα που δείχνει ότι δεν τους υποτιμούσε, ούτε τους κρατούσε σε απόσταση. Ήταν, λοιπόν, κοινωνικός, απλός και ευχάριστος. Η ζέση και το πάθος του για την ουσιαστική μάθηση και καλλιέργεια των παιδιών αποδεικνύεται από το γεγονός ότι δεν του αρκούσε να διεκπεραιώνει τη διδακτέα ύλη, αλλά αφιέρωνε χρόνο και ενέργεια, για να κάνει το μάθημα ζωντανό, πολυτροπικό, εμπειρικό. Εμπλούτιζε τη διδασκαλία του με εποπτικά μέσα, σε μια εποχή και σε έναν τόπο που κάτι τέτοιο ήταν πρωτοφανές. Όλα αυτά με προσωπικό κόπο και φροντίδα και κυρίως με τη δική του πρωτοβουλία. Αξιοσημείωτο είναι ότι πολλές φορές μετακινούσε τον εαυτό του από τη θέση του δασκάλου και γινόταν αυτός ο μαθητής των παιδιών. Ο τρόπος δε που χειρίστηκε την πονηριά των μαθητών του προβάλλει την ηπιότητα του χαρακτήρα του, τηνευαισθησία του, ακόμη και το χιούμορ του.

Η μεγαλύτερη ίσως παιδαγωγική του επιτυχία ήταν ότι αφουγκράστηκε τις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιώντου τόπου και έθεσε τιςγνώσειςκαι την πείρα του στην υπηρεσία τους.

Ο Ιωάννου έλεγε ότι το πρώτο πράγμα που προσπαθούσε γράφοντας ήταν να μιλήσει απλά και με ειλικρίνεια. Η γλώσσα του διηγήματος είναι πράγματι απλή, αλλά ιδιαίτερα προσεγμένη, ώστε να ταιριάζει στο γλωσσικό κώδικα και το ύφος του έφηβου-αφηγητή. Ο συγγραφέας αντλεί από το καθημερινό λεξιλόγιο, χωρίς να καταφεύγει σε επιτηδευμένες εκφράσεις και μεγαλοστομίες (παλιατσαρίες, χωρατατζής, φύτρα, πατρογονικά, εθίματα ). Αποτυπώνει έτσι με ακρίβεια τα σχόλια και τις σκέψεις του νεαρού αφηγητή. Είναι βέβαια η φυσική δημοτική της εποχής, αλλά θυμίζει αρκετά το σύγχρονο, καθημερινό, προφορικό λόγο. Σκόπιμα δεν ακολουθεί την ακρίβεια στην έκφραση (π.χ. να πάω στη φιλολογία αντί να σπουδάσω στη φιλολογία / βγήκαμε διάλειμμα αντί βγήκαμε για διάλειμμα,/ Αυτοί, φίλε μου, ξέρανε ..) για να αφηγηθεί με ρεαλισμότην ανάμνησή του. ΤΤ πρώτο όμως που προσπαθώ, είναι να μιλώ με ειλικρίνεια, με ευλάβεια μάλλον.

Επειδή η επιδίωξη του συγγραφέα ήταν να μιλήσει απλά και ανεπιτήδευτα, όπως ένας νέος, τα εκφραστικά μέσα είναι μετρημένα και εξυπηρετούνκυρίως την παραστατικότητα της περιγραφής. Πλούσιες είναι οι εικόνες, οι οποίες ζωντανεύουν τις σκηνές στην τάξη, τις αντιδράσεις των μαθητών και τη συμπεριφορά του δασκάλου. Χαρακτηριστικός είναι ο διάλογος μεταξύ μαθητών και δασκάλου, ο οποίος φωτίζει περισσότερο την προσωπικότητά του και την επιρροή του. Εντοπίζονται ακόμα ρητορικές ερωτήσεις, ελάχιστες μεταφορές (έφεγγε πια ολόκληρος, τα άγια των αγίων)και παρομοιώσεις ( ένας θησαυρός κρυφός και αλογάριαστος / σαν να ΄βλεπε στα βάθη έναν σιχαμερό εχθρό ...), όλες συνδεδεμένες με την παράδοση.

Ο αφηγητής της ιστορίας είναι ένας νέος, που μέχρι πριν τρία χρόνια τουλάχιστον φοιτούσε στο γυμνάσιο. Προέρχεται από μεγάλη πόλη, αλλά οι επαγγελματικές υποχρεώσεις του πατέρα του τον έφεραν στην επαρχία, όπου φοιτά σε γυμνάσιο της περιοχής. Περιγράφει τα γεγονότα και τους χαρακτήρες όπως τα αισθάνθηκε και τα επεξεργάστηκε ο ίδιος, δηλαδή μέσα από τη δική του οπτική, άρα η αφήγηση είναι εσωτερικής εστίασης. Διηγείται σε α΄ γραμματικό πρόσωπο γεγονότα, στα οποία έλαβε μέρος , άρα η αφήγηση είναι αφηγητής είναιδραματοποιημένος.

Βέβαια, στην τελευταία παράγραφο (Δεν είναι μυστήριο δάσκαλε....το ξαναπήρε) διατυπώνει τις σκέψεις του ώριμος πια ο αφηγητής μετά από πολλά χρόνια, γιατί είναι σε θέση να γνωρίζει τι απέγινε ο συμμαθητής του. Απευθύνεται μάλιστα νοητά στο δάσκαλό του. Έτσι, η αφήγηση έχει τρία χρονικά επίπεδα: το χρόνο εξέλιξης της ιστορίας, το χρόνο αφήγησης του νεαρού και το χρόνο αφήγησης του ενήλικα συγγραφέα .

Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου

Ποια γνώμη είχαν τα παιδιά για τα λαϊκά ήθη και έθιμα του τόπου τους; Πού οφείλεται και πώς εκδηλώνεται η αλλαγή της στάσης τους;

Τα παιδιά της επαρχίας θεωρούσαν ότι η παράδοσή τους, τα ήθη και τα έθιμά τους ήταν παλιά και άχρηστα, αφού δεν ήταν αποδεκτά από το σύνολο. Η αντίληψη αυτή των παιδιών αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τις απόψεις πολλών παιδιών της επαρχίας ,αφού αισθάνονται μειονεκτικά έναντι των παιδιών των πόλεων έχοντας πλαστή εικόνα και των άλλων και του εαυτού τους Η γνώμη τους όμως αλλάζει, όταν ο φιλόλογος δείχνει πρώτα πρώτα ο ίδιος γνήσιο και συνεχές ενδιαφέρον για την παράδοση του τόπου. Στη συνέχεια μέσα από διάφορες δραστηριότητες που τους αναθέτει, αναδεικνύει την πολυτιμότητατου λαϊκού πολιτισμού, αφού είναι τα άγια των αγίων. Η αλλαγή αυτή στη συμπεριφορά τους φανερώνεται από τον έκδηλο ενθουσιασμό τους ( ήταν τόσος ο ενθουσιασμός)και από την ακούραστη προσπάθειά τους να συγκεντρώσουν όσο περισσότερα στοιχεία μπορούσαν για τον τόπο τους από το κοινωνικό και οικογενειακό τους περιβάλλον,.

Με ποιους τρόπους καλλιέργησε ο φιλόλογος στους μαθητές το ενδιαφέρον για τον λαϊκό πολιτισμό και την τοπική παράδοση;

Ο καθηγητής έτρεφε μεγάλη αγάπη για τον λαϊκό πολιτισμό και αυτό προσπάθησε να το μεταδώσει στα παιδιά και στο τέλος τα κατάφερε. Η αφορμή δόθηκε με την διδασκαλία των δημοτικών τραγουδιών στο μάθημα των Νέων Ελληνικών. Ο φιλόλογος διάβαζε μέσα στη σχολική τάξη βιβλία με δημοτικά τραγούδια, έκανε προβολές παρουσιάζοντας φορεσιές, σπίτιααπό διάφορους τόπους, έβαζε δίσκους με δημοτικά τραγούδια, τραγουδώντας ο ίδιος και παρακινώντας τα παιδιά να τραγουδήσουν μαζί του. Έτσι λοιπόν τα παιδιά ξεφοβήθηκαν και ξεντράπηκαν, δείχνοντας μεγαλύτερο ζήλο για τον πολιτισμό τους. Επίσης, πρωτοπορεί εφαρμόζοντας τις βασικές αρχές του "σχολείου εργασίας", αναθέτοντας στους μαθητές δραστηριότητες τόσο διδακτικές όσο και ευχάριστες.Η συγκέντρωση τραγουδιών, παραμυθιών και εθίμων από το άμεσο περιβάλλον τους, οικογενειακό και κοινωνικό ήταν μια πολύ ζωντανή ιδέα. Ένας ακόμη λόγος που εξηγεί την απήχηση που είχε το έργο του είναι ότι αντιλήφθηκε τις ανάγκες των παιδιών του τόπου και χωρίς να δεσμεύεται από το αναλυτικό πρόγραμμαπροσάρμοσε το μάθημα σ΄αυτές και όχι το αντίστροφο. Ακόμα τα παιδιά αγάπησαν περισσότερο τις δημιουργικές εργασίες,γιατί δεν τις επέβαλλε το στεγνό υποχρεωτικό μάθημα αλλά η αυθόρμητη έμπνευση.

Στο διήγημα συγκρίνονται δυο μοντέλα σχολικής διδασκαλίας. Ποια είναι αυτά και ποιο προβάλλεται ως καλύτερο;

Στο διήγημα συγκρίνονται δυο μοντέλα σχολικής διδασκαλίας. Το πρώτο είναι το μοντέλο της προσωποκεντρικής διδασκαλίας, όπου ο καθηγητής μεταδίδει τη γνώση στους μαθητές, χωρίς να τους αναθέτει εργασίες αναζήτησής της και χωρίς να συμμετέχουν ενεργά στην σχολική διαδικασία. Το δεύτερο είναι το μοντέλο της διαθεματικής διδασκαλίας, σύμφωνα με το οποίο οι μαθητέςενεργοποιούνται μέσα από διάφορες δραστηριότητες ατομικές και συλλογικές και συμμετέχουν ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ο συγγραφέας προβάλλοντας και συγκρίνοντας τα δυο μοντέλα, αποδεικνύει ότι αποδοτικότερο είναι το δεύτερο, αφού οι μαθητές στην συγκεκριμένη περίπτωση όχι μόνο δραστηριοποιούνται, αλλά και ανακαλύπτουν τις ρίζες τους και τον πολιτισμό τους. Διασώζουν μάλιστα και στοιχεία πολιτισμού, που δεν ήταν καταγεγραμμένα πουθενά και κανένα σχολικό βιβλίο δεν θα μπορούσε να εμπεριέχει. Πάνω από όλα .όμως η επιτυχία αυτού του μοντέλου έγκειται στο γεγονός ότι μυεί τα παιδιά στην αυτομόρφωση, δηλαδή τα μαθαίνει να μαθαίνουν.

Ο αφηγητής αναφέρει ότι ο ίδιος δυσκολευόταν να ανταποκριθεί στην προσπάθεια συγκέντρωσης του λαογραφικού υλικού. Γιατί; Πως κρίνετε τη "μικρή πονηριά" του;

Ο αφηγητής εξομολογείται ότι ή δική του θέση ήταν κάπως δύσκολη ως προς τη συγκέντρωση του λαογραφικού υλικού. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι προερχόταν από ένα μεγάλο αστικό κέντρο. Εκεί τα παιδιά είχαν αποκοπεί εντελώς από το λαϊκό πολιτισμό και είχαν παρασυρθεί στη δίνη της προόδου και της τεχνολογίας, σε αντίθεση με τα παιδιά της επαρχίας που ήταν πιο κοντά στην παράδοση. Θέλοντας να φανεί συνεπής και ισάξιος με τους συμμαθητές του, κάνει μια μικρή πονηριά: αντιγράφει δημοτικά τραγούδια από ένα παλιό αναγνωστικό του δημοτικού. Προβαίνει σε αυτή την ενέργεια, γιατί δεν είχε συγγενικά πρόσωπα με καταγωγή από την περιοχή αυτή, ώστε να τον πληροφορήσουν για τα ήθη και τα έθιμα του τόπου, αλλά και γιατί δεν μπορούσε να κατανοήσει αυτό τον πολιτισμό. Ακόμα κι αν συγκέντρωνε λίγες πληροφορίες, δεν θα μπορούσε να τις αξιοποιήσει, ενώ οι συμμαθητές του τα μισοξέρανε αυτά τα πράγματα και έτσι αμέσως τα καταλάβαιναν. Επομένως, οι δυσκολίεςσυλλογής υλικού ήταν πραγματικές.

Έτσι, ο μαθητήςαποφάσισε να καταφύγει στην "απάτη", ενώ θα μπορούσε να εξηγήσει το πρόβλημα στον καθηγητή του,αφού μάλισταήταν προσιτός και πράος άνθρωπος. Το γεγονός όμως ότι αφιέρωσε χρόνο και ενέργεια, για να παρουσιάσει εργασία και δεν χρησιμοποίησε ως δικαιολογία την καταγωγή του, για να απέχει, δείχνει παιδί φιλότιμο και εργατικό. Γι΄αυτό και ο καθηγητής του φαίνεται να του αναγνωρίζει ελαφρυντικά και να τον μαλώνει γλυκά αντίθετα με το συμμαθητή του που υπέπεσε σε παρόμοιο παράπτωμα.

Θέλω να μάθω περισσότερα για το συγγραφέα:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
νεοελληνικη γλωσσα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
 ΒΑΝΑ ΔΟΥΛΗΓΕΡΗ 

# data[].attributes.attachment_link.title
Νά 'σαι καλά, δάσκαλε! , Γιώργος Ιωάννου

# data[].attributes.attachment_link.description
Το κείμενο π εριγράφει την αγάπη ενός φιλολόγου για τη λαϊκή παράδοση και ειδικότερα για το δημοτικό τραγούδι, καθώς και την παιδαγωγική του μέθοδο, προκειμένου να αγαπήσουν τα παιδιά την τοπική τους παράδοση. Ο συγγραφέας αναρτά σε τίτλο μια φράση από το διήγημα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
428 Ασκήσεις

Στις περισσότερες ασκήσεις θα βρείτε και αρχείο doc για να κατεβάσετε την άσκηση.

Σταυρόλεξα ανακεφαλαίωσης για τις ενότητες της γλώσσας του γυμνασίου

52 Ασκήσεις ορθογραφίας της νέας ελληνικής

Για την ορθογραφία του ρήματος Στις ασκήσεις θα βρείτε και αρχείο doc για να το κατεβάσετε.

Για την ορθογραφία των μετοχών Στις ασκήσεις θα βρείτε και αρχείο doc για να το κατεβάσετε.

Για την ορθογραφία του ουσιαστικού Στις ασκήσεις θα βρείτε και αρχείο doc για να το κατεβάσετε.
Αρσενικά Θηλυκά Ουδέτερα
11 Ασκήσεις για το άρθρο 15 Ασκήσεις για το ουσιαστικό και την κλίση των ουσιαστικών 32 Ασκήσεις για τα επίθετα, την κλίση και τα παραθετικά των επιθέτων
Για την κλίση των επιθέτων Για τα Παραθετικά
2 Ασκήσεις για τη διάκριση του ουσιαστικού από το επίθετο

27 Ασκήσεις για τα επιρρήματα και τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς 12 Ασκήσεις για τις αντωνυμίες 43 Ασκήσεις για το ρήμα και τις διαθέσεις, τις φωνές, τις συζυγίες, την τάξη, τους χρόνους, το ποιόν ενέργειας 4 Ασκήσεις για τους συνδέσμους

7 Ασκήσεις για τα αριθμητικά

4 Ασκήσεις για τις προθέσεις

10 Ασκήσεις για το υποκείμενο

9 Ασκήσεις για το κατηγορούμενο

14 Ασκήσεις για το αντικείμενο 3 Ασκήσεις για το κατηγορούμενο του αντικειμένου

18 Ασκήσεις για τους ονοματικούς προσδιορισμούς
Για τους ετερόπτωτους προσδιορισμούς Για τους ομοιόπτωτους προσδιορισμούς
23 Ασκήσεις για τις προτάσεις, τα είδη τους ως προς τη δομή, σημασία, ποιότητα, κύριες - δευτερεύουσες 12 Ασκήσεις για τον τρόπο σύνδεσης των προτάσεων 25 Ασκήσεις για τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις 21 Ασκήσεις για τις δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις 10 Ασκήσεις για τις ονοματικές και επιρρηματικές προτάσεις

11 Ασκήσεις για την παραγωγή και τη σύνθεση 19 Ασκήσεις για τη στίξη 2 Ασκήσεις για την κυριολεξία και τη μεταφορά

2 Ασκήσεις για τα συνώνυμα, αντώνυμα, παρώνυμα, ομώνυμα, υπώνυμα

3 Ασκήσεις για τα σχήματα λόγου

10 Ασκήσεις για την παράγραφο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός - νεοελληνική γλώσσα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ασκήσεις γραμματικής

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ασκήσεις συντακτικού

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή λόγου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επιχειρηματολογία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κανόνες ορθογραφίας

# data[].attributes.attachment_link.title
Ελληνικός Πολιτισμός - Νεοελληνική Γλώσσα, θεωρία και ασκήσεις

# data[].attributes.attachment_link.description
Στις περισσότερες ασκήσεις θα βρείτε και αρχείο doc για να κατεβάσετε την άσκηση. Σταυρόλεξα ανακεφαλαίωσης για τις ενότητες της γλώσσας του γυμνασίου 52 Ασκήσεις ορθογραφίας της νέας ελληνικής Για την ορθογραφία του ρήματος Στις ασκήσεις θα βρείτε και αρχείο doc για να το κατεβάσετε.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Kείμενο 1 [Πρώτη μέρα στο Γυμνάσιο]*
Κατηφόρισε σοβαρή, όπως ταίριαζε σ' ένα γυμνασιοκόριτσο, την καινούρια ακόμη γειτονιά της. Διέσχισε γρήγορα, όπως άρμοζε, την Πάνω Πλατεία και μπήκε στο δρόμο με τα μαγαζιά. Ούτε ματίτσα αριστερά και δεξιά. Με βιαστικό βήμα, έφτασε στην Κάτω Πλατεία, πέρασε απέναντι και μπήκε επιτέλους στο δρόμο που βρισκόταν το Γυμνάσιο. Ήταν κι αυτή πια γυμνασιοκόριτσο! Πήρε μια βαθιά ανάσα και μπήκε στον αυλόγυρο. Αμέσως όμως ένιωσε να βουλιάζει. Θεέ, πόσο τεράστιοι ήταν όλοι τους! Κι αυτή σαν νάνος! Ολόκληροι άντρες και γυναίκες! Πέρασε διστακτικά από δίπλα τους κι εκείνοι χαμήλωσαν το βλέμμα τους κατά τη μεριά της χαμογελώντας.

"[...] Και δεν ξέρω κανέναν εδώ. Και δες τι αέρα που έχουν όλες αυτές οι κυράτσες. Εγώ είμαι σαν βλαχαντερό!" σκέφτηκε αναψοκοκκινισμένη και ζάρωσε σε μια άκρη.

- Άννα!

Γύρισε κι είδε το Γιώργο. [...]

- Tι θες σε τούτο το προαύλιο; [...] Eμείς μένουμε στο κάτω προαύλιο. Δε σ' το 'πανε; Πάμε.

Η Άννα τον ακολούθησε αμίλητη.

- Εφέτος έχει έρθει καινούριος γυμνασιάρχης. Λένε πως είναι πολύ αυστηρός. Στο προηγούμενο Γυμνάσιο που ήταν, λένε, τους είχε κάνει όλους στρατιωτάκια, καθηγητές και μαθητές! [...]

Tο κουδούνι τού έκοψε την κουβέντα. Έπρεπε να βρουν τώρα πού έκανε σειρά η τάξη τους. Και γρήγορα μάλιστα, γιατί οι καθηγητές είχαν ήδη βγει και στήνονταν με σεβασμό πίσω από έναν ψηλόλιγνο άντρα. "Αυτός είναι!" ακούστηκαν μερικά ψιθυρίσματα. Έπειτα ήρθε ο παπα-Νικόλας που τους έκανε αγιασμό και στο Δημοτικό. "Χμ, γι' αυτό εμείς αργούσαμε να μπούμε..." σκέφτηκε αθέλητα η Άννα, λογαριάζοντας τον εαυτό της ακόμη με τα παιδιά του Δημοτικού παρά με τούτους εδώ τους μαντράχαλους.

Ο αγιασμός έγινε όπως συνήθως, αλλά μετά βγήκε μπροστά ο γυμνασιάρχης κι άρχισε ένα κατεβατό από "πρέπει" κι "απαγορεύεται", που έκανε όλο το ακροατήριο κάτω να στενάξει. Από τις μεγάλες μάλιστα τάξεις ακούστηκαν έντονες διαμαρτυρίες.

- Δε θα ανεχτώ! φώναξε ο γυμνασιάρχης. Και τώρα οι μαθητές ν' αρχίσουν να προχωρούν απ' αριστερά και να μπαίνουν από την κυρία είσοδο στο πάνω προαύλιο. Οι μαθήτριες από δεξιά. Θα μπαίνουν από την πλαϊνή. [...]

Πάλι ακούστηκαν διαμαρτυρίες.

- Δε θα ανεχτώ, είπα! Πάραυτα! Από αύριο θα υποστούν κυρώσεις οι μη συμμορφωθέντες!

- Κατάλαβες τι είπε τώρα; ρώτησε η Άννα τη διπλανή της, μια κοντούλα ξανθομάλλα.

- Όχι και τόσο. Θα δούμε όμως... Με λένε Αγγέλα. Εσένα;

- Άννα.

- Καθόμαστε μαζί;

- Γιατί όχι; Στο πρώτο, έτσι;

- Πού αλλού; Με τέτοιο μπόι...

Και γέλασαν.

Bούλα Μάστορη, Στο Γυμνάσιο, εκδ. Πατάκη, 1998

* Oι τίτλοι σε αγκύλη είναι επιλογή της συγγραφικής ομάδας.

Eρώτηση κατανόησης

Πώς νιώθει η Άννα, η κύρια ηρωίδα του αποσπάσματος, μόλις μπαίνει για πρώτη φορά στο χώρο του Γυμνασίου; * Aπό πού καταλαβαίνουμε τα συναισθήματά της;

Kείμενο 2 [Μιλώ, ζωγραφίζω, γράφω] Το πρόσωπο, τα χέρια και η φωνή
Οι άνθρωποι πιθανόν ξεκίνησαν να μιλούν 30.000 με 50.000 χρόνια πριν. Η επικοινωνία, όμως, είναι μια ιστορία που ξεκινά πολύ παλιότερα! Τα χέρια και το πρόσωπο μπορούσαν και μπορούν να είναι τόσο εκφραστικά όσο οι λέξεις και καμιά φορά περισσότερο από αυτές. Έτσι, πολύ πριν εμφανιστεί η γραφή, οι χειρονομίες και οι γκριμάτσες είχαν δημιουργήσει τη δική τους γλώσσα. Στην αρχή οι άνθρωποι συγκρατούσαν όλες τις πληροφορίες στο μυαλό τους. Οι γονείς μετέφεραν τις γνώσεις στα παιδιά τους μιλώντας σ' αυτά, αφού κανείς δεν ήξερε να γράψει. Όμως, είναι δύσκολο να θυμόμαστε τα πάντα κι έτσι, πολλές φορές, πολύτιμα κομμάτια της ιστορίας χάνονταν μέσα στο χρόνο.

Από το λόγο στην εικόνα

Ήταν φυσικό, λοιπόν, κάποια στιγμή να δημιουργηθεί έντονη η ανάγκη να καταγράφονται τα πάντα. Έτσι γεννήθηκε η ζωγραφική (ζωγραφίζω = "γράφω τη ζωή"). Η γραπτή επικοινωνία ξεκίνησε με ζωγραφιές. Οι ζωγραφιές, περνώντας από πολλά στάδια, απλοποιήθηκαν και εξελίχτηκαν σε γράμματα.

Η επανάσταση του αλφάβητου

Χίλια χρόνια πριν από το Χριστό, έγινε μια αληθινή επανάσταση με την επινόηση του αλφάβητου. Οι αρχαίοι Φοίνικες, που ήταν έμποροι και ταξιδευτές και κατοικούσαν στο σημερινό Λίβανο, δημιούργησαν το πρώτο αλφάβητο που αποτελούνταν από 22 γράμματα, τα οποία ήταν όλα σύμφωνα. Μεταξύ 9ου και 8ου αιώνα π.Χ., οι Έλληνες πρόσθεσαν στο φοινικικό αλφάβητο τα φωνήεντα α, ε, ι, ο, ου. Βασισμένοι στο ελληνικό αλφάβητο, οι Ρωμαίοι δημιούργησαν το λατινικό, που σήμερα είναι το πιο γνωστό αλφάβητο στον κόσμο.

Η γραφή είναι ένας τρόπος να αποθηκεύονται και να μεταφέρονται πληροφορίες σε ανθρώπους που τους χωρίζει ο χρόνος και η απόσταση.

περ. "Eρευνητές", εφημ. H KAΘHMEPINH, 28/3/1999

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Ποιοι ήταν οι πρώτοι τρόποι με τους οποίους επικοινωνούσαν οι άνθρωποι;

2. Γιατί η επινόηση του αλφάβητου θεωρείται επανάσταση στην ιστορία του ανθρώπου;

Kείμενο 3 [Διάφοροι κώδικες στη ζωή μου]
1. Στον δρόμο για το σχολείο συναντώ σήματα του Kώδικα Oδικής Kυκλοφορίας και προσέχω τα φανάρια.

▶

▶

2. Φτάνω στο σχολείο και ακούω το κουδούνι που με ειδοποιεί ότι το μάθημα αρχίζει.
1η ώρα: Μαθηματικά. Ανοίγω το βιβλίο:

▶

2η ώρα: Μουσική

▶

3η ώρα: Αρχαία Ελληνικά

▶

Eρωτήσεις κατανόησης

Πόσοι διαφορετικοί κώδικες παρουσιάζονται στο κείμενο 3;

Προσπαθήστε να μεταφέρετε στα νέα ελληνικά την παραπάνω φράση του Πλάτωνα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Α Γυμνασίου): 1η Ενότητα - Εισαγωγικά Κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Kείμενο 1 [Πρώτη μέρα στο Γυμνάσιο]* Κατηφόρισε σοβαρή, όπως ταίριαζε σ' ένα γυμνασιοκόριτσο, την καινούρια ακόμη γειτονιά της. Διέσχισε γρήγορα, όπως άρμοζε, την Πάνω Πλατεία και μπήκε στο δρόμο με τα μαγαζιά. Ούτε ματίτσα αριστερά και δεξιά. Με βιαστικό βήμα, έφτασε στην Κάτω Πλατεία, πέρασε απέναντι και μπήκε επιτέλους στο δρόμο που βρισκόταν το Γυμνάσιο.