# data[].attributes.body
De derde wereld (dus niet eerste of tweede plek)

# data[].attributes.headline
studentenorganisatie: leenstelsel ontneemt starters de kans op een woning. 

# data[].attributes.subject
studentenorganisatie: leenstelsel ontneemt starters de kans op een woning. 

# data[].attributes.headline
Iemand die in 't Gooi woont, zit meestal op hockey

# data[].attributes.subject
Iemand die in 't Gooi woont, zit meestal op hockey

# data[].attributes.headline
30% minder suiker. Of zijn er nog 70% van de suikers over?  ze zetten niet 70% suiker op de producten omdat dit een ander beeld geeft dan wanneer er staan 30% minder suiker.

# data[].attributes.subject
30% minder suiker. Of zijn er nog 70% van de suikers over?  ze zetten niet 70% suiker op de producten omdat dit een ander beeld geeft dan wanneer er staan 30% minder suiker.

# data[].attributes.body
Waarom politici framing gebruiken:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tegen abortus? Pro Life! Amerikaanse Republikeinen zijn steengoed in het kiezen van de juiste woorden. Ga maar na, ze verpakten hun anti-abortusstandpunt in een tegengestelde formulering. Met de woorden pro life suggereerden ze dat hun tegenstanders - mensen die abortus in sommige gevallen wel acceptabel achten - anti life ('tegen het leven') zijn, of zelfs pro death.

En successiebelasting? Voor dat door hen gehate begrip gebruikten de Republikeinse politici bewust niet het woord estate tax, maar death tax - een uitdrukking met een veel negatievere nasmaak. Al dan niet graaiende bankiers noemen de Republikeinen Job creators, niet al te groene milieuwetten kregen namen als Healthy Forest Act en Clear Skies Act. Hoe kun je daar als Democraat nu tegen zijn?

Met dit soort voorbeelden zette de Amerikaanse taalkundige George Lakoff in 2004 het begrip framing op de kaart. De titel van zijn boek is: Don't Think of an Elephant. En dat laat precies zien hoe framing werkt: door iemand te vertellen dat hij niet aan een olifant moet denken, is het eerste waar hij aan denkt nu juist die olifant. Lakoff definieert framing als volgt: 'Een frame is een specifieke bundel van talige en visuele elementen waarmee men bij een boodschap bepaalde delen naar voren brengt en andere delen verbergt, om de luisteraar naar de gewenste interpretatie van de boodschap te leiden.' Een hele mond vol, maar het gaat hierom: wie een frame gebruikt, probeert via woorden, en de beelden en gevoelens die ze oproepen, de manier waarop anderen naar de werkelijkheid kijken te beïnvloeden. Het frame wordt een bril waardoor we bepaalde informatie wel zien en andere juist niet.

Een goed frame bevat een compleet verhaal dat met enkele woorden (metaforen of stereotypen) geactiveerd wordt in onze hersenen. Het verhaal kan bestaan uit een probleem, iemand - of een partij - die daarvoor verantwoordelijk is, een morele basis of onderliggende waarde, én de oplossing.

Oorlogsframe

Een van de bekendste frames met grote gevolgen voor de recente wereldgeschiedenis kan hier als voorbeeld dienen: de reactie van George W. Bush op de aanslagen van 11 september. Deze Republikeinse president heeft de strijd tegen het internationale terrorisme toen niet benoemd als 'de strijd tegen terrorisme'. Hij heeft die veel zwaarder aangezet als 'de oorlog tegen terreur' ( the war against terror).

Al Qaida en vooral hun leider Osama bin Laden zijn verantwoordelijk voor het probleem van de gruwelijke aanslagen van 11 september. De oplossing is niet 'bestrijding van die organisatie' maar een oorlog tegen Afghanistan (en kort daarna tegen Irak). De onderliggende waarde is niet gerechtigheid - 'evenredige straf voor de schuldigen voor deze misdadige aanslag' - maar roept diepgewortelde gevoelens op van vergelding tegen uiteenlopende bedreigingen van 'vrijheid'.

Door de bril van dit extreme oorlogsframe zie je een wereld verdeeld in terroristen en helden. Bush dwong andere landen daarmee zijn zijde te kiezen: 'You are either with us or with the terrorists.' Bush kon op die manier een extremer beleid voeren, inclusief de legitimering voor privacybeperkingen en het martelen in Guantánamo Bay. Hij voerde immers geen oorlog tegen Afghanen en Irakezen, maar tegen terreur. Het frame war against terror dehumaniseerde de tegenstander en plaatste de Amerikaanse daden in een positiever licht.

Framing legt vaste verbanden in onze hersenen tussen de genoemde elementen uit het verhaal en stuurt daardoor ons interpretatievermogen. En wel zonder dat we ons dat bewust zijn. Als een bepaald frame vaak genoeg is herhaald in speeches, interviews en artikelen zijn enkele woorden genoeg om het hele verhaal weer bij ons op te roepen: 'Freedom itself is under attack', 'Al Qaida terrorists'. En ontkennen helpt niet. Wie tegen het frame in wil gaan door het te ontkennen (' We zijn helemaal niet in oorlog, we hoeven de aanslagplegers slechts te bestrijden'), bevestigt het juist weer. Wat wel kan, is er een eigen frame tegenover zetten. Zo hebben de Democraten tegenover het frame van pro life een ander positief frame geplaatst: pro choice. Dat benadrukt een andere maar evengoed positieve waarde.

Linkse hobby's

Niet alleen Amerikaanse politici maken gebruik van framing, ook Nederlandse politici doen dat uitgebreid. Jan Marijnissen (SP) wist naar aanleiding van de slechte toestanden in de verzorgingstehuizen met zijn metafoor intensieve menshouderij toenmalig minister Hans Hoogervorst van Volksgezondheidszorg, Welzijn en Sport (VWS) in de verdediging te drukken. Geert Wilders (PVV) joeg menigeen op de kast door cultuur, ontwikkelingshulp en milieu linkse hobby's te noemen. En alle replieken over rechtse hobby's riepen vooral één beeld op: dat er wel degelijk beleid bestaat dat als linkse hobby te typeren is. Frames zijn vaak sterker dan feiten: zelfs als je zou uitleggen waar die linkse hobby's goed voor zijn, blijft de nasmaak van het negatieve frame hangen.

Noodzaak

Het zijn beslist niet alleen politici die frames gebruiken. Iedereen framet bewust of onbewust. Ons denken is, zoals George Lakoff en Mark Johnson al in 1980 lieten zien in hun boek Metaphors We Live By, sterk metaforisch. Dat wordt ons al heel vroeg aangeleerd. Als we een paar uur na onze geboorte aan de warme moederborst worden aangelegd is alles goed. Worden we daarvan weggehaald en in een koude wieg gelegd dan is het fout. Warm is goed en koud is fout. Het is geen toeval dat we een warme persoonlijkheid hoger waarderen dan een koude. En dat we positieve gebeurtenissen metaforisch beschrijven als een warm bad en negatieve als een koude douche. Wanneer we als burgers denken of praten over asielzoekers, dan doen we dat al heel gauw - zonder dat we er erg in hebben - in termen van slachtoffers of van indringers, die automatisch weer emoties oproepen als medelijden of juist angst en boosheid.

Framing is ook een noodzaak. Het leven is een onoverzichtelijke warboel van ideeën en opvattingen, problemen en oplossingen. Politici moeten daaruit de essentie destilleren en die pakkend kunnen overbrengen. De neiging is groot om politici van simplisme te betichten. Maar wie over complexe zaken met grote groepen burgers wil spreken moet tot de essentie kunnen komen. Een leider kan maar beter beschikken over een governing frame, een omvattend verhaal over hoe de wereld in elkaar zit en wat er moet gebeuren om een betere wereld te krijgen.

Effecten van frames

Frames werken pas als ze resoneren: als ze voldoende aansluiten bij onze cultuur, bij onze eigen ervaringen en bij wat we van de media kennen. Maar waarom maken vooral politici zo graag en zo bewust gebruik van frames? Dat moet wel te maken hebben met de voordelen die Hans de Bruijn beschrijft in zijn boek Framing (2011):

◆ Frames blijven goed hangen bij het publiek (de zogenoemde 'plakfactor').
◆ Frames die retorisch slim zijn geformuleerd (' vandalen gaan betalen'; 'geen villasubsidies') krijgen gratis zendtijd in de media.
◆ Frames dwingen tegenstanders in het defensief.
◆ Wie in het frame van een ander stapt neemt een groot risico (ontkennen is bevestigen).
◆ Frames activeren onderliggende waarden, en via die diepgevoelde waarden spelen ze in op de emoties van het publiek.

Framing is overal inzetbaar. Zo kun je misschien met een sloom middagdutje wegkomen als je het een powernap noemt. En wie een gemiddelde duffe vergadering wil uitschrijven, kan hem een stuk interessanter laten klinken door hem te reframen als expert meeting. Via zorgvuldige woordkeuze kun je anderen in jouw perspectief trekken. Je laat ze kijken door jouw bril.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom maken politici graag gebruik van framing? - Taalcanon

# data[].attributes.attachment_link.description
Villasubsidie, linkse hobbyâs, intensieve menshouderij. Dit soort woorden hoor je politici vaak gebruiken. Met deze frames proberen ze ons hun kijk op de dingen op te leggen en politieke discussies naar hun hand te zetten. Want als een SP-politicus over villasubsidie spreekt en een VVDâer over hypotheekrenteaftrek , dan hebben ze het over hetzelfde â maar met een wereld van verschil.

# data[].attributes.headline
- "Het kabinet zit op zijn handen"- "Sloop van de zorg"- "Rutte is steeds meer staatsman"- "Samsom bezwijkt onder de druk"- "We bouwen aan een sterker land"- "Roemer bakt er weer niks van"- "Wilders is gevaarlijk"

# data[].attributes.subject
- "Het kabinet zit op zijn handen"- "Sloop van de zorg"- "Rutte is steeds meer staatsman"- "Samsom bezwijkt onder de druk"- "We bouwen aan een sterker land"- "Roemer bakt er weer niks van"- "Wilders is gevaarlijk"

# data[].attributes.body
Van 20 tot en met 31 december blikken verslaggevers en correspondenten van de NOS terug op het nieuwsjaar 2014. Vandaag: politiek verslaggever Ron Fresen over het politieke jaar.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Van 20 tot en met 31 december blikken verslaggevers en correspondenten van de NOS terug op het nieuwsjaar 2014. Vandaag: politiek verslaggever Ron Fresen over het politieke jaar.
De stofwolken van de bijna-crisis zijn neergedaald, het kabinet viert kerstvakantie en kan daarna dus door met waarmee het bezig was: het land grondig verbouwen. De ene politicus zal zeggen: "Ja, en ook grondig naar de knoppen helpen." Terwijl de ander terugkaatst: "Nee, verbouwen, en dat moet ook grondig, voor de toekomst."

Dat is in het kort het politieke debat van dit jaar, een debat over wat goed is voor de economie en banen, over kwaliteit van de zorg, betaalbaarheid van voorzieningen.

Meestal werd dat debat serieus gevoerd door hardwerkende politici die het beste met het land voorhebben. Toch is het beeld vaak anders. Door incidenten, relletjes, de ophef van de dag. Ja, ook de NOS doet daaraan mee, als het nieuws is. Maar er was nog iets waardoor dit jaar het verschil tussen het beeld en de politieke werkelijkheid extra groot werd: framing.

# data[].attributes.attachment_link.description
Van 20 tot en met 31 december blikken verslaggevers en correspondenten van de NOS terug op het nieuwsjaar 2014. Vandaag: politiek verslaggever Ron Fresen over het politieke jaar. De stofwolken van de bijna-crisis zijn neergedaald, het kabinet viert kerstvakantie en kan daarna dus door met waarmee het bezig was: het land grondig verbouwen.

# data[].attributes.headline
de opleiding defensie heeft meer vrouwen nodig. 

# data[].attributes.subject
de opleiding defensie heeft meer vrouwen nodig. 

# data[].attributes.body
Alle mensen in Afrika leven in armoede want zo komt het op het nieuws.

# data[].attributes.body
"Linkse hobby's van de linkse kerk"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Europa is een 'fatsoenlijke' afkeer van Roma sterk in opkomst. Openlijke gewelddadige zigeunerhaat komt al geruime tijd voor: in Bulgarije, Hongarije, Italië, Slowakije en Tsjechië vallen extremistische groepen Roma geregeld aan. In de afgelopen vijf jaar zijn alleen al in deze landen meer dan 150 aanslagen op Roma geregistreerd, waarbij tien van hen zijn vermoord.

De meeste politici en burgers, ook in de genoemde landen, verwerpen dit extreme geweld. Tegelijkertijd is er iets anders, minstens zo zorgwekkends aan de hand. Onder het motto dat de Roma zich veelvuldig aan ongewenst gedrag schuldig maken, is een breed gedragen beweging op gang gekomen die daarmee wil afrekenen. Met recht, zo is de gedachte, mag je je tegen Roma verweren en hen anders behandelen. Ze bezorgen ons tenslotte overlast, criminaliteit en andere ellende. Dit fatsoenlijk antiziganisme manifesteert zich in de samenleving, de politiek en ook bij de politie - elders in Europa maar nu ook in Nederland.

Verstoorders van de openbare orde
In Oost-Europa heten Roma al langer 'onaanpasbaren', 'onfatsoenlijken' of 'criminelen'. Gematigde politici verzetten zich zelden tegen deze aanduidingen. Ook in West-Europa zien politici, politie en burgers Roma steeds vaker en vanzelfsprekender als veiligheidsprobleem en verstoorders van de openbare orde, tegen wie onorthodoxe maatregelen gepast zijn. Zo zet Frankrijk EU-burgers met een Roma-achtergrond uit. In 2010 berichtten de media daarover uitvoerig, maar ondanks protesten van de EU en mensenrechtenorganisaties gaat het uitzetten onverminderd door. Sinds 2007 zijn zeker 40.000 Roemeense en Bulgaarse Roma-migranten Frankrijk uitgezet. De politieke kleur van de regering maakt weinig verschil. Tot 2012 was de centrumrechtse regering van Sarkozy ervoor verantwoordelijk, nu is dat de socialistische van Hollande.

We zijn deze uitzettingen en andere rigide optredens tegen Roma in Europa gewoon gaan vinden. Lag bij de bejegening van Roma de eerste vijftien jaar na 1989 de nadruk op mensenrechten, nu draait het steeds meer om handhaving. Opiniepeilingen in Frankrijk en elders in Europa tonen dat veel burgers het harde Roma-beleid van hun politieke leiders steunen. De politici trekken er zelfs stemmen mee.

Met de voortzetting van het Franse beleid is de collectieve en etnisch gemotiveerde uitzetting van Roma-migranten uit een EU-lidstaat de dagelijkse praktijk geworden. Dit beleid schendt het Europees recht op vrij personenverkeer en holt het EU-gelijkheidsbeginsel uit: bij Roma wordt met een andere maat gemeten.

Daar komt bij dat de maatregelen alleen maar symptomen bestrijden. Ze pakken de hoofdoorzaken waarom Roma naar West-Europa migreren (armoede, werkloosheid, discriminatie en uitzichtloosheid) niet aan- en daar draait het ook steeds minder om.

De eenzijdige aandacht voor rechtshandhaving en criminaliteitsbestrijding voedt bovendien antiziganisme. Roma worden neergezet als overlastveroorzakers en criminelen, die opereren in goed georganiseerde clans of bendes die zich clandestien en over grenzen heen organiseren. Roma zouden er geheime culturele gedragscodes op nahouden die criminaliteit en uitbuiting in de hand werken. Dat borduurt voort op het diepgewortelde vooroordeel dat Roma een rondreizende boevenbende of nomadisch volk vormen.

Roma zijn geen nomaden meer
Maar Roma zijn staatsburgers van Europese landen. Al al in 1899 bleek bij een volkstelling in het Habsburgse Rijk dat 98 procent van hen sedentair leefde en dus helemaal niet reisde. Roma neerzetten als 'nomaden' met een 'extreem andere leefwijze', was vroeger en is nu vaak een excuus om hen als derderangs burgers te behandelen.

In Italië bijvoorbeeld mogen volgens de wet Roma-kampen - daar 'nomadenkampen' genoemd - om de zoveel tijd worden 'gebulldozerd'. Zo wordt het veel Roma die Italiaans staatsburger zijn onmogelijk gemaakt te integreren en worden ze tot 'nomaden' gemaakt. Ze leven niet uit vrije wil in deze getto's, maar worden elders vaak niet getolereerd.

In de Nederlandse media doemden afgelopen maand variaties van al deze stereotype beelden op. Vorige week vrijdag stelde de net afgestudeerde Annemiek Dul in Trouw dat het 'de Romacultuur' zelf is die excessen zoals mensenhandel in de hand werkt. In haar scriptie, die mede door de Politieacademie werd begeleid, stelt ze dat de Romacultuur 'een normatief kader creëert waarbinnen het voor veel vrouwen normaal is om in de prostitutie te werken', en voor kinderen om te bedelen en te stelen. De 'morele codes van de Roma-gemeenschap' zouden hun integratie en participatie radicaal in de weg staan en misstanden als kinderprostitutie en mensenhandel rechtvaardigen.

Onderzoek naar criminele bendes
Veel meer media-aandacht kreeg Dina Siegel, hoogleraar criminologie aan de Universiteit Utrecht. Zij deed in opdracht van dezelfde Politieacademie onderzoek naar Oost-Europese criminele bendes die in Nederland actief zijn. Half september stelde ze in Vrij Nederland dat Roma daarin oververtegenwoordigd zijn. Zo zouden de zakkenrollers op de Gay Pride en zomerfestivals 'bijna allemaal Roma' zijn geweest stelde ze, zonder dat ze dit zelf had onderzocht. Volgens Siegel moeten we 'het zigeunertaboe' doorbreken en de Roma-achtergrond van die bendes benoemen. "Dan zal je niet de hele groep van 'Oost-Europeanen' of zelfs van 'Roemenen' in Nederland stigmatiseren." Met geen woord repte ze over het stigmatiserende effect van haar eigen analyse op de 'hele groep Roma'.

Haar bewering dat 'de zigeuner terug is' en de stereotypen dus kloppen, bleek koren op de molen van minder weldenkenden. Haar rapport werd meteen op de website van het rechts-nationalistische Vlaams Belang gepresenteerd als een studie 'die het grote zigeunertaboe aan diggelen slaat'.

Een markant detail is dat Siegels onderzoek nog helemaal niet gepubliceerd was toen ze volop in de media kwam. Zonder haar rapport te hebben gezien, namen die media haar visie over. Wat is er eigenlijk waar van wat professor Siegel beweerde? Inmiddels heeft het Ministerie van Justitie en Veiligheid haar rapport ('Mobiel banditisme: Oost- en Centraal-Europese rondtrekkende criminele groepen in Nederland') openbaar gemaakt. Haar bevindingen blijken gebaseerd op kleinschalig kwalitatief, en niet op statistisch, kwantitatief onderzoek. Haar onderzoeksteam hield een klein aantal interviews, vrijwel uitsluitend met politieambtenaren in en buiten Nederland. Siegel liet enkele studenten een aantal dagen onderzoek naar Roma doen in Roemenië en Bulgarije. Hier en daar brachten ze een bezoekje aan een Roma-getto. Siegels rapport verbindt in het oog springende rijkdom van sommige Roma zonder verder onderzoek met crimineel geld.

In het Vlaamse tv-programma 'Reyers Laat' beweerde Siegel onlangs dat 80 procent van de Oost-Europese criminele bendes in Nederland Roma zijn. Ze vertelde tegelijk dat het bij haar onderzoek om 'inschattingen' gaat. Tja, als wetenschappers inschattingen als 'percentages' presenteren, wordt wetenschap een vorm van waarzeggen. Ook media die zulke beweringen kritiekloos overnemen, schieten tekort.

Geen wetenschappelijk debat
Het is bedenkelijk dat Dul en Siegel hun bevindingen meteen in de media kenbaar maakten, en niet eerst het wetenschappelijke debat opzochten. Daaraan is dringend behoefte. Kenmerkend voor Siegels rapport is de onzorgvuldige omgang met bronnen. De meest opzienbarende uitspraken die ze in de media over Roma deed, worden niet door het onderzoek bevestigd of niet eens in de conclusies genoemd. Uitspraken van Oost-Europese politieambtenaren worden eenvoudig voor waar gehouden, terwijl het rapport zelf bronnen aanhaalt die opmerken dat de politie 'de grootste maffia in Bulgarije' en 'het meest corrupte orgaan in Roemenië' zou zijn. Wat die kwalificaties betekenen voor de kwaliteit van het bronnenmateriaal blijft in het midden.

Het rapport baseert zich voorts op 907 Nederlandse justitiële dossiers. Nergens staat hoe die dossiers zijn geanalyseerd en welke moeilijkheden daarbij juridisch en wetenschappelijk kwamen kijken. Heeft de politie in strafdossiers nationaliteit en etniciteit geregistreerd, en hoe precies? Hoe zijn die gegevens gekoppeld aan het voor het onderzoek centrale fenomeen van mobiele bandieten? In Siegels rapport ontbreekt iedere transparantie rondom deze cruciale thema's.

Op grond van een gering aantal case-studies en gebrekkige wetenschappelijke analyse doen Siegel en Dul uitspraken over 'dé Roma', 'dé Romacultuur' en 'Romafamilies' - terwijl ze tegelijk in hun studies tegen generalisering waarschuwen. Zo suggereren zij zonder voldoende wetenschappelijke onderbouwing dat Roma nu zowel de daders als de slachtoffers zijn: Roma zouden andere Roma uitbuiten door hun vrouwen te verhandelen en hun kinderen te laten bedelen en stelen. Roma zouden zich verrijken door de eigen minderheid schade te berokkenen. Er zou zelfs sprake zijn van 'criminele Roma families' die deze patronen van de ene op de andere generatie doorgeven.

In Zuid-Afrika en de VS is de zwarte bevolking oververtegenwoordigd in misdaadstatistieken. Toch zullen alleen racisten menen dat dit enkel hun schuld en geërfde criminaliteit is, of een gevolg van 'hun cultuur', en niets met een geschiedenis van apartheid en ongelijkheid te maken heeft. Terwijl niet eens vaststaat dat Roma in Europa oververtegenwoordigd zijn in de (kleine) criminaliteit, worden zij en 'hun cultuur' niettemin door wetenschappers als Dul en Siegel daarop aangesproken. De verwijzing naar een nog altijd voortdurende geschiedenis van uitsluiting, achterstelling en extreem negatieve beeldvorming maken zij alleen oppervlakkig.

Afzonderlijke categorie 'bandieten'
Siegel claimt dat 'criminele Roma-families' een afzonderlijke categorie 'mobiele bandieten' vormen. Maar niets rechtvaardigt het om die groep als etnisch Roma te typeren of, zoals Siegel in navolging van enkele Vlaamse collega-onderzoekers doet, van een apart 'zigeunertype' onder deze bandieten te spreken. Ze draaien oorzaak en gevolg om. Je kunt wel spreken van criminaliteit in familieverband, maar op criminele families het etiket 'Roma' plakken suggereert dat die families crimineel zijn omdat ze Roma zijn. Zo wordt criminaliteit onder Roma in de dipsaus 'Romacultuur' gedompeld en krijgt het een etnisch-raciale verklaring.

Dat Roma vaak sterk op hun familie leunen is niet alleen een cultureel verschijnsel. Langdurige maatschappelijke en politieke uitsluiting van Roma heeft geleid tot extreme armoede en isolement. In Roemenië en Bulgarije bijvoorbeeld lijdt 40 procent van hen dagelijks honger. Om te overleven worden ze op hun familie teruggeworpen, zoals in alle delen van de wereld waar armoede de realiteit van de dag is. Dat betekent niet dat alle Roma, al of niet in familieverband, het criminele pad opgaan.

Armoede gaat helaas ook altijd gepaard met uitbuiting, maar zeker niet alleen van Roma door Roma, zoals Dul en Siegel beweren, alsof 'de Romacultuur' het probleem is. Vooral in Italië en op de Balkan is corruptie en uitbuiting onlosmakelijk verweven met de politieke orde en zeker ook met uitbuiting van Roma door anderen.

Dat criminaliteit onder Roma voorkomt, staat hier niet ter discussie. Dat bepaalde problemen van de ene generatie op de andere zijn overgedragen ook niet. Wat wel ter discussie hoort te staan, is hoe de opeenstapeling van radicale en steeds weer herhaalde stereotypen tot excessen leidt in de bejegening van Roma, in het mediadebat en in beleid.

Etnische registratie
Waartoe de dubieuze gedachtengang van generaties 'criminele Romafamilies' kan leiden, is onlangs in Zweden onthuld.
Politieambtenaren hadden wijdvertakte stambomen van Roma-families opgesteld. Maar ook de Franse Gendarmerie en de Nederlandse gemeente Ede hebben langdurig Roma etnisch geregistreerd en illegale databases bijgehouden. Op websitevoordepolitie.nl staat al jaren een interview met een vooraanstaand politie-inspecteur die zegt 'Roma-criminaliteit' te bestrijden, alsof dit een ondubbelzinnig, vaststaand begrip is. Hij presenteert ook stambomen van 'Roma clans' om de 'problematiek' inzichtelijk te maken.

Durven we bij die dubieuze genealogische opsporingsmethoden nog kanttekeningen te plaatsen? Of laten we dit alles oogluikend toe, onder het mom dat bij bepaalde groepen maatschappelijke problemen 'onorthodoxer' mogen worden opgelost?

Uiteraard is onderzoek naar criminaliteit nodig en daarbij mag het aandeel van minderheden benoemd worden; ook de politie mag strafbare feiten gepleegd door die groepen in kaart brengen. Maar alvast databases aanleggen en groepen profileren uit preventieoverwegingen, gaat te ver. Net zo onverantwoord is het om de resultaten van kleinschalig kwalitatief onderzoek - zoals dat van Siegel en Dul - te vertalen naar 'harde cijfers' of 'feiten' over complexe etnische groepen. Juist vanwege de dominante stigmatisering van Roma vliegen media daar als bijen op honing op af. Wetenschap, politie en media hebben de verantwoordelijkheid om fatsoenlijk antiziganisme te bestrijden, in plaats van dat te voeden.

Ook beleidsmakers in Nederland moeten veel krachtiger stelling nemen tegen het antiziganisme in en buiten Nederland. Niet voor niets hebben Europese instituties het Nederlandse Roma-beleid herhaaldelijk op de korrel genomen. Vorige week nog kwam de Raad van Europa met scherpe kritiek op Nederland, dat zijn Roma-beleid formuleert in termen van veiligheid en dat Roma, Sinti en woonwagenbewoners zelf niet bij beleidsvorming betrekt.

Maar de 'uitkomsten' van Dul en Siegel bevestigen Nederlandse beleidsmakers die al lange tijd op wetshandhaving hameren. Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) Siegels rapport als 'een ondersteuning' van zijn beleid, schreef hij 9 oktober in een brief aan de Tweede Kamer. De vraag is echter wat hij met dat rapport precies in handen heeft en welke rol 'zijn' politie in deze hele discussie heeft gespeeld.

Het nationale Roma-beleid dat Nederland sinds 2011 in opdracht van de EU heeft ontwikkeld, lijkt op een omgekeerde trechter: een beperkt aantal Roma-gezinnen met grote maatschappelijke problemen zijn de maat voor het beleid voor alle Nederlandse Roma, volgens een schatting van de Raad van Europa zo'n 40.000 mensen. Die problemen zijn serieus en verdienen een stevige aanpak. Maar ze rechtvaardigen niet dat het hele beleid daarop wordt gebaseerd en ook niet de analyse dat ze voortkomen uit de Romacultuur. Toch is dat de centrale lijn in het rapport dat de Politieacademie in maart uitbracht over 'multi-problematiek bij gezinnen met een Roma achtergrond'. Net als bij Siegel en Dul, suggereert dat op grond van enkele gevallen dat brede patronen in de Romacultuur integratie en participatie in de weg staan.

Zorgwekkend is dat de Nederlandse overheid zich niet alleen weinig aantrekt van haar critici, maar dat ze dit politierapport en het eigen beleid nu op de EU-agenda wil krijgen. Binnen de EU beijvert Nederland zich voor een repressieve aanpak van Roma, in plaats van een gerichte aanpak van hun armoede, discriminatie en uitsluiting. Nederland zal het politierapport binnenkort in EU-verband presenteren als best practice: Nederland beveelt zijn aanpak aan bij lidstaten als Tsjechië en Hongarije, waar gewelddadige aanslagen op Roma nu al geruime tijd schering en inslag zijn.

Het 'fatsoenlijk' en 'onfatsoenlijk' antiziganisme zijn geen gescheiden fenomenen - ze liggen in elkaars verlengde. De Roma zijn de laatste minderheid in Europa die vaak ongestraft gediscrimineerd kan worden. Daarvan moeten we nu krachtig - en tegen de trend in - afstand doen om grotere escalaties te voorkomen.

Foto's
De foto bij dit artikel is onderdeel van een serie over de positie van Roma in Europa, die fotograaf Peter van Beek maakte in 'bijna alle landen waar Roma zijn': van Macedonië tot Portugal, en van Italië tot de Baltische staten. Van Beek begon met de serie in 2005, toen de Europese Unie het 'Decennium van de Roma-integratie' afkondigde. Dat programma heeft volgens Van Beek bitter weinig bijgedragen aan de verbetering van hun positie. "Ik zie eerder het tegendeel: in Tsjechië en Slowakije zie je steeds heftigere pogroms." Zijn foto's getuigen van de schokkende armoede en uitzichtloosheid warin veel Roma leven. In Roemenië trof hij ook de - vermoedelijk laatste - groep Roma aan die voldoen aan het stereotype van rondreizende nomaden. "Dat doen ze zo'n negen maanden per jaar, om de kost te verdienen, of omdat ze verjaagd worden. Maar ze staan wel ergens op een woonadres geregistreerd, dat moet van overheidswege."
Van Beeks foto's verschijnen in januari in boekvorm bij uitgeverij Komma/De Jager.

Huub van Baar, universitair docent Europese Studies aan de UvA, promoveerde op de positie van Romain Europa. Hij is expert op het terrein migratie- en minderhedenbeleid in de EU.

# data[].attributes.attachment_link.description
In Europa is een 'fatsoenlijke' afkeer van Roma sterk in opkomst. Openlijke gewelddadige zigeunerhaat komt al geruime tijd voor: in Bulgarije, Hongarije, Italië, Slowakije en Tsjechië vallen extremistische groepen Roma geregeld aan. In de afgelopen vijf jaar zijn alleen al in deze landen meer dan 150 aanslagen op Roma geregistreerd, waarbij tien van hen zijn vermoord.

# data[].attributes.body
Iemand uit Amerika eet alleen maar grote hamburgers etc.

# data[].attributes.headline
Iemand die naar hardstylefeesten gaat, gebruikt veel middelen

# data[].attributes.subject
Iemand die naar hardstylefeesten gaat, gebruikt veel middelen

# data[].attributes.body
villasubsidies vs. hypotheekrenteaftrek

# data[].attributes.headline
"waarom zou de bakker moeten betalen voor de studie van een advocaat?"

# data[].attributes.subject
"waarom zou de bakker moeten betalen voor de studie van een advocaat?"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
| "Is dit het volledige en dus eerlijke verhaal?" HBO-prominent Ad de Graaf beschouwt de presentaties van effecten, doelen en vermoedens over veel van het HO-beleid met een lodderoog. "Het fenomeen is zo oud als de weg naar Kralingen."

In een persoonlijke reactie op de reeks discussies en akkoorden van de voorbije maanden legt De Graaf de verschillende betogen, vertogen en verdedigingslinies onder de loep. "De nietsvermoedende lezer denkt in anderhalve maand tijd te lezen dat er structureel €1.289 miljoen extra in het onderwijs wordt gepompt. Werkelijkheid is dat het om minder dan een derde van dit bedrag gaat."

U leest het artikel van Ad de Graaf hier onder.

'Op 11 november gingen op de Hogeschool Rotterdam vier Kamerleden met elkaar en met de zaal in debat over de kabinetsplannen voor een sociaal leenstelsel. Het debat was net begonnen of Michel Rog (CDA) betichtte een collega van framing. Iedereen heeft het hier tegenwoordig over, maar het fenomeen is zo oud als de weg naar Kralingen.

Framing wordt in politiek gebruikt om mensen en organisaties te verleiden het eens te zijn met een boodschap of een maatregel. Het moet bijdragen aan draagvlak door positieve beeldvorming. Het is niet perse onwaar, maar wel onvolledig waardoor het 'eerlijke verhaal' in het gedrang komt. Recente voorbeelden uit de onderwijsprovincie.

Het al dan niet 'sociale' leenstelsel

Iedereen heeft wel eens gehoord van de plannen voor een leenstelsel voor studenten in het hoger onderwijs. Criticasters vinden dat maar niets, conservatief als ze zijn. De voorstanders weten wel beter: het gaat immers om een waarlijk sociaal leenstelsel.

Door het sociale karakter vallen de effecten reuze mee. Want, de aanvullende beurs voor de lagere inkomensgroepen blijft toch bestaan, zo sprak één van de Kamerleden tijdens het debat over het leenstelsel. En ook de minister heeft dit meermalen benadrukt. Daarnaast kunnen uitwonende studenten altijd nog vanuit thuis gaan studeren waardoor ze kosten kunnen besparen. En als klap op de vuurpijl blijkt uit onderzoek dat het aantal studenten dat niet meer zal gaan studeren reuze meevalt!

Mooie voorbeelden van gerichte positieve beeldvorming over het sociale karakter van het leenstelsel. Maar is dit ook het volledige en dus eerlijke verhaal?

Diegenen die erop wijzen dat de aanvullende beurs blijft bestaan vergeten te vermelden dat studenten die nu een aanvullende beurs hebben, ook een basisbeurs krijgen. Maar helaas, ook voor deze groep verdwijnt de basisbeurs. Tel uit je verlies.

Oh ja, je kunt vanuit thuis gaan studeren als het allemaal te duur wordt. Vervelend is wel dat de huidige OV-studentenkaart (met vrij reizen door de week of in het weekeinde) wordt afgeschaft en het regeerakkoord structureel €425 miljoen bezuinigt op deze voorziening. De reiskosten zullen dus fiks oplopen. Tel uit je verlies.

Onderzoek biedt soelaas. In de beantwoording van een Kamervraag haalt OCW de rekenregel aan dat elke verhoging van de studiekosten met €1.000 bovenop de eerste €1.000 leidt tot 0,6% minder deelname aan het hoger onderwijs. Dus met €5.000 verhoging gaat 2,4 % niet meer studeren. Klinkt ernstig. Maar gelukkig, zo laat het antwoord ons geloven, is daarbij nog geen rekening gehouden met een leenstelsel waardoor je tegen gunstige voorwaarden kunt lenen. De indruk wordt gewekt dat het er daardoor veel minder zullen zijn. Kleine vergissing, want het CPB zegt juist dat er zonder leenstelsel een afname is van 1,2% per €1.000 extra studiekosten. Dus tweemaal zo veel. En met goede leenvoorwaarden nog altijd 0,6%. per €1.000 extra studiekosten Ook is vergeten te vermelden dat het SCP vreest dat 1 op de 5 studenten die vanuit het mbo naar het hbo gaan, zal afhaken.

Fraaie staaltjes van framing gericht op positieve beeldvorming. Het eerlijke verhaal komt echter in het gedrang.
De extra onderwijsinvesteringen
2 september 2013, stond op de website van het ministerie van OCW: "Principeakkoord over investering van €689 miljoen in onderwijs." Aanleiding is het sluiten van het Nationaal Onderwijsakkoord. Een fikse investering denkt de lezer in deze barre tijden. Helaas, zo is het niet! In het regeerakkoord is eerst honderden miljoenen bezuinigd waarna het vrijkomende geld weer wordt geïnvesteerd.

Vestzak broekzak dus, een veel gebruikt principe in de politiek. Weet je wat we doen? We bezuinigen, vergeten die ingreep vervolgens en zeggen daarna dat we enorm investeren! En de lezer denkt dat er €689 miljoen wordt geïnvesteerd. Dus niet.

De Stichting van het Onderwijs doet vrolijk mee aan framing. We lezen in haar persbericht dat het Nationaal Onderwijsakkoord afspraken bevat over het afschaffen van de nullijn voor de salarissen. Docenten blij. Denken dan dat zij dit volgend jaar zullen merken op hun loonstrookje. Nee hoor, het geld voor het opheffen van de nullijn komt pas in 2015 beschikbaar. Oeps, vergeten te melden.

Anderhalve maand later: het herfstakkoord leidt tot een structurele verhoging van het onderwijsbudget met €600 miljoen. Althans, zo lijkt het als je naar de tekst ervan kijkt. Echter, OCW moet een bijdrage leveren van €170 miljoen aan de korting op de prijsbijstelling. Dit wordt gecompenseerd vanuit de investering in onderwijskwaliteit en innovatie uit het herfstakkoord die structureel €600 miljoen bedraagt. Anders gezegd: je mag van die 600 weer 170 aftrekken. Blijft over €430 miljoen.

Kortom, de nietsvermoedende lezer denkt in anderhalve maand tijd te lezen dat er structureel €1.289 miljoen extra in het onderwijs wordt gepompt. Werkelijkheid is dat het om minder dan 1/3 van dit bedrag gaat.
Leermoment
We wisten al dat je niet alles moet geloven dat wordt gezegd. Het leert ons dat framing succesvol kan zijn, want veel Nederlanders zullen absoluut in de veronderstelling verkeren dat het nieuwe leenstelsel enorm sociaal is en dat er veel omvangrijker extra investeringen in het onderwijs komen, veel grotere dan in werkelijkheid het geval is. Politiek mooi meegenomen!

Maar het leert ons ook de andere kant van de medaille. Zo worden teleurstellingen voor lief genomen bij werknemers in het onderwijs, omdat gewekte verwachtingen over salarisontwikkelingen in 2014 niet waar kunnen worden gemaakt. Maar dat zien we later wel weer. En er wordt een beeld gecreëerd van een leenstelsel, waar niemand zich voor zou behoeven te schamen, want het is toch sociaal? Dat een fikse groep jonge mensen straks niet meer gaat studeren, tsja....!'
Secretaris-directeur van de Vereniging Hogescholen
(Dit artikel schreef hij op persoonlijke titel)

# data[].attributes.attachment_link.title
Framing in onderwijsbeleid - ScienceGuide

# data[].attributes.attachment_link.description
"Is dit het volledige en dus eerlijke verhaal?" HBO-prominent Ad de Graaf beschouwt de presentaties van effecten, doelen en vermoedens over veel van het HO-beleid met een lodderoog. "Het fenomeen is zo oud als de weg naar Kralingen."